artificial intelligence - DOC

Document Sample
artificial intelligence - DOC Powered By Docstoc
					‫كليد واژه ها : هوش مصنوعي /سيستم هاي خبره /يادگيري / نظام هاي رايانه اي/ پايگاه هاي‬
                                                                               ‫اطالعاتي‬
‫چكيده: هوش مصنوعي زير نظام علوم رايانه است كه بر درك و اجراي فرآيندهايي همچون منطق،‬
‫و بادگيري مهارت هاي جديد و تطبيق با شرايط موجود و حل مسائل ،استوار است . اين عمل با‬
                             ‫استنتاج روش هايي كه از قبل به سيستم داده شده صورت مي گيرد.‬

‫نقطه آغاز ايجاد هوش مصنوعي اندكي بعد از جنگ جهاني دوم مي باشد . در آن‬
‫زمان (نوربرت واينر) (1) با توجه به مسايل سيبرنتيك ، زمينه را براي پيشرفت هوش‬
‫مصنوعي به وجود آورد . در سال 1951 ( آلن تيورينگ )(2) آزمايشي مبني بر اين‬
‫كه آيا ماشين قادر است با قراآيندهاي مغز انسان رقابت نمايد، مطرح كرد.در سال‬
                                                          ‫1951دركالج دارتموت (3)‬
  ‫جلسه اي برگزار شد كه تحقيقات وسيع بر روي هوش مصنوعي با تشويق مي نمود .‬
‫دهه 1151 به عنوان دهه توسعه و پيشرفت تحقيقات در زمينة هوش مصنوعي شناخته‬
‫مي شود . برنامه هاي بازي شطرنج و روبوت ها ، زمينه هاي انساني تحقيقات هوش‬
                                                            ‫مصنوعي قلمداد مي شدند .‬
‫فنوني كه براي محدود كردن راهبردهاي جستجو و طراحي روش هاي ميان بر به‬
‫منظور تصحيح پاسخ ها به كار مي رفت تقش بارزي در پيشرفت استفاده از هوش‬
                                                                  ‫مصنوعي ايفا كردند .‬
‫دو زبان به نام هاي ‪prolog‬و ‪Lisp‬در اين زمينه ها در آمريكا و اروپا متداول است‬
‫. ‪ Lisp‬زباني است كه بيش تر در اياالت متحده از آن استفاده مي شود و ‪prolog‬‬
‫(برنامه ريزي در منطق ) بيش تر توسط اروپاييان و ژاپني ها مورد استفاده قرار مي‬
           ‫گيرد . ‪prolog‬يزان سطح باال است و ‪Lisp‬داراي انعطاف بيش تري است .‬
‫سيستم خبره ، زير مجموعة هوش مصنوعي است و اساسا" در برنامه هاي رايانه اي‬
‫كه از دانش و فرايند هاي استنتاجي براي حل مسائلي كه نيازمند دانش انسان مي باشد‬
‫استفاده مي كنند ، به كارگرفته مي شدند . سيستم خبره بايد داراي توانايي (انديشيدن )،و‬
‫به دانش انسان نزديك باشد . در اينجا مزاياي استفاده از سيستم خبره _كه تا اندازه اي‬
‫پديدة جديدي مي باشد _را در كتابخانه ها مورد تحث قرار مي دهيم . توانايي بالقوة اين‬
‫سيستم كه براساس دانش مي باشد ، نامحدود است هيچ فن آوري تا كنون نتوانسته‬
                       ‫همچون سيستم هاي خبره ، خدمات كتابخانه ها با چنين تغيير دهد.‬


                                                     ‫ساختار سيستم هاي خبره‬
‫تعداد سيستم هاي خبرة كتانخانه اي قابل خريد اندك است و اكثر اين سيستم هاي‬
‫كنابخانه اي به صورت داخلي طراحي مي شدند . در خالل مراحل اولية ساخت سيستم‬
‫هاي خبره ، كتابدار ميبايد با مهندس سيستم همكاري نزديك داشته باشد. مهندس سيستن‬
‫مي تواند پيشنهادهاي مفيدي را در طراحي و حمايت از سيستم هاي هوشمند ارائه كند .‬
‫(هيز ) و همكاران (4) پنج مرحله رادر روش شناسي ساخت و طراحي سيستم هاي‬
                                                          ‫هبره ذكر مي نمايند :‬
‫شناسايي_ شناسايي عبارت است ار شناخت مسائل و محدوده ، و قبل از آن كه اهداف و‬
‫مقاصد ساخت سيستم هاي خبره تبيين شود, صورت مي گيرد . در اين مرحله بايد‬
‫منابع مشخص شوند و همچنين برآوردي از منابع براي كاركنان د رايانه صورت گيرد‬
                                                                                   ‫.‬
‫تجسم يا مفهوم سازي (9) _در اين مرحله جنبه هاي اساسي پيشنهادي براي سيستم هاي‬
    ‫خبره مورد بحث و فحص قرار مي گيرند و سؤاالتي به قرار زير مطرح مي شوند :‬
                                                   ‫_آيا سيستم خبره مورد نياز است ؟‬
   ‫_آيا با استفاده از روش هاي جاري مي توان به اهداف و مقاصد سازمان دست يافت ؟‬
                                     ‫_چه كساني از سيستم خبره استفاده خواهند كرد؟‬
                                          ‫_چه كساني سيستم را آموزش خواهند داد ؟‬
                          ‫_هزينه / فايده استفاده از سيستم خبره چه مقدار خواهد بود ؟‬
‫3.رسمي كردن (1) _اين مرحله , مرحلةبين تجسم و اجرا مي باشد . در اين زمان‬
‫است كه تصميم گرفته ميشود چه راهبردها ,وسائل و تجهيزات , و زبان برنامه نويسي‬
‫مورد استفاده قرار گيرد . در اين مرحله مهندس سيستم مي تواند نظرات ارزشمندي‬
                                                                          ‫ارائه كند.‬
‫4.اجرا_ اين مرحله مشخص مس كند كه سيستم خبره تا چه حد به نيازهاي كاربر پاسخ‬
‫مي دهد . ارزيابي باز خورد استفاده كاربران از سيستم در تصحيح سيستم بسيار با‬
‫اهميت است . كاربران به كتابدار و مهندس سيستن خواهند گفت كه روش هاي اعمال‬
‫شده تا چه حد كاربرد دارند و تا چه اندازه واسط ارتباطي (7) دستگاه راحت و مؤثر‬
                                                                          ‫مي باشد .‬
‫9.ارزيابي _در مرحلة ارزيابي ،كتابدار و مهندس سيستم به سؤاالتي همچون چه چيزي‬
‫خطا و چه چيزي صحيح بوده ، پاسخ مي گويند و آن ها را مورد ارزيابي قرار مي‬
‫دهند . بايد به يادداشت كه سيستم خبره باكار آمد بدتر از آن است كه هيچگونه سيستم‬
‫خبره اي نداشته باشيم . بهتر است ارزيابي به صورت منظم صورت گيرد تا مشخص‬
‫شود كه آيا نياز هاي كاربران محقق شده است يا خير؟ در اين زمينه بايد كتابدار و‬
                         ‫متخصص سيستم به استانداردها نيز توجه هاص مبذول دارند.‬
‫در شكل زير مثالي از يك سيستم خبره كه به شكل سلسله مراتبي طراحي شده نشان داده‬
                                                                           ‫مي شود:‬
‫در حال حاضر با پيشرفت علوم و فن آوري , ديگر الزم نيست كه انسان به طراحي‬
‫نرم افزار بپردازد زيرا نرم افزارهايي در بازار موجود است كه به اين نياز ها پاسخ‬
‫مي گويند . از جمله اين نرم افزارها مي توان به (شل)(8) اشاره كرد . نرم افزار شل‬
‫براي ايجاد نوع بخصوصي از سيستم هاي خبره طراحي شده و براي قوانين متعددي‬
‫استوار است كه اساس آن (اگر _پس)كس باشد.در حال حاضر 9 نوع نرم افزار شل‬
‫براي سيستم هاي خبره موجود و قابل نصب برروي رايانه هاي شخصي مي‬
‫باشد.(تايني آنشتاين )(5),(گورو)(11) و (نالج پرو )(11) از جملة اين نرم افزارها‬
                                                                        ‫هستند .‬

                                             ‫كاربرد سيستم هاي خبره در كتابخانه ها‬
‫كاربرد سيستم هاي خبره و هوش مصنوعي در امور كتابخانه هنوز در مراحل اوليه‬
‫است . چند پروژه در زمينه هاي كتابداري و خدمات اطالع رساني به مراجعان تحت‬
‫بررسي قرار گرفته و در اين زمينه خوش بيني زيادي مبني بر به كارگيري سيستم هاي‬
‫خبره در اكثر حوزه هاي كتابداري و اطالع رساني وجود دارد . مشكل اساسي كه در‬
‫حال حاضر وجود دارد ايجاد (پايگاه دانش ) است .(21) مثال "سيستم هبره را مي توان‬
‫براي حوزة بخصوص از خدمات مرجع ايجاد نمود , اما اين سيستم قادر نيست (پايگاه‬
            ‫دانش ) به وجود آورد كه در برگيرندة كلية فعاليت هاي بخش مرجع باشد .‬
‫در اينجا اين سؤال مطرح است كه چه داليلي براي به كارگيري سيستم هاي خبره‬
‫دركتابخانه وجود دارد ؟ آيا اين سيستم ها كار روزانة كتابداران را بهبود مي بخشند ؟به‬
‫عنوان مثال , يك سيستم خبره مي تواند به كتابدار در شناخت و بهبود كارايي اموري‬
‫چون خدمات فني , جستجو در پايگاه هاي پيوسته و خدمات دادن به مراجعان بيش تر‬
‫ياري رساند . اگر يك سيستم خبره خوب برنامه ريزي شده باشد باعث افزايش كيفيت‬
‫خواهد شد . اين سيستم اشتباهاتي را كه گاهي از انسان سر مي زند مرتكب نخواهد شد‬
‫و مي تواند در فراهم آوري اطالعات تكراري سودمند باشد . حوزه هايي كه سيستم‬
‫خبره مي تواند در آن فعاليت كند عبارت اند از :فهرستنويسي, جستجو در پايگاه هاي‬
                                          ‫اطالعاتي , نمايه سازي , مديريت و مرجع.‬

                                                                    ‫فهرستنويسي‬
‫از آنجا كه فهرستنويسي بر اساس قوانين بسياري طراحي شده ،سيستم خبره در اين‬
                                                      ‫زمينه سازگاري زيادي دارد .‬
‫(فنلي)(31) معتقد است كه بهتر ين استفاده كه مي توان از سيستم خبره در كتابخانه‬
   ‫كنگره آمريكا نمود ،بهبود وضع مشاوره در زمينه فهرست توصيفي و تحليلي است .‬
‫كار بر روي فروست ها (41) يكي از مشكل ترين امور فهرستنويسي بوده و همواره‬
‫مشكل زا است ،فروست ها داراي قئانين متعدد و پيچيده اي هستند . سيستم خبره در اين‬
‫حوزه مي تواند كمك هاي شايان توجهي بنمايد. معموال" با جا به جايي كارمندان‬
‫،اطالعات آن ها نيز با آنان مي رود ،در صورت استفاده ا ز سيستم خبره مي توان اين‬
‫نقيصه را بر طرف نمود . كتابداران همئاره در آرزوي استفاده از سيستمي بوده اند كه‬
‫به آن ها در به كارگيري قدانين آنگلو آمريكن )2‪ (AACR‬كمك كند ،اما اين موضوع‬
‫به دليل پيچيدگي هاي قوانين مزبور با مشكالتي مواجه بوده است :در زير نمونه اي از‬
‫نرم افزار (امي سين )(91) كه براي فهرستنويسي توصيفي به كار برده شده آورده مي‬
                                                                      ‫شود:‬
                             ‫_سند داراي نويسنده مشخصي نيست ،‬            ‫اگر‬
                      ‫_ سند داراي تنالگان (سازمان مسئول ) نيست ،‬
                  ‫_ سند داراي ويراسدار يا گروه ويراسداران نيست ،‬
                       ‫_ سند اثري داراي نويسنده اي ناشناخته است ،‬
                     ‫قطعي است كه سر شناسة سند , (عنوان ) است .‬        ‫پس :‬

                                                      ‫جستجو در پايگاه هاي اطالعاتي‬
‫سيستم خبره مي نواند جستجو در پايگاه هاي پيوسته را بهبود بخشد . يك سيستم خبره‬
                    ‫مي تواند به استفاده كننده از كتابخانه در زمينه هاي زير كمك كند :‬
                                                     ‫مشخص كردن جستجوي كاربر ؛‬
                                                ‫شناسايي پايگاه هاي اطالعاتي بالقوه ؛‬
                                               ‫شناسايي عناصر مفهومي در جستجو ؛‬
‫بيان ساخت مفهومي ئر زمينه هاي انتخاب پايگاه ، كايد واژه ها ، توصيفگر ها و منطق‬
                                                                                ‫بولي ؛‬
                      ‫دستيابي به پايگاه اطالعاتي با استفاده از توافقنامه هاي ارتباطي ؛‬
                                                              ‫ورود به منطق جستجو ؛‬
                                                                  ‫تحليل نتايج جستجو ؛‬
                                                              ‫اصالح راهبرد جستجو ؛‬
                                                              ‫وسيع تر كردن جستجو ؛‬
                                                                ‫محدود كردن جستجو ؛‬
                               ‫پايان دادن به جستجو و گذاشتن نتايج در اختيار كاربر .‬
‫بايد اذعان داشت كه سيستم مطلوب ، سيستمي است كه بتواند در هر زمان پاسخگوي‬
‫استفاده كننده باشد و توضيحي در هد فرايند جستجو در اختيار كاربر قرار دهد . به‬
‫عقيدة (ميگو و اسميت )(11) يك سيستم خبره مطلوب را كه آسان و كاربر پسند باشد‬
‫... سيستمي است كه به تمامي منابع در يك كتابخانه يا مركز اطالع رساني دسترسي‬
‫دارد؛ به عبارت ديكر به فهرست پيوسته ،اسناد و مدارك در حال گردش ،نظام امانت‬
‫بين كتابخانه اي ، به پايگاه هاي معيني از برگه هاي مستند مؤلف كتابخانه كنگره ، و به‬
                                ‫كتاب هاي زير چاپ با متن كامل دسترسي داشته باشد.‬
‫همچنين اين سيستم قادر است به دسته اي از پايگاه هاي اطالعاتي تجاري ، با اين توان‬
‫كه به طور خودكار به پايگاه هاي اطالعاتي و كلمات عبور آن ها دسترسي داشته باشد‬
                                                                          ‫،وصل شود.‬

                                                                     ‫نمايه سازي‬
‫نمايه سازي خود كار اسناد و مدارك مدتها مطرح بوده است . تا كنون متخصصان‬
‫موفق شده اند به شكل هوشمند به خودكار كردن اسناد و مدارك مبادرت ورزند و در‬
‫اين زمينه تالش هاي زيادي با استفادهاز سيستمهاي خبره صورت گرفته است . به‬
‫طور مثال استفاده از سيستم خبره در نمايه سازي اسناد و مدارك پزشكي (كتابخانة ملي‬
                    ‫پزشكي آمريكا ) را مي توان نام برد كه چندان موفق نبوده است .‬
‫اما تالش هايبسياري در زمينة استفاده از اين سيستم در نمايه سازي نشريات صورت‬
‫گرفته است . اين سيستم مي نواند در موارد زير سود مند باشد و نمايه ساز را در نمايه‬
                                                                  ‫سازي كمك كند:‬
                                       ‫شناسايي مفاهيم مورد بحث در مقاالت نشريات ؛‬
                                             ‫ترجمة مفاهيم به شگل شفاهي و كالمي ؛‬
      ‫ترجمة اشكال شفاهي و كالمي به توصيفگري موضوعي و زيربخش هاي آن ها ؛‬
                       ‫به كار بردن قوانين مناسب در تعيين توصيفگرهاي موضوعي ؛‬
               ‫تعيين توصيفگرهاي موضوعي و زيربخش هاي آن در ارتباط با مقاله .‬

                                                                             ‫مديريت‬
‫تعدادي از سيستم هاي خبره براي اهداف مديريت در كتابداري د اطالع رساني مئرد‬
‫استفاده قرار گرفته اند . در صورتي كه مديران از اين سيستم ها بيش تر استفاده‬
‫كنند،نياز به اين نرم افزارها بيش تر خواهد شد و در نتيجه رشد روزافزاني را در اين‬
                                                 ‫سيستم ها در آينده شاهد خواهيم بود .‬
‫حوزه هايي كه مديريت اطالع رساني مي تواند از اين سيستم استفاده كند عبارت اند از‬
                                                                                   ‫:‬
                                   ‫برنامه ريزي براي نيروي انساني و استخدام افراد؛‬
                                                                 ‫توسعه مجموعه ها ؛‬
                                               ‫ساخت و طراحي ساختمان هاي جديد ؛‬
                                                ‫بهره گيري مناسب باز فضاي موجود؛‬
                                              ‫حسابداري و حسابرسي و بودجه بندي ؛‬
                                                             ‫برنامه ريزي راهبردي .‬

                                                                             ‫مرجع‬
‫در نظر اول ، انسان ممكن است به اين مسئله بينديشد كه مي توان سيستم هاي خبره با‬
‫جايگزين بخش مرجع كرد . تحقيق اين امر در آينده نزديك محال است و به نظر مي‬
‫رسد كه هيچگاه نمي توان ماشين را جايگزين كتابداران مرجع نمود و تعامل بين كتابدار‬
‫مرجع و استفاده كننده متضمن مسائل نامترقبه و غير قابل پيش بيني بسيار است ؛با اين‬
‫حال سيستم هاي خبره و محصوالت ديگر هوش مصنوعي در كتابداري به طور‬
‫روزافزوني مورد استفاده قرار مي گيرند و امروزه جزء جدايي ناپذير اين امود واقع‬
                                                 ‫شده اند . (دول)(71)و(كروز)(81)‬
           ‫براي استفاده از سيستم هاي خبره د ربخش مرجع مزايايي را بر مي شمرند :‬
‫زماني كه كتابدار مرجع حضور ندارد يا زماني كه بخش مرجع باز نيست يا كتابدار‬
‫مرجع كار زيادي دارد ،سيستم هاي خبره مي توانند به مراجعان و استفاده كنندگان‬
                                                         ‫درامور مشاوره كمك كنند .‬
‫با استفاده از سيستم خبره مي توان خدمات مرجع را نه فقط در ميز مرجع بلكه در‬
                                                    ‫سراسر كتابخانه به خدمت گرفت .‬
‫سيستم هاي خبره مي توانند د رآموزش استفاده كننده براي خدمات مرجع مورد استفاده‬
        ‫واقع شدند با امور تكراري و خسته كننده را از سر راه كتابدار مرجع بر دارند .‬
 ‫كتابدار مرجع ،مرجع اطالعات معتنابهي از مجموعه كتابخانه ،مراجعان به بخش‬
 ‫مرجع ، سازمان هايي كه مشغول به كار هستند ،امئر مربوط به پژوهش و منابع قديمي‬
 ‫و جديد مرجع مي باشد .سيستم هاي خبره مي توانند اين اطالعات را در خود ذخيره‬
 ‫نمايند و زماني كه كتابدار مرجع به جايي ديگر منتقل مي شود يا استعفا مي دهد ، در‬
                                                         ‫اختيار ديگران قرار دهند.‬
 ‫سيستم هاي خريه در ساعاتي كه بخش مرجع شلوغ است مي توانند به تعداد زيادي از‬
                      ‫مراجعان سرويس دهند و رضايت بيش تر آن ها را فراهم سازند .‬

                                     ‫چرا سيستم هاي خبره اين قدر معروف شده اند ؟‬
 ‫ما نبايد به سيستم هاي خبره به عنوان دارويي كه همة بيماري ها را شفا مي دهد بنگريم‬
 ‫. سيستم هاي خبرةكنوني داراي محدوديت ها و موانع جدي هستند كه مهم ترين ِآن ها‬
 ‫،ميزان و حد (پايگاه دانش )است . همچنين در اصطالحات و مفاهيمي كه به يكديگر‬
                                  ‫نزديك و متقارن همتند دچار مشكالت زيادي هستند .‬
 ‫با اين حال،بعضي از داليلي را كه سيستم هاي خبره با چنين اقبالي در سطح بين المللي‬
                                         ‫مواجه شده اند مي توان به قرار زير برشمرد :‬
 ‫باپيشرفت هايي كه صورت گرفته ،سيستم هاي خبره توانسته اند در سطوح عملياتي‬
 ‫دانش ،يعني از داده پردازي و پردازش اطالعات به (پردازش دانش و مديريت‬
                                                         ‫)،تحوالتي به وجود آورند .‬
 ‫در مقياس محدود و در اموري كه وابسته به كامپيوتر و هوش مصنوعي مي باشد‬
 ‫،عملكرد اين سيستم ها بهتر از انسان بوده است . از طرفي اين سيستم ها با مشكالت‬
 ‫جدي مواجه هستند ؛به عنوان مثال يك كودك به راحتي مي تواند قلمي را از زمين بر‬
 ‫دارد ، اما اين عمل براي روبوت ها و وسايل مكانيكي مستلزم نوشتن برنامه هايي‬
                                                      ‫بسيار پيچيده و مسئله زا است .‬
 ‫در ديناي تجارت ،سيستم هاي خبره به عنوان وسايلي كه براي سازمان ها و شركت ها‬
 ‫،در آمدزا و با صرفه هستند ، بسيار اهميت يافته اند . موفقيت در يك شركت مستلزم‬
 ‫سرمايه گذاري بر روي منابع انساني ماهر مي باشد . اين افراد ممكن است بعد از‬
 ‫آموزش ،براي يافتن شغلي بهتر ، آن شركت يا سازمان را ترك كنندو در عين حال با‬
 ‫اين كار خود بسياري از تجارب و دانش خود با كه در طي زمان خدمت و آموزش به‬
 ‫دست آورده اند با خود ببرند. سيستم هاي خبره مي توانند حافظ اين اطالعات و اندوخته‬
 ‫ها باشند . اين مسئله باعث شده كه سرمايه گذاري هاي كالن براي سيستم هاي خبره‬
 ‫،هوش مصنوعي و غيره صورت پذيرد . به هر حال تا تحقيق نياز هاي انسان توسط‬
                                       ‫سيستم هاي خبره راه بسيار دشواري باقي است .‬


                                   ‫پي نوشت ها‬
‫‪1-Norbert Wiener‬‬
‫‪2-Alan Turing‬‬
‫‪3-Dort Mouth‬‬
‫‪4-Hayes _Roth et al‬‬
‫‪5-Conceptualization‬‬
‫‪6-Formalization‬‬
7-Interface
8-Shell
9-Tiny Einstein
10-Guru
11-Knowledge Pro
12-Knowledge Base
13-Fenley
14-Series
15-EMYCIN
16-Micco & Smith
17-Dowell
18-Crews

                                ‫منابع‬
1-Information Technology Design and Applications /edited by
Nancy D. Lane of Margaret E.Chisholm,Boston: G.K.Hall &
Co.,1994.
2.Nilsson , Nils J.,Principles of Artificial Intelligence, Narosa
publishing House , New Delhi, 1990.

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:19
posted:7/17/2012
language:Arabic
pages:7