Knu leaders

Document Sample
Knu leaders Powered By Docstoc
					         ်
ကညီဒီကလုာတၢ်ပၢၢ်ဆၢခိၣ်နၢ်သးသမူအဂ့ၢ်ဖုၣ်ကိာ်

စီၤဘးအူကၠံ
စီၤဘးအူကၠံ      အိၣ်ဖျဲၣ်ဖဲ   ၁၉၀၅   နံၣ်    ဖဲ၀့ၢ်ပသံၣ်န ၣ်လီၤ.အ၀ဲဒိၣ်ထီၣ်ဘၣ်လၢပှၤကဲဒိၣ်အိၣ်ဒီးစံၣ်ပှဲၤ
                                                        ်                     ်
ဟီၣ်ခိၣ်က ပံာ်အဒူၣ်အထၢပူၤန ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၂၅ နံၣ် အ၀ဲဖျိထီၣ၀ဲဖၠၣ်စိမိၤ ဖဲ၀့ၢ်တကူၣ၀ံၤအလီၢ်ခံ ကဲထီၣ်
                                                  ်
ပီၣ်ရီတဂၤဒီးဘၣ်တၢ်ကီးအီၤ လၢအဲကလံးပီၣ်ရီတၢ်မၤ ၂ နံၣ၀ံၤအလီၢ်ခံဖဲ ၁၉၃၇ နံၣ်အ၀ဲ ုာ်လီၤမၤ
                             ်         ်
သကိးတၢ်ဒီးကီၢ်ပယီၤပဒိၣ်ဒ်အမ့ၢခိသွဲကိတိၢတဂၤန ၣ်လီၤ.ဖဲတၢ်ဒုးဖးဒိၣ်ခံဘျီတဘျီ၀ံၤအလီၢ်ခံ              ၁၉၄၆
အ၀ဲဒုးအိၣ် ထီၣ်ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ KNU လၢကညီဒီတကလုာ်တၢ်ဘၣ်သးအခၢၣ်စးဒီးကီၢ်ပယီၤ
                            ်                     ်
တၢ်သဘျ အဂီၢ် တဘျီဃီဃ့ထီၣ်စ့ၢကီးအဲကလံးလၢ ကပျဲကညီအိၣဒီးအကီၢ်စဲၣ်ဒၣ်၀ဲန ၣ်လီၤ.


ဖဲ   ၁၉၄၆       တုၤလၢလါ       February      ၁၉၄၇            ်
                                                      အ၀ဲတူာလိာ်ဒီးကဲထီၣ်ဘၣ်တၢ်ကစီၣ်ကိတိၣ်ခိၣ်ကျၢၢ်,
                                                                   ်
ဒီးတၢ်လဲၤတၢ်က့ၤကိတိၣ်ခိၣ်ကျၢၢ် တုၤလီၤလၢ April ၁၉၄၇ အ၀ဲဟးထီၣ်လၢကိတိၣအလီၢ်တစုန ၣ်လီၤ.
ဖဲ   January       ၁၉၄၉နံၣ်                                           ်
                                ကညီဒီတကလုာ်ဂဲၤထၢၣ်ပၢၢ်ဆၢတၢ်လၢ၀့ၢ်အ့စ့ၣအခါအ၀ဲတီခိၣ်ရိၣ်မဲ၀ဲစ့ၢ်
                                      ်
ကိးန ၣ်လီၤ. ဖဲလါ August ၁၂ သီ ၁၉၅၀ နံၣ, စီၤဘးအူကၠံဘၣ်တၢ်မၤသံ အီၤလၢကျဲ ဖဲ ထိၣ်ကီးကိ
သ၀ီ စံၣ်ဒဲလီၢ် အဘူးဒီး ဝ့ၢ် (Moulmein         )      ၁၇၀ မဲၣ် (Miles) န ၣ်လီၤ.ပှၤထၢတၢ်ကစီၣ်ဖိ အူသီ
အ၀ဲကစၢ်ဃုသ့ၣ်ညါ         တၢ်ဂ့ၢ် တၢ်ကျိၤဘၣ်ဃး ကီၢ်ခိၣ်စီၤဘးအူကၠံ အတၢ်သံအဂ့ၢ် ဒီးကွဲးပာ်ဖျါထီၣ်
၀ဲလၢအလံာ် 'A journalist, A General and an Army in Burma သုးပဒိၣ်ပာ်ဖျါဒီးစံးဘၣ်ပှၤထၢတၢ်က
     ိ                                        ံ
စီၣ်ဖလၢကဘီယူၤပူၤစံး၀ဲစီၤဘးအူကၠံဘၣ်တၢ်ဖီၣမၤသအီၤဃုာ်ဒီးပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ဖိခိၣ်နၢ်ဒိၣ်ထီစီၤစဲခ့ၣ်ဒီး
                                                       ်
ပှၤကီၤလၤ၀ါသုးခိၣ ်(Vivien) တဂၤလၢဘၣ်တၢ်ထၢ ုာ်လီၤအီၤလၢဃိၣပူၤခီဖျိသူတၢ်စုက၀ဲၤလၢတၢ်နာ်
                                          ု                            ်        ်
လၢအီၣ်ဆါအတၢ်သံန ၣ်မ့ၢ်အ၀ဲအတၢ်သုးကျဲၤ၀ဲတၢ်စကဝဲၤသုးပဒိၣ်တဖၣ်စံး၀ဲ (လၢတအိၣဒီးတၢ်အုၣသး)
ဒ်န ၣ်လီၤ.   ပှၤဃုတၢ်ကစီၣ်ဖိတဂၤအံၤ          မၤန ၢ်            ်
                                                       တၢ်ကစီၣအံၤ                               ်
                                                                      ဖဲလၢအ၀ဲလဲၤဃုသ့ၣ်ညါဒီးသံကွၢ၀ဲ
အ၀ဲသ့ၣ်န ၣ်လီၤ.


          ်                                            ်
ခိၣ်နၢ်သ့ၣတဖၣ်ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်အီၤခါတၢ်စုက၀ဲၤတအိၣ်လၢၤဘၣ်ဒီးမူဒ၀ဲဘၣ်ဆၣ်ဘၣ်တၢ်မၤသံအီၤန ၣ်လီၤ.
                      ်
"အ၀ဲသ့ၣ်ဂုၢ်ကျဲးစၢးဃ့ၢ၀ဲဖဲဆၢကတီၢ်လၢပကျဲးစၢးသုးကျဲၤလၢကဆှၢအ၀ဲ သ့ၣ်လၢသုးမုၢ်လီၢ်ကျဲလၢအအိၣ်
          ီ
ဘူးဒီးတၢ်လၢ်ဖဲန ၣ်,    ပမၤစၢၤအ၀ဲသ့ၣ်တသ့ဘၣ်,            ဖဲတၢ်အိၣ်သးဒ်န ၣ်ခါန ၣ်ကျဲတ    အိၣ်လၢပကမၤပူၤ
အ၀ဲသ့ၣ်ဘၣ်,အ၀ဲသ့ၣ်စံး၀ဲအ၀ဲကပာ်လီၤတၢ်နၢ်လၢပဖီ                 ခိၣ်တန ၢ်ဘၣ်အဃိပသူ၀ဲ        သုးတၢ်ကလုာ်
လၢဖီၣ်သံန ၣ်လီၤ"      အအံၤမ့ၢ်သုးပဒိၣ်အတၢ်စံးဘၣ်ပှၤထၢတၢ်က            စီၣ်န ၣ်လီၤ.    ဒ်သိးကညီဖိသုတမၤ
               ်
လၤကပီၤဘၣ်တၢ်စိၣ, လၢာ်ထူၣ်တၢ်သ့ၣ်နီၣ်သူတအိၣ်အဂီၢ် ဒုၣ်ဒါသ့ၣ်တ ဖၣ် လဲၤကွံာ် လီၤ စီၤဘးအူကၠံ
                                              ၠံ          ်
အစိၣ် လၢ ပီၣ်လဲၣ်ပူၤန ၣ်လီၤ. ကီၢ်ခိၣ် စီၤဘးအူကအတၢ်သံအံၤမ့ၢ၀ဲဖဲ ၁၂ သီ လါအီကူာ် ၁၉၅၀ နံၣ် ဒီး
မုၢ်နံၤအ ၀ဲအံၤဘၣ်တၢ်ပာ်ပနီၣ် ပာ်ကဲအီၤဒ် ကညီ ပှၤဒူပှၤဃိၤ, မၤထူရၤမုၢ်နံၤ ဒီးတၢ် သ့ၣ် နီၣ် ထီၣ်
   ် ူ                   ိ
သူၣဒလၢအဟ့ၣ် လီၤသးသမူလုာ်ဒၣ်ပှ ၤဒိၣ် လၢပ၀ဲကညီဖိ တဖၣ်အတၢ်ထူၣ်ဖျဲးအဂီၢ် ဒီးဘၣ်တၢ် မၤလၤ
ကပီၤအီၤလၢ ကညီဖိ အိၣ်လၢဟီၣ်ခိၣ်ဒီဖျၢၣ်န ၣ်လီၤ.



စီၤဘးသ့ၣ်စ့ၣ်
အိၣ်ဖျဲၣ် ၁၉၂၇ လၢ ဟဲဇၣ်ဒၣ် (Henzada) အ၀ဲမၤလိတၢ်လၢ အမဲရံကၤ ဘျၢထံ မ့ၣ်ရှၢၣ်တီၤထီကၠိ
                         ်
ဒီးမၤတၢ်လၢ စရ့ ပှၤကွဲးနီၣတၢ် တဂၤ လၢ (war office)လၢ ၀့ၢ်တကူၢ် တုၤလၢ ၁၉၄၆ န ၣ်လီၤ.
အ၀ဲ ုာ်လီၤ ဘၣ်ထွဲဒီး အ့စ့ၣ် တၢ်ဒုး ဒီးတယံာ် အ၀ဲ ုာ်လီၤမၤသကိးတၢ်လၢသုးက့ ၂ သုးက့ခိၣ်
              ူ       ်
တၢ်ကပီၤ ဖဲ တီအ-ကီးကရ့ၣ- လ့ဘှဲ က၀ီၤန ၣ်လီၤ.ဖဲ ၁၉၆၃ အ၀ဲကဲထီၣ် ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ
လီၢ်ခၢၣ်သး ကမံးတံာ် ဖိတဂၤ ဒီး ဘၣ်တၢ်ဃုထၢထီၣ်အီၤဒ်အမ့ၢ် ကူၣ်သ့ဆဲးလၤ မူဒါခိၣ် ဖဲ ၁၉၇၀ ဒီး
၁၉၈၀ အဘၢၣ်စၢၤ န ၣ်လီၤ. အ၀ဲကဲထီၣ် ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ နဲၣ်ရွဲၣ်ခိၣ်ကျၢၢ် ဒီး တယံာ်ဘၣ်ကဲ
   ်
ထီၣကီၢ်သူလ့ၤ ကီၢ်ခိၣ် ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤ ဖဲ ၁၉၈၄ န ၣ်လီၤ.




မါဘးဇၣ်
ကီၢ်ခိၣ်     မါဘးဇၣ်အိၣ်ဖျဲၣ်ဖဲ    ၁၉၁၆,    မီဘ့ၣ်   (Maubin)        မ့ၢ်တၢ်လီၢ်တတီၤဃီလၢအကစၢ်ကဲထီၣ်
                  ီ
ဘၣ်ကၠိသရၣ်တဂၤန ၣ်လၤ. မါဘးဇၣ် ုာ်လီၤလၢ ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢဖဲ ၁၉၄၇ ဒီးကဲထီၣ်ဘၣ်
သုးဂၢၤသးခိၣ် (KNDO) အဆိကတၢၢ်တဂၤ ဖဲ ၁၆ July တနံၣ်ဃီန ၣ်လီၤ.


အကစၢ်အတၢ်ထံၣ်လၢထံ ူၢ်ကီၢ်သဲးမ့ၢ်           ပှၤ   socialist      ဖိတဂၤ     (socialist      မ့ၢ်ဝဲ   ပှၤတဂၤလၢ
တၢ်ပာ်သးအိၣ်လၢ            တၢ်မၤန ၣ်ကဘၣ်မၤဒ်သိးသိးအီၣ်ဒ်သိးသိး              ဒီးထံကီၢ်ဒီဘ့ၣ်တၢ်ထူးတၢ်တီၤန ၣ်
ကဘၣ်မ့ၢ်ပှၤကိးဂၤအတၢ်             ပှၤဟံးန ၢ်လီၤဆီထဲတဂၤတသ့ဘၣ်),           ကီၢ်ခိၣ်မါဘးဇၣ်      မ့ၢ်ပှၤတဂၤ      လၢ
                        ံ ်
အအိၣ်ဒီးထံ ူၢ်ကီၢ်သဲတၢ်ထၣစိတဂၤ, အကစၢ်မၤတၢ်ထံၣ်စံးကတိၤသကိးဒီးသိၣ်မှံၤ Communist Party
of Burma, ဖဲ ၁၉၅၂ လၢတၢ်အံၤအဃိ ဒုးအိၣ်ထီၣ် တၢ်ဒီသဒၢတၢ်ကရၢကရိ (the formation of an
umbrella organization) ဒီး the National Democratic United Front (NDUF).


ဒ်   အမ့ၢ်     KNU     ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤခံဂၤတဂၤ          ဒီးမ့ၢ်ဝဲနီၢ်ဝံၢ်ခံလၢကရၢအဃိ   တၢ်ထံၣ်တလီၤပလိာ်
                                                                               ်
အိၣ်ထီၣ်လၢ ကရၢပူၤ သုးခိၣ်ကျၢၢ်စီၤဘိၣ်မၠး ထုးလီၤဖးသး ဟံးန ၢ်မုၢ်ထီၣ်ကီၢ်ခီ မ့မ့ၢမါဘးဇၣ် ဟံးန ၢ်
ထံထၣ်စွ         ဘၣ်ဆၣ်      ဖဲ     ၁၉၆၈     အကစၢ်ကိးထံၣ်လိာ်သးဒီး           သုးခိၣ်ကျၢၢ်       စီၤဘိၣ်မၠး     ဒီး
အိၣ်ဃူအိၣ်ဖှိးက့ၤတပူၤဃီဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ်က့ၤ             KNU           ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢန ၣ်                 လီၤ.
မါဘးဇၣ်ကဲထီၣ်ဘၣ် KNU ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤဖဲ ၁၉၆၉ တုၤလီၤလၢ ၁၀ August ၁၉၇၆ နံၣ်လီၤ.
           ်
ဖဲတၢ်ဒုးအိၣထီၣ်      National     Democratic     Front     သီသီအခါ      အကစၢ်ဘၣ်တၢ်ဃုထၢ             ထီၣ်ဒ်အမ့ၢ်
ကရၢခိၣ်န ၣ်လီၤ. ကီၢ်ခိၣ်မါဘးဇၣ် သံဝဲဖဲ မၤနၢၤပျီ ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢ လီၢ်ခၢၣ် သးလီၢ်လံၤ ဖဲ
လါ မ့ၤ ၁၉၈၂ န ၣ်လီၤ.



နီၢ်လွံၢ်ဇၣ်ဘဲစိၣ်
နီၢ်လွံၢ်ဇၣ်ဘဲစိၣ် အိၣ်ဖျဲၣ် ၁၉၄၁ ဝ့ၢ်တကူၣ် မ့ၢ်ဝဲ ပှၤကးြပါ Portuguese Jew အဖိမုၣ် အမိၢ်မ့ၢ်ကညီ
မုၣ်န ၣ်လီၤ. နီၢ်လူအ့းဇၣ် ကဲထီၣ်ဘၣ် ကီၢ်ပယီၤ မုၣ်ဃံလၤကတၢၢ် Miss Burma ဖဲနံၣ် ၁၉၅၆ ဒီး ၁၉၅၈
န ၣ်လီၤ. အကစၢ်မ့ၢ်စ့ၣ်ကီးမုၣ်ဂဲၤဒိ ဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ် (ပူ - တၢ်ဂီၤမူ) တဘျ းဘ့ၣ်န ၣ်လီၤ.


ဖဲအဖျိထီၣ်ကၠိ လၢ Boston ဝံၤဟဲက့ၤကဒါက့ၤဆူကီၢ်ပယီၤ ဒီး ဖဲ ၁၉၆၄ ဒိးတ့ဒိးဖျီအသးဒီး သုးက့ ၅
သုးက့ခိၣ်လီၢ်လံၤ စီၤလ့ထ့ၣ် မ့ၢ်ပှၤတဂၤလၢအက့ၤလီၤဃုာ်ဒီး ဟဲထၢၣ်သၣ်မှ ဒီး မၤ သကိးတၢ်ဒီးဒုၣ်ဒါ
                                                                                    ်
န ၣ်လီၤ. တုၤမ့ၢ်ဒုၣ်ဒါမၤသံ လ့ထ့ၣ် ဖဲတဘူးတယံၤဒီး သထိၣ် Thaton ဝံၤ အလီၢ်ခံ နီၢ် လူလွံၢဇၣ် ကရၢ
ကရိထီၣ်က့ၤ သုးက့ ၅ သုးဖိတဖၣ် ဟဲက့ၤထီၣ်က့ၤလၢတၢ် ပၢၢ်ဆၢကျါန ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၆၇ အကစၢ်ဒိးတ့
ဒိးဖျိ ကဒိးအသးဒီး ပှၤ အမဲရကၤဖိ Glen Craing ဒီးလဲၤအိၣ်လၢ California ခဲးလံၣ်ဖိနံယါ ဝ့ၢ်န ၣ်လီၤ.
                                                                           ်       ်
ကညီဖိလၢအိၣ်လၢကီၢ်ယံၤ ပှၤဟူးဂဲၤ တၢ်ထံ ူၢ်ကီၢ်သဲး တၢ်ကရၢကရိ လၢပကညီဒီကလုာ်အဂီၢနီၢ်လွံၢဇၣ်
       ်                                        ်
မ့ၢ်စ့ၢကီးပှၤတဂၤလၢ ဂဲၤလိာ်တၢ် နီၢ်နီၢ်ဘၣ်ဃးထံ ူၢကီၢ်သဲး တဂၤဒီး မၤသကိးစ့ၢ်ကီးတၢ်လၢ                           (pro-
democracy groups) န ၣ်လီၤ.
အူလးဖ့ၣ်
အူလးဖ့ၣ်အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်၀ဲဖဲ ၁၉၀၉နံၣ် သးဖးယးဖံးစ့ၣ် သဝီ, သထိၣ် တၢ်ပၢ တခီန ၣ်လီၤ. အူလးဖ့ၣ် မ့ၢ်
ပအိၣ် ကလုာ် ဒီး ဖဲ ယပၣ် ဟဲ ုာ်လီၤ ကီၢ်ပယီၤအခါအဝဲ ဒီး ဒီးကထၢၣ် ဘးမီၣ် ကဲခိၣ်ကဲနၢ်လၢတၢ်ပၢ
                   ဲ      ်
တၢ်ြပးအခါ အဝဲ မ့ၢ်ဝသ့ၣ်ပှၢကိတိၣ် ဒီးမၤသကိးတၢ်ဘူးဘူးတံၢ်တံၢ်ဒီး စီၤဘးအူကၠံန ၣ်လီၤ. ဖဲတၢ်ဒုးဝံၤ
                              ိ
အလီၢ်ခံ ဒ်အမ့ၢ် ကညီဒီကလုာ်စၢဖှၣ်ကရၢ ကရၢခိၣ်ခံ အသိး ဟံးမူဒါလၢ တၢ်ကရၢကရိထီၣ် ပအိၣ် တၢ်
ပၢၢ်ဆၢ တချ းလၢအဝဲ သံလၢတၢ်သါအံးတၢ်ဆါ asthma ဖဲ ၂၅ September ၁၉၇၅ နံၣ် ဒ်ဘၣ်န ၣ်လီၤ.



စီၤဟဲထၢၣ်သၣ်မွ
စီၤဟဲထၢၣ်သၣ်မွ အိၣ်ဖျဲၣ် ၁၉၀၅ ပသံၣ်, Bassein န ၣ်လီၤ အကစၢ်အိၣ်ဖျိထီၣ် Judson College ဖဲ
ဝ့ၢ်တကူၣ်   တချ းလၢအကဲထီၣ်ဘၣ်         District   educational     inspector    ပှၤဘၣ်မူဘၣ်ဒါလၢတၢ်
ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ့ တခီပၤ ဖဲ ဟဲဇၣ်ဒၣ် Henzada န ၣ်လီၤ. အကစၢ် ုၢ်လီၤမၤသကိးတၢ်ဒီး ကရၢမိၢ်ပှၢ် ဖဲ
            ်
၁၉၄၇ ဒီး မ့ၢစ့ၢ်ကီးပှၤတဂၤလၢမၤသကိးတၢ် ဒီး ကညီဖိ တၢ်ဂဲၤဆၢထၢၣ် ဖဲ ၁၉၄၉ ဘူးဘူးတံၢ်တံၢ်
န ၣ်လီၤ. အကစၢ်မ့ၢ်ခိၣ်နၢ်တဂၤလၢ ထံထၣ်စွ တကပၤဒီး မ့ၢ် ပှၤတဂၤလၢ အတၢ်ထံၣ် ဒီး ခိၣ်ကိၤ
လၢစုထွဲတကပၤ တဂၤလီၤ. ဖဲ ၁၉၅၆ တုၤ ၁၉၆၃ အကစၢ်ကဲထီၣ်ဘၣ် ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ် ကရၢ
ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤန ၣ်လီၤ.   အနီၢ်ကစၢ်ဘၣ်တၢ်သ့ၣ်ညါ     အီၤဒ်    အမံၤမ့ၢ်   မူဆိကီၢ်ကစၢ်   (emperor)
ဒီးက့ၤမၤသကိးတၢ်ဒီး ပယီၤပဒိၣ် ဖဲ ၁၉၆၃ နံၣ်လီၤ. စီၤဟဲထၢၣ်သၣ်မွ သံဖဲ ဝ့ၢ်တကူၢ် ၂ January
၁၉၈၀ နံၣ် န ၣ်လီၤ.



စီၤဟဲစၢၣ် ကၠၣ်ဒိ
စီၤဟဲစၢၣ် ကၠၣ်ဒိ အိၣ်ဖျဲၣ် ဖဲ ၁၉၀၇ မီမၠး၀့ၢ်ဒီးအဝဲ မ့ၢ်တီၤခၢၣ်သးကၠိခိၣ်တဂၤန ၣ်လီၤ. စီၤဟဲစၢၣ် ုာ်လီၤ
သုးတၢ်မၤလိ (Sandhurst military academy) ဖဲ ၁၉၃၀ နံၣ်. ဖဲတၢ်ဒုးဖးဒိၣ်ခံဘျီတဘျီ အက စၢ်
အိၣ်လၢတၢ်လီၢ်ခံ ဒီး     ုာ်လီၤ ကီၢ်ပယီၤတၢ်ဒီသဒၢသုးမုၢ်ဒိၣ် the Burma Defence Army န ၣ်လီၤ.
မ့ၢ်ပှၤထီဒါပှၤယပၣ်ဖိ ကရၢဖိတဂၤ ဒီး ဖဲ ၁၉၄၅ အဝဲကဲထီၣ်ဘၣ် သုးခိၣ်ကျၢၢ်ခံ တုၤမ့ၢ်တၢ်ဒုးဖးဒိၣ်ဝံၤ
                                               ်
တချ းလၢအကစၢ်ဟးထီၣ်ဒံးလၢသုးမုၢ်ဒ်ဘၣ် ဖဲ ၁၉၅၀ နံၣ, ဒီး           ုာ်လီၤမၤသ ကိးတၢ် ဒီးအူ ူး ဖဲ ၁၉၆၀
   ်
နံၣ.   ဖဲ   ၁၉၈၀      အကစၢ်အိၣ်ဘှံးလၢသုးလီၢ်     ဒီးဖဲအ   က့ၤလၢ     ဝ့ၢ်တကူၢ်တၢ်တဟံးဂ့ၢ်ဝီအီၤဘၣ်.
          ု
အဝဲဘၣ်တၢ်ဃထၢထီၣ်လၢ တၢ်ဟ့ၣ်တၢ်ဖး ကမံးတံာ် the election commision ဖဲ ၁၉၈၈ နံၣ်လီၤ.



စီၤလ့ထ့ၣ်
စီၤလ့ထ့ၣ် အိၣ်ဖျဲၣ် ၁၉၂၅ လၢ သမဲ Thamaing ဘူးဒီး ဝ့ၢ်တကူၢ်န ၣ်လီၤ. လ့ထ့ၣ် မၤတၢ်ဒီးပှၤ ယပၣ်ဖိ
ခဲဖၢၣ်ထံၣ် Kempentei သုးမုၢ်ဒ် ပှၤကျိာ်ထံတၢ်ဖိတဂၤ န ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၄၈ လ့ထ့ၣ်                ုာ်လီၤ၀ဲဆူ
ကညီဒီကလုာ်ဂၢၤ သးကရၢ ဒီးမၤသကိးတၢ်ဒီး ကညီ ပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ဖိန ၣ်လီၤ. တနံၣ်ပူၤအလီၢ်ခံ ဖဲ
၁၉၅၆ လ့ထ့ၣ် ကဲထီၣ်ဘၣ် သုးက့ ၅ ခိၣ် လၢ သထိၣ် ဒီး ဖဲ ၁၉၆၁ အကစၢ်တိခိၣ်ရိၣ်မဲ ဆှၢ
                   ဲ ီိ
လီၤအသုးမုၢ်ဆူ ဝ့ၢ်မဆး ဘၣ်တၢ်နာ်လၢ တၢ်သးတမံအိၣ်ထီၣ်လၢ အဝဲ ဒီး ပှၤယိၤဖိ ပှၤမၤကၤ တၢ် ဒီး
                 ်                 ် ်
လၢတၢ်ဟ့ၣ်ကၣ် အဂီၢအဝဲဟံးန ၢ်ဆူၣ်ကွံာဝ့ၢမဲဆီးန ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၆၃ လ့ထ့ၣ် ဒီး ဟဲထၢၣ်သၣ်မွ က့ၤမၤ
                                                                                 ့
သကိးတၢ်သုးပဒိၣ်န ၣ်လီၤ. လ့ထ့ၣ် ဒိးတ့ဒိးဖျီအသးဒီး မုၣ် ဂဲၤဒိ နီၢ်လံွၢ်ဇၣ်ဒီး မ့ၢ်စၢ်ကီး မုၣ်ဃံလၤ လၢ
                                     ်
ကီၢ်ပယီၤပူၤန ၣ်လီၤ. လ့ထ့ၣ် ဘၣ် တၢ်ကူၣမၤသံအီၤလၢပယီၤပဒိၣ် ဖဲ September ၁၉၆၅ နံၣ်န ၣ်လီၤ.
      ်
စီၤစ့ၣဒနံၣ်လူနံၣ်
      ်                        ဲ
စီၤစံၣဒနံၣ်လူနံၣ် အိၣ်ဖျဲၣထီၣ်ဖလါ နိၤဝ့ဘၢၣ် ၃သီ ၁၈၈၂ လၢ ဝ့ၢ်တကူၣ်ကညီကဝီၤန ၣ်လီၤ.အမိၢ်မ့ၢ်
                                                                                             ်
နီၢ်ကးလယး လူနံၣ် ဒီးအပၢ် မ့ၢ် အူလူနံၣ်န ၣ်လီၤ. အဒီပုၣ်ဝဲၢ် အိၣ် ၃ဂၤ အဝဲမ့ၢ် ပှၤဝဲၢ်ကိဒီးလူနံၣအဘူး
                                      ့
အတံၢ်တဖၣ်မ့ၢ်ပှၤအိၣ်ဒီးတၢ်ကူၣ်ဘၣ်ကူၣ်သ,မံၤဟူပှၤသ့ၣ်ညါအီၤအါ
                                            ဲ
လၢထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤကလုာ်ကျါမ့ၢ်ဂ့ၤ လၢထံ ူၢ်ကီၢ်သးမ့ၢ်ဂ့ၤလၢကညီဖိအကျါန ၣ်လီၤ.
              ၠ ်
ဒီးကထၢၣ်ထံသၣ်ပၣ, အူလူနံၣ် (စံၤဒနံၣ်လူနံၣ်အပၢ်),ဒီး အဖါတံၢ် ဒုးအိၣ်ထီၣ် ဒီကလုာ်က ရၢ Karen
National Association (KNA) န ၣ်လီၤ. စံၤဒနံၣ်လူနံၣ် အပါ မ့ၢ် တၢ်အိၣ်ဖှိၣ်သရၣ်ဒီးကဲ ဝဲနဲၣ်ရွဲၢ်ခိၣ်ကျၢၢ်
လၢကညီဒီကလုာ်ကရၢ the Karen National Association န ၣ်လီၤ. ဖဲလၢအပၢ် ဒီးအဖါတံၢ်လဲၤပူၤဝံၤ
အလီၢ်ခံ အဝဲကစၢ်ဒီး အဘူးတံၢ်ဆွ ၣ်မၠိတဖၣ်ဟံးထီၣ်ဖီၣ်ထီၣ်မူဒါဒီးမၤ က့ၤတၢ်လၢကညီဒီကလုာ်ကရၢပူၤ
                                                               ်
the Karen National Association န ၣ်လီၤ.ဖဲလၢကညီဒီကလုာ်ကရၢအိၣ်ထီၣသီခါ လူနံၣ် အဆွ ၣ်မၠိကဲဝဲ
 ွဲၢ်ရွဲၢ်ခိၣ်ကျၢၢ်, ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤ, ဒီးပှၤပၢၤလီၢ် ဆ့ၣ်နီၤခံန ၣ်လီၤ.


                    ၠိ
ဖဲလၢအဝဲဖျိထီၣ်တီၤထီကအကစၢ်လဲၤလၢကီၤလၤသူကီၢ်ဒ်သိးကဆဲးမၤလိတၢ်အဂီၢ်လီၤ.ဖဲန ၣ်ဝံၤအလီၢ်
ခံအဝဲလဲၤမၤလိတၢ်လၢကီၢ်အဲကလံး ဒ်သိးကမၤန ၢ် ဒံၣ်ကရံၣ်လၢတၢ်ဘျၢ,တၢ်သိၣ်တၢ်သီ honor degree
of Bar at Law န ၣ်လီၤ. ဖဲလၢအဖျိထီၣ်ကၠိဒီးမၤန ၢ်                ဒံၣ်ကရံၣ် ဝံၤဟဲက့ၤက့ၤလၢကီၢ်ပယီၤန ၣ်လီၤ.
ဖဲအကစၢ်ဟဲက့ၤတုၤကီၢ်ပယီၤ အဝဲဆဲးမၤက့ၤတၢ်လၢ ကညီဒီကလုာ်ကရၢ                            the Karen National
                                   ်                                                ီ
Association အပူၤဒီးတၢ်မၤ အဂုၤအဂၤစ့ၢကီးန ၣ်လီၤ. စံၤဒနံၣ်လူနံၣ် ဟ့ၣ်လီၤသး လၢကလုာ်ဂ့ၢ်ဝ,
ထံ ူၢ်ကီၢ်သဲးဂ့ၢ်ဝီမ့ၢ်ဂ့ၤလၢၤလၢၤဆ့ဆ့ တုၤလၢအကစၢ်သးနံၣ်အိၣ် ၄၀ ဒီးဖဲ လါ အ့ြဖ့း ၂၇ သီ ၁၉၂၂ နံၣ်
န ၣ် ဒိးတ့ဒိးဖျီသးဒီး နီၢ် အဲၣ်ဒံ လူနံၣ် ဒီးအိၣ်ဒီးဖိခွါတဂၤ, ဖိမုၣ် တဂၤန ၣ်လီၤ.


အကစၢ်အမူဒါလၢကညီဒီကလုာ်ကရၢအပူၤမ့ၢ် ထံဂုၤကီၢ် ဂၤမ့ၢ်ဂ့ၤ, ထံလီၢ်ကီၢ်ပူၤမ့ၢ်ဂ့ၤ ဂ့ၢ်ဝီ (external
                                                           ်
and internal affairs of KNA ) န ၣ်လီၤ. အါန ၣ်အန ၣ် အဝဲမၤစ့ၢကီးတၢ်လၢဘျီၣ်ဒိၣ်ထံဖိကီၢ်ဖိခၢၣ်စး
ကရၢဖ ိ(a member of the House of Representative) ဘျီၣ်ဒိၣ် ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤ Chairman of
Parliament, ကၠိခိၣ် School Principal, ကရၢဖိလၢတီအူတၢ်ဂုၤထီၣ်ပသီထီၣ်ကရၢ (a member of the
                                  ်
Taungoo Development Agency) ပှၤရဲၣကျဲၤစ့တၢး( Director of the Union Bank Board) ဒီးYMCA
ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤ (chairman of the YMCA)န ၣ်လီၤ.


                                                ဲ                            ်
ဒ်သိးကဒုးအိၣ်ထီၣ်က့ၤ the diarchy ( diarchy မ့ၢ်ဝဖဲအပူၤကွံာ်လၢပှၤမၤလဲၢ်အီၣ်ကီၢအဲကလံးဖိပၢကီၢ်
ပ ယီၤအခါကီၢ်ပယီၤတမ့ၢ် ကီၢ်ပယီၤဘၣ် မ့မ့ၢ်တခီ ဘၣ်တၢ်ပာ်ဝဲထဲ ကီၢ်ကီၤလၤသူအ ကီၢ်ရ့ၢ်တ ဘ့ၣ်
Province တခါဧိၤလီၤ အဃိ ဒ်သိးကီၢ်ပယီၤကအိၣ် က့ၤဒ်ထံကီၢ်တဘ့ၣ်အသိး စံၤဒနံၣ်လူနံၣ် ခၢၣ်စး
                      ်
ဘၣ်ကျဲၤဝဲန ၣ်လီၤ- အဖုၣ, diarchy မ့ၢ်ဒၣ် တၢ်ဃ့လီၤဖး ဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ်က့ၤကီၢ်အသီ) လၢကီၢ်ပယီၤ ဒီး
ကညီကန ၢ်ဘၣ်တၢ်ခွဲးတၢ်ယၢ်လၢ တၢ်ပၢတၢ်ြပး, စံၤဒနံၣ်လူနံၣ် ဒီး ခၢၣ်စး တဖၣ်ဘၣ်တၢ်ဆှၢအဝဲသ့ၣ်ဆူ
ကီၤလၤသူကီၢ် ဖဲ ၂၀ လါအီကူၣ် ၁၉၁၇ နံၣ်လီၤ. ဖဲန ၣ်


ကရၢဖိ လၢ ဘျီၣ်ဒိၣ်လၢတၢ်ပၢတၢ်ြပး             members of parliament in the Diarchy administration
ပှၤအိၣ်ဝဲအဂၤ ၁၀၃ ဂၤန ၣ် န ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၂၃, ပှၤက ညီဖိခၢၣ်စး ၅ ဂၤ ပၣ်ဃုာ်လၢကီၢ်ပယီၤပှၤဒုးအိၣ်
                                                             ်
ထီၣ်တၢ်သိၣ်တၢ်သီကျါ the Burma Legislative council န ၣ်လီၤ.စံၣဒနံၣ်လူနံၣ် ဟံးန ၢ် တၢ်မၤဒ် ကမျၢၢ်
ခၢၣ်စး a member of representatives ပသံၣ်ကလံၤစိး တကပၤ စးထီၣ်လၢ ၁၉၃၈ တုၤလၢ ၁၉၄၁ နံၣ်
                                     ိ
န ၣ်လီၤ. ဖဲအကစၢ်ပၢတၢ်အခါ ဖဲန ၣ်ဘျီၣ်ဒၣ် လၢတၢ်ဖီခိၣ် ထီဘိ ဒီးဘျီၣ်ဒိၣ်လၢတၢ်ဖီလၢ် ထံဖိကီၢ်ဖိခၢၣ်စး
the House of Commons and House of Representatives ပှၤအိၣ်ဝဲ ၃၆ ဂၤ,ဒီးဘျီၣ်ဒိၣ်တခါစုာ်စုာ်ပှၤ
အိၣ် ၁၈ ဂၤန ၣ်လီၤ. လၢဘျီၣ်ဒိၣ်ကရၢဖိတဖၣ် ပှၤ ၁၈ ဂၤဘၣ်တၢ်ရ့ထၢထီၣ်အီၤလၢ ပဒိၣ် ဒီး အဂၤ ၁၈
                                                                                       ်
ဂၤ ဘၣ်တၢ်ရ့ထၢထီၣ်လၢကမျၢၢ်န ၣ် လီၤ. ကညီဖိ ၃ ဂၤ ပၣ်ဃုာ်လၢဘျီၣ်ဒိၣ်ခၢၣ်စး န ၣ်လီၤ. စီၤ စံၣဒနံၣ်
လူနံၣ် ဟံးန ၢ်အလီၢ်ဒ် ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤလၢဘျီၣ်ဒိၣ်လာ်ခီ ကအိၣ်တလါဃၣ်ဃၣ်န ၣ်လီၤ.ဖဲ ၁၉၄၆, အ
                                                                   ဲ
ကစၢ်ကဲခိၣ်ကဲနၢ်ဒီးကညီခၢၣ်စးတဖၣ်လဲၤဝဲ ဆူကီၢ်အဲကလံးဒ်သိးကပာ်ဖျါ ထီၣ်ဝကညီဒီကလုာ်ကရၢအ
   ်
ဂ့ၢန ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၃၉ ကညီနံၣ်ထီၣ်သီအဆိကတၢၢ်တဘျီဘၣ် တၢ်မၤလၤကပီၤ ဒီး ခိၣ်နၢ်၅ ဂၤအကျါ
ပာ်ဃုာ် စီၤ စံၤဒနံၣ်လူနံၣ်, ဆဲးလီၤအမံၤလၢတၢ်ရဲၣ် ကျဲၤကညီနံၣ်ထီၣ်သီဆူကညီဖိအိၣ်န ၣ်လီၤ. ဖဲလၢ
အဝဲကဲထီၣ်ဘၣ်ဝ့ၢ်ခိၣ်ပှၤပၢဝ့ၢ် a municipal councilor အခါအကစၢ်ကိးန ၢ်ကျဲတဖၣ်အမံၤလၢကညီကျိာ်
                                                                 ်
ဒီးကျဲလၢဝ့ၢ်တကူၣ်တၢ်ကိးလၢ အူလူနံၣ်ကျဲ အိၣ်စ့ၢ်ကီးန ၣ်လီၤ. စီၤ စံၣဒနံၣ်လူနံၣ် စုးကွံာ်အသးဖဲ လါ
ယူၤ ၁၆သီ ၁၉၅၆ နံၣ်န ၣ်လီၤ



      ်
စီၤမီၣရဲၣ်
      ်                  ်                ဲ                               ်              ်
စီၤမီၣရဲၣ်မ့ၢ်ပှၤကရံၣ်နံၣဖိ,အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဖ၁၉၂၀နံၣ်အ့ၣ်ကၠီၣ်သဝီ,တီအူကီၢ်ရ့ၣန ၣ်လီၤ. စီၤမီၣရဲၣ်မ့ၢ်ပှၤ
တဂၤလၢအဟူးဂဲၤမၤသကိးတၢ်ဒီးပှၤထီဒါပှၤယပၣ်ဖိဖဲဟီၣ်ခိၣ်တၢ်ဒုးဖးဒိၣ်ခံဘျီတဘျီ,ဒီးလၢခံကတၢၢ်န ၣ်
အဝဲ ုာ်လီၤမၤသကိးတၢ်ဒီးကညီ(Rifles)တဖၣ်န ၣ်လီၤ.လၢတၢ်တသူၣ်မုာ်သးတမုာ်ထံကီၢ်ပ
                                       ်
ဒိၣ်တဖၣ်အဃိ,အဝဲဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ်ကရံၣ်နံၣဒီကလုာ်တၢ်ကရၢကရိ                   the    Karenni     National
Organisation ဖဲ ၁၉၄၇ ဒီးလၢလီၢ်ခံတနံၣ်န ၣ် the United Karenni States' Independence Army
(UKSIA) ဒီသိၣ်ဒီမှံၤဒီး မၤသကိးတၢ်ဒီး (KNDO) န ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၄၉န ၣ်အဝဲဘၣ်တၢ်ဖီၣ်န ၢ်အီၤလၢပယီၤ
                                                                 ်
သုးမုၢ်ဒီးဘၣ်တၢ်ထၢ ုာ်လီၤလၢဃိၣ်ပူၤန ၣ်လီၤ. အကစၢ်ဘၣ်တၢ်ပျၢ်ဖျဲးထီၣအီၤ ဖဲ ၁၉၅၃ နံၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံ
အဝဲက့ၤမၤသကိးက့ၤတၢ်ဒီး ကရံၣ်နံၣ်ပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ဖိဒီး ကဲထီၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ် (KNPP)အပှၤပၢၢ်လီၢ်ဆ့ၣ်နီၤ
ဖဲ ၁၉၆၀-၁၉၇၇နံၣ် န ၣ်လီၤ. ခံနံၣ်ဝံၤအလီၢ်ခံအဝဲကဲထီၣ်ဘၣ် (NDF) အ ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤဒီးအဝဲမၤ
တၢ်တုၤလၢ ၁၉၉၁ နံၣ်န ၣ်လီၤ.




      ်
စီၤဘိၣမၠး
      ်
စီၤဘိၣမၠး အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ် ဖဲ ၁၉၂၇ နံၣ် လါယ ူၤရါရံၤ အသီ ၂၀, ဖဲထံမူခံသဝီ ဖၣ်ပူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ် န ၣ်လီၤ.
အဝဲစးထီၣ်အိၣ်ဘၣ်ကၠိလၢအသးနံၣ်အိၣ်အနံၣ်တဆံန ၣ်လီၤ.                  လၢကီၢ်အ့ၡၤအပူၤန ၣ်ခီဖျိလၢဟီၣ်ခိၣ်
တၢ်ဒုးဖးဒိၣ်ခံဘျီတဘျီစးထီၣ်အဃိအဝဲဘၣ်ပာ်တ့ၢ်ကွံာ်ဝဲအတၢ်ဖံးလိမၤဒိးန ၣ်လီၤ. ဖဲန ၣ်အဆၢကတီၢ်
          ီ
န ၣ်အဝဲကဲထၣ်ဘၣ်ပှၤယပၣ်ဖိအပၢၤ ကီၢ်တဂၤန ၣ်လီၤ.


လၢခံအကစၢ်ပတုာ်အတၢ်မၤဒီး ုာ်လီၤမၤသကိးတၢ်ဒီးသုးမုၢ် (Force)136န ၣ်လီၤ.တၢ်ဒုးခံဘျီတဘျီဝံၤ
အလီၢ်ခံန ၣ်အဝဲမၤသကိးတၢ်ဒီး(AFPFL) the AFPFL government's Union Military Police (UMP)
န ၣ်လီၤ.ဖဲတၢ်ပၢၢ်ဆၢစးထီၣ်သီသီအခါန ၣ်အဝဲလီၢ်လၤမ့ၢ်ဝဲ သုးသရၣ် ၂ ဘျ rank of corporal ဖဲလၢ
၁၉၄၉ နံၣ်န ၣ် အကစၢ်လီၢ် လၤထီၣ်လၢ သုးခိၣ် ၃ ဘျ Sergeant န ၣ်လီၤ. ဖဲလၢ ၁၉၅၆ နံၣ်န ၣ်အဝဲ
ကဲထီၣ်ဘၣ် ဝဲသုးဒ့ခိၣ် company commander န ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၆၃ နံၣ် န ၣ်တၢ်လီၤဖးအိၣ်ထီၣ်လၢ
                                                                                  ်
ကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢဖိကျါ လၢဘၣ်တၢ် တီခိၣ်ရိၣ်မဲအီၤလၢ မါဘးဇး ဒီး ဟၢထၢၣ်သၣ်မွ န ၣ်လီၤ.စီၤဘိၣမၠး
တခီဆၢတဲာ်လီၤအသးလၢကမၤသကိးတၢ်ဒီး                 မါဘးဇး ဒီးဘၣ်တၢ် ဃုထၢ                         ်
                                                                                ထီၣ်အီၤဒ်အမ့ၢ(KNUP)
                     ်
လီၢ်ခၢၣ်သးထီဘိကမံးတံာတဂၤအသိး,             ဘၣ်ဆၣ်အဝဲသး        တမုာ်လၢထံ ူၢ်     ကီၢ်သဲး   အတၢ်ထံၣ်လၢ
(KNUP) အဖီခိၣ်ဒီးလၢတၢ်အံၤအဃိ ဖဲ၁၉၆၅နံၣ်န ၣ်အဝဲထုးလီၤဖးသးဒီး ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဝဲဒၣ် (KNLC)
ကရၢန ၣ်လီၤ. မ့ၢ်လၢတၢ်လိၣ်နီၢ်နီၢ်လၢကညီဖိပှၤပၢၢ်ဆၢတၢ်ဖိတၢ်ဃူတၢ်ဖိးအဂီၢ်အဃိဖဲ ၁၉၆၈ နံၣ်န ၣ်
                           ်
မါဘးဇၣ်ဒီးစီၤဘိၣ်မၠးထံၣ်လိာသးဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ် Karen National United Front (KNUF)န ၣ်လီၤ.
                                                     ်
ကရၢအံၤမါဘဇးကဲဝဲဒၣ်ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤ,ဒီးမ့မ့ၢ်လၢစီၤဘိၣမၠးတခီကဲဝဲဒၣ်ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤခံန ၣ်လီၤ.
ဖဲ၁၉၆၉နံၣ်     န ၣ်တၢ်ကရၢကရိဝဲအံၤဘၣ်တၢ်ဆီတလဲက့ၤအီၤဆူကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢန ၣ်လီၤ.                       ဖဲ
                                                               ်                ်
၁၉၇၆နံၣ် ဂ့ၢ်ဝီၢ်အူတၢ် အိၣ်ဖှိၣ်ဘၣ်တၢ်မၤအီၤဖဲမၤနၢၤပျီ အခါစီၤဘိၣမၠးဘၣ်တၢ်ဃု ထၢထီၣအီၤဒ်အမ့ၢ်
ကီၢ်ခိၣ်တဂၤန ၣ်လီၤ.ဒီးအဝဲမၤတၢ်တုၤလၢ၂၀၀၀နံၣ်န ၣ်လီၤ.လၢခံအကစၢ်ဘၣ်တၢ်ဃုထၢထီၣ်အီၤဒ်အမ့ၢ်
                                 ်
ကီၢ်ခိၣ်ခံဒီး တၢ်ဒီသဒၢသုးမုၢ် ဒိၣသုးခိၣ်ကျၢၢ်တုၤသးသမူဟးထီၣ်တစုန ၣ်လီၤ.



စီၤစဲခ့ၣ်
                                                                                       ်
စီၤစဲခ့ၣ်အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဖဲ ၁၉၁၄ နံၣ်ဖဲမီၣ်လမၠဲၣ်တၢ်ပၢန ၣ်လီၤ.အဝဲမ့ၢ်ဝဲသုးခိၣ်ဖဲသုးနီၢ်ဂံၢ၁၃၆ ဒီးလၢခံ တ
ယံာ်အကစၢ် ုာ်လီၤမၤသကိးတၢ်ဒီးကဲထီၣ် a member of the Frontier Areas Committee of Enquiry
                                                 ်
(FACE)ကရၢဖိန ၣ်လီၤ.ကရၢအံၤဘၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်အတၢ်တိာဒ်သိးကဃ့ၣ်လီၤဘှါလီၤတၢ်သဘံၣ်ဘုၣ်
လၢကလုာ် ဒူၣ်အဘၢၣ်စၢၤဒီးဒုးအိၣ်ထီၣ်တၢ်ဃူတၢ်ဖိးတချ းလၢကီၢ်ပယီၤတၢ်သဘျ န ၢ်ဒ်ဘၣ်လီၤ.ဖဲ ၁၉၄၇
                                                                          ၠံ
နံၣ်န ၣ်အဝဲကဲထီၣ်ဘၣ် (KNDO) အ commander န ၣ်လီၤ.ဒီးအဝဲမၤသကိးတၢ်ဒီးစီၤဘးအူကဒီးသံဝဲဒၣ်
တပူၤဃီ လၢဒုၣ်ဒါအတၢ်ဟဲထီၣ်ဒုးအီၤ, ဖဲ ၁၉၅၀ နံၣ်လါအီကၢး ၁၂ သီဖဲ ထိၣ်ကီးကိသဝီန ၣ်လီၤ.



စီၤစကီၤလၢၢ်တီ
                                    ်
စီၤစကီလၢၢ်တီအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဖဲ ၁၉၁၄ နံၣ(Kyaunkpya) တီအူ န ၣ်လီၤ.အဝဲဖျိထီၣ်ဝဲဒၣ်(Judson college
School)ဒီးအဝဲကဲထီၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ်သရၣ်ကၠိခိၣ်လၢ သၣ်ယၢ်ဝဒံၣ် တကပၤန ၣ်လီၤ. ဖဲဟီၣ်ခိၣ်တၢ် ဒုးအဆၢ
ကတီၢ ဝဲ ုာ်လီၤဆူ (Force)136 တဖၣ်အကျါဒီးတုၤမ့ၢ်တၢ်ဒုးဝံၤ အဝဲက့ၤကွၢ်ကဒါက့ၤဝဲ သရၣ်ကၠိခိၣ်
အတၢ်ဖံးတၢ်မၤန ၣ်လီၤ. ဖဲကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢ စးထီၣ်သီအခါန ၣ်အဝဲမၤသကိး တၢ်ဒီး (KNU)ဖဲ၁၉၅၃-
                                                             ်        ်
၁၉၅၆နံၣ် အဘၢၣ်စၢၤ ကဲထီၣ်ဘၣ် ဝဲပှၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤတစိၢ်တလီၢ်မ့ၢ်စ့ၢကီးဝဲဒၣ် (KNUP) ခိၣ်နၢ်တဂၤ
                                                                ်
လၢပကိရိမး ဒီးလၢတၢ်လဲၤထံၣ်စံးကတိၤတၢ်ဒီးကီၢ်ပယီၤခီၣ်မၠ းနံၣ်ပၣ်တံၣအကစၢ်တီခိၣ်ရိၣ်မဲဒီးကရၢ
ကရိ ထီၣ်ဝဲခၢၣ်စး delegation to meet the communst Party of Burma န ၣ်လီၤ. အဝဲဟဲက့ၤအိၣ်ဖဲ
မၤနၢၤပျီ ဒီးဟံးန ၢ်မူဒါလၢ ကကွဲးထုးထီၣ် ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ် အဂ့ၢ်လၢကီၤလၤ၀ါကျိာ် လံာ်အပူၤန ၣ်လီၤ.
စီၤစကီၤလၢၢ်တီသံဝဲဒၣ်ဖဲမၤနၢၤပျီ လါမးၡး ၇ သီ, ၁၉၈၉နံၣ် န ၣ်လီၤ.




စီၤတၢ်မျၢ်ဘီ
စီၤတၢ်မျၢ်ဘီအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဖဲ ၁၉၂၀ နံၣ် ဖဲမီၣ်လမၠဲၣ်တၢ်ပၢန ၣ်လီၤ. စီၤတၢ်မျၢ်ဘီမ့ၢ်ကီၢ်ပယီၤ ရဲးဖၢၣ် rifles
နီၢ်ဂံၢ် ၂ တုၤလီၤလၢယပၣ်ဟဲ ုာ်လီၤကီၢ်ပယီၤ ဒီးအကစၢ် ုာ်လီၤမၤသကိးတၢ်ဒီးသုး ခိၣ် စံ က့ Major
Seagrim အဲကလံးသုၣ်ခိၣ်န ၣ်လီၤ. စီၤတၢ်မျၢ်ဘီန ၣ်ဘၣ်တၢ်ဖီၣ်အီၤလၢပှၤယပၣ်ဖိဒီးတၢ်ထၢ ုာ်လၢဃိၣ်
                                 ်
ပူၤန ၣ်လီၤ. ဘၣ်ဆၣ်အဝဲဃ့ၢ်ထီၣ်ကွံာဒီး လွံၢ်လါအလီၢ်ခံအ ကစၢ် ုာ်လီၤမၤသကိးတၢ်ဒီးသုး (Force)
နီၢ်ဂံၢ် ၁၃၆တဖၣ်န ၣ်လီၤ. တၢ်ဒုးဝံၤအလီၢ်ခံအဝဲကဲထီၣ်ဘၣ်ဝဲဒၣ်ပဒိၣ်ပှၤမၤတၢ်လၢ ူပူၤလၢကညီ ရဲးဖၢၣ်
                          ်
နီၢ်ဂံၢ် ၁ ဒီး ဖဲ ၁၉၄၉ နံၣဖဲကညီဖိတဖၣ်ဂဲၤထၢၣ်ထီဒါတၢ်အခါအကစၢ်ပာ်ဃုာ်ဒီးမၤသကိးတၢ်ဒီးကညီပှၤ
ပၢၢ်ဆၢတၢ်ဖိဖဲ တီအူန ၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၆၉ နံၣ် န ၣ်အဝဲမၤသကိးတၢ်ဒီး (KNLA) တုၤလၢအကဲထီၣ်ဘၣ်သုး
ခိၣ်ကျၢၢ် တဂၤဒီးဆၢကတီၢ်ခဲအံၤအဝဲမ့ၢ်ဝဲ ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢအပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤန ၣ်လီၤ.




စီၤသါအီၣ်
        ်
စီၤသါအီၣအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဖဲ ၁၉၂၈ နံၣ် အ့စ့ၣ်ကီၢ်ဆၣ်,ဝ့ၢ်တကူၣ်ပူၤန ၣ်လီၤ. အကစၢ်ဖျိထီၣ်ကၠိလၢ ကီၢ်အ့
ဒယၢ်အပူၤန ၣ်လီၤ. လၢခံန ၣ်အဝဲပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤမၤက့ၤတၢ်လၢ transport company ပူၤန ၣ်လီၤ. အဝဲ
                                            ်
မၤသကိးတၢ်ဒီးကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢဝံၤအလီၢ်ခံ ဖဲ၁၉၄၉နံၣန ၣ်အဝဲမၤသကိးတၢ်ဒီး စီၤဟၢထၢၣ်သၣ်မွ
ဒီးအဝဲမၤတၢ်ခံကပၤလၢာ်,လၢအမ့ၢ်ဝဲဒၣ်တီအူဒီးဖါအၣ်ဟီၣ်ကဝီၤဒီးလၢပကိရိမးန ၣ်လီၤ. အဝဲမၤသ
       ီ
ကိးတၢ်ဒး(K.N.U.P) ဒ်ပဒိၣ်တဂၤဒီး(K.N.U) မ့ၢ်ဝဲ         ွဲၣ်ရွဲၢ်ခိၣ်ကျၢၢ်စးထီၣ်ဖဲ ၁၉၇၅-၁၉၈၄ န ၣ်လီၤ. ဖဲ
၁၉၈၄ နံၣ် အကစၢ်ကဲထီၣ်ဝဲ ကညီဒီကလုာ်ပှၤပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤခံန ၣ်လီၤ. အဝဲသံဝဲဒၣ်ဖဲ                ၁၉၉၂ နံၣ်
                   ်
လါအ့ြဖ့ၤ ၂ သီ ဖဲ၀့ၢကံၢ်မဲ ကီၢ်ကၠီၣ်တဲၣ်အပူၤန ၣ်လီၤ.



ပဒိၣ်မါရှၣ်လါဖါ
                                       ်                              ီ
ပဒိၣ်မါရှၣ်လါဖါအိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်၀ဲဖဲ၁၉၄၃နံၣ,လါယူၤလံ၅သီ,လၢအ့ၣ်ယၣ်၀တံၣ်ကီၢ်ခ,ပါတနီၣ်ကီၢ်ဆၣ်,တီကၠီ
                  ်                    ်                        ်      ်
သီ၀ီန ၣ်လီၤအပၢ်မ့ၢ၀ဲမါဘးသီၢ်ဒီးအမိၢ်မ့ၢ၀ဲဂါနးတ့ၣ်န ၣ်လီၤ. အဒီပုၢ၀ဲၢ်အိၣ၂ဂၤ,ဒီးမ့ၢ်ဖိခွါခံဂၤတဂၤန ၣ်
                   ်                                     ်
လီၤ.အမံၤနီၢ်ကီၢ်မ့ၢ၀ဲမါခၠံးရွ ၣ်ဒီးအမံၤလၢတၢ်ပၢၢ်ဆၢအပူၤမ့ၢ၀ဲမါရှၣ်လါဖါန ၣ်လီၤ.အ၀ဲစးထီၣ်မၤလိတၢ်ဖဲ
ယ့တဲၣ်ကိတီၤခၢၣ်သးကၠိပါတနီၣ်ကီၢ်ဆၣ်,စးထီၣ်လၢ ၁၉၅၉-၆၀ နံၣ်ဒီးဖျိထီၣ်တီၤဖုၣ်ဒီးတီၤခၢၣ်သးဖဲန ၣ်
လီၤ.၀ံၤအလီၢ်ခံဆဲးမၤလိကဒီးတၢ် ဖဲပါတနီၣ်တီၤထီကိၠတုၤ ၈ တီၤ၀ံၤဖျိ ၀ဲဂ့ၤဂ့ၤဘၣ်ဘၣ်ဒီးလဲၤမၤလိ
က့ၤတၢ်လၢ၀့ၢ်တကူၣ်န ၣ်လီၤ. ဖဲအ၀ဲမၤလိဒံးတၢ်လၢဖၠၣ်စိမိၤ, လၢ၀့ၢ်တကူၣ်အဆၢကတီၢ်အ၀ဲ ုာ်လီၤဟူး
                    ်
ဂၤဲစ့ၢ်ကီးလၢ ၁၉၆၂နံၣ, ဆဲလ်ဘံယူၤလံတၢ် ပထီၣ်အပူၤလီၤ. ဖဲ ၁၉၆၆နံၣ်န ၣ်အ၀ဲဖျိထီၣ်ဖၠၣ်စိမိၤဒီးမၤ
န ၢ်လံာ်အုၣ်သးတၢ်လၤကပီၤလၢတၢ်စံၣ်စိၤတဲစိၤ တကပၤ န ၣ်လီၤ.


ဖဲ ၁၉၆၃ နံၣ်လၢာ်အဆၢက တီၢ်အ၀ဲဆဲးကျိးဒီးကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢဒီးစးထီၣ်ဟူးဂဲၤဒီးဟံးမူဒါလၢ
ကရၢအဟီၣ်လာ်တၢ်မၤတုၤလီၤလၢ ၁၉၆၆နံၣ်န ၣ်လီၤ. ဖဲ၁၉၆၇ နံၣ်အ၀ဲဟဲ ုာ်လီၤလၢကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢ
ဟီၣ်က၀ီၤအပူၤ,လၢပကိရိမးဟီၣ်က၀ီၤဒီးစးထီၣ်ဟံးထီၣ်ဖီၣ်ထီၣ်ကညီဒီကလာ်စုၢဖှိၣ်ကရၢအတၢ်ဖံးတၢ်
                                                                           ်
မၤဒီးမူဒါတဖၣ်လီၤ. ဖဲ ၁၉၇၅ နံၣ်န ၣ်အ၀ဲကဲထီၣ်သုးက့ (၃), ချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ, ကီၢ်ရ့ၣ်နဲၣ်ရွဲၣ်သဃဲၤ
ဒီးဟံးန ၢ်မူဒါတုၤလီၤတီၤလီၤတုၤ လၢ ၁၉၈၄ နံၣ်န ၣ်လီၤ.


                             ိ                            ်
ဖဲ ၁၉၇၆ နံၣ်အတီၢ်ပူၤအ၀ဲဒိးတ့ဒးဖျီအသးဒီးကညီတၢ်ပၢၢ်ဆၢအသုးမုၣနးကၠ ၣ်ရွ ၣ်ဖဲချၢၣ်လွံၢ်ထူၣ်ကီၢ်ရ့ၣ်
                           ်                    ့
အပူၤ,ဒီးအ၀ဲဒိးန ၢ်ဘၣ်အဖိမုၣဖိခွါ၄ဂၤလၢအမ့ၢ်စီၤစ့စ,နါဘွါဘွါဖါ,နါစိၤယၤဖါဒီးစလိၤဖါသ့ၣ်တဖၣ်န ၣ်
လီၤ. ဖဲ ၁၉၈၄နံၣ်န ၣ်အ၀ဲ ုာ်လီၤဖီၣ်ထီၣ်မူဒါဒ်ကလုာ်ဒူၣ်ဒံၢ်မိၣ်ြခဲးထ့းကရၢစ ိ(NDF) အလီၢ်ခၢၣ်သးပှၤ
                                                                    ်
ပၢၤလီၢ်ဆ့ၣ်နီၤကရၢဖိတဂၤအသိးလီၤ.ဖဲ ၁၉၈၄ နံၣ်တၢ်လဲၤလီၤကရၢကရိတၢ်လၢ ကရနံၣကီၢ်စဲၣ်တုၤ
လီၤလၢ ယိၤဒိၣ်ကီၢ်စဲၣ်ကလံၤစိး, ယိၤဒိၣ်ကီၢ်စဲၣ်ကလံၤထံး, ဒီးလၢကခၠ ၣ်ကီၢ်စဲၣ်ကလံၤထံးတကပၤ
လီၤ. တၢ်လဲၤတဘျီအံၤ မ့ၢ်၀ဲကလုာ် ဒူၣ်ပာ်ဖှိၣ်ဒ်အမ့ၢ် (KNPP) ခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်ကညီဒီကလုၣ်စၢဖှိၣ်ကရၢ
                                                                   ီ
ALP, PPLO, APLSP, NMSP, KIO,SSPP အတၢ်လဲၤသကိး,ကလုာ်ဒူၣ်ခိၣ်နၢ်ဒိၣ်ထ တဖၣ်ပၣ်ဃုာ်
                            ်
ဒီးဖဲန ၣ်အ၀ဲဟံးမူဒါ ဒ်သုးဂ့ၢ၀ီခိၣ်နၢ်ခံဂၤတဂၤအသိးန ၣ်လီၤ.တၢ်လဲၤတဘျီအံၤ NDF အတၢ်ဟူးတၢ်ဂဲၤ
ဒ်အမ့ၢ်ကလုာ်ဒူၣ်တဖၣ်အတၢ်ထဲသိးတုၤသိးဒီးတၢ်ဒိးန ၢ်တၢ်စံၣ်ညီၣ်ပၢလီၤသးခွဲးယာ်,တၢ်ဟူးဂဲၤမၤတၢ်
လၢတၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဖဲးဒရၢၣ်ကီၢ်စၢ ဖှိၣ် လၢအမ့ၢ်အတီ အတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတဖၣ်အဂီၢ် လီၢ်က၀ီၤ ကလုာ်
ဒူၣ်ခိၣ်နၢ် တဖၣ် ဒီး ထံဖိကီၢ် ဖိတ ဖၣ်အကျါအ၀ဲ ုာ်လီၤမၤသကိး, တၢၣ်ပီၣ်ဒီး ဟ့ၣ်ကူၣ် ဟ့ၣ်ဖးသကိး
တၢ်လၢတၢ် သူၣ်ဟူးသးဂဲၤအပူၤန ၣ်လီၤ.
           ်
ဖဲ ၁၉၈၄ နံၣ,အ၀ဲကဲထီၣ်ကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢလီၢ်ခၢၣ်သးပၢဆှၢတၢ်ကမံးတံာ်ကရၢဖိဒီးဟံးန ၢ်မူဒါဒ်
သုးခိၣ်ကျၢၢ်ဘိၣ်မၠးအနီၢ်ကစၢ်နဲၣ်ရွဲၣ်တုၤလီၤလၢ ၁၉၈၈နံၣ်န ၣ်လီၤ.


ဖဲ ၁၉၈၈နံၣ်အတီၢ်ပူၤကီၢ်ပယီၤကၠိဖိလၢအဃ့ၢ်ထီၣ်တုၤဃီၤဆူကလုာ်ဒူၣ်တၢ်ပၢၢ်ဆၢဟီၣ်က၀ီၤတဖၣ်အဂီၢ်
အ၀ဲပၢဆှၢရဲၣ်ကျဲၤဆီၣ်ထွဲတၢ်လၢာ်သူၣ်လၢာ်သးလၢတၢ်ဃူတၢ်ဖိး,တၢ်ရိၣ်ဖှိၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤအဂီၢ်လီၤ.      ဖဲ
                                                                           ်
၁၉၈၉ နံၣ်တၢ်ဒုးအိၣ်ထီၣ်ကီၢ်ပယီၤဒံၢ်မိၣ်ြခဲးထ့းသိၣ်မှံၤကရၢ DAB အဆၢကတီၢ်ဒ်ခိၣနၢ်တဂၤအသိး
         ်
အ၀ဲပၣ်ဃုာ၀ဲ,၀ံၤဒီးဟံးဖီၣ်ထီၣ်တၢ်မၤဒ်လီၢ်ခၢၣ်သးပၢဆှၢကမံးတံာ်တဂၤအသိးဒီးကျဲးစၢးဆီၣ်ထွဲမၤတၢ်
လၢကလုာ်ဒူၣ်တၢ်ကရၢကရိတဖၣ်ဒီးဒံၢ်မိၣ်ြခ့ၣ်စံၣ်ကရၢတဖၣ်အတၢ်ရိၣ်ဖှိၣ်ဃူဖိးအဂီၢ်န ၣ်လီၤ.


           ်                                                          ့
ဖဲ ၁၉၉၂ နံၣ,စဲးပထ့ဘၢၣ် ၂၂သီအနံၤတၢ်စးထီၣ်ဒုးအိၣ်ထီၣ် NCUBအခါအ၀ဲပၣ်ဃုာ်စၢ်ကီး၀ဲဒီးဟံးဖီၣ်
ထီၣ်မူဒါဒ်အမ့ၢ်နဲၣ်ရွဲၣ်သဃဲၤသၢဂၤတဂၤအသိးန ၣ်လီၤ.အ၀ဲဟံးမူဒါဒ် NCUB နဲၣ်ရွဲၣ်တုၤလၢအလုၢ်ထီၣ်
ကွံာ်အသးတစုလီၤ.


ဖဲ ၁၉၉၅ နံၣ်တၢ်မၤကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢခီကရဲး (၁၁)၀ီတ၀ီအခါတၢ်ဃုထၢထီၣ်အီၤလၢအကဟံးဖီၣ်
ထီၣ်မူဒါဒ်ကရၢအနဲၣ်ရွဲၣ်သဃဲၤတဂၤအသိးန ၣ်လီၤ.


          ်
ဖဲ ၂၀၀၀နံၣ,တၢ်မၤကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢခီကရဲး(၁၂)၀ီတ၀ီန ၣ်တၢ်ဃုထၢထီၣ်အီၤဒ်ကရၢအနဲၣ်ရွဲၣ်
ခိၣ်ကျၢၢ်တဂၤအသိး,ဒီးဖဲကညီဒီကလုာ်စၢဖှိၣ်ကရၢခီကရဲး(၁၃)၀ီတ၀ီအခါစ့ၢ်ကီးတၢ်ဃုထၢထီၣ်ကဒါက့ၤ
အီၤအသီတဘျီလၢကကဲထီၣ်ကရၢအနဲၣ်ရွဲၣ်ခိၣ်ကျၢၢ်န ၣ်လီၤ.


ပဒိၣ်မါရှၣ်လါဖါမ့ၢ်ပှၤလၢအသးစဲလၢတၢ်ကွဲးလံာ်ကွဲးလဲၢ်ဒီးတၢ်ဖးလံာ်ဖးလဲၢ်တကပၤဒီးလၢခ့ၣ်အဲၣ်ယူၣ်
လီၢ်ခၢၣ်သးထုးထီၣ်သ ူထူကၠၢနၢၣ်အပူၤအထိၣ်ဒံးဘိအမံၤမ့ၢ်ယ့ၣ်ဆၣ်,တၢ်ပၢၢ်ဆၢသိၣ်ဒူတဂၤ,စိၢ်ယၢ်ဖါ,ဒီး
                                                                       ်
အ၀ဲကွဲးတ့ၢ်တၢ်ကွဲးဒ်အမ့ၢ်တၢ်ပၢၢ်ဆၢခိၣ်နၢ်ဒီးသုးဖိတဖၣ်အသးသမူအဂ့ၢ်ဖုၣ်ကိာ,တၢ်ကွဲးထီရီၤဒီးလုၢ်ဖိထါ
                                                            ်
ဖိဘၣ်ဃးတၢ်ပၢၢ်ဆၢဒီးတၢ်ထံၣ် တၢ်ဆိကမိၣ်တဖၣ်န ၣ်လီၤ. ဖဲ ၂၀၀၈နံၣ, လါဖ့ၤ ဘ ၤအါရံၤ၁၄သီ အနံၤ
ဘၣ် ဖဲ ၄း၄၆ နၣ်ရံၣ်အဆၢကတီၢ်အ၀ဲစူးကွံာ်အသးသမူခီဖျိလၢပှၤအၢဖိခံဂၤအတၢ်ကူၣ်အၢမၤသံကွံာ်အီၤ
အဃိလီၤ.

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:7
posted:7/9/2012
language:
pages:8