NORMA IP ATOLOGIA WR OZWOJU MOWY MALEGO by ow1i5I

VIEWS: 23 PAGES: 7

									NORMA I PATOLOGIA W ROZWOJU MOWY MAŁEGO
                  DZIECKA




         Rozwój dziecka jest procesem ciągłym od chwili poczęcia do jego
   dojrzałości. Wszystkie zdrowe dzieci przechodzą te same fazy rozwoju w
   tej samej kolejności. Natomiast tempo rozwoju w poszczególnych fazach
   bywa zróżnicowane i ma charakter indywidualny.
   Mowa jest czynnością niezwykle złożoną i jej opanowanie wyznacza splot
   wielu czynników zewn. i wewn. jak:

      prawidłowo ukształtowany układ nerwowy
      prawidłowo ukształtowane narządy mowy
      prawidłowo funkcjonujący narząd słuchu
      prawidłowy rozwój umysłowy
      prawidłowe warunki społeczne i wychowawcze

   Rozwój mowy jest uwarunkowany genetycznie i zależy od właściwości
   wrodzonych organizmu, i możliwy w kontakcie ze środowiskiem i innymi
   mówiącymi ludźmi.

   Częste kontakty werbalne dziecka z otoczeniem przyspieszają rozwój
   doskonaląc wymowę, bogacąc słownictwo, ucząc prawidłowego
   stosowania zasad gramatycznych, właściwego posługiwania się melodia,
   akcentem, rytmem- elem. prozodycznymi języka. Można zaobserwować,
   że w przypadku jakichkolwiek zaniedbań środowiskowych, braku wzorca
   do naśladowania lub nieprawidłowego wzorca(np. jąkający się rodzic,
   niesłyszący, z wadą wymowy) lub braku stymulacji do mówienia,
   następuje opóźnienie rozwoju mowy bądź jego zaburzenie.
   Prawidłowe kształtowanie się i rozwój mowy dziecka stanowi podstawę
   kształtowania się i rozwoju osobowości.

   W rozwoju mowy dziecka wg Leona Kaczmarka wyróżnia się 4 okresy:
     1. okres melodii od 0 do 1r.ż.
     2. okres wyrazu od 1do 2 r.ż.
     3. okres zdanie od 2 do 3r.ż.
     4. okres swoistej mowy dziecięcej od 3 do 7r.ż.




                                                                        1
    Okres melodii, który przypada na, mniej więcej 1 r.ż. następuje wraz
z urodzeniem się dziecka, które przychodząc na świat wita go
z krzykiem. Ów 1 krzyk- głos dziecka jest oznaką pełnej sprawności
wiązadeł głosowych i przejawem samodzielnego życia, wyrazem
żywotnej siły noworodka i b. ważnym symptomem diagnostycznym, gdyż
dostrzeżono związek zachodzący między płaczem dziecka a rozwojem
psychicznym (rozpoznawano uszkodzenie mózgu u maleńkich dzieci po
ich urodzeniu) np. niemowlęta z zesp. Downa wydają dźwięki o niższych
tonach, płacz niektórych noworodków przypomina charakterystyczne
miauczenie kota.
Jeżeli płacz dziecka nie przejawia cech płaczu naturalnego, wówczas,
zdaniem badaczy, istnieje podejrzenie zaburzeń CUN (hipoteza ta
znalazła potwierdzenie w badaniach).

Początkowo dziecko komunikuje się z otoczeniem za pomocą krzyku, jest
on monotonny do ok.3-4 tyg. ż., później staje się b. modulowany. Matka
po krzyku poznaje jego potrzeby, czy dziecko jest głodne, ma mokro,
niewygodnie- matka wchodzi w interakcje z dzieckiem doprowadzając do
tego, ze dziecko zaczyna reagować na nie i staje się uczestnikiem dialogu
na dł. przedtem zanim wypowie pierwsze słowa.
Krzyk jest ćw. narządu oddechowego podczas którego następuje krótki
wdech i dłuższy, powolny wydech. Chociaż płacz jest odruchem
bezwarunkowym, to uważany jest za pierwszą reakcję przedjęzykową,
traktowany jako zaczątek mowy. W pierwszym miesiącu oprócz krzyku
dziecko wydaje dźwięki przypominające głoski a, e, ehe, he. ok. 2-3 m-ca
ż. pojawiają się u niemowlęcia głużenie, które jest odruchem
bezwarunkowym, jest nieświadomym treningiem narządów mowy.
 Głużą także dzieci głuche aż do 18 m-ca życia.


  W okresie głużenia ,w mózgu powstają 1-sze skojarzenia między
wydawanymi dźwiękami, a odpowiadającymi im ruchami aparatu
artykulacyjnego.

   W 2 półroczu ż. dziecka dostrzegamy przejaw wokalizacji- gaworzenie
– świadome powtarzanie i naśladowanie dźwięków mowy. Dziecko
zaczyna rozumieć co do niego mówimy, jak również podejmować próby
wymawiania pierwszych dźwięków. Dziecko mówi te dźwięki, które
słyszy.
Okres wyrazu trwa od 1 do 2r.ż. Dziecko używa wielu samogłosek,
wymawia wiele spółgłosek, trudniejsze spółgłoski zastępuje
łatwiejszymi(substytucja), upraszcza gr. spółgłoskowe ułatwiając sobie
w ten sposób kontakt werbalny z otoczeniem. Charakt. dla wymowy


                                                                       2
dzieci w tym okresie jest realizacja części początkowej wyrazu (1 sylaby )
lub końcówki ,np.go= gorące, ko= koń, powtarzanie wyrazu
jednosylabowego de, de, de= daj.
Początkowo dziecko rozumiane jest przez najbliższe otoczenie.
W ostatnich miesiącach 1 r. ż. w rozwoju mowy dziecko robi znaczne
postępy w zakresie rozumienia wypowiedzi otoczenia, dlatego
wypowiedzi te powinny być dźwiękowo poprawne, do dziecka należy
mówić wolno, wymowa powinna być dokładna i wyraźna (jeżeli rodzic
ma wadę wymowy.

Okres zdania przypada na 2- 3 r.ż. W tym okresie narasta słownik
,wypowiedzi dziecka nadal są zrozumiałe tylko na tle sytuacyjnym, do
którego się odnoszą, gdyż występują błędy gramatyczne, nieprawidłowa
wymowa. Dziecko 2- 2,5 letnie wymawia samogłoski i większość
spółgłosek. Głoski trudniejsze zastępuje łatwiejszymi do wymówienia.
Bardzo ważne dla tego okresu jest świadomość wymawianie głosek .
Dziecko wie jak dana głoska powinna brzmieć prawidłowo, jednak
wymawia ja błędnie. Wiąże się to ze zbyt słabą sprawnością narządów
mowy. Dziecko w tym okresie upraszcza gr. spółgłoskowe, zmiękcza
jeszcze s z c dz sz ż cz dż, r zamienia na l, j, f na ch.
Jeśli głoski s z c dz wymawia międzyzębowo to jest to wada od samego
początku i należy rozpocząć ćw. logop.
Do logopedy zgłaszamy się również jeśli dziecko rozumie mowę, słyszy,
jednak nie mówi do 3r.ż.

Okres swoistej mowy dziecięcej trwa od 3 do 7 r.ż.
Dziecko prowadzi swobodne rozmowy. Posiada umiejętność budowania
wypowiedzi. Częstym zjawiskiem w wypowiedziach dziecka jest
przestawianie sylab np. kolomotywa = lokomotywa, występuje zjawisko
asymilacji ( bebek zamiast chlebek, pam zamiast pan) , i tzw.
kontaminacja- budowanie wyrazów na zasadzie łączenia 2 wyrazów w 1,
np. zatelefonić = telefon + dzwonić, pomasłować= posmarować
masłem
.
Ok. 4-5 r.ż. utrwala się s z c dz w wymowie dziecka i pojawia się szereg
sz ż cz dż, choć często jest zamieniany na s z c dz.
Gr. Spółgłoskowe mogą być jeszcze upraszczane. Wypowiedzi dzieci
5-letnich są zrozumiałe juz nie tylko dla najbliższych.
Pod koniec 5 r.ż. pojawia się głoska r .6-latki mają już opanowaną
wymowę wszystkich głosek.
.




                                                                        3
Przedstawiłam w skrócie proces rozwoju mowy, który nie zawsze
przebiega pomyślnie i wówczas mówimy o zaburzeniach rozwoju mowy.
Wyróżnia się 2 kategorie przyczyn zaburzeń mowy

   1. wewnątrzpochodne
   2. zewnątrzpochodne(środowiskowe )


W 2 przypadku dostrzega się wadliwe wzorce wymowy wśród członków
rodziny, ujemny wpływ środowiska, brak dostatecznych bodźców do
naśladowania.
 W kategorii przyczyn wewnątrzpochodnych wyróżniamy obniżenie
słyszalności, nieprawidłową budowę narządów mowy, choroby
psychiczne, nerwice mowy- jąkanie, mutyzm, zaburzenia o podłożu
nerwicowym jak np. bradylalia- spowolnienie mowy lub tachylalia-
przyspieszenie mowy, całkowitą lub częściową utratę mowy- alalia,
afazja.

Wg Ireny Styczek o wadach wymowy mówimy wtedy, gdy odbiegają
one od normy fonetycznej ogólnie przyjętej w danym języku.
Do wad nie zaliczamy cech wymowy dziecięcej, które są normalnym
przejawem jej niedojrzałości .
Istnieją jednak pewne odchylenia uchwytne już w okresie rozwoju mowy,
np. u 4- latka seplenienia boczne, które nie jest zwykłą zamianą sz na s ale
głoska ta jest zniekształcona.
Najwiekszą gr. tworzą wady artykulacyjne określane mianem dyslalii.
Dyslalia to nieprawidłowość w realizacji 1głoski, wielu głosek lub niemal
wszystkich głosek od razu (bełkot), wtedy mowa jest niezrozumiała .
W obrębie dyslalii wyróżnia się seplenienia, rerania, nieprawidłową
wymowę k g, bezdźwięczność i inne odchylenia od normalnej
artykulacji.

Seplenienie to nieprawidłowa wymowa głosek s z c dz sz ż cz dż ś ź ć
dź. Najczęściej spotykamy nieprawidłową realizację głosek sz ż cz dż,
które są wymawiane jak s z c dz lub ś ź ć dź. Głoski s z c dz mogą być
zmiękczane lub wymawiane jak sz ż cz dż.
Jedną z odmian seplenienia jest seplenienie międzyzębowe (char.się ono
językiem wsuniętym między zęby), boczne (char. się nieprzyjemnym
brzmieniem, a artykul. polega na niesymetrycznym ułożeniu języka),
boczne międzyzębowe.
PRZYCZYNA:
    nieprawidłowa budowa anatomiczna narządów mowy,
    upośledzony słuch

                                                                          4
      naśladownictwo
      nieprawidłowy zgryz
      niesprawność języka
      niektóre choroby górnych dróg oddechowych

Reranie to nieprawidłowa wymowa głoski r. Głoska ta może być
wymawiana jak l j rl, r języczkowe lub opuszczana.
PRZYCZYNY:
    niedostateczna sprawność ruchowa języka( skrócone wędzidełko
      podjęzykowe, zbyt mocne lub zbyt słabe napięcie języka)
Do wad artykul. polegających na nieprawidłowej pracy języka, należy
zaliczyć wadliwą wymowę k g, które są wymawiane jak t d.
Bezdzwięczność polega na wymawianiu głosek dzwięcznych
bezdźwięcznie, czyli bez drgań wiązadeł głosowych np. fota zamiast
woda, noka zamiast noga, szapa zamiast żaba.


PRZYCZYNY:
   zaburzenie słuchu fonematycznego, tzn .nieróżnicowanie dźwięków
    o tym samym miejscu artykulacji
   zwykle występuje obniżenie napięcia mięśniowego : wargi i
    policzki są wiotkie, głos jest cichy, monotonny

O dyslalii całkowitej czyli bełkocie , mówimy wtedy gdy wszystkie lub
prawie wszystkie głoski są zniekształcone lub nieprawidłowo
realizowane. Przy bełkocie występuje seplenienie, reranie, brak głosek k
g, bezdźwięczność, opuszczanie głosek, brak końcówek lub sylab
początkowych. Mowa jest niezrozumiała.

Nosowanie- zachodzi wówczas, gdy głoski nosowe wymawiane są jak
głoski ustne i wtedy mówimy o nosowaniu zamkniętym, lub odwrotnie-
gdy głoski ustne łączą się z rezonansem nosowym.

PRZYCZYNĄ nosowania otwartego są zwykle rozszczepy
podniebienia- mowa jest wtedy niezrozumiała, nosowania zamkniętego
jest niedrożność jamy nosowo- gardłowej, przerost 3 migdałka, stany
kataralne, skrzywienie przegrody nosa itp. Warunkiem poprawy wymowy
jest zlikwidowanie przyczyny.


Jąkanie- powstaje ono zwykle w wieku przedszkolnym, a ujawnia się
lub nasila a okresie dojrzewania (RNM pojawia się miedzy 3 a 5 r.ż.-


                                                                      5
u małych dzieci gdy rozumienie mowy rozwija się szybciej niż
umiejętność wysławiania. Dziecko nie jest w stanie wyrazić tego co by
chciało. Pragnie powiedzieć więcej niż może i umie powiedzieć, zaczyna
powtarzanie sylab, co daje objawy kloniczne.)

Polega ono na zaburzeniu koordynacji narządów oddechowego,
fonacyjnego i artykulacyjnego. Oddech jest krótki, arytmiczny,
przerywany lub strumień powietrza bywa zatrzymany-pacjent mówi na
wdechu jakby zachłystując się.
Skurcze mięśni fonacyjnych uniemożliwiają rozwarcie strun głosowych,
które się zaciskają, głos wydobywa się z trudem, przy dużym oporze lub
następuje zablokowanie głosu.
Te wzmożone napięcia mięśni artykul. i fonac. ( skurcze toniczne-blok)
powstają przy głoskach zwartych, (np. k g p b w f c dz ) np. dziecko nie
może płynnie powiedzieć wyrazu koza, gdyż wypiera dźwięk początkowy
k- k k k koza.
 Przy skurczach klonicznych ten sam ruch jest powtarzany kilka razy(
powtarzanie sylab) ,np. ko ko koza.
.
Pierwszym okresem rozwoju jąkania są objawy kloniczne, czyli
wielokrotne powtarzanie poszczególnych dźwięków i sylab. Powtórzenia
te mogą zanikać, nasilać się w okresie napięcia emocjonalnego, przeżyć o
char. negatywnym. Ta faza bywa często nieleczona i przeoczona; może
jednak minąć bez śladu (jąkanie jest w uszach słuchającego-najczęściej
rodziców, a nie mówiącego. Johnson twierdzi, że najczęściej matka przez
swoje zabiegi pseudo- korekcyjne może doprowadzić do utrwalenia
jąkania). Przejście od jąkania fizjol. do jąkania jako wady wymowy jest
trudne do uchwycenia.
Druga faza rozwoju jąkania to występowanie obok powtórzeń
zatrzymania wypowiedzi z jednoczesnym dużym wysiłkiem emocjon. i,
wzmożonym napięciem mięśniowym.
 Mowa jąkających jest wybuchowa lub odwrotnie- monotonna, cicha,
często z zabarwieniem nosowym . W czasie mówienia , zwłaszcza przy
jąkaniu tonicznym, mogą występować współruchy (kręcenie głową,
tupanie, ruchy ręką, nogą, grymasy twarzy, wysuwanie języka, tiki)
będące coraz to dziwniejszymi sposobami wyzwalającymi mówienie i
które się stopniowo automatyzują.


PRZYCZYNA(są różne teorie):

    jąkanie jest nerwicą
    jąkanie powstaje w okresie kształtowania się mowy

                                                                      6
    j. może być dziedziczne
    nowe syt. życiowe ,trudne dla dziecka np. pójście do przedszkola
     szkoły
    z czynników bezpośrednio wywołujących objawy jąkania są silne
     wstrząsy emocjonalne lub szok nerwowy towarzyszący urazom
     fizycznym- upadek, pobicie
    prawdopodobnie jąkanie nie jest spowodowane przez 1 izolowany
     czynnik, ale zawsze przez kompleks czynników

   Terapia jąkania jest długotrwała( wg. Ewy Galewskiej ,logopedy
prowadzącej turnusy rehab. dla dzieci jąkających się, po 3 latach ćw.
możemy mówić o wyleczeniu jąkania) ,wymaga dyscypliny
i systematycznej pracy. Uczestniczą w niej rodzice lub opiekunowie
dziecka , gdyż po powrocie do domu z sesji terap., opiekun staje się dla
dziecka "domowym logopedą", wspierającym go w terapii.


                                    Opracowała mgr B.Półtorak



Literatura


Demel G.: Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola, WSiP,
Warszawa 1978r.

Kaczmarek L. :Kształtowanie się mowy dziecka, TPN ,Poznań 1953r.

Minczakiewicz E.M. :Mowa- rozwój- zaburzenia- terapia, WSP
Kraków1997r.




                                                                      7

								
To top