Schylek sredniowiecza i emancypacja polityki by N6U126bw

VIEWS: 11 PAGES: 10

									Zajęcia IV – dr I.Barwicka-Tylek




SCHYŁEK ŚREDNIOWIECZA
  / emancypacja polityki /
      Awerroizm łaciński. Św. Tomasz (1225-1274).
         Marsyliusz z Padwy (ok.1275-1342/3).
    PRZEMIANY SPOŁECZNO-POLITYCZNE
• wyłom w stabilnej strukturze średniowiecza:
  miasta i uniwersytety;
• zróżnicowanie w ramach istniejącej hierarchii
  (nowe warstwy społeczne);
• rozwój monarchii narodowych (koniec
  uniwersalizmu):
  – rola prawa rzymskiego (rex est imperator in regno
    suo);
  – początki parlamentaryzmu (Anglia: Wielka Rada –
    1265; Francja: Stany Generalne – 1302);
  – monarchia stanowa (uprawnienia władcze dzielone
    między króla i zgromadzenia stanowe – gł. kwestie
    podatkowe) w miejsce monarchii feudalnej (decydują
    osobiste więzi senioralne).
              „Odkrycie” Arystotelesa
      pytanie: jak uzyskać dostęp do prawdy (wiedzy)?
- propozycja św. Augustyna (por. Platon)
   TEOLOGIA (narzędziem                                FILOZOFIA (narzędziem
   poznania wiara)                                     poznania rozum)




 - awerroizm łaciński (XII/XIII w.; Ibn Ruszd, Siger z
                                                                           FILOZOFIA - rozum
 Brabantu)
       TEOLOGIA - wiara




                                                                               marginalizacja
                                                                               politycznej roli
                                                                               Kościoła
                                                                               (wiedza=władza)
                                koncepcja „podwójnej prawdy”
      „Odkrycie” Arystotelesa – c.d.
 • św. Tomasz z Akwinu – Arystoteles „ochrzczony”
                                               FILOZOFIA – rozum ludzki


TEOLOGIA - wiara




                                            „margines” dla filozofii: znaczna
                                            część zagadnień politycznych
                                            i prawnych (por. dalej)
„margines” dla
religii: dogmaty

                   część wspólna – wiedza o świecie dostępna
                   zarówno dzięki aktywności indywidualnego
                   rozumu, jak też dana dzięki objawieniu (m.in.
                   istnienie Boga!)
                  PRAWO:
      św. Tomasz vs. Marsyliusz z Padwy
R       PRAWO WIECZNE
                                                                 „BRZYTWA”
O                                                                OCKHAMA:
Z       PRAWO NATURALNE                                       nie mnożyć bytów
U           (3 skłonności naturalne)                           ponad potrzebę
M
                                       wnioski
                                       z prawa
                                       naturalnego



      PRAWO STANOWIONE                                       PRAWO STANOWIONE

                                                                                  W
    niesprzeczne z prawem naturalnym                 TREŚĆ         FORMA          O
    – odpowiedź na pytanie: jakie prawo
                                                                                  L
    „czyń dobrze, unikaj zła”
                                                             +    SANKCJA         A
    średniowieczne rozumienie tyranii (uzurpacja
    władzy, ale także „złe” rządy)                       PROCEDURA – kto tworzy
                                                         prawo: PRAWODAWCA
    prawo oporu wobec tyranii (ograniczone)
                                                       LUD suwerenem pierwotnym
       Św. Tomasz – myśl polityczna
• główne dzieła: Suma teologiczna; Suma przeciwko
  poganom; O królowaniu (De regno);
• człowiek = istota społeczna dążąca do poznania Boga
  (por. Arystoteles);
• władza pochodzi od Boga, ale ustrój określają ludzie;
• cel państwa: dobro ogółu (władza „pomaga” w realizacji
  dobra i wspomaga cnotę obywateli – por. św. Augustyn);
• moralność zwierzchnia wobec polityki (ostatecznym
  celem zbawienie);
• problem niezmienności prawa naturalnego i zmienności
  prawa stanowionego (własność prywatna).
   Św. Tomasz – myśl polityczna c.d.
• hierarchia i zgoda stanów: ordo i pax;
• struktura społeczna – kryterium majątkowe (por.
  Arystoteles):
   – optimates (feudałowie świeccy i duchowni);
   – populus honorabilis (na tyle bogaci, by nie pracować);
   – populus villis (biedni, świadczący swoją pracę innym).
• najlepszy ustrój: monarchia (ograniczona; por.
  ustrój mieszany);
• nauka o tyranii – tyran to uzurpator (por. Grecja),
  ale także „zdegenerowany” król (namaszczony
  przez Boga – problemy z egzekwowaniem
  prawa poddanych do oporu wobec tyranii).
 Marsyliusz z Padwy – myśl polityczna
• dzieła: Obrońca pokoju (Defensor pacis);
  Obrońca mniejszy (Defensor minor);
• rozdział sfery politycznej i religijnej
  (por. awerroizm);
• cel państwa: interes/korzyść wspólnoty,
  rozumiany jako suma interesów obywateli (ale to
  jeszcze nie indywidualizm!);
• Kościół to dobrowolna wspólnota wiernych –
  jedna z instytucji życia publicznego (zapowiedź
  kościoła narodowego), istniejąca z woli
  obywateli (por. koncyliaryzm).
Marsyliusz z Padwy – myśl polityczna c.d.

• SUWERENNOŚĆ LUDU
           treścią suwerenności STANOWIENIE PRAWA



DEMOKRACJA najlepszym ustrojem                             silny monolityczny
(ale nie jedynym dobrym – decyduje                     +   rząd (skuteczność
wola ludu, a nie zdanie Marsyliusza )                     egzekwowania praw)

      ARGUMENTY:
             1. Nikt nie będzie krzywdził sam siebie
             (więc prawo stanowione przez
             większość jest najlepsze z możliwych).
             2. Ludzie chętniej słuchają praw, które
             sami sobie przypisali (łatwiej
             zagwarantować praworządność).
 PYTANIA POD ROZWAGĘ 
• Dzieła którego z omawianych filozofów
  powinny znaleźć się w podręcznej
  biblioteczce każdego Robin Hooda?
• Jakie dostrzegasz zalety i wady
  alternatywnego rozstrzygania zagadnień
  prawnych przez św. Tomasza i
  Marsyliusza? Czy któreś z tych ujęć
  można uznać dzisiaj za dominujące?

								
To top