VanLuong.Blogspot.Com_10428

Document Sample
VanLuong.Blogspot.Com_10428 Powered By Docstoc
					     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


                            Lêi nãi ®Çu


1-/ TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi.

    Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng, ho¹t ®éng cña c¸c
doanh nghiÖp chÞu sù chi phèi nghiÖt ng· cña c¸c quy
luËt kinh tÕ (quy luËt gi¸ trÞ, quy luËt cung, cÇu,
quy luËt c¹nh tranh ...) tÊt yÕu dÉn ®Õn sù ph¸t
triÓn, t¨ng tr-ëng cña doanh nghiÖp nµy, ph¸ s¶n cña
doanh nghiÖp kh¸c, “Søc m¹nh” cña nÒn kinh tÕ thÞ
tr-êng lµ sù t¨ng tr-ëng cao, song nã còng chøa ®ùng
nhiÒu khuyÕt tËt cè h÷u h×nh thµnh nh÷ng m©u thuÉn
kh«ng tù ®iÒu hoµ næi.

    ë n-íc ta tõ sau §¹i héi §¶ng VI (1986) Nhµ n-íc
chñ tr-¬ng chuyÓn nÒn kinh tÕ hiÖn vËt theo c¬ chÕ
tËp trung, bao cÊp sang nÒn kinh tÕ hµng ho¸ nhiÒu
thµnh phÇn theo ®Þnh h-íng XHCN vËn hµnh theo c¬ chÕ
thÞ tr-êng. Trong c¬ chÕ ®ã c¸c thµnh phÇn kinh tÕ
võa c¹nh tranh (hîp ph¸p) võa hîp t¸c ph¸t triÓn. Sù
thay ®æi nµy lµm thay ®æi mäi mÆt ho¹t ®éng kinh
doanh cña ngµnh th-¬ng m¹i ViÖt Nam.

    Sù giao l-u hµng ho¸ trªn thÞ tr-êng c¶ n-íc
®-îc th«ng suèt kh«ng rµng buéc nhiÒu bëi c¸c mÖnh
lÖnh hµnh chÝnh. ThÞ tr-êng trong n-íc tõng b-íc
ph¸t triÓn vµ ngµy cµng hoµ nhËp vµo thÞ tr-êng khu
vùc vµ thÕ giíi.

    Hµng ho¸ trªn thÞ tr-êng phong phó, nhu cÇu tiªu
dïng tuú theo kh¶ n¨ng thanh to¸n cña m×nh. §iÒu ®ã
kÝch thÝch c¸c nhµ s¶n xuÊt tÝch cùc ®æi míi c«ng

                                       1
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


nghÖ, mÆt hµng, n©ng cao chÊt l-îng vµ h¹ gi¸ thµnh
hµng ho¸.

       Sù chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ theo h-íng thÞ tr-êng
hµng ho¸ ®· kh¬i dËy nhiÒu tiÒm n¨ng kinh tÕ, lµm
cho kinh tÕ hµng ho¸ ph¸t triÓn m¹nh, nã xo¸ dÇn
tÝnh chÊt tù cung tù cÊp trong s¶n xuÊt vµ l-u th«ng
hµng ho¸ trªn nhiÒu vïng kinh tÕ x· héi cña ViÖt
Nam.

       Nhµ n-íc th«ng qua c¸c c«ng cô qu¶n lý vÜ m« t¸c
®éng vµo thÞ tr-êng ®Ó ®iÒu tiÕt cung cÇu. Hµng ho¸
®-îc tù do l-u th«ng gi÷a c¸c vïng trong c¶ n-íc thÞ
tr-êng s«i ®éng t¹o kh¶ n¨ng c¹nh tranh gi÷a c¸c
doanh     nghiÖp       dÉn     ®Õn     hiÖu      qu¶     kinh      doanh         trong
th-¬ng m¹i.

       Ph©n bãn lµ mét trong nh÷ng mÆt hµng vËt t- quan
träng phôc vô chñ yÕu cho s¶n xuÊt Nhµ n-íc. Tuy
nhiªn trong tæng khèi l-îng nhiÒu triÖu tÊn ph©n ho¸
häc tiªu dïng hµng n¨m, th× s¶n xuÊt trong n-íc míi
®¸p øng ®-îc kho¶ng 65% nhu cÇu vÒ l©n, ch-a tíi 10%
nhu cÇu vÒ ®¹m, cßn nhiÒu lo¹i kh¸c th× trong n-íc
vÉn ch-a s¶n xuÊt ®-îc. Tõ nhiÒu n¨m nay Nhµ n-íc ®·
¸p dông nhiÒu biÖn ph¸p qu¶n lý kh¸c nhau: qu¶n lý
nhËp khÈu b»ng h¹n ng¹ch, chØ ®Þnh c¸c ®¬n vÞ ®Çu
mèi kinh doanh nhËp khÈu; hç trî gi¸ c-íc vËn chuyÓn
ph©n bãn B¾c - Nam lªn miÒn nói, cho vay vèn s¶n
xuÊt, dù tr÷ thêi vô ph©n bãn víi l·i suÊt -u ®·i
... Tuy nhiªn, thÞ tr-êng ph©n bãn ho¸ häc n-íc ta
trong nh÷ng n¨m qua cã nhiÒu biÕn ®éng bÊt th-êng,


                                          2
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


cã nhiÒu c¬n sèt nãng, l¹nh thÊt th-êng. Vµ ®iÒu nµy
®· lµm ¶nh h-ëng kh«ng nhá tíi ho¹t ®éng s¶n xuÊt
kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp kinh doanh ph©n bãn
ë ViÖt Nam thêi gian qua.Tr-íc t×nh h×nh ®ã viÖc
nghiªn cøu tæ chøc qu¶n lý                      ho¹t ®éng s¶n xuÊt kinh
doanh cña c¸c doanh nghiÖp kinh doanh ph©n bãn ë
ViÖt Nam, nh»m t×m ra c¸c ph-¬ng h-íng vµ biÖn ph¸p
tæ chøc ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶ cña viÖc ®iÒu khiÓn
l-u th«ng ph©n bãn v« c¬ ë ViÖt Nam trong t-¬ng lai
lµ viÖc hÕt søc quan träng vµ cÇn thiÕt.

2-/ Môc ®Ých nghiªn cøu cña ®Ò tµi.

       -§¸nh gi¸ mét c¸ch ®óng ®¾n thùc tr¹ng hÖ thèng
tæ chøc,qu¶n lý l-u th«ng vµ t×nh h×nh ho¹t ®éng
kinh    doanh      ph©n      bãn     v«    c¬    cña     c¸c     doanh       nghiÖp
nghiÖp kinh doanh ph©n bãn v« c¬ ë ViÖt nam hiÖn
nay.

       -§Ò xuÊt ph-¬ng h-íng hoµn thiÖn hÖ thèng qu¶n
lý vµ kinh doanh ph©n bãn v« c¬ nh»m gi¶i quyÕt mét
c¸ch c¨n b¶n vÊn ®Ò ph©n bãn vµ oán ®Þnh thÞ tr-êng
ph©n bãn ë viÖt nam trong thêi gian tíi.

3-/ Néi dung cña ®Ò tµi

       §Ó ®¹t ®ù¬c môc tiªu trªn, ®Ò tµi sÏ tËp trung
gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò sau:

       -§¸nh gi¸ vµ ph©n tÝch hÖ thèng tæ chøc qu¶n lý
l-u th«ng ph©n bãn v« c¬ ë ViÖt nam.




                                          3
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    -§¸nh gi¸ vµ ph©n tÝch hÖ thèng tæ chøc kinh
doanh ph©n bãn v« c¬ ë ViÖt nam bao gåm, c¸c doanh
nghiÖp kinh doanh s¶n xuÊt ph©n bãn v« c¬ trong n-íc
vµ c¸c doanh nghiÖp kinh doanh bu«n b¸n ph©n bãn v«
c¬ kh¸c.

    -§Ò ra c¸c gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m hoµn thiÖn hÖ
thèng tæ chøc qu¶n lý vµ kinh doanh ph©n bãn v« c¬ ë
ViÖt nam, tõ ®ã ®Ò xuÊt mét sè kiÕn nghÞ víi ChÝnh
phñ vµ Nhµ n-íc vÒ vÊn ®Ò ®iÒu hµnh ph©n bãn trong
thêi gian tíi.




                                       4
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


                                      phÇn I

  HÖ thèng tæ chøc qu¶n lý l-u th«ng ph©n bãn v«
                 c¬ ë ViÖt nam

1-/ Nhµ n-íc vµ vai trß tæ chøc, qu¶n lý l-u th«ng
    ph©n bãn v« c¬ trªn thÞ tr-êng.

1.1-/        Nhµ n-íc vµ vai trß ®iÒu tiÕt nÒn kinh tÕ.
       Kinh tÕ thÞ tr-êng lµ nÒn kinh tÕ vËn hµnh theo
c¬ chÕ thÞ tr-êng, ë ®ã s¶n xuÊt c¸i g×, nh- thÕ
nµo,    cho     ai     ®Òu     ®-îc      quyÕt      ®Þnh      th«ng       qua    thÞ
tr-êng.
Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng, c¸c quan hÖ kinh tÕ
cña c¸c c¸ nh©n, c¸c doanh nghiÖp ®Òu biÓu hiÖn qua
mua b¸n hµng ho¸, dÞch vô trªn thÞ tr-êng. Th¸i ®é
c- xö cña c¸c thµnh viªn tham gia thÞ tr-ßng lµ
h-íng vµo t×m kiÕm lîi Ých cña m×nh theo sù dÉn d¾t
cña gi¸ c¶ thÞ tr-êng.
       Kinh tÕ thÞ tr-êng vËn hµnh theo c¬ chÕ thÞ
tr-êng, ®Õn l-ît nã, c¬ chÕ thÞ tr-êng t¸c ®éng d-íi
sù chi phèi cña c¸c quy luËt thÞ tr-êng trong m«i
tr-êng c¹nh tranh nh»m môc tiªu lîi nhuËn.
       Nh©n tè c¬ b¶n cña thÞ tr-êng, c¬ chÕ thÞ tr-êng
lµ hµng ho¸ tiÒn tÖ, ng-êi b¸n, ng-êi mua, tõ ®ã
h×nh thµnh mèi quan hÖ c¬ b¶n cña c¬ chÕ thÞ tr-êng
lµ quan hÖ cung            cÇu. VÒ b¶n chÊt, c¬ chÕ thÞ tr-êng
lµ c¬ chÕ gi¸ c¶ tù do. C¬ chÕ nµy cã mét sè ®Æc
tr-ng sau:
       -C¸c vÊn ®Ò liªn quan ®Õn ph©n bæ, sö dông c¸c
nguån tµi nguyªn, lao ®éng, vèn ®-îc quyÕt ®Þnh mét

                                          5
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


c¸ch kh¸ch quan th«ng qua ho¹t ®éng cña c¸c quy luËt
kinh tÕ.
    -HÇu nh- tÊt c¶ c¸c mèi quan hÖ kinh tÕ gi÷a c¸c
chñ thÓ kinh tÕ ®Òu ®-îc tiÒn tÖ ho¸.
    -Lîi nhuËn lµ ®éng lùc thóc ®Èy s¶n xuÊt ph¸t
triÓn, thóc ®Èy t¨ng tr-ëng kinh tÕ vµ lîi Ých kinh
tÕ. C¬ chÕ thÞ tr-êng dïng lç l·i ®Ó quyÕt ®Þnh c¸c
vÊn ®Ò kinh tÕ c¬ b¶n.
    -C¹nh tranh lµ m«i tr-êng ho¹t ®éng cña c¬ chÕ
thÞ tr-êng, lµ yÕu tè thóc ®Èy tiÕn bé kü thuËt,
t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng vµ hiÖu qu¶ cña s¶n xuÊt.
    -C¬ chÕ thÞ tr-êng kh«ng ph¶i lµ mét mí hçn ®én
mµ lµ mét trËt tù kinh tÕ, trËt tù nµy ®-îc h×nh
thµnh bëi sù t¸c ®éng cña hÖ thèng quy luËt cña thÞ
tr-êng.Th«ng qua sù ho¹t ®éng cña c¸c quy luËt kinh
tÕ, sù linh ho¹t cña hÖ thèng gi¸ c¶, nÒn kinh tÕ
thÞ tr-êng cã kh¶ n¨ng duy tr× ®-îc sù c©n b»ng cña
søc cung vµ søc cÇu vÒ hµng ho¸, dÞch vô, Ýt khi g©y
ra sù khan hiÕm vµ thiÕu thèn hµng ho¸.
    ¦u ®iÓm cña c¬ chÕ thÞ tr-êng:
    + C¬ chÕ thÞ tr-êng cã kh¶ n¨ng tù ®éng ®iÒu
tiÕt nÒn s¶n xuÊt x· héi, tù ®éng ph©n bæ c¸c nguån
tµi nguyªn vµo c¸c khu vùc,c¸c ngµnh kinh tÕ mµ
kh«ng cÇn bÊt cø sù ®iÒu khiÓn tõ trung t©m nµo.
    + C¬ chÕ thÞ tr-êng, víi sù dÉn d¾t cña ®éng lùc
lîi nhuËn cã thÓ ph¸t huy cao nhÊt tÝnh n¨ng ®éng,
tµi n¨ng cña mçi ng-êi. KÝch thÝch ¸p dông kü thuËt
míi, gi¶m chi phÝ s¶n xuÊt, sö dông tiÕt kiÖm vµ cã



                                       6
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


hiÖu qu¶ c¸c nguån lùc... thóc ®Èy LLSX ph¸t triÓn,
t¨ng tr-ëng kinh tÕ c¶ theo chiÒu réng vµ chiÒu s©u.
    + C¬ chÕ thÞ tr-êng cã thÓ ®¸p øng nhu cÇu ®a
d¹ng, phong phó cña con ng-êi vµ x· héi. C¬ chÕ thÞ
tr-êng buéc ng-êi s¶n xuÊt ph¶i kh«ng ngõng c¶i tiÕn
kü thuËt, mÉu m· s¶n phÈm ®Ó phï hîp víi së thÝch vµ
lîi Ých cña ng-êi tiªu dïng, trªn c¬ së tho¶ m·n nhu
cÇu cña ng-êi tiªu dïng mµ tèi ®a ho¸ lîi nhuËn, tõ
®ã lµm cho chÊt l-îng cuéc sèng kh«ng ngõng ®-îc
n©ng cao.
    + Nhê nh÷ng -u thÕ cña m×nh, c¬ chÕ thÞ tr-êng
cã kh¶ n¨ng ®¶m b¶o tèc ®é t¨ng tr-ëng vµ ph¸t triÓn
nhanh chãng vÒ kinh tÕ, thóc ®Èy tiÒn bé x· héi mµ
kh«ng mét c¬ chÕ nµo tr-íc ®©y cã thÓ s¸nh ®-îc.
Paul A.samuelson nhËn xÐt r»ng:”Mét nÒn kinh tÕ thÞ
tr-êng lµ mét c¬ chÕ tinh vi ®Ó phèi hîp mét c¸ch
kh«ng tù gi¸c nh©n d©n vµ doanh nghiÖp th«ng qua hÖ
thèng gi¸ c¶ vµ thÞ tr-êng. Nã lµ mét ph-¬ng tiÖn ®Ó
giao tiÕp, ®Ó tËp hîp tri thøc cña hµng triÖu c¸
nh©n kh¸c nhau, kh«ng cã bé ãc trung t©m, nã vÉn
gi¶i ®-îc bµi to¸n mµ m¸y tÝnh lín nhÊt ngµy nay
kh«ng thÓ gi¶i ®-îc. Kh«ng ai thiÕt kÕ ra nã, nã tù
xuÊt hiÖn vµ còng nh- x· héi cña loµi ng-êi nã ®ang
thay ®æi.”
    Nh÷ng nh-îc ®iÓm cña c¬ chÕ thÞ tr-êng:
    + C¬ chÕ thÞ tr-êng cã thÓ g©y ra nh÷ng m©t æn
®Þnh vµ th-êng xuyªn ph¸ vì c©n ®èi trong nÒn s¶n
xuÊt x· héi. Thùc tÕ ph¸t triÓn kinh tÕ thÞ tr-êng
chØ râ nh÷ng vÊn ®Ò l¹m ph¸t vµ thÊt nghiÖp, chu kú


                                       7
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


kinh doanh lu«n lµ nh÷ng c¨n bÖnh kinh niªn kh«ng
thÓ kh¾c phôc ®-îc nÕu kh«ng cã sù can thiÖp cña nhµ
n-íc.
       + C¬ chÕ thÞ tr-êng bao hµm c¶ nh÷ng thÊt b¹i
thÞ tr-êng, nã lµ m«i tr-êng ®Î ra c¸c tÖ n¹n kinh
tÕ nh- bu«n lËu, hµng gi¶, lõa ®¶o, c¹nh tranh kh«ng
lµnh m¹nh.... lµm gi¶m hiÖu qu¶ cña nÒn kinh tÕ.
       + C¬ chÕ thÞ tr-êng cã xu h-íng lµm cho sù ph©n
ho¸ thu nhËp ngµy cµng t¨ng gi÷a c¸c tÇng líp d©n
c-, g©y ra nh÷ng bÊt b×nh ®¼ng vÒ kinh tÕ trong x·
héi.
       + Trong c¬ chÕ thÞ tr-êng, v× môc tiªu lîi Ých
c¸ nh©n, mét sè ho¹t ®éng kinh tÕ cã kh¶ n¨ng lµ
t¨ng møc « nhiÔm m«i tr-êng, t©m lý ch¹y theo ®ång
tiÒn lµm xuÊt hiÖn lèi sèng Ých kû, thùc dông, cã
thÓ g©y ra nh÷ng hËu qu¶ xÊu vÒ mÆt x· héi.
       + H¬n n÷a, c¸c lÜnh vùc ho¹t ®éng rÊt cÇn cho sù
æn ®Þnh vµ t¨ng tr-ëng kinh tÕ, gi¶i quyÕt c¸c vÊn
®Ò x· héi nh- cã møc sinh lîi thÊp, thêi gian thu
håi vèn chËm th-êng kh«ng ®-îc giíi kinh doanh chó ý
®Çu t- ph¸t triÓn,
       Qua sù ph©n tÝch trªn cho thÊy, nÒn kinh tÕ thÞ
tr-êng kh«ng ph¶i lµ mét hÖ thèng ®-îc tæ chøc hµi
hoµ mµ b¶n th©n hÖ thèng ®ã chøa ®ùng rÊt nhiÒu
nh-îc ®iÓm. Nh÷ng khuyÕt tËt cña c¬ chÕ thÞ tr-êng
cÇn ph¶i ®-îc kh¾c phôc h¹n chÕ. Song b¶n th©n thÞ
tr-êng kh«ng thÓ tù gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò ®ã. V×
vËy, kinh tÕ thÞ tr-êng ngµy nay kh«ng thÓ thiÕu
®-îc vai trß qu¶n lý cña nhµ n-íc. Kinh tÕ thÞ


                                          8
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


tr-êng kh«ng ph¶i lµ gËy thÇn, liÒu thuèc v¹n n¨ng.
Thµnh c«ng cña mçi quèc gia khi chuyÓn sang kinh tÕ
thÞ tr-êng chñ yÕu phô thuéc vµo sù kÕt hîp gi÷a kh¶
n¨ng ®iÒu tiÕt cña thÞ tr-êng (bµn tay v« h×nh) vµ
sù qu¶n lý ®iÒu tiÕt cña nhµ n-íc (bµn tay h÷u
h×nh). §Õn nay vai trß cña nhµ n-íc trong kinh tÕ
thÞ tr-êng ®· ®-îc kh¼ng ®Þnh c¶ vÒ mÆt lý luËn vµ
thùc tiÔn. VÊn ®Ò chØ cßn lµ sù vËn dông trong tõng
®iÒu kiÖn vµ hoµn c¶nh cô thÓ nh- thÕ nµo ®Ó ®¶m b¶o
cã hiÖu vµ thµnh c«ng. Vai trß cña nhµ n-íc trong
nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng ®-îc thÓ hiÖn ë nh÷ng mÆt sau
®©y:
       - Thø nhÊt: Nhµ n-íc t¹o m«i tr-êng diÒu kiÖn
cho kinh tÕ thÞ tr-êng ph¸t triÓn. Nhµ n-íc b¶o ®¶m
sù æn ®Þnh vÒ mÆt kinh tÕ, chÝnh trÞ x· héi. Nhµ
n-íc tËp trung x©y dùng c¬ së vËt chÊt, tµi chÝnh,
gi¸o dôc vµ luËt ph¸p. §èi víi nh÷ng n-íc míi chuyÓn
sang c¬ chÕ thÞ tr-êng nh- n-íc ta th× ph¶i chó ý
nhiÒu ®Õn kÕt cÊu h¹ tÇng, luËt ph¸p vµ gi¸o dôc.
       -Thø hai: Nhµ n-íc ®Þnh h-íng sù ph¸t triÓn nÒn
kinh tÕ th«ng qua viÖc x©y dùng vµ tæ chøc thùc hÖn
c¸c chiÕn l-îc kinh tÕ x· héi, c¸c ch-¬ng tr×nh môc
tiªu, c¸c kÕ ho¹ch ng¾n vµ dµi h¹n.
       -Thø ba: Nhµ n-íc b¶o ®¶m d©n chñ, c«ng b»ng x·
héi. X©y dùng mét x· héi v¨n minh, d©n chñ réng r·i,
t«n träng nh©n c¸ch cña con ng-êi lµ ®iÒu kiÖn cho
sù ph¸t triÓn cña x· héi. Trong kinh tÕ thÞ tr-êng,
sù ph©n ho¸ giµu nghÌo vµ giai tÇng rÊt lín. Nhµ
n-íc cÇn ph¶i cã c¸c chÝnh s¸ch x· héi hîp lý ®Ó b¶o


                                          9
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


®¶m cuéc sèng cña nh÷ng ng-êi nghÌo vµ c¸c ®èi t-îng
chÝnh s¸ch x· héi; b¶o ®¶m cho mäi ng-êi ®-îc tù do
hµnh nghÒ, b×nh ®¼ng tr-íc ph¸p luËt; b¶o ®¶m m«i
tr-êng vËt chÊt tinh thÇn cho mäi c«ng d©n.
    -Thø t-: Nhµ n-íc trùc tiÕp qu¶n lý c¸c doanh
nghiÖp nhµ n-íc. C¸c doanh nghiÖp nµy ra ®êi do kÕt
qu¶ cña quèc h÷u ho¸ c¸c doanh nghiÖp t- nh©n, x©y
dùng míi c¸c doanh nghiÖp trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn
kinh tÕ x· héi. §©y lµ nh÷ng doanh nghiÖp mµ nhµ
n-íc dùa vµo ®Ó ®iÒu tiÕt vµ ®iÒu chØnh nÒn kinh tÕ,
b¶o ®¶m cho sù ph¸t triÓn c©n ®èi cho nÒn kinh tÐ
quèc d©n vµ cã thu nhËp ®Ó trang tr¶i mét phÇn c¸c
chi phÝ ho¹t ®éng cña bé m¸y nhµ n-íc.

1.2-/    Ph©n bãn v« c¬- ®èi t-îng qu¶n lý vµ ®iÒu
    tiÕt l-u th«ng cña nhµ n-íc.

    Ph©n bãn lµ mét trong nh÷ng yÕu tè quan träng
trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, nã gióp cho nhiÒu n-íc
®«ng d©n trªn thÕ giíi tù tóc ®-îc l-¬ng thùc, tho¸t
khái ®ãi nghÌo. §ång thêi ph©n bãn còng lµ mÆt hµng
kinh doanh cã nhiÒu rñi ro c¶ cho nh÷ng nhµ s¶n xuÊt
lÉn doanh nghiÖp l-u th«ng.
    ë n-íc ta, cã tíi 80% d©n sè lµm n«ng nghiÖp,
trong nh÷ng n¨m tiÕn hµnh c«ng cuéc ®æi míi gÇn ®©y,
nÒn n«ng nghiÖp n-íc nhµ cã nh÷ng b-íc ph¸t triÓn
t-¬ng ®èi æn ®Þnh, ®· gãp phÇn t¨ng tr-ëng kinh tÕ
chung cña ®Êt n-íc, s¶n l-îng l-¬ng thùc mçi n¨m mét
t¨ng, tõ chç hµng n¨m thiÕu ¨n vÒ l-¬ng thùc, tíi
nay chóng ta kh«ng nh÷ng ®ñ ¨n, cã dù tr÷ mµ cßn
xuÊt khÈu g¹o ®øng thø hai trªn thÕ giíi. Cã ®-îc


                                      10
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


kÕt ®ã lµ do ChÝnh phñ cã nh÷ng chñ ch-¬ng, chÝnh
s¸ch phï hîp víi yªu cÇu thùc tiÔn, phï víi bèi c¶nh
s¶n xuÊt hµng ho¸ trong c¬ chÕ thÞ tr-êng vµ ®· lµm
t¨ng ®¸ng kÓ n¨ng suÊt c©y trång mçi n¨m. Theo tÝnh
to¸n cña IFRT n¨m 1996              th× viÖc t¨ng n¨ng suÊt ®ãng
gãp trªn 80% t¨ng s¶n l-îng l-¬ng thùc vµ trong
t-¬ng lai viÖc t¨ng s¶n l-îng ®ã sÏ cßn dùa vµo viÖc
t¨ng n¨ng suÊt.V× vËy ®Ó ®¶m b¶o an ninh l-¬ng thùc
quèc gia ,th©m canh vµ gièng míi cã thÓ ®-îc coi nh-
lµ gi¶i ph¸p duy nhÊt ®èi víi ViÖt nam. Trong th©m
canh vµ trong viÖc sö dông gièng míi th× ph©n bãn v«
c¬ v« cïng quan träng vµ ngµy cµng quan träng. Nã
gãp phÇn t¨ng n¨ng suÊt c©y trång qua nhiÒu c¬ chÕ
t¸c ®éng kh¸c nhau. Song quan träng lµ ph©n bãn cung
cÊp cho c©y trång nh÷ng dinh d-ìng cÇn thiÕt mµ ®Êt
kh«ng ®ñ kh¶ cung cÊp, gãp phÇn duy tr× ®é ph× nhiªu
cña ®Êt trong qu¸ tr×nh canh t¸c. MÆt kh¸c cïng víi
n¨ng suÊt kinh tÕ, ph©n bãn gãp phÇn t¨ng l-îng sinh
khèi vµ nhê ®ã t¨ng h÷u c¬ tr¶ l¹i cho ®Êt-yÕu tè
cùc kú quan träng víi ®Êt nhiÖt ®íi. Tuy nhiªn, ®Ó
®-a ph©n bãn v« c¬ vµo sö dông trong n«ng nghiÖp,
®¸p øng nhu cÇu sö dông cho ng-êi n«ng d©n, nh»m
t¨ng n¨ng suÊt c©y trång, t¨ng s¶n l-îng th× kh«ng
thÓ kh«ng kÓ ®Õn vai trß cña c¸c nhµ s¶n suÊt-kinh
doanh-cung øng ph©n bãn v« c¬ thªn thÞ tr-êng, ®ã lµ
c¸c nhµ doanh nghiÖp kinh doanh ph©n bãn chuyªn
ngµnh, c¸c doanh nghiÖp nhµ n-íc, c¸c doanh nghiÖp
vµ ®¹i lý t- nh©n. Theo con sè thèng kª cña c¸c nhµ
chuyªn m«n th× kh¶ n¨ng ®¸p øng b»ng s¶n xuÊt ph©n


                                      11
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


bãn c«ng nghiÖp trong n-íc cßn thÊp, míi kho¶ng 65--
75% vÒ ph©n l©n,8-9% vÒ ph©n ®¹m, cßn l¹i ®Òu ph¶i
nhËp khÈu. Do vËy víi nhu cÇu ph©n bãn sö dông hµng
n¨m cho n«ng nghiÖp n-íc ta, -íc tÝnh n¨m 2000 lµ
2,95 triÖu tÊn th× sè l-îng ph©n bãn c¸c lo¹i cÇn
nhËp khÈu hµng n¨m lµ rÊt lín vµ ph¶i bá hµng tr¨m
triÖu USD ®Ó nhËp ph©n bãn.V× vËy, lµm thÕ nµo ®Ó
nhËp ®ñ ph©n bãn, cung øng ®óng thêi vô nh-ng l¹i
kh«ng ®Ó tån kho g©y ø ®äng, g©y hiÖu qu¶ kinh doanh
thÊp-®ã lµ bµi to¸n thËt khã gi¶i ®èi víi mçi doanh
nghiÖp kinh doanh ph©n bãn trªn thÞ tr-êng vµ c¸c c¬
quan qu¶n lý vÜ m« cña Nhµ n-íc.
    Nh×n l¹i, qu¸ tr×nh kinh doanh ph©n bãn v« c¬ tõ
n¨m 1991 trë vÒ tr-íc, viÖc nhËp khÈu ph©n bãn v« c¬
(chñ yÕu lµ URª) n»m trong quü ®¹o cña kÕ ho¹ch ho¸
tËp trung.Theo ph-¬ng thøc nµy, mÆc nhiªn Uû ban KÕ
ho¹ch Nhµ n-íc (nay lµ Bé KÕ ho¹ch vµ §Çu t-) vµ Bé
Tµi chÝnh thay mÆt ChÝnh phñ nhËn nî vµ thanh to¸n
víi phÝa n-íc b¹n b»ng n«ng s¶n vµ c¸c lo¹i hµng ho¸
kh¸c.Tæng c«ng tyVTNN tiÕp nhËn ph©n nhËp khÈu song,
tæ chøc tiªu thô ®-îc ®Õn ®©u th× nép tiÒn cho Bé
Tµi chÝnh ®Õn ®ã. Nh­ vËy”Kinh doanh” theo c¬ chÕ
nµy ch¼ng mÊy khã kh¨n, phøc t¹p vµ Tæng c«ng ty
VTNN lu«n an toµn, bëi v× ®-îc bao cÊp trong gi¸
nhËp khÈu vµ tû gi¸ ngo¹i tÖ, ®ång thêi ®-îc h-ëng
chiÕt khÊu l-u th«ng theo tû lÖ Ên ®Þnh doanh sè. Tõ
th¸ng     8-1991,        t×nh     tr¹ng       b¾t     ®Çu     biÕn      ®æi      kh¸c
h¼n,Tæng c«ng ty chØ ®-îc tiÕp nhËn nèt 100.000 tÊn
URE theo nghÞ ®Þnh th- b»ng 10% sè nhËp khÈu theo kÕ


                                         12
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


hoÆch     hµng       n¨m     tr-íc      ®ã     (do     liªn      x«     c¾t       viÖn
trî),cßn l¹i chuyÓn h-íng khai th¸c nguån hµng nµy ë
khu vùc II.Cïng thêi gian ®ã, chóng ta thiÕu ngo¹i
tÖ, víi Tæng c«ng ty VTNN, toµn bé vèn kinh doanh
chØ cã114 tû ®«ng, gi¸ ngo¹i tÖ t¨ng liªn tôc tíi
7000§/USD       vµ     gi¸     URE     quèc     tÕ     còng     t¨ng      tõ     190-
210USD/tÊn. Nh- vËy Tæng c«ng ty chØ nhËp thªm ®-îc
184.000 tÊn URE tõ thÞ tr-êng míi, n©ng tæng kh¶
n¨ng cung øng lªn h¬n 284.000 tÊn, b»ng kho¶ng 25%
nhu cÇu ph©n bãn c¶ n-íc lóc bÊy giê. Do sù mÊt c©n
®èi cung-cÇu nµy, lËp tøc dÉn tíi c¬n sèt ph©n bãn
v«    c¬,     tû     gi¸      c¸nh      kÐo      bÊt     hîp      lý     ®Õn       møc
1kgURE=2,5-2,6 kg thãc. §Õn n¨m 1992&1993, viÖc kinh
doanh nhËp khÈu ph©n bãn gÇn nh- ®-îc th¶ næi toµn
bé theo c¬ chÕ thÞ tr-êng; N¨m 1992 cã tíi trªn 100
®Çu   mèi     nhËp      khÈu     ph©n      bãn,      n¨m     1993      c¸c       doanh
nghiÖp cã chøc n¨ng hay kh«ng cã ®Òu ®i bu«n ph©n
bãn (khi ®ã ch-a cã h¹n ng¹ch), nhiÒu doanh nghiÖp
vèn l-u ®éng tuy Ýt nh-ng do nhµ n-íc cã chñ tr-¬ng
cho vay §«la víi ®iÒu kiÖn lµ ph¶i nhËp khÈu hµng
ho¸ (®ång thêi cã chñ tr-¬ng cÊm nhËp khÈu 17 mÆt
hµng) nªn ®· cè t×nh vay Ng©n hµng, vµ vay vèn nµy
dån ®i bu«n ph©n bãn vÒ nhiÒu. Trong thêi gian ng¾n
cã tíi gÇn 100 ®¬n vÞ ®i bu«n, ph©n bãn vÒ nhiÒu, ø
®äng,     ph¸t     sinh      t¨ng      thªm     c¸c     lo¹i      chi     phÝ     l-u
kho,l-u       b·i,hao         hôt,       hao      hôt,      l·i       suÊt       ng©n
hµng....Do vËy buéc ph¶i b¸n gi¸ thÊp; gi¸ lóc bÊy
giê rÎ h¬n nhiÒu vïng, nhiÒu n-íc trong khu vùc.
§ång thêi lóc nµy do do chªnh lÖch møc l·i suÊt gi÷a


                                         13
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


vay tiÒn ®ång vµ tiÒn ®« la cµng khÝch lÖ c¸c doanh
nghiÖp nhÈy vµo l·nh vùc nhËp khÈu ph©n bãn. Cô thÓ
vay ®« la th× møc l·i suÊt 0,5% th¸ng (=6% n¨m)
trong khi tû gi¸ Ýt thay ®æi, nÕu vay tiÒn ®ång 2,1%
th¸ng (=25,2% n¨m) nh- vËy chªnh lÖch l·i suÊt gi÷a
vay ®« la vµ tiÒn ®ång trong 6 th¸ng lµ 9,6%, b¸n lç
ph©n bãn 5%(trong 6 th¸ng) nÉn cßn l·i 4,6%. v× thÕ
nªn cã nhiÒu doanh nghiÖp lµm ng¬ chuyÖn lç l·i.
Theo -íc tÝnh cña c¸c nhµ kinh tÕ th× quý IV/1992 vµ
c¶ n¨m 1993 c¶ n-íc lç kho¶ng 200-300 tû ®ång, sè lç
nµy nhµ n-íc g¸nh chÞu chñ yÕu v× vèn kinh doanh cña
c¸c doanh nghiÖp quèc doanh phÇn lín lµ vèn ng©n
s¸ch cÊp.B-íc sang n¨m 1994, do n¨m 1993 ph©n bãn ø
®äng, thua lç nªn ChÝnh phñ ®· cÊm nhËp khÈu ph©n
bãn trµn lan, gom l¹i chØ cã 17 ®Çu mèi, trong ®ã cã
16 ®Çu mèi nhËp khÈu 40% cßn 01 ®Çu mèi ®¶m nhËn
60%. Sù thay ®æi vÒ nhËp khÈu ph©n bãn theo chiÒu
h-íng thu gän l¹i ®Çu mèi vµ c¸c ®¬n vÞ ®-îc giao
h¹n ng¹ch nhËp ch-a ®ñ ®iÒu kiÖn ®¶m nhËn ®· ®Èy ®Õn
sù h÷ng hôt trong nhËp khÈu ph©n bãn, thÞ tr-êng
trong n-íc bÞ thiÕu trÇm träng, con sèt ph©n bãn
thÞnh hµnh. §Ó duy tr× mÆt hµng cung cÊp liªn tôc
ph©n bãn cho hÖ thèng ®¹i lý cã ph©n bãn phôc vô cho
s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, c¸c doanh nghiÖp ngoµi quèc
doanh kh«ng cã h¹n ng¹ch ph¶i ®i kiÕm h¹n ng¹ch cña
c¸c doanh nghiÖp quèc doanh ®Ó nhËp khÈu ph©n bãn.
Sang ®Çu n¨m 1995 do ¶nh h-ëng gi¸ ph©n bãn cña thÞ
tr-êng thÕ giíi liªn tôc t¨ng vµ t¨ng cao ë møc Urª
kho¶ng 260-265 USD/T, lóc nµy còng lµ thêi ®iÓm


                                      14
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


chuÈn bÞ ph¶i sö dông ph©n bãn, c¸c doanh nghiÖp
ch¹y theo lîi nhuËn l¹i l¹i ®ua nhau nhËp khÈu ph©n
bãn vµ t×nh tr¹ng mua b¸n h¹n ng¹ch gi÷a c¸c doanh
nghiÖp quèc doanh vµ ngoµi quèc doanh cµng trë nªn
phøc t¹p vµ tiªu cùc h¬n. Cho ®Õn th¸ng 4/1995 gi¸
ph©n bãn thÕ giíi ®ét biÕn h¹ Urª cßn 215-220 USD/T
vµ tån kho vÉn nhiÒu , lËp tøc ban vËt gi¸ ChÝnh phñ
®· cã quyÕt ®Þnh cho phô thu ph©n bãn nhËp khÈu víi
møc 7% trªn g¸a nhËp thùc tÕ vµ sau h¬n 1 th¸ng h¹
xuèng cßn 4%. Khi ®ã T¹p chÝ ph©n bãn thÞ tr-êng
quèc tÕ ngµy 8/5/1995 nhËn xÐt: “ViÖc ChÝnh phñ ViÖt
nam cho ra phô thu 7% thùc tÕ lµ thuÕ nhËp khÈu, møc
thuÕ nµy nh»m môc ®Ých lµ cøu lÊy c¸c doanh nghiÖp
kinh doanh “c¸ mËp” ”, vµ kÌm theo ®ã lµ trî gi¸
c-íc phÝ vËn chuyuÓn ph©n bãn cho n«ng d©n ë c¸c
tØnh miÒn nói ®Ó n«ng d©n ë c¸c vïng nµy ®-îc h-ëng
gi¸ t-¬ng øng víi gi¸ ë c¸c tØnh miÒn xu«i. Nh- vËy,
nh÷ng gi¶i ph¸p can thiÖp cña Nhµ n-íc trong thêi
gian nµy nh»m b¶o vÖ lîi cho ng-êi ®· nhËp kha¶u
ph©n bãn, tuy nhiªn vÉn chØ lµ c¸c gi¶i ph¸p t×nh
thÕ, ch¾p v¸ bëi lÏ nã chØ lµ c¸c gi¶i ph¸p cô thÓ
x¶y ra tõng n¨m. Khi ®ã nhiÒu ý kiÕn cho r»ng, ®Ó
doanh nghiÖp kinh doanh ph©n bèn tù xö lý t×m ra sù
an toµn vÒ tµi chÝnh, lÊyl·i lóc nµy bï lç lóc kh¸c,
tù gi÷ vèn tiÕp tôc ho¹t ®éng th× c¸c doanh nghiÖp
ph¶i tù v-¬n lªn trë thµnh nghÒ kinh doanh, chÊm døt
t×nh tr¹ng kinh doanh theo kiÓu “chôp dËt, ®¸nh
qu¶”, cã lêi th× nhËp khã kh¨n th× bá. NhËn thøc nµy
®· ®-îc dÇn s¸ng tá nªn n¨m 1996-1997 c¬ chÕ nhËp


                                      15
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


khÈu vµ c¬ chÕ qu¶n lý gi¸ ph©n bãn ®· cã chÆt chÏ
h¬n. ChÝnh phñ trùc tiÕp quy ®Þnh ®Çu mèi nhËp khÈu
ph©n bãn vµ thµnh lËp tæ ®iÒu hµnh ®Ó chØ ®aä, ®«n
®èc, kiÓm tra viÖc nhËp khÈu lµm sao khíp víi thêi
®iÓm mïa vô, ®¶m b¶o nhu cÇu cho s¶n xuÊt n«ng
nghiÖp; c¬ chÕ vay ng©n hµng vµ b¶o l·nh còng ®-îc
quy ®Þnh chÆt chÏ h¬n, kh«ng b¶o l·nh nhËp tr¶ chËm
trµn lan nh- tr-íc ®©y, v× thÕ ®· h¹n chÕ ®-îc viÖc
mua b¸n h¹n ng¹ch, h¹n chÕ ®-îc phÇn rñi ro vµ h¹n
chÕ ®-îc viÖc g©y rèi lo¹n thÞ tr-êng. Tuy vËy viÖc
can thiÖp cña Nhµ n-íc vµo viÖc nhËp khÈu ph©n bãn
nh- trªn còng hÕt søc khã kh¨n, bëi lÏ gi¸ c¶ ph©n
bãn biÕn ®éng phøc t¹p, gi¸ UR£ trªn thÞ tr-êng thÕ
giíi cã lóc gi¶m rÊt nhanh vµ chØ cßn 98-102 USD
/tÊn, gÇn ®©y gi¸ DAP chØ trong vßng hai th¸ng ®·
gi¶m     tíi     50-60        USD     /     tÊn(      tõ     230USD/tÊn          cßn
175USD/tÊn).          Thùc      sù    cho      tíi     quyÕt       ®Þnh      140TTg
(7/3/1997) cña Thñ t-íng chÝnh phñ cho tíi nay th×
t×nh h×nh kinh doanh ph©n bãn míi cã nhiÒu tiÕn bé
vµ hiÖu qu¶. §ã lµ viÖc lËp kÕ ho¹ch nhËp khÈu ph©n
bãn ®-îc tÝnh to¸n kh¸ s¸t víi yªu cÇu thùc tÕ, ®·
cã quyÕt ®Þnh giao kÕ ho¹ch nhËp khÈu ngay tõ ®Çu
n¨m, t¹o ®iÒu kiÖn chñ ®éng giao dÞch, ký kÕt hîp
®ång    nhËp      khÈu     vµ    cung      øng     kinh      doanh      trªn     thÞ
tr-êng.
       Tõ nh÷ng ph©n tÝch trªn môc ®Ých chøng minh r»ng
x©y dùng c¬ chÕ thÞ tr-êng lµ b-íc ®i tÊt yÕu kh¸ch
quan, nghÜa lµ chÊp nhËn trªn thùc tÕ sù tham gia
kinh doanh ph©n bãn v« c¬ cña c¸c doanh nghiÖp thuéc


                                          16
       Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


mäi   thµnh      phÇn     kinh      tÕ    kh¸c,      mét     khi     c¸c        doanh
nghiÖp nµy cã thùc lùc vÒ kinh tÕ. Nh-ng kh«ng cã
nghÜa lµ phã mÆc cho thÞ tr-êng tÊt c¶, mµ c¸c c¬
quan chøc n¨ng cña Nhµ n-íc cÇn gi¸m s¸t chÆt chÏ,
tæ chøc theo dâi th-êng xuyªn viÖc thùc thi nhiÖm vô
kinh doanh ph©n bãn, ®Æc biÖt lµ nhËp khÈu, ®Ó tõng
b-íc æn ®Þnh ®éi ngò th-¬ng nh©n chuyªn kinh doanh
ph©n bãn cã thùc lùc kinh tÕ, cã kinh nghiÖm kinh
doanh.

2-/ HÖ thèng c¬ quan qu¶n lý vµ ®iÒu tiÕt l-u th«ng
    ph©n bãn v« c¬ cña nÒn kinh tÕ.

2.1-/   VÒ Tæ chøc c¬ quan qu¶n lý vµ ®iÒu tiÕt
    ph©n bãn v« c¬

      Nh- trªn ®· ph©n tÝch, trong tæng khèi l-îng
nhiÒu triÖu tÊn ph©n ho¸ häc tiªu dïng hµng n¨m th×
s¶n xuÊt trong n-íc míi chØ ®¸p øng ®-îc kho¶ng 65%
nhu cÇu vÒ l©n, ch-a tíi 10% nhu cÇu vÒ ®¹m, cßn
nhiÒu lo¹i kh¸c th× trong n-íc vÉn ch-a s¶n xuÊt
®-îc. Do vËy hµng n¨m n-íc ta vÉn ph¶i bá ra hµng
triÖu USD ®Ó nhËp khÈu ph©n bãn. Tõ nhiÒu n¨m nay
nhµ n-íc ®· ¸p dông nhiÒu biÖn ph¸p qu¶n lý kh¸c
nhau, qu¶n lý nhËp khÈu b»ng h¹n ng¹ch, chØ ®Þnh c¸c
®¬n vÞ ®Çu mèi ®-îc kinh doanh nhËp khÈu; hç trî gi¸
c-íc vËn chuyÓn ph©n bãn B¾c-Nam lªn MiÒn nói, cho
vay vèn s¶n xuÊt, dù tr÷ thêi vô ph©n bãn víi l·i
suÊt -u ®·i... .Tuy nhiªn, nh÷ng n¨m gÇn ®©y, hÖ
thèng cung øng ph©n bãn ph¶i ®èi mÆt víi nh÷ng thö
th¸ch to lín vµ tr¶i qua mÊy nÊc th¨ng trÇm t-¬ng
øng víi nh÷ng ph-¬ng s¸ch qu¶n lý kh¸c nhau cña nhµ

                                         17
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


n-íc. Tõ gi÷a n¨m 1991 trë vÒ tr-íc viÖc nhËp khÈu
ph©n bãn ho¸ häc (chñ yÕu lµ ure) n»m trong quy ®¹o
cña c¬ chÕ kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung. Mçi n¨m, Tæng
c«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp thùc hiÖn nhËp khÈu tõ
800.000-1.000.000 tÊn ure theo nghÞ ®Þnh th- gi÷a
hai nhµ n-íc ViÖt Nam vµ Liªn X«, sau ®ã tiÕn hµnh
ph©n phèi theo kÕ ho¹ch ®· ®Þnh cho c¸c ®¬n vÞ ë c¸c
®Þa ph-¬ng trong c¶ n-íc. Theo ph-¬ng thøc nµy Uû
ban kÕ ho¹ch Nhµ n-íc vµ Bé tµi chÝnh thay mÆt chÝnh
phñ nhËn nî vµ thanh to¸n víi phÝa Liªn X«. Tæng
c«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp tiÕp nhËn ph©n nhËp khÈu
xong, tæ chøc tiªu thô sau ®ã nép tiÒn cho Bé tµi
chÝnh.
     -Tõ th¸ng 8/1991, t×nh huèng b¾t ®Çu biÕn ®æi
kh¸c h¼n, Tæng c«ng ty VËt t- n«ng nghiÖp ®-îc tiÕp
nhËn nèt 100.000 tÊn ure theo nghÞ ®Þnh th-, b»ng
10% sè nhËp khÈu theo kÕ ho¹ch hµng n¨m tr-íc ®ã, do
Liªn X« c¾t viÖn trî.
    -§Õn n¨m 1992- 1993, viÖc kinh doanh ph©n bãn v«
c¬ ®-îc th¶ næi toµn bé theo c¬ chÕ thÞ tr-êng.
     -B-íc sang n¨m 1994 ®· ®¸nh dÊu mét b-íc ®æi
míi quan träng vÒ c¬ chÕ qu¶n lý cña nhµ n-íc ®èi
víi lÜnh vùc l-u th«ng, nhËp khÈu ph©n bãn. Víi viÖc
chØ ®Þnh c¸c ®Çu mèi nhËp khÈu ph©n bãn, tuy nhiªn
c¸c ®Çu mèi nhËp khÈu ®-îc sµng läc, gi¶m bít sè
l-îng, coi träng tiªu chuÈn chÊt l-îng vµ n¨ng lùc
thùc sù vÒ tµi chÝnh, tiÕp thÞ.
    Tõ n¨m 1995 ®Õn nay: Nhµ n-íc tiÕp tôc qu¶n lý
chÆt chÏ nhËp khÈu ph©n bãn.


                                      18
      Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    S¬ ®å 1 - C¸c c¬ quan qu¶n lý vµ ®iÒu tiÕt ph©n
      bãn v« c¬ thêi kú ®æi míi c¬ chÕ kinh tÕ.

                                            Bé c«ng
                                             nghiÖp                      Bé
                        Bé
                                                                        KHCN
                       Tµi                                               -MT
                      chÝn
                         h

                                              Bé N«ng                     Bé
                                             nghiÖp &                    KH§T
                       Ng©n                  PTNT, Bé
                       hµng                 Th-¬ng m¹i

                                                                          VËt
  N-íc b¸n                                                                gi¸
  ph©n bãn
  trªn thÕ                          TØnh                  H¶i
    giíi                             TP                  quan



                                     Tæ chøc
                                   trung gian
C¸c ®Çu mèi                         ph©n bãn
nhËp khÈu
®-îc chØ                                                            N«ng d©n
®Þnh                             Cöa hµng ®¹i
                                   lý b¸n lÎ



     Nh- vËy, cã thÓ kh¼ng ®Þnh trong c¬ chÕ thÞ
tr-êng, kh«ng thÓ thiÕu vai trß qu¶n lý vÜ m«, kÕ
ho¹ch ®Þnh h-íng cña nhµ n-íc vµ sù phèi hîp ®ång bé
cña c¸c cÊp, c¸c ngµnh víi vÊn ®Ò qu¶n lý vµ ®iÒu
tiÕt ph©n bãn v« c¬ ë n-íc ta. C«ng t¸c qu¶n lý Nhµ
n-íc trong lÜnh vùc nhËp khÈu vµ kinh doanh ph©n bãn
v« c¬ ph¶i nh»m môc tiªu ®-a viÖc nhËp khÈu vµ kinh
doanh ph©n bãn vµo nÒ nÕp, nh»m cung øng ®ñ vµ kÞp
thêi ph©n bãn v« c¬ trùc tiÕp ®Õn hé n«ng d©n phôc
vô s¶n xuÊt víi gi¸ c¶ hîp lý, g¾n viÖc cung øng vËt
t-, dÞch vô (tr-íc hÕt lµ ph©n bãn ) víi viÖc thu

                                       19
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


mua lóa hµng ho¸ cña n«ng d©n thµnh mét hÖ thèng b¶o
®¶m sù qu¶n lý vµ ®iÒu hµnh cña Nhµ n-íc. Cô thÓ lµ:
    * Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n chÞu
tr¸ch nhiÖm x©y dùng kÕ ho¹ch c©n ®èi Cung- cÇu ph©n
bãn trong tõng vô, cña tõng miÒn trong c¶ n-íc, cïng
Bé th-¬ng m¹i theo dâi vµ kiÓm tra tiÕn ®é hµng vÒ,
t×nh h×nh Cung øng vµ gi¸ c¶ ph©n bãn trong c¶ n-íc,
®Ò xuÊt ý kiÕn ®iÒu chuyÓn kÞp thêi l-îng ph©n bãn
cÇn nhËp khÈu hµng n¨m phôc vô s¶n xuÊt n«ng nghiÖp
tr×nh ChÝnh phñ quyÕt ®Þnh.
    * Bé C«ng nghiÖp th«ng b¸o viÖc s¶n xuÊt ph©n bãn
v« c¬ trong n-íc hµng n¨m vµ quy ho¹ch tæng thÓ chiÕn
l-îc ph¸t triÓn ngµnh s¶n xuÊt ph©n bãn ®Õn n¨m 2000
vµ 2010 theo h-íng t¨ng nhanh s¶n xuÊt trong n-íc
thay thÕ dÇn nhËp khÈu víi h×nh thøc tù vay vèn hoÆc
liªn doanh ®Ó s¶n xuÊt ph©n bãn.
    * Bé Th-¬ng m¹i chÞu tr¸ch nhiÖm, ®iÒu hµnh nhËp
khÈu ph©n bãn theo kÕ ho¹ch chung vµ c©n ®èi cña Bé
N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n, chØ ®Þnh doanh
nghiÖp nhËp khÈu ph©n bãn, th«ng b¸o chØ tiªu nhËp
khÈu cho tõng doanh nghiÖp. Tõ ®ã Chñ tÞch UBND tØnh
thµnh phè th«ng b¸o doanh nghiÖp cho Bé Th-¬ng m¹i,
Côc H¶i quan, Bé Tµi chÝnh, Bé kÕ ho¹ch ®Çu t-, c¸c
doanh nghiÖp ®-îc th«ng b¸o lµm thñ tôc nhËp khÈu
t¹i c¬ quan H¶i Quan.
    * Ng©n hµng Nhµ n-íc ViÖt nam cïng Bé Tµi chÝnh,
Bé Th-¬ng m¹i, Bé n«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng
th«n quy ®Þnh viÖc qu¶n lý, sö dông tiÒn b¸n hµng
cña c¸c doanh nghiÖp nhËp khÈu ®Ó ®¶m b¶o thanh to¸n


                                      20
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


víi n-íc ngoµi khi ®Õn h¹n. Khi ®-îc ChÝnh phñ phª
duyÖt h¹n ng¹ch nhËp khÈu ph©n bãn, Ng©n hµng Nhµ
n-íc ViÖt nam chØ ®¹o c¸c ng©n hµng Th-¬ng m¹i b¶o
l·nh cho c¸c doanh nghiÖp ®-îc chØ ®Þnh nhËp khÈu
ph©n bãn vay tr¶ chËm n-íc ngoµi vµ ®-îc lÊy gi¸ trÞ
hµng ho¸ ph©n bãn nhËp khÈu lµm b¶o ®¶m vµ ký quü
víi møc thÊp nhÊt theo quy ®Þnh cña Ng©n hµng nhµ
n-íc ViÖt nam. §èi víi mét sè doanh nghiÖp ®-îc giao
nhËp khÈu sè l-îng ph©n bãn lín ®Ó ®iÒu hoµ cung
cÇu, b×nh æn gi¸ trong n-íc, ngoµi quy ®Þnh chung,
Ng©n hµng cho vay vµ b¶o l·nh theo sè l-îng ph©n bãn
nhËp    cô    thÓ     cña     tõng      doanh      nghiÖp       ®Ó    c¸c        doanh
nghiÖp thùc hiÖn ®-îc chØ tiªu ®· giao. Tr-êng hîp
cã khã kh¨n vÒ vèn, Bé kÕ ho¹ch ®Èu t-, Bé Tµi chÝnh
c©n ®èi tr×nh Thñ t-íng chÝnh phñ cho phÐp sö dông
tõ nguån quü dù tr÷ ngo¹i tËp trung cña Nhµ n-íc ®Ó
cho vay nhËp ph©n bãn.
       *Ban vËt gi¸ ChÝnh phñ, tuú tõng tr-êng hîp lµ
c¬ quan x¸c ®Þnh møc trä gi¸ cho tõng mÆt hµng, tõng
®Þa ph-¬ng, x¸c ®Þnh møc gi¸ b¸n tèi ®a “gi¸ trÇn”
cho tõng mÆt hµng.
       *Tæng c«ng ty VËt t- n«ng nghiÖp chÞu tr¸ch
nhiÖm: ngoµi viÖc thùc hiÖn ®Çy ®ñ tr¸ch nhiÖm nh-
c¸c doanh nghiÖp kh¸c cßn ph¶i tõng b-íc tæ chøc l¹i
m¹ng l-íi b¸n bu«n, ®¹i lý b¸n ph©n bãn trùc tiÕp
®Õn n«ng d©n, qu¶n lý chÆt chÏ quü dù tr÷ l-u th«ng
ph©n bãn ®-îc nhµ n-íc giao, chÞu tr¸ch nhiÖm ®¶m
b¶o dù tr÷ l-u th«ng b»ng ngo¹i tÖ vµ b»ng hiÖn vËt
cho 3 miÒn B¾c, Trung, Nam, theo quy ®Þnh; khi x¶y


                                         21
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


ra ®ét biÕn gi¸ vµ mÊt c©n ®èi quan hÖ Cung- cÇu
ph¶i kÞp thêi ®-a lùc l-îng dù tr÷ l-u th«ng can
thiÖp thÞ tr-êng theo chØ ®¹o cña Bé n«ng nghiÖp vµ
ph¸t triÓn n«ng th«n vµ Bé Th-¬ng m¹i nh»m æn ®Þnh
Cung- cÇu vµ gi¸ ph©n bãn trong c¶                         n-íc.
       *§èi víi c¸c lo¹i ph©n ho¸ häc lµ nguyªn liÖu
s¶n xuÊt ph©n bãn tæng hîp, Bé Th-¬ng m¹i thèng nhÊt
víi Bé n«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn n«ng th«n, Bé c«ng
nghiÖp, cho phÐp mét sè doanh nghiÖp b¶o ®¶m nhËp ®ñ
nguån nguyªn liÖu cung øng cho c¸c c¬ së s¶n xuÊt
ph©n bãn trong n-íc ®· ®-îc Bé c«ng nghiÖp cÊp giÊy
phÐp s¶n xuÊt vµ Bé khoa häc c«ng nghÖ vµ m«i tr-êng
cÊp giÊy chøng nhËn chÊt l-îng hµng ho¸. Bé c«ng
nghiÖp rµ so¸t, chÊn chØnh                    l¹i c¸c doanh nghiÖp s¶n
xuÊt ph©n bãn tæng hîp, nh»m môc ®Ých b¶o ®¶m chÊt
l-îng hµng ho¸ vµ c©n ®èi Cung- cÇu vÒ ph©n bãn tæng
hîp.
       *Ban chØ ®¹o ®Ó ®iÒu hµnh ho¹t ®éng xuÊt khÈu
g¹o vµ nhËp khÈu ph©n bãn do mét thø tr-ëng Bé
Th-¬ng m¹i lµm tr-ëng ban, bao gåm ®¹i diÖn cña Bé
N«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng th«n, Bé tµi chÝnh,
Ng©n hµng nhµ n-íc, Tæng côc H¶i quan, mét sè tØnh
cã s¶n l-îng lóa hµng ho¸ lín vµ hiÖp héi XNK l-¬ng
thùc ViÖt Nam.

2.1-/        VÒ cung øng ph©n bãn v« c¬ trong n-íc:
       Tõ n¨m 1991 trë vÒ tr-íc: hÖ thèng cung øng ph©n
bãn do Quèc doanh ®éc quyÒn ®-îc tæ chøc thµnh 2
cÊp: cÊp I (Tæng c«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp Trung
¦¬ng,) cung øng ®Õn kho cÊp II (TØnh), CÊp II cung

                                         22
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


øng cho cÊp III (CÊp III thuéc cÊp II qu¶n lý); Quèc
doanh ®Þa ph-¬ng thùc hiÖn cung øng 90% nhu cÇu ph©n
bãn trªn ®Þa bµn. S¬ ®å 2

   M« h×nh cung øng ph©n bãn v« c¬ thêi kú kÕ ho¹ch
                   hãa tËp trung


                                                    Nhµ n-íc
   N-íc b¸n                                         ViÖt Nam
   ph©n ho¸                                       x©y dùng kÕ
   häc trªn                                           ho¹ch
   thÕ giíi

  NhËp khÈu
                                    Giao chØ tiªu nhËp khÈu
  Quèc doanh
     cÊp I                                 Quèc             Quèc               Hîp
                                           doan             doan               t¸c
                                             h                h                x·,
                                           ViÖt              VËt               tËp
                                            Nam              t-               ®oµn
                                            CÊp             ViÖt               s¶n
                                            II               Nam              xuÊt
                                                             CÊp
                                                             III
Tõ n¨m 1992 cïng víi sù ®æi míi c¬ chÕ qu¶n lý kinh
tÕ, c¬ chÕ kinh doanh ph©n bãn mang tÝnh ®éc quyÒn,
nhiÒu tÇng nÊc, gi¸ c¶ ¸p ®Æt ®-îc xo¸ bá. HÖ thèng
ph©n phèi theo ngµnh däc tõ cÊp I tíi cÊp III ®· mÊt
t¸c dông. Thay vµo ®ã lµ nhiÒu thµnh phÇn kinh tÕ
cïng tham gia kinh doanh ph©n bãn trªn thÞ tr-êng
néi ®Þa ®Ó cung øng cho ng-êi s¶n xuÊt. Quèc doanh
®Þa ph-¬ng chØ cung øng 20-30%. Cã thÓ nãi hÖ thèng
cung øng ®-îc më réng, t- nh©n tham gia cung øng
ph©n bãn ngµy cµng nhiÒu, ph©n bãn kh«ng cßn “ch¹y”
vßng vÌo nh- tr-íc ®©y míi tíi ®-îc tay ng-êi s¶n
xuÊt. S¬ ®å 3




                                      23
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368



 M« h×nh cung øng ph©n bãn ho¸ häc thêi                             kú ®æi míi
                   c¬ chÕ kinh tÕ.

                                        Bé N«ng
                                      nghiÖp vµ
   N-íc b¸n                           ph¸t triÓn
 ph©n ho¸ häc                         n«ng th«n
   trªn thÕ
     giíi

                                     C¸c tæ chøc
                                      trung gian
                                       cung øng
  C¸c ®Çu mèi                            ph©n
   nhËp khÈu                                                           N«ng d©n



                                      Cöa hµng ®¹i
                                        lý b¸n lÎ




    §i ®«i víi hÖ thèng cung øng ph©n bãn theo h-íng
tù do l-u th«ng. Nhµ n-íc còng thùc hiÖn tù do ho¸
gi¸ c¶- cã nghÜa lµ vÒ c¬ b¶n gi¸ ph©n bãn do thÞ
tr-êng quyÕt ®Þnh. Tuy vËy, nh-ng ®Ó n«ng d©n ®-îc
h-ëng møc gi¸ b×nh æn nhÊt lµ khi thêi vô cÇn cã
ph©n bãn ch¨m sãc c©y trång Nhµ n-íc ®ang sö dông
quü b×nh æn gi¸ ®Ó hç trî cho kinh doanh ph©n bãn dù
tr÷ l-u th«ng mét sè l-îng ph©n ure nhÊt ®Þnh ®Ó chñ
®éng b¸n ra ë thêi ®iÓm b×nh th-êng còng khi thêi vô
hoÆc ë thêi ®iÓm gi¸ c¶ t¨ng cao, b¶o ®¶m ®Ó n«ng
d©n mua ®-îc ®¹m ure xoay quanh ®Þnh h-íng 1 ure
t-¬ng ®-¬ng 2 lóa mµ n«ng d©n ®ång b»ng S«ng Cöu
Long vµ kho¶ng 1,5 lóa ë ®ång b»ng s«ng Hång ®· chÊp
nhËn.

                                         24
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


3-/ C¸c c«ng cô qu¶n lý vµ ®iÒu tiÕt l-u th«ng ph©n
    bãn v« c¬ cña nhµ n-íc ë ViÖt nam .
    Qu¶n lý vµ ®iÒu tiÕt vÜ m« thÞ tr-êng vµ l-u
th«ng nãi chung vµ ph©n bãn v« c¬ nãi riªng lµ vÊn
®Ò phøc t¹p, khã kh¨n. Sù qu¶n lý vµ ®iÒu tiÕt cña
c¸c c¬ quan nhµ n-íc ë tÇm vÜ m« ph¶i hÕt søc mÒm
dÎo, linh ho¹t, ph¶i xuÊt ph¸t tõ môc tiªu ®Þnh
h-íng, t«n träng sù vËn ®éng kh¸ch quan cña thùc
tiÔn.Trong giai ®o¹n ®Çu chuyÓn sang kinh tÕ thÞ
tr-êng, x©y dùng c¬ chÕ qu¶n lý kinh tÕ víi rÊt
nhiÒu môc tiªu vµ c¸c gi¶i ph¸p kh¸c nhau. C¸c vÊn
®Ò kinh tÕ x· héi cÊp b¸ch ®ang ®an xen vµo nhau,
võa lµ tiÒn ®Ò võa lµ kÕt                  qu¶ cña nhau ®ßi hái ph¶i
gi¶i quyÕt ®ång bé kh«ng ®-îc biÖt lËp, riªng rÏ.
Nh÷ng vÊn ®Ò c¬ b¶n cña nÒn kinh tÕ cã nh÷ng môc
tiªu vµ gi¶i ph¸p kh¸c nhau, cã khi m©u thuÉn nhau.
Bëi vËy, ph¶i ®Æt trong tæng thÓ cña nÒn kinh tÕ
quèc d©n ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò. Môc tiªu ®iÒu tiÕt
thÞ tr-êng, l-u th«ng ph©n bãn v« cña nhµ n-íc n»m
trong hÖ thèng môc tiªu kinh tÕ x· héi, ®¸p øng môc
tiªu cao nhÊt lµ æn ®Þnh vµ n©ng cao ®êi sèng nh©n
d©n ph¸t triÓn toµn diÖn con ng-êi, x©y dùng x· héi
lµnh m¹nh, v¨n minh trªn c¬ së mét nÒn s¶n xuÊt hµng
ho¸ ph¸t triÓn cao. Nhµ n-íc ®iÒu tiÕt l-u th«ng
hµng ho¸ vµ ph©n bãn v« c¬ nh»m lµm cho nã ngµy cµng
ph¸t triÓn c¶ vÒ chiÒu réng vµ chiÒu s©u, ph¸t huy
mÆt tÝch cùc, h¹n chÕ nh÷ng tiªu cùc ph¸t sinh.
H-íng l-u th«ng hµng ho¸ vµ ph©n bãn vµo c¸c môc
tiªu kinh tÕ x· héi cña ®Êt n-íc. §Ó ®¹t ®-îc hiÖu


                                      25
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


qu¶ cao, nhµ n-íc cÇn linh ho¹t sö dông hÖ thèng
c«ng cô ®iÒu tiÕt vµ qu¶n lý vÜ m«:

3.1-/   Ch-¬ng tr×nh cã môc tiªu ph¸t triÓn th-¬ng
    m¹i cña nhµ n-íc.
    TÝnh c©n ®èi cña nÒn kinh tÕ quèc d©n lµ yªu cÇu
kh¸ch quan cho sù ph¸t triÓn cña nã. NÒn kinh tÕ
quèc d©n lµ mét thÓ thèng nhÊt bao gåm nhiÒu bé phËn
hîp thµnh cã quan hÖ h÷u c¬ víi nhau. Trong ®ã cã
nh÷ng kh©u, nh÷ng bé phËn quan träng cã ý nghÜa
quyÕt ®Þnh tíi sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ. Th«ng
qua sù t¸c ®éng tíi c¸c yÕu tè then chèt ®ã sÏ ®¶m
b¶o sù ph¸t triÓn tèi -u cña nÒn kinh tÕ. KÕ ho¹ch
ho¸ vÜ m« lµ kÕ ho¹ch ®Þnh h-íng, thùc hiÖn nh÷ng
c©n ®èi lín nh»m ®¶m b¶o tèc ®é ph¸t triÓn hîp lý vµ
hiÖu qu¶ cao.
    KÕ ho¹ch ®Þnh h-íng ë tÇm vÜ m« còng ph¶i ®-îc
thay ®æi linh ho¹t phï hîp víi sù vËn ®éng kh¸ch
quan cña nÒn kinh tÕ. Cïng víi c¸c ch-¬ng tr×nh môc
tiªu, kÕ ho¹ch kinh tÕ quèc d©n ®-îc x©y dùng ®óng
®¾n sÏ lµ mét c«ng cô quan träng. ë c¸c n-íc T- b¶n
ph¸t triÓn, c¸c n-íc c«ng nghiÖp míi ®· sö dông
thµnh c«ng KÕ ho¹ch kinh tÕ quèc d©n nh- mét c«ng cô
träng t©m, t¸c ®éng vµo nÒn kinh tÕ .

    3.1.1.M« h×nh kÕ ho¹ch ho¸ ®Þnh h-íng

    + Môc tiªu cña KHH§H:Lµ nh»m gi÷ mét sè c©n ®èi
lín trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng cã sù qu¶n lý cña
nhµ n-íc.
    + Chñ thÓ cña KHH§H:Trong m« h×nh kÕ ho¹ch ho¸
cò (KÕ ho¹ch ho¸ tËp trung), chñ thÓ cña kÕ ho¹ch

                                      26
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


ho¸ lµ nhµ n-íc, ë ®©y kÕ ho¹ch lµ c-¬ng lÜnh thø 2
cña §¶ng, lµ ph¸p lÖnh cña c¬ quan quyÒn lùc nhµ
n-íc tèi cao (Quèc héi, Héi ®ång nh©n d©n). ChÝnh
phñ chØ gi÷ vai trß tæ chøc thùc hiÖn kÕ ho¹ch.
       Trong m« h×nh KHH§H hiÖn nay, §¶ng l·nh ®¹o lµm
chiÕn l-îc (kh«ng lµm kÕ ho¹ch), Quèc héi lµm HiÕn
ph¸p (kh«ng lµm kÕ ho¹ch). Chñ thÓ cña KHH§H lµ
ChÝnh phñ. ChÝnh phñ lµm KHH§H trong khu«n khæ chiÕn
l-îc do §¶ng quyÕt nghÞ vµ tu©n thñ hÖ thèng ph¸p
luËt do Quèc héi quyÕt ®Þnh. Sù ph©n ®Þnh nh- vËy
mét mÆt, ®Ò cao ®óng møc vai trß cña ChÝnh phñ, mÆt
kh¸c kh«ng h¹ thÊp vai trß cña §¶ng, Quèc héi khi
ph¶i quyÕt ®Þnh nh÷ng dù ¸n kÕ ho¹ch. §ång thêi lµm
cho mèi quan hÖ gi÷a chiÕn l-îc víi luËt ph¸p ®-îc
thÓ hiÖn nhÊt qu¸n trong kÕ ho¹ch mµ sù nhÊt qu¸n ®ã
®-îc quy tô vµo mét n¬i chÞu tr¸ch nhiÖm lµ ChÝnh
phñ.
       + §èi t-îng cña KHH§H: Trong m« h×nh kÕ ho¹ch
ho¸ tËp trung tr-íc ®©y, ®èi t-îng cña kÕ ho¹ch lµ
c¸c qu¸ tr×nh kinh tÕ diÔn ra trong khu vùc së h÷u
c«ng céng, ®Æc biÖt lµ khu vùc doanh nghiÖp quèc
doanh do quan niÖm rÊt hÑp vÒ hµng ho¸- tiÒn tÖ, nªn
ngay trong khu vùc së h÷u c«ng céng, nhiÒu qu¸ tr×nh
kinh doanh ®· n»m ngoµi ®èi t-îng cña kÕ ho¹ch. §Æc
biÖt, khu vùc kinh tÕ dÞch vô ®· cã mét bé phËn lín
kh«ng n»m trong ®èi t-îng cña kÕ ho¹ch do cã sù ph©n
biÖt gi÷a s¶n xuÊt vËt chÊt (hÖ thèng ph©n ngµnh
kinh tÕ MPS).



                                         27
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


       Trong m« h×nh KHH§H, ®èi t-îng cña kÕ ho¹ch lµ
toµn bé qu¸ tr×nh vËn ®éng cña nÒn kinh tÕ hµng ho¸
(kÓ c¶ nh÷ng bé phËn ch-a ph¶i lµ hµng ho¸ trong
thêi kú chuyÓn ®æi hiÖn nay). Trong ®ã tiÒn tÖ s¾m
vai trß vÜ m« cùc kú quan träng.
       + Ph-¬ng ph¸p KHH§H:Trong m« h×nh kÕ ho¹ch ho¸
tËp trung, kÕ ho¹ch ®-îc tiÕn hµnh theo ph-¬ng ph¸p
cña hÖ thèng s¶n phÈm vËt chÊt MPS ( Materal Product
System). Ph-¬ng ph¸p nµy kh«ng tÝnh ®Õn c¸c dÞch vô,
®-îc quan niÖm lµ kh«ng liªn quan trùc tiÕp tíi s¶n
xuÊt vËt chÊt nh- c¸c dÞch vô gi¸o dôc, y tÕ, thÓ
thao, hµnh chÝnh, ng©n hµng. Ph-¬ng ph¸p nµy còng bá
qua h¹ch to¸n khÊu hao trong nÒn kinh tÕ (theo UNDP)
ph-¬ng ph¸p nµy bá qua 20- 30% tæng s¶n phÈm x· héi.
KÕ ho¹ch ho¸ ®Þnh h-íng ®ßi hái ph¶i thÓ hiÖn ®Çy ®ñ
mäi côc diÖn cña nÒn kinh tÕ trong mçi t¸c ®éng qua
l¹i gi÷a c¸c nh©n tè cÊu thµnh cña nã. Bëi vËy,
KHH§H buéc ph¶i chuyÓn tõ ph-¬ng ph¸p cò (MPS) sang
ph-¬ng ph¸p míi lµ ph-¬ng ph¸p h¹ch to¸n quèc gia
theo    hÖ    thèng      tµi     kho¸      quèc      gia     SNA     (System     of
Natinal Acount).
       Trong m« h×nh kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung, kÕ ho¹ch
kh«ng coi träng ph-¬ng ph¸p gi¸ trÞ. Mét lo¹i chØ
tiªu gi¸ trÞ quan träng ®· bÞ bá qua trong c¸c kÕ
ho¹ch nh- tæng tiªu dïng, tæng tiÕt kiÖm, tæng thu
thuÕ, chØ sè hµng tiªu dïng, tû gi¸, tû lÖ l¹m ph¸t,
chØ sè t¨ng tiÒn l-¬ng danh nghÜa, tæng s¶n phÈm x·
héi tÝnh theo tr-ît gi¸.... Tr¸i l¹i trong m« h×nh
KHH§H, c¸c chØ tiªu gi¸ trÞ trªn ®©y trë thµnh c¸c


                                         28
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


chØ tiªu hÖ träng nhÊt trong khi ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng
nÒn kinh tÕ còng nh- khi nªu ra c¸c ®inh h-íng ph¸t
triÓn vµ æn ®Þnh. ViÖc chuyÓn tõ ph-¬ng ph¸p hiÖn
vËt (lµ chÝnh) sang ph-¬ng ph¸p gi¸ trÞ (lµ chÝnh)
lµ sù chuyÓn biÕn vÒ chÊt cña ph-¬ng ph¸p KHH§H so
víi ph-¬ng ph¸p kÕ ho¹ch tr-íc ®©y. Nã kh«ng tuú
thuéc ë c¸c c¬ quan ®Þnh h-íng ho¹ch ®Þnh kÕ ho¹ch
mµ chñ yÕu tuú thuéc ë th-íc gi¸ trÞ trong nÒn kinh
tÕ, ë møc ®é ph¹m vi tiÒn tÖ ho¸ c¸c qu¸ tr×nh kinh
tÕ. Trong m« h×nh kÕ ho¹ch cò, c¸c c©n ®èi hiÖn vËt
gi÷ vai trß träng yÕu (l-¬ng thùc, x¨ng dÇu, ph©n
bãn....). nh-ng dï më réng danh môc ®Õn ®©u còng
kh«ng thÓ nµo thÓ hiÖn næi tæng c©n ®èi (vÒ hiÖn vËt
) cña nÒn kinh tÕ. Tr¸i l¹i ph-¬ng ph¸p c©n ®èi cña
m« h×nh KHH§H ®ßi hái ph¶i chuyÓn sang nh÷ng c©n ®èi
vÜ m« ®-îc ®o b»ng c¸c tiªu chuÈn tµi chÝnh, tiÒn tÖ
trong ®ã chñ yÕu nh-: C©n ®èi tiÕt kiÖm vµ tiªu
dïng, c©n ®èi c¸n c©n th-¬ng m¹i, c©n ®èi c¸n c©n
thanh     to¸n      quèc     tÕ,      c©n     ®èi     thu     chi     ng©n       s¸ch
....nh÷ng c©n ®èi nµy ph¶i dùa trªn sù vËn ®éng thùc
tÕ cña hÖ thèng tµi chÝnh, tiÒn tÖ, gi¸ c¶ cña nÒn
kinh tÕ.
    + Néi dung chñ yÕu cña KHH§H: X¸c ®Þnh c¸c chØ
tiªu tæng hîp cña nÒn Kinh tÕ quèc d©n, c¸c chØ tiªu
®Þnh h-íng c©n ®èi ®Çu t- vµ tiªu dïng c¸c chØ tiªu
c©n ®èi ng©n s¸ch, c¸c chñ tiªu c©n ®èi tiÒn tÖ, c¸c
chØ tiªu ®Þnh h-íng ®iÒu chØnh c¬ cÊu kinh tÕ trong
t¸c ®éng cña ®Þnh h-íng c¸n c©n th-¬ng m¹i vµ ®Þnh



                                         29
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


h-íng c¸n c©n thanh to¸n quèc tÕ, c¸c chØ tiªu ®Þnh
h-íng c©n ®èi lao ®éng x· héi.
    3.1.2.M« h×nh kÕ ho¹ch ho¸ ®Þnh h-íng ph¸t triÓn
th-¬ng m¹i trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng cã sù qu¶n
lý cña nhµ         n-íc
        + Môc tiªu cña KHH§H ph¸t triÓn th-¬ng m¹i: æn
®Þnh thÞ tr-êng, ph¸t triÓn l-u th«ng thÞ tr-êng
hµng ho¸ ph¸t triÓn xuÊt nhËp khÈu vµ lîi nhuËn.
    + Chñ thÓ cña KHH§H ph¸t triÓn th-¬ng m¹i: Lµ Bé
Th-¬ng m¹i- c¬ quan nhµ n-íc Trung -¬ng cña ChÝnh
phñ thùc hiÖn chøc n¨ng qu¶n lý nhµ n-íc ®èi víi
ngµnh th-¬ng m¹i trong ph¹m vi c¶ n-íc. Trong ®ã Bé
tr-ëng Bé Th-¬ng m¹i víi t- c¸ch võa lµ thµnh viªn
ChÝnh phñ võa lµ Thñ tr-ëng cña Bé chÞu tr¸ch nhiÖm
tr×nh ChÝnh phñ chiÕn l-îc, quy ho¹ch, kÕ ho¹ch ph¸t
triÓn ngµnh th-¬ng m¹i, ph-¬ng h-íng môc tiªu vµ c¸c
c©n ®èi lín cña kÕ ho¹ch dµi h¹n, trung h¹n vµ ng¾n
h¹n, bao gåm tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ thuéc
ngµnh Th-¬ng m¹i ®Ó ®Þnh h-íng cho toµn ngµnh, c¸c
®Þa ph-¬ng (c¸c Së th-¬ng m¹i) c¸c ®¬n vÞ c¬ së
thuéc Bé trong viÖc x©y dùng kÕ ho¹ch cña m×nh, trªn
c¬ së ®ã Bé tæng hîp vµ ph©n tÝch ho¹t ®éng kinh tÕ-
kü thuËt toµn ngµnh th-¬ng m¹i. Bé tr-ëng Bé th-¬ng
m¹i cã tr¸ch nhiÖm tæ chøc chØ ®¹o thùc hiÖn kÕ
ho¹ch     ph¸t      triÓn       th-¬ng        m¹i     trong       ph¹m       vi   c¶
n-íc(§iÒu 116 hiÕn ph¸p n¨m 1992, luËt tæ chøc ChÝnh
phñ, nghÞ ®Þnh 15 CP ngµy 3/2/1993 cña chÝnh phñ).
LuËt th-¬ng m¹i (®iÒu 145) còng quy ®Þnh: ChÝnh phñ
thèng nhÊt qu¶n lý nhµ n-íc vÒ Th-¬ng m¹i, Bé Th-¬ng


                                         30
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


m¹i chÞu tr¸ch nhiÖm tr-íc ChÝnh phñ thùc hiÖn viÖc
qu¶n lý nhµ n-íc vÒ th-¬ng m¹i, C¸c Bé, c¬ quan
ngang Bé, c¬ quan thuéc ChÝnh phñ trong ph¹m vÞ
nhiÖm vô quyÒn h¹n cña m×nh cã tr¸ch nhiÖm qu¶n lý
nhµ n-íc vÒ th-¬ng m¹i ®èi víi                      lÜnh vùc ®-îc ph©n
c«ng phô tr¸ch.
    Nh- vËy Bé th-¬ng m¹i lµ chñ thÓ cña kÕ ho¹ch
ho¸ ph¸t triÓn Th-¬ng m¹i trong ph¹m vi c¶ n-íc,
trong qu¸ tr×nh x©y dùng kÕ ho¹ch, Bé th-¬ng m¹i võa
ph¶i tæng hîp, ph©n tÝch t×nh h×nh kinh tÕ-kü thuËt
cña toµn ngµnh, tõ t- liÖu cña c¸c ®Þa ph-¬ng trong
c¶ n-íc, c¸c ®¬n vÞ trùc thuéc Bé, ngµnh h÷u quan.
KÕ ho¹ch ho¸ ph¸t triÓn th-¬ng m¹i ph¶i do Bé tr-ëng
Bé th-¬ng m¹i tr×nh ChÝnh phñ phª duyÖt míi cã hiÖu
lùc qu¶n lý.
    + §èi t-îng cña kÕ ho¹ch ho¸ ph¸t triÓn th-¬ng
m¹i: Trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng cã sù qu¶n lý cña
nhµ n-íc, nhµ n-íc bao qu¸t toµn bé c¸c qu¸ tr×nh
kinh tÕ trong ngµnh Th-¬ng m¹i, c¸c ho¹t ®éng th-¬ng
m¹i, hµng ho¸ trong n-íc vµ víi n-íc ngoµi cña tÊt
c¶ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ, mµ träng t©m lµ c¸c quan
hÖ thÞ tr-êng hµng ho¸ nh- quan hÖ Tæng cung- Tæng
cÇu, quan hÖ tiÒn- hµng, quan hÖ Cung- cÇu tõng mÆt
hµng thiÕt yÕu; c¸c c¬ cÊu th-¬ng m¹i chñ yÕu nh- c¬
cÊu thµnh phÇn kinh tÕ, c¬ cÊu ngµnh hµng, mÆt hµng
l-u th«ng trªn thÞ tr-êng néi ®Þa vµ xuÊt khÈu, nhËp
khÈu. C¬ cÊu thÞ tr-êng trong n-íc theo vïng l·nh
thæ, c¬ cÊu c¸c khu vùc thÞ tr-êng ngoµi n-íc (C¬
cÊu thÞ tr-êng xuÊt khÈu vµ c¬ cÊu thÞ tr-êng nhËp


                                      31
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


khÈu), c¬ cÊu nguån nh©n lùc cña ngµnh th-¬ng m¹i,
quan hÖ th-¬ng m¹i gi÷a ViÖt Nam víi c¸c khu vùc
n-íc b¹n hµng víi c¸c tæ chøc th-¬ng m¹i khu vùc vµ
thÕ giíi.
    + Ph-¬ng ph¸p kÕ ho¹ch ho¸ ph¸t triÓn th-¬ng m¹i
trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng: Trong m« h×nh kÕ ho¹ch
ho¸ cò (kÕ ho¹ch Th-¬ng nghiÖp, kÕ ho¹ch ho¸ cung
øng vËt t-, kÕ ho¹ch               ho¸ ngo¹i th-¬ng) do sö dông
ph-¬ng ph¸p hiÖn vËt lµ chÝnh, nªn ®· kh«ng coi
träng c¸c chØ tiªu gi¸ trÞ, c¸c chØ tiªu vÒ nhu cÇu
thÞ tr-êng mµ chØ chó träng ®Õn c¸c chØ tiªu vÒ tæng
l-îng hµng ho¸ cña khu vùc quèc doanh; ®Þnh l-îng
nguån cung øng cña nhµ n-íc; c¸c chØ tiªu ®Þnh møc
cung øng vµ nh÷ng ®Þa chØ cÊp ph¸t chÝnh thuéc khu
vùc kinh tÕ nhµ n-íc. V× thÕ mét mÆt kh«ng bao qu¸t
®-îc tæng l-îng hµng ho¸ cung øng cña toµn x· héi vµ
tæng nhu cÇu hµng ho¸ cña toµn x· héi. MÆt kÕ ho¹ch
hoÆc kh«ng tÝnh ®Õn gi¸ trÞ gi¸ trÞ thùc tÕ cña hµng
ho¸ do sù chi phèi cña gÝa                  trÞ ®ång tiÒn néi tÖ bÞ
tr-ît gi¸ vµ c¸c yÕu tè l¹m ph¸t. Nay chuyÓn sang sö
dông ph-¬ng ph¸p gi¸ trÞ lµ chÝnh, nªn c¸c chØ tiªu
vÒ nhu cÇu thÞ tr-êng cÇn ®-îc ®Æc biÖt coi träng
nh-: Tæng quü mua, søc mua thùc tÕ cña toµn x· héi.
Tæng gi¸ trÞ kim ng¹ch xuÊt khÈu vµ nhËp khÈu; gi¸
trÞ ®ång ViÖt Nam trong quan hÖ                       thanh to¸n th-¬ng
m¹i; nhu cÇu cña c¸c khu vùc n-íc b¹n hµng xuÊt
khÈu; c¸c chØ tiªu vÒ thuÕ, ®Æc biÖt lµ thuÕ xuÊt
khÈu vµ thuÕ nhËp khÈu; chØ gi¸ c¶ trong n-íc vµ gi¸
xuÊt khÈu; c¸c chØ tiªu hiÖu qu¶ th-¬ng m¹i nh- tæng


                                      32
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


doanh sè (mua vµo vµ b¸n ra), lîi nhuËn; c¸c chØ
tiªu vÒ æn ®Þnh thÞ tr-êng néi ®Þa, c¸c chØ tiªu c©n
®èi thÞ tr-êng c¸c mÆt hµng thiÕt yÕu... trong ®¸nh
gi¸ thùc tr¹ng còng nh- nªu ra c¸c ®Þnh h-íng ph¸t
triÓn Th-¬ng m¹i ViÖt Nam.
    Theo ®ã, ®Ó x©y dùng c¸c ph-¬ng ¸n kÕ ho¹ch
Th-¬ng m¹i cã chÊt l-îng Bé Th-¬ng m¹i ph¶i tæ chøc
®iÒu tra c¬ b¶n (nhÊt vÒ n¨ng lùc s¶n xuÊt vµ ®iÒu
tra vÒ søc mua), nghiªn cøu dù b¸o vÒ xu h-íng vµ
®éng th¸i cña thÞ tr-êng ®Æc biÖt lµ thÞ tr-êng xuÊt
khÈu. Tr-íc hÕt lµ c¸c khu vùc thÞ tr-êng träng ®iÓm
vµ thÞ tr-êng c¸c mÆt hµng thiÕt yÕu liªn quan ®Õn
nh÷ng c©n ®èi lín cña nÒn kinh tÕ
    + Néi dung chñ yÕu cña kÕ ho¹ch ho¸ ®Þnh h-íng
ph¸t triÓn th-¬ng m¹i trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng
cã sù qu¶n lý cña nhµ : Nghi quyÕt sè 12 NQ/TW cña
Bé ChÝnh trÞ ®· x¸c ®Þnh kÕ ho¹ch ho¸ Th-¬ng m¹i
trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng ph¶i thÓ hiÖn c¸c néi
dung: x©y dùng chiÕn l-îc thÞ tr-êng vµ quy ho¹ch
ph¸t triÓn th-¬ng m¹i ®¸p øng yªu cÇu cña nÒn kinh
tÕ hµng ho¸, t¹o ®iÒu kiÖn thóc ®Èy s¶n xuÊt ph¸t
triÓn. X¸c ®Þnh c¸c c©n ®èi lín (C©n ®èi Tæng cung-
Tæng cÇu, c©n ®èi tiÒn- hµng c©n ®èi Cung- cÇu tõng
mÆt hµng thiÕt yÕu....).
    VÒ mÆt ph-¬ng ph¸p luËn, cã thÓ ph¸c ho¹ vµ x¸c
®Þnh mét sè néi dung chñ yÕu cña kÕ ho¹ch th-¬ng m¹i
nh- sau:




                                      33
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    -      T¹o dùng bøc tranh toµn c¶nh cña nÒn th-¬ng
m¹i( thùc tr¹ng vµ ®Þnh l-îng ph¸t triÓn ) th«ng qua
c¸c chØ tiªu tæng hîp nh-:
    +Tæng møc l-u chuyÓn hµng ho¸ b¸n lÎ x· héi (
theo gi¸ hiÖn hµnh vµ cã tÝnh ®Õn yÕu tè tr-ît gi¸
trong t-¬ng lai) ph©n theo thµnh phÇn kinh tÕ vµ c¬
cÊu vïng; c¬ cÊu thÞ tr-êng träng ®iÓm; chØ sè tr-ît
gi¸ chung cña thÞ tr-êng..
    + Gi¸ trÞ l-u chuyÓn c¸c ngµnh hµng, mÆt hµng
thiÕt yÕu, chØ sè gi¸ c¶ thÞ tr-êng c¸c mÆt hµng
thiÕt yÕu.
    +Tæng quü mua vµ tæng søc mua thùc tÕ cña toµn
x· héi, ph©n theo c¬ cÊu khu vùc/ vïng, c¸c thÞ
tr-êng träng ®iÓm c¸c khu vùc tËp chung søc mua lín,
nhu cÇu s¶n xuÊt vµ nhu cÇu cña d©n c-, c¸c khu c«ng
nghiÖp trung trung vµ c¸c vïng s¶n xuÊt tËp trung,
søc mua cña thÞ tr-êng n«ng th«n vµ thÞ tr-êng thµnh
thÞ cña miÒn nói.
    +Gi¸ trÞ kim ng¹ch xuÊt khÈu, ph©n theo c¬ cÊu
c¸c khu vùc thÞ tr-êng xuÊt khÈu c¸c n-íc b¹n hµng
chÝnh, c¬ cÊu mÆt hµng xuÊt khÈu, c¸c mÆt hµng xuÊt
khÈu chñ lùc trong ®ã chó ý ®Õn c¸c nh©n tè míi nh-
c¸c thÞ tr-êng míi cã søc mua lín, c¸c mÆt hµng nhãm
hµng chÕ biÕn sau.
    +Gi¸ trÞ kim ng¹ch nhËp khÈu, ph©n theo c¬ cÊu
nhãm hµng(ph©n lo¹i chuÈn cña quèc tÕ), c¬ cÊu thÞ
tr-êng nhËp khÈu theo khu vùc ®Þa lý vµ theo tr×nh
®é ph¸t triÓn(nhÊn m¹nh thÞ tr-êng cã c«ng nghÖ
nguån),c¸c thÞ tr-êng nhËp khÈu chÝnh.


                                         34
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    +Gi¸ xuÊt khÈu vµ gi¸ nhËp khÈu, hiÖu sè gi÷a
gi¸ xuÊt vµ gi¸ nhËp khÈu.
    -§Þnh h-íng c©n ®èi Cung- cÇu c¸c mÆt hµng thiÕt
yÕu lµ mét trong nh÷ng néi dung träng t©m cña kÕ
ho¹ch ho¸ th-¬ng m¹i. Danh môc c¸c mÆt hµng thiÕt
yÕu cÇn ®-îc ®iÒu chØnh trong c¸c kú kÕ ho¹ch dµi
h¹n, trung h¹n vµ ng¾n h¹n phï hîp víi yªu cÇu vµ
tr×nh ®é ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ trong tõng thêi
kú cô thÓ. ë ®©y cÇn ®-îc ®Æc biÖt chó ý ®Õn yÕu tè
c«ng nghiÖp ho¸ vµ c¸c doanh nghiÖp cã vèn ®Çu t-
n-íc ngoµi sÏ t¸c ®éng m¹nh ®Õn c¶ hai phÝa Cung-
cÇu c¸c mÆt hµng thiÕt yÕu.
    Tãm l¹i: KÕ ho¹ch ho¸ th-¬ng m¹i trong nÒn kinh
tÕ thÞ tr-êng cã sù qu¶n lý cña nhµ n-íc do Bé
Th-¬ng m¹i x¸c lËp. ChÝnh phñ phª duyÖt, ®ã lµ lo¹i
kÕ ho¹ch gi¸n tiÕp h-íng dÉn thÞ tr-êng vµ c¸c ho¹t
®éng th-¬ng m¹i cña c¸c th-¬ng nh©n, kÕ ho¹ch ®ã cã
®èi t-îng lµ toµn bé cña c¸c qu¸ tr×nh l-u th«ng
hµng ho¸ c¸c ho¹t ®«ng th-¬ng m¹i hµng ho¸ trong
n-íc vµ víi n-íc ngoµi cña tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn
kinh tÕ kÕ ho¹ch, tõ ®ã ®Þnh ra nh÷ng c©n ®èi chñ
yÕu nhÊt cña nÒn th-¬ng m¹i nh- c©n ®èi Tæng cung-
Tæng cÇu, c©n ®èi tiÒn- hµng, c©n ®èi Cung- cÇu c¸c
mÆt hµng thiÕt yÕu ... nh»m môc tiªu gi÷ mét sè c©n
®èi cña thÞ tr-êng vµ th-¬ng m¹i, æn ®Þnh, ph¸t
triÓn l-u th«ng hµng ho¸, ph¸t triÓn xuÊt nhËp khÈu
vµ lîi nhuËn. §ång thêi, h-íng thÞ tr-êng vµ c¸c qu¸
tr×nh th-¬ng m¹i           trong n-íc vµ víi n-íc ngoµi tiÕn
tíi mét thÕ c©n b»ng míi theo yªu cÇu cña ph¸t triÓn


                                      35
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


kinh tÕ- x· héi trong tõng thêi kú phï hîp víi kÕ
ho¹ch ph¸t triÓn kinh tÕ- x· héi cña quèc gia.
       Víi tÝnh chÊt vµ vai trß ®ã, kÕ ho¹ch ho¸ th-¬ng
m¹i kÕ ho¹ch ho¸ kh«ng chØ lµ mét ph-¬ng ph¸p quan
träng ®Ó nhµ n-íc thùc hiÖn vai trß h-íng dÉn cña
m×nh ®èi víi sù ph¸t triÓn thÞ tr-êng vµ th-¬ng m¹i
mµ cßn lµ mét c«ng cô trong yÕu cña nhµ n-íc sö dông
®Ó ®iÒu tiÕt c¸c ho¹t ®éng th-¬ng m¹i, thÞ tr-êng
tr-íc hÕt lµ thÞ tr-êng c¸c mÆt hµng thiÕt yÕu c¸c
mÆt hµng nh¹y c¶m.
       Trong hÖ thèng c¸c c«ng cô, biÖn ph¸p kinh tÕ
®-îc nhµ n-íc sö dông ®Ó qu¶n lý ®iÒu tiÕt ho¹t ®éng
th-¬ng m¹i, thÞ tr-êng th× kÕ ho¹ch gi÷ ®Þa vÞ trung
t©m ph¸t tÝn hiÖu ®Þnh h-íng.

3.2-/   Mét sè c«ng cô, biÖn ph¸p chñ yÕu ®-îc nhµ
    n-íc sö dông ®Ó qu¶n lý vµ ®iÒu tiÕt l-u th«ng
    hµng ho¸ vµ ph©n bãn v« c¬.
       3.2.1 ThuÕ quan:

       ThuÕ quan hay thuÕ xuÊt nhËp khÈu lµ lo¹i thuÕ
gi¸n thu ®¸nh vµo hµng ho¸ xuÊt nhËp khÈu khi qua
lÜnh vùc thuÕ quan cña mét n-íc. Nhµ n-íc sö dông
c«ng cô thuÕ quan nh»m 2 môc tiªu: Mét lµ,Qu¶n lý
xuÊt nhËp khÈu n©ng cao hiÖu qu¶ ho¹t ®éng ngo¹i
th-¬ng, gãp phÇn b¶o vÖ s¶n xuÊt trong n-íc vµ h-íng
dÉn tiªu dïng. Hai lµ,T¨ng thu cho ng©n s¸ch nhµ
n-íc

       3.2.1.1. ThuÕ nhËp khÈu :

       H×nh thøc h¹n chÕ th-¬ng m¹i- lµ mét lo¹i thuÕ
®¸nh vµo mçi ®¬n vÞ hµng nhËp khÈu. Theo ®ã ng-êi

                                         36
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


nhËp khÈu hµng ho¸ ph¶i tr¶ tû lÖ % cô thÓ theo gi¸
c¶ quèc tÕ cho nhµ n-íc, cßn ng-êi mua trong n-íc
ph¶i tr¶ cho nh÷ng hµng ho¸ nhËp khÈu mét kho¶n lín
h¬n møc mµ ng-êi xuÊt khÈu ngo¹i quèc nhËn ®-îc.
ViÖc thùc hiÖn thuÕ nhËp khÈu dÉn ®Õn xu h-íng t¨ng
gi¸ hµng nhËp khÈu, gi¶m sè l-îng tiªu thô, sè l-îng
hµng nhËp khÈu vµ t¨ng s¶n l-îng s¶n xuÊt trong
n-íc. KÕt qu¶ thùc tÕ ®¸nh thuÕ nhËp khÈu lµ: c¸c
nhµ s¶n xuÊt trong n-íc nhê cã thuÕ nhËp khÈu mµ cã
thÓ më réng s¶n xuÊt, t¹o thªm c«ng ¨n viÖc lµm,
t¨ng c-êng kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña c¸c doanh nghiÖp
trong n-íc, ng-êi tiªu dïng gi¶m sè l-îng tiªu dïng
hµng nhËp khÈu bëi gi¸ lªn cao. Nhµ n-íc thu ®-îc
thuÕ nhËp khÈu, c¸c nhµ s¶n xuÊt trong n-íc thu ®-îc
lîi nhuËn cao; g¸nh nÆng thuÕ quan do ng-êi tiªu
dïng chÞu. Xu h-íng chung cña thÕ giíi lµ th-êng söa
®æi biÓu thøc nhËp khÈu theo h-íng h¹ thÊp møc thuÕ,
®¬n gi¶n ho¸ c¬ cÊu thuÕ quan, Ýt thuÕ suÊt vµ                                c¸c
thuÕ suÊt chªnh lÖch nhau kh«ng lín .
    Thùc hiÖn cam kÕt gi÷a ChÝnh phñ ViÖt Nam víi
IMF trong ch-¬ng tr×nh SAP vÒ viÖc gi¶m thuÕ nhËp
khÈu, t¹i kú häp thø 8 Quèc héi kho¸ IX ®· th«ng qua
biÓu thuÕ nhËp khÈu ¸p dông tõ 1/1/1996 víi 6 thuÕ
suÊt, thuÕ suÊt tèi ®a chØ cßn 60%. Tuy nhiªn, hiÖn
nay ViÖt Nam ®ang nghiªn cøu ¸p dông kinh nghiÖm
thµnh c«ng cña mét sè n-íc trªn thÕ giíi vÒ söa ®æi
biÓu thuÕ nhËp khÈu theo ph-¬ng ¸n kh¸c nh»m n©ng
cao tÝnh linh ho¹t- mÒm dÎo cña c«ng cô nµy, phôc vô
kÞp thêi vµ hiÖu qu¶ môc tiªu ®iÒu tiÕt vÜ m« ho¹t


                                      37
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


®éng cña nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng. §ã lµ biÓu thuÕ
nhËp khÈu cã 3 lo¹i thuÕ suÊt: ThuÕ suÊt tiªu chuÈn,
thuÕ suÊt t¹m thêi vµ thuÕ suÊt -u ®·i trong ®ã:
    + ThuÕ suÊt tiªu chuÈn lµ møc thuÕ phæ th«ng ®Ó
¸p dông ®èi víi hµng nhËp khÈu cña c¸c n-íc tho¶
thuËn song ph-¬ng hoÆc ®a ph-¬ng vÒ thuÕ quan víi
ViÖt Nam.
    + ThuÕ suÊt t¹m thêi lµ thuÕ suÊt do ChÝnh phñ
quy ®Þnh ®Ó ¸p dông trong mét thêi gian nhÊt ®Þnh
nh»m b¶o vÖ s¶n xuÊt trong n-íc trong nh÷ng tr-êng
hîp s¶n xuÊt trong n-íc bÞ thiÖt h¹i do t¸c ®éng cña
hµng nhËp khÈu. §ã lµ c¸c tr-êng hîp hµng cña n-íc
ngoµi cè t×nh b¸n ph¸ gi¸ ®Ó ®Èy vµo thÞ tr-êng ViÖt
Nam; nh»m ph¸ gi¸ thÞ tr-êng ViÖt Nam; hµng n-íc
ngoµi ¸p dông chÝnh s¸ch trî gi¸ nhËp khÈu vµo ViÖt
Nam; hµng mµ n-íc ngoµi ®ang h¹n chÕ s¶n xuÊt nh-ng
ViÖt Nam l¹i ®ang rÊt cÇn nhËp khÈu; nh÷ng hµng ho¸
®ang t¨ng gi¸ trªn thÞ tr-êng thÕ giíi, cßn thÞ
tr-êng néi ®Þa ®ang mÊt c©n ®èi víi quan hÖ Cung-
cÇu, gi¸ c¶ ®ang t¨ng lªn (sèt). ThuÕ suÊt t¹m thêi
cã thÓ cao h¬n hoÆc thÊp h¬n thuÕ suÊt tiªu chuÈn
cña tõng lo¹i hµng ho¸ vµ tõng thêi ®iÓm.
    + ThuÕ suÊt -u ®·i lµ lo¹i thuÕ suÊt thÊp ®Ó ¸p
dông ®èi víi tõng n-íc mµ ViÖt Nam cÇn -u ®·i trong
quan hÖ th-¬ng m¹i theo nguyªn t¾c tho¶ thuËn chung
(®èi víi ®a ph-¬ng ) hoÆc trªn c¬ së b×nh ®¼ng (®èi
víi song ph-¬ng ).

    3.2.1.2. ThuÕ xuÊt khÈu



                                      38
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    Lµ mét lo¹i thuÕ ®¸nh vµo mçi                        ®¬n vÞ hµng ho¸
xuÊt khÈu. ThuÕ xuÊt khÈu lµm cho gi¸ c¶ quèc tÕ cña
hµng ho¸ bÞ ®¸nh thuÕ v-ît qu¸ gi¸ c¶ trong n-íc; nã
lµm h¹ thÊp t-¬ng ®èi møc gi¸ c¶ trong n-íc cña hµng
ho¸ cã thÓ xuÊt khÈu              xuèng so víi møc gi¸ c¶ quèc
tÕ. ThuÕ quan xuÊt khÈu còng lµm t¨ng nguån thu cho
ng©n s¸ch, nh-ng nã l¹i lµm cho gi¸ c¶ quèc tÕ cña
hµng ho¸ bÞ ®¸nh gi¸ cao h¬n møc gi¸ c¶ trong n-íc.
Tuy nhiªn t¸c ®éng cña thuÕ quan xuÊt khÈu nhiÒu khi
l¹i trùc tiÕp ®-a ®Õn bÊt lîi cho kh¶ n¨ng xuÊt
khÈu. Do qui m« xuÊt khÈu cña mét n-íc th-êng lµ nhá
so víi dung l-îng thÞ tr-êng thÕ giíi nªn thuÕ xuÊt
khÈu sÏ lµm h¹ thÊp t-¬ng ®èi møc gi¸ trong n-íc cña
hµng cã thÓ xuÊt khÈu xuèng so víi møc gi¸ c¶ quèc
tÕ; ®iÒu ®ã lµm cho s¶n l-îng trong n-íc cña mÆt
hµng cã thÓ xuÊt khÈu sÏ gi¶m ®i vµ s¶n xuÊt trong
n-íc sÏ thay ®æi bÊt lîi cho nh÷ng mÆt hµng nµy. Mét
møc thuÕ xuÊt khÈu cao vµ duy tr× qu¸ l©u cã thÓ lµm
lîi cho c¸c ®Þch thñ c¹nh tranh, v× vËy mµ c¸c n-íc
c«ng nghiÖp ph¸t triÓn hiÖn nay hÇu nh- kh«ng ¸p
dông thuÕ xuÊt khÈu.
     §èi víi ViÖt Nam mÆc dï biÓu thuÕ xuÊt khÈu ®·
®-îc ®iÒu chØnh nhiÒu lÇn nh-ng ®Õn nay diÖn thu
thuÕ xuÊt khÈu vÉn cßn réng víi 58 nhãm mÆt hµng vµ
víi 10 møc thuÕ suÊt tõ 1%- 45% ®-îc ¸p dông chñ yÕu
cho c¸c s¶n phÈm s¬ cÊp vµ c¸c mÆt hµng chiÕn l-îc
nh- g¹o, ph©n bãn v« c¬, cµ phª, h¹t ®iÒu phÕ liÖu
thÐp vµ s¶n phÈm gç. HiÖn nay ViÖt Nam ®ang nghiªn
cøu lËp ph-¬ng ¸n ®iÒu chØnh biÓu thuÕ xuÊt khÈu víi
3 lo¹i thuÕ suÊt : ThuÕ suÊt b»ng 0 (®èi víi nh÷ng

                                      39
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


mÆt hµng khuyÕn khÝch xuÊt khÈu; thuÕ suÊt thÊp d-íi
10% ®èi víi hµng N«ng- L©m- H¶i s¶n vµ hµng c«ng
nghiÖp   tiªu     dïng....        thuÕ      suÊt     trªn      10%     ®èi    víi
kho¸ng s¶n, nguyªn liÖu ...) ®ång thêi biÓu thuÕ
xuÊt khÈu ®ang ®-îc ®iÒu chØnh ®èi víi c¸c lo¹i hµng
ho¸ xuÊt sang c¸c n-íc ASEAN theo môc tiªu tiÕn ®é
ch-¬ng tr×nh c¨t gi¶m thuÕ quan (CEPT) cña AFTA.
    3.2.2. H¹n ng¹ch (Quota)

    H¹n ng¹ch lµ mét c«ng cô phæ biÕn cña hµng rµo
phi thuÕ quan, phôc vô cho c«ng t¸c qu¶n lý, ®iÒu
tiÕt cña nhµ n-íc vÒ xuÊt nhËp khÈu võa nh»m b¶o hé
s¶n xuÊt trong n-íc b¶o vÖ tµi nguyªn , võa c¶i
thiÖn c¸n c©n thanh to¸n. TÝnh chÊt chung cña h¹n
ng¹ch lµ qui ®Þnh sè l-îng hoÆc gi¸ trÞ nhËp khÈu
hay xuÊt khÈu ®èi víi tõng n-íc b¹n hµng vµ cho tõng
mÆt hµng. V× thÕ, h¹n ng¹ch ®-îc hiÓu lµ qui ®Þnh
cña nhµ n-íc vÒ sè l-îng (hoÆc gi¸ trÞ) cao nhÊt mét
mÆt hµng hay mét nhãm hµng ®-îc phÐp xuÊt hoÆc nhËp
khÈu tõ mét thÞ tr-êng trong mét thêi gian nhÊt
®Þnh, th«ng qua h×nh thøc cÊp giÊy phÐp (Quota xuÊt
nhËp khÈu ). Quota nhËp khÈu lµ h×nh thøc phæ biÕn
h¬n cßn Quota xuÊt khÈu ®-îc sö dông vµo nã còng
t­¬ng ®­¬ng víi biÖn ph¸p “h¹n chÕ xuÊt khÈu tù
nguyÖn”,
    H¹n ng¹ch nhËp khÈu ®-a tíi h¹n chÕ sè l-îng
nhËp khÈu ®ång thêi g©y ¶nh h-ëng ®Õn gi¸ c¶ néi
®Þa. Do møc cung thÊp gi¸ c©n b»ng sÏ cao h¬n so víi
gi¸ trong ®iÒu kiÖn th-¬ng m¹i tù do. Nh- vËy h¹n
ng¹ch nhËp khÈu t¸c ®éng t-¬ng ®èi gièng víi thuÕ
nhËp khÈu. Do h¹n ng¹ch nhËp nªn gi¸ hµng ®Þa sÏ
t¨ng lªn vµ nã cho phÐp c¸c nhµ s¶n xuÊt trong n-íc

                                      40
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


thùc hiÖn mét quy m« s¶n xuÊt víi hiÖu qu¶ thÊp h¬n
so víi ®iÒu kiÖn th-¬ng m¹i tù do. Nh- thÕ, h¹n
ng¹ch nhËp khÈu còng dÉn tíi l·ng phÝ nguån lùc cña
x· héi gièng nh- ®èi víi thuÕ nhËp khÈu vµ lµ c«ng
cô quan träng ®Ó thùc hiÖn chiÕn l-îc s¶n xuÊt thay
thÕ nhËp khÈu, b¶o tiªu s¶n xuÊt néi ®Þa.
    §èi víi ChÝnh phñ vµ c¸c nhµ doanh nghiÖp, h¹n
ng¹ch cho biÕt tr-íc sè l-îng hµng nhËp khÈu (®iÒu
nµy kh¸c víi thuÕ quan nhËp khÈu v× nã phô thuéc vµo
quan hÖ Cung- cÇu). Do tÝnh ch¾c ch¾n h¬n thuÕ nhËp
khÈu nªn c¸c hµng ho¸ s¶n xuÊt néi ®Þa nã h¬n, nh-ng
ng-êi tiªu dïng l¹i bÞ thiÖp thßi nhiÒu h¬n mµ ng-êi
®-îc h-ëng lîi nhiÒu nhÊt lµ nhµ nhËp khÈu.
    H¹n ng¹ch cã thÓ ®-a l¹i sù ®éc quyÒn ®èi víi
nh÷ng doanh nghiÖp ®-îc sö dông h¹n ng¹ch, hä cã thÓ
®¹t møc gi¸ b¸n cao ®Ó thu lîi nhuËn tèi ®a. Do ®ã,
lµm n¶y sinh hiÖn t-îng tiªu cùc ch¹y xin h¹n ng¹ch
vµ mua b¸n vßng vÌo h¹n ng¹ch. Víi ®Æc tÝnh nªu trªn
cña c«ng cô h¹n ng¹ch mµ trªn thÕ                          giíi hiÖn nay,
c¸c n-íc Ýt sö dông c«ng cô h¹n ng¹ch, ®ång thêi
th­êng ¸p dông c¬ chÕ “®Êu gi¸ ” h¹n ng¹ch thay cho
c¬ chÕ, ph©n bæ h¹n ng¹ch dÔ g©y hiÖn t-îng tiªu cùc
ch¹y xin h¹n ng¹ch vµ mua b¸n h¹n ng¹ch vßng vÌo.
    ë ViÖt Nam trong qu¸ tr×nh tù do héi th-¬ng m¹i
tõ n¨m 1990 ®Õn nay. Nhµ n-íc ®· tõng b-íc gi¶m tèi
®a c¸c mÆt hµng xuÊt nhËp khÈu ®-îc qu¶n lý b»ng h¹n
ng¹ch ®¬n gi¶n ho¸ sö dông c«ng cô nµy th«ng qua
thùc hiÖn chÕ ®é h¹n ng¹ch theo ®Þnh h-íng vµ chuyÒn
sang chÕ ®é qu¶n lý hµng ho¸ xuÊt nhËp khÈu theo kÕ
ho¹ch ®Þnh h-íng (nhµ n-íc chØ ®Þnh mét sè doanh
nghiÖp lµm ®Çu mèi kinh doanh 50-70% tæng møc hµng


                                      41
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


ho¸ xuÊt khÈu hoÆc nhËp khÈu nh÷ng mÆt hµng xuÊt
nhËp khÈu quan träng cã liªn quan ®Õn nh÷ng c©n ®èi
lín cña nÒn kinh tÕ nh- dÇu th«, g¹o, x¨ng dÇu, ph©n
bãn , s¾t thÐp, vËt liÖu má); tû lÖ cßn l¹i tõ 30%
®Õn 60% cho c¸c doanh nghiÖp kh¸c ®-îc phÐp xuÊt
khÈu hoÆc nhËp khÈu c¸c mÆt hµng ®ã; nh÷ng tû lÖ nµy
®­îc hiÓu lµ “kÕ ho¹ch ®Þnh h­íng ”, kh«ng coi lµ
h¹n ng¹ch hoÆc chØ tiªu cè ®Þnh mµ ®-îc ®iÒu chØnh
tuú thuéc vµo kh¶ n¨ng cña doanh nghiÖp (Th«ng t-
04/ TM-XNK ngµy 04/4/1994 cña Bé Th-¬ng m¹i).
       Theo ph-¬ng h-íng trªn danh môc mÆt hµng xuÊt
khÈu, nhËp khÈu b»ng h¹n ng¹ch liªn tôc gi¶m tõ n¨m
1990 ®Õn nay. HiÖn nay kh«ng cã mÆt hµng nhËp khÈu
nµo cã qu¶n lý b»ng h¹n ng¹ch hµng xuÊt khÈu chØ cßn
mÆt hµng may mÆc suÊt sang EU vµ mÆt hµng g¹o ®-îc
qu¶n lý b»ng h¹n ng¹ch.

 BiÓu sè 1: Sè l-îng mÆt hµng xuÊt nhËp khÈu qu¶n lý
  b»ng h¹n ng¹ch tõ n¨m 1990 ®Õn nay cña ViÖt Nam.

Sè mÆt hµng qu¶n
  lý b»ng h¹n            1990 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998
       ng¹ch
1. MÆt hµng xuÊt
                            7       4         3     2       1       2       2    2
khÈu
2.MÆt hµng nhËp
                           12       4         1     0       0       0       0    0
khÈu
(Dùa vµo c¸c v¨n b¶n ®iÒu hµnh xuÊt nhËp khÈu hµng
n¨m cña nhµ n-íc cña Bé Th-¬ng m¹i ).
   §Ó kh¾c phôc nh÷ng kh¶ n¨ng ph¸t sinh tiªu cùc vµ
nh÷ng bÊt b×nh ®¼ng gi÷a c¸c thµnh phÇn kinh tÕ, bÊt
b×nh ®¼ng gi÷ c¸c doanh nghiÖp ®-îc cÊp h¹n ng¹ch

                                         42
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


víi c¸c doanh nghiÖp kh«ng ®-îc cÊp h¹n ng¹ch. NghÞ
quyÕt héi nghÞ lÇn thø IV BCH TW §¶ng kho¸ VIII ®·
®Ò ra chñ tr-¬ng biÖn ph¸p khuyÕn khÝch vµ t¹o ®iÒu
kiÖn thuËn lîi cho xuÊt khÈu, trong ®ã kh¼ng ®Þnh
thu hÑp diÖn mÆt hµng quy ®Þnh h¹n ng¹ch “Quota xuÊt
khÈu, nhËp khÈu              thay b»ng chÝnh s¸ch thuÕ ¸p dông
ph-¬ng thøc ®Êu thÇu c«ng khai ®èi víi mÆt hµng ch-a
bá ®­îc h¹n ng¹ch” (V¨n kiÖn héi nghÞ lÇn thø IV BCH
TW §¶ng kho¸ VIII cña §¶ng céng s¶n ViÖt Nam. NXB
ChÝnh trÞ quèc gia Hµ Néi 1998 trang 58).

    3.2.3. H¹n chÕ xuÊt khÈu tù nguyÖn .

    §©y lµ mét h×nh thøc cña hµng rµo mËu dÞch phi
quan thuÕ. H¹n chÕ xuÊt khÈu tù nguyÖn (Voluntary
Export Restraids- VER) lµ mét biÖn ph¸p h¹n chÕ xuÊt
khÈu mµ theo ®ã mét quèc gia nhËp khÈu ®ßi hái quèc
gia xuÊt khÈu ph¶i h¹n chÕ bít l-îng hµng xuÊt khÈu
sang n-íc m×nh mét c¸ch tù nguyÖn, nÕu kh«ng hä sÏ
¸p dông biÖn ph¸p tr¶ ®òa kiªn quyÕt, thùc chÊt ®©y
lµ nh÷ng cuéc th-¬ng l-îng mËu dÞch (vÝ dô th-¬ng
l-îng Mü- NhËt vÒ h¹n chÕ xuÊt khÈu « t« cña NhËt
sang thÞ tr-êng Mü ) gi÷a c¸c bªn ®Ó h¹n chÕ bít sù
x©m nhËp cña hµng ngo¹i, t¹o c«ng ¨n viÖc lµm vµ
n©ng cao s¶n xuÊt trong n-íc. NÕu h¹n ng¹ch xuÊt
khÈu mang tÝnh chñ ®éng th× h¹n chÕ xuÊt khÈu l¹i
mang tÝnh miÔn c-ìng vµ g¾n víi nh÷ng ®iªï kiÖn nhÊt
®Þnh.

    3.2.4. Trî cÊp xuÊt khÈu vµ c¸c biÖn ph¸p khuyÕn
        khÝch xuÊt khÈu kh¸c .



                                         43
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    Trî cÊp xuÊt khÈu lµ nh÷ng biÖn ph¸p cña Nhµ
n-íc hç trî c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt hµng xuÊt khÈu
vµ c¸c doanh nghiÖp kinh doanh xuÊt nhËp khÈu nh»m
t¨ng nhanh sè l-îng hµng vµ gi¸ trÞ kim ng¹ch xuÊt
khÈu hµng ho¸ vµ dÞch vô. Nh- vËy ngoµi c¸c c«ng cô
nh»m h¹n chÕ nhËp khÈu cßn cã nh÷ng c«ng cô dïng ®Ó
n©ng ®ì c¸c ho¹t ®éng xuÊt khÈu. ChÝnh phñ cã thÓ ¸p
dông c¸c biÖn ph¸p trî cÊp trùc tiÕp hoÆc cho vay
víi l·i suÊt thÊp ®èi víi c¸c nhµ xuÊt khÈu trong
n-íc. Bªn c¹nh ®ã ChÝnh phñ cã thÓ thùc hiÖn mét
kho¶n cho vay -u ®·i ®èi víi c¸c b¹n hµng n-íc ngoµi
®Ó hä cã ®iÒu kiÖn mua c¸c s¶n phÈm do n-íc m×nh s¶n
xuÊt ra (c¸c kho¶n tÝn dông, viÖn trî nµy th-êng kÌm
theo nh÷ng ®iÒu kiÖn).
    §Ó n©ng ®ì mét ngµnh s¶n xuÊt nµo ®o, ChÝnh phñ
sÏ trî cÊp trùc tiÕp mét kho¶n tiÒn nhÊt ®Þnh cho bé
phËn s¶n xuÊt ®-îc ®em vµo xuÊt khÈu. Khi Êy, c¸c
nhµ s¶n xuÊt trong n-íc sÏ thu vÒ chÝnh kho¶n tiÒn
trî cÊp ®ã. Nh÷ng t¸c ®éng cña viÖc trî cÊp sÏ lan
truyÒn   sang     c¸c     kh©u      kh¸c.       Mét     lµ,møc       cung     thÞ
tr-êng néi ®i¹ bÞ gi¶m ®· më réng qui m« xuÊt khÈu,
gi¸ c¶ thÞ tr-êng néi ®Þa t¨ng lªn ng-êi tiªu dïng
trong n-íc sÏ bÞ thiÖt mét kho¶n tiÒn nhÊt ®Þnh. Hai
lµ,chi phÝ cña x· héi ph¶i bá ra ®Ó b¶o hé viÖc
khuyÕn khÝch xuÊt khÈu g©y thiÖt h¹i cho x· héi, gåm
cã chi phÝ néi ®Þa t¨ng lªn do s¶n xuÊt thªm nhiÒu
s¶n phÈm cña xuÊt khÈu (chi phÝ cËn biªn néi ®Þa
t¨ng lªn), ®ång thêi gåm c¶ chi phÝ do gi¶m møc tiªu
dïng trong n-íc. Nh- thÕ, lîi Ých mµ nhµ xuÊt khÈu


                                      44
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


thu ®-îc nhá h¬n chi phÝ mµ x· héi ph¶i bá thªm. Do
®ã, trî cÊp xuÊt khÈu ®-a ®Õn c¸i h¹i nhiÒu h¬n lµ
c¸i lîi nh-ng thùc tÕ nhiÒu n-íc vÉn sö dông ®Ó phôc
vô cho môc ®Ých cô thÓ nµo ®ã.
    Cã thÓ nhËn d¹ng c¸i lîi vµ c¸i h¹i do ¸p dông
biÖn ph¸p trî cÊp xuÊt khÈu qua vÝ dô m« h×nh sau.
    Gi¶ sö gi¸ quèc tÕ s¶n phÈm B lµ 500USD. Trong
®iÒu kiÖn Th-¬ng m¹i tù do nh-ng ng-êi tiªu dïng
trong n-íc cã thÓ mua mét QD t¹i ®iÓn G trªn.
    §Ó n©ng ®ì ngµnh s¶n xuÊt B ChÝnh phñ sÏ trî cÊp
xuÊt khÈu 20% ¸p dông cho sè s¶n phÈm B xuÊt khÈu.
Nh- vËy b©y giê c¸c nhµ s¶n xuÊt trong n-íc sÏ thu
®-îc trªn mçi s¶n phÈm ®· ®-îc trî cÊp lµ 100USD,
bëi v× còng s¶n phÈm ®ã b¸n ra n-íc ngoµi lµ 600USD.
Møc cÇu thÞ tr-êng bÞ c¾t gi¶m chØ cßn Q’D ®Ó b¸n
víi gi¸ 600 USD. Møc s¶n xuÊt néi ®Þa tæng céng t¨ng
lªn ®Õn Q’s vµ phÇn xuÊt khÈu b©y giê lµ ®o¹n AB.




                                      45
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368




         P
                                  A                                       B
    600
    500                       H                                                     G
E              K




                         Q§             Q§                      Qs                 Q’s
Q
       Lîi Ých vµ chi phÝ do ¸p dông biÖn ph¸p trî cÊp
xuÊt khÈu.
       Nh- vËy, trî cÊp xuÊt khÈu sÏ lµm t¨ng sè l-îng
hµng ho¸ xuÊt khÈu nh-ng nã g©y ra chi phÝ x· héi
réng, ®-îc biÓu thÞ b»ng tam gi¸c HAG. Tam gi¸c HAG
do chi phÝ x· héi réng, do viÖc gi¶m møc tiªu dïng
trong n-íc tõ QD ®Õn Q’ D tam gi¸c KEB do chi phÝ x·
héi do viÖc t¨ng s¶n l-îng tõ QS ®Õn Q;s lµm cho chi
phÝ cËn biªn néi ®Þa trong viÖc sö dông c¸c                                      nguån
lùc thªm nµy v-ît qu¸ gi¸ c¶ nhËn ®-îc tõ nh÷ng
ng-êi n-íc ngoµi mua b¸n s¶n phÈm B.
       §èi víi ViÖt Nam, thêi gian qua c¸c biÖn ph¸p
trî cÊp xuÊt khÈu ch-a ®-îc chó träng nghiªn cøu s¸p
dông. HiÖn nay vÊn ®Ò sö dông biÖn ph¸p trî cÊp xuÊt
khÈu vµ c¸c biÖn ph¸p khuyÕn khÝch xuÊt khÈu ®ang
®-îc    §¶ng,      ChÝnh          phñ   vµ        Bé   Th-¬ng   m¹i     quan      t©m


                                             46
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


nghiªn cøu thùc hiÖn. NghÞ quyÕt héi nghÞ lÇn thø IV
BCH TW §¶ng kho¸ VIII ®· x¸c ®Þnh chñ tr­¬ng vÒ “Ban
hµnh qui chÕ thµnh lËp vµ ho¹t ®éng cña c¸c quÜ hç
trî xuÊt khÈu tõ nguån ng©n s¸ch vµ nguån ®ãng gãp
cña c¸c doanh nghiÖp, tr-íc hÕt lµ c¸c doanh nghiÖp
cã kim ng¹ch lín”. B¸o c¸o ph¸t triÓn xuÊt nhËp khÈu
thêi kú 1996- 2000 cña Bé Th-¬ng m¹i                             (triÓn khai
thùc hiÖn nghÞ quyÕt 04 ngµy 18/11/1996 cña Bé ChÝnh
trÞ) ®· x¸c ®Þnh vµ ®Ò nghÞ mét sè chÝnh s¸ch khuyÕn
khÝch xuÊt khÈu; trong ®ã cã vÊn ®Ò lËp “ Quü th­ëng
xuÊt khÈu “ vµ x©y dùng “ Quü b¶o hiÓm xuÊt khÈu” .
    + Quü th-ëng xuÊt khÈu : §-îc sö dông trong c¸c
tr-êng hîp nh-: xuÊt ®-îc s¶n phÈm míi, më ®-îc thÞ
tr-êng ®èi víi s¶n phÈm xuÊt khÈu quan träng; s¶n
phÈm xuÊt khÈu cã chÊt l-îng cao; xuÊt khÈu ®-îc
nhiÒu s¶n phÈm ®ang khã xuÊt.
    + Quü b¶o hiÓm xuÊt khÈu; ®-îc x©y dùng vµ sö
dông nh»m æn ®Þnh s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu, nhÊt lµ
nh÷ng mÆt hµng quan träng cã khèi l-îng xuÊt khÈu
t-¬ng ®«Ýi lín (G¹o, cµ phª, cao su....).

    3.2.5. C¸c c«ng cô tµi chÝnh- tÝn dông chñ yÕu
        ®-îc nhµ n-íc sö dông ®iÒu tiÕt vÜ m« ho¹t
        ®éng th-¬ng m¹i, thÞ tr-êng.

    3.2.5.1. Tû gi¸ hèi ®o¸i.

    Tû gi¸ hèi ®o¸i lµ quan hÖ vÒ søc mua gi÷a b¶n
tÖ (hay néi tÖ ) so víi c¸c ngo¹i tÖ kh¸c, ®Æc biÖt
lµ c¸c ngo¹i tÖ cã kh¶ n¨ng chuyÓn ®æi tù do.
    Tû gi¸ hèi ®o¸i lµ lo¹i gi¸ c¶ quèc tÕ quan
träng nhÊt, chi phèi nh÷ng lo¹i gi¸ kÕ ho¹ch                                  kh¸c

                                      47
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


vµ t¸c ®éng ®Õn nhiÒu lÜnh vùc cña ®êi sèng kinh tÕ-
x· héi cña quèc gia trùc tiÕp nhÊt lµ tíi tû lÖ l¹m
ph¸t: ®Æc biÖt xuÊt nhËp khÈu lµ lÜnh vùc chÞu t¸c
®éng trùc tiÕp vµ nh¹y c¶m nhÊt nh÷ng biÕn ®éng cña
tû gi¸ hèi ®o¸i.
    Tû gi¸ hèi ®o¸i lµ mét ph¹m trï kinh tÕ quan
trong Th-¬ng m¹i quèc tÕ, mét c«ng cô ®Ó ®o l-êng
gi¸ trÞ t-¬ng ®èi gi÷a c¸c ngo¹i tÖ vµ tõ ®ã t¸c
®éng nh- mét c«ng cô trong c¹nh tranh Th-¬ng m¹i
gi÷a c¸c n-íc, ¶nh h-ëng lín ®Õn gi¸ c¶, t¬Ý ho¹t
®éng kinh tÕ- x· héi trong n-íc vµ víi c¸c n-íc
kh¸c. Mét nÒn kinh tÕ cµng më ra bao nhiªu, qui m«
vµ vÞ trÝ cña nÒn kinh tÕ ®ã cµng më réng vµ t¨ng
tr-ëng trong ph©n c«ng lao ®éng quèc tÕ bao nhiªu
th× vai trß cña ®ång tiÒn n-íc ®ã søc mua cña nã víi
c¸c ®ång tiÒn kh¸c trong th-¬ng m¹i quèc tÕ cµng lín
bÊy nhiªu; t¸c ®éng tû gi¸ cña ®ång tiÒn ®ã ®èi víi
th-¬ng m¹i vµ nÒn kinh tÕ trong n-íc còng nh- trªn
thÕ giíi còng lín bÊy nhiªu.
    Tû gi¸ hèi ®o¸i lµ mét c«ng cô qu¶n lý vÜ m« hÕt
søc lîi h¹i vµ còng lµ c«ng cô lîi h¹i ®-îc sö dông
trong chiÕn tranh th-¬ng m¹i gi÷a c¸c n-íc cã ®ång
tiÒn m¹nh. V× vËy, ChÝnh phñ c¸c n-íc lu«n quan t©m
t×m c¸ch ®iÒu chØnh viÖc x¸c ®Þnh tû gi¸ trªn thÞ
tr-êng hèi ®o¸i víi ý ®å sö dông nã lµm c«ng cô ®Ó
®iÒu tiÕt nh÷ng mÆt c©n ®èi lín trong ho¹t ®éng kinh
tÕ trong n-íc còng nh- nh÷ng mÊt c©n ®èi trong kinh
tÕ ®èi ngo¹i.



                                      48
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


     Trªn thÕ giíi, ®· cã sù kh¸c nhau vÒ chÕ ®é x¸c
®Þnh tû gi¸: chÕ ®é tû gi¸ linh ho¹t, chÕ ®é tû gi¸
cè ®Þnh Bretton Wods; tõ sau n¨m 1997 ®Õn nay hÇu
hÕt c¸c n-íc ®Òu ¸p dông chÕ ®é tû gi¸ th¶ næi cã
qu¶n lý; së dÜ c¸c ChÝnh phñ ph¶i can thiÖp vµo thÞ
tr-êng ®Ó qu¶n lý tû gi¸ lµ v×; ®Ò phßng kinh tÕ suy
tho¸i vµ ®Ò phßng l¹m ph¸t. Nªó ®Ó ®ång tiÒn mÊt gi¸
lín, xuÊt khÈu sÏ t¨ng, nhËp khÈu gi¶m, t¹o nhiÒu
viÖc lµm trong n-íc nh-ng nguy c¬ l¹m ph¸t sÏ t¨ng
lªn, vµ ng-îc l¹i.
    Lµ mét lo¹i gi¸ c¶ quèc tÕ, cho nªn tû gi¸ hèi
®o¸i dïng ®Ó tÝnh to¸n vµ thanh to¸n cho hµng ho¸ vµ
dÞch vô xuÊt nhËp khÈu (kh«ng dïng ®Ó ®Þnh gi¸ hµng
xuÊt khÈu trong n-íc ). Tû gi¸ hµng xuÊt khÈu lµ
l-îng tiÒn trong n-íc cÇn thiÕt ®Ó mua mét l-îng
hµng ho¸ xuÊt khÈu t-¬ng ®-¬ng víi mét ®¬n vÞ ngo¹i
tÖ. Tû gi¸ hµng nhËp khÈu lµ l-îng tiÒn trong n-íc
th× ®-îc khi b¸n mét l-îng hµng nhËp khÈu cã gi¸ trÞ
mét ®¬n vÞ ngo¹i tÖ.
    §Ó nhËn biÕt ®-îc sù t¸c ®éng cña tû gi¸ hèi
®o¸i víi c¸c ho¹t ®éng cña nÒn kinh tÕ nãi chung,
ho¹t ®éng xuÊt nhËp khÈu nãi riªng, c¸c nhµ kinh tÕ
th-êng ph©n biÖt tû gi¸ hèi ®o¸i danh nghÜa vµ tû
gi¸ hèi ®o¸i thùc tÕ:
    Tû gi¸ hèi ®o¸i danh nghÜa do ng©n hµng nhµ n-íc
c«ng bè hµng ngµy trªn c¸c ph-¬ng tiÖn th«ng tin ®¹i
chóng.




                                      49
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    Tû gi¸ hèi ®o¸i danh nghÜa ph¶i ®i tíi tû gi¸
h«Ý ®o¸i thùc tÕ trªn c¬ së chó ý ®Õn sù thay ®æi
cña gi¸ c¶ quèc tÕ vµ chØ sè gi¸ c¶ trong n-íc .
                                                             Tû      gi¸      hèi
®o¸i danh nghÜa         x chØ sè gi¸ c¶ quèc tÕ
Tû gi¸ hèi ®o¸i thùc tÕ                =
                                       ChØ sè gi¸ c¶ trong n-íc
    Tû gi¸ hèi ®o¸i tthùc tÕ                   cã môc ®Ých ®iÒu chØnh
t¸c ®éng cña møc l¹m ph¸t vµ ®-îc ph¶n ¸nh nh÷ng
biÕn ®æi thùc tÕ cña kh¶ n¨ng c¹nh tranh cña hµng
ho¸ xuÊt khÈu hay nhËp khÈu cña mét quèc gia.
    §èi    víi ViÖt Nam, §¶ng vµ Nhµ n-íc ta rÊt quan
t©m ®Õn chÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i, coi ®©y lµ mét
chÝnh s¸ch lín trong lÜnh vùc kinh tÕ ®èi ngo¹i nãi
riªng (tr-íc hÕt lµ ngo¹i th-¬ng ) vµ trong lÜnh vùc
kinh tÕ nãi chung. ChÝnh s¸ch tû gi¸ hèi ®o¸i cña
nhµ n-íc bao gåm c¸c biÖn ph¸p liªn quan ®Õn viÖc
h×nh thµnh c¸c quan hÖ søc mua gi÷a ®ång ViÖt Nam
víi søc mua, cña c¸c ngo¹i tÖ kh¸c, ®Æc biÖt lµ c¸c
ngo¹i tÖ m¹nh.
    Thêi kú tr-íc n¨m 1989, Nhµ n-íc trùc tiÕp can
thiÖp vµo viÖc x¸c ®Þnh tû gi¸, thi hµnh chÕ ®é tû
gi¸ cè ®Þnh vµ ®a tû gi¸. Tõ n¨m 1989 ®Õn nay. Nhµ
n-íc ta ®· ®æi míi ®ång bé chÝnh s¸ch ngo¹i hèi vµ
chÝnh s¸ch tû gi¸, tû gi¸ ®-îc ®iÒu chØnh th-êng
xuyªn gÇn s¸t víi thÞ tr-êng. HiÖn nay, Nhµ n-íc chñ
tr-¬ng tiÕp tôc ¸p dông chÕ ®é tû gi¸ th¶ nèi cã
qu¶n lý lµ chÕ ®é mµ ë ®©y, trªn nguyªn t¾c, viÖc
h×nh thµnh tû gi¸ do quan hÖ Cung- cÇu ngo¹i hèi


                                      50
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


quyÕt     ®Þnh,      nh-ng      kh«ng      ph¶i      hoµn      toµn     mµ       trong
nh÷ng tr-êng hîp cÇn thiÕt ChÝnh phñ sÏ cã nh÷ng
biÖn ph¸p can thiÖp nh»m gi÷ v÷ng æn ®Þnh søc mua
cña VN§.
    HiÖn nay n-íc ta ®ang cã 2 lo¹i quan ®iÓm kh¸c
nhau vÒ nhµ n-íc ®iÒu tiÕt tû gi¸ hèi ®o¸i: Lo¹i
quan ®iÓm thø nhÊt cho r»ng: n-íc ta cÇn chuyÓn h¾n
sang thùc hiÖn chÕ ®é tû gi¸ th¶ nèi cã ®iÒu ®iÒu
tiÕt cña nhµ n-íc, mÆt kh¸c ph¶i chñ ®éng ph¸ gi¸
®ång ViÖt Nam ®Ó thóc ®Èy t¨ng tr-ëng xuÊt khÈu, c¶i
thiÖn gi¶i quyÕt th©m hôt c¸n c©n th-¬ng m¹i vµ c¸n
c©n thanh to¸n           quèc tÕ.
    Lo¹i quan ®iÓn thø 2: kh«ng ®ång t×nh víi quan
®iÓm vµ môc tiªu ph¸ gi¸ ViÖt Nam ®ång. Hä cho r»ng
ph¸ gi¸ kh«ng ph¶i lµ con ®-êng ®Ó gi¶i quyÕt th©m
hôt c¸n c©n th-¬ng m¹i vµ c¸n c©n thanh to¸n quèc
tÕ. T¨ng tr-ëng xuÊt khÈu 25- 30% thêi gian qua
kh«ng ph¶i do vÊn ®Ò tû gi¸, biÕn ®éng cña tû gi¸,
biÕn ®éng cña tû gi¸ kh«ng ®i kÌm víi t¨ng tr-ëng
xuÊt khÈu; ph¸ gi¸ kh«ng ®i kÌm víi c¶i tiÕn sù th©m
hôt ngo¹i th-¬ng vµ c¸n c©n thanh to¸n quèc tÕ.
    Theo chóng t«i cho r»ng, c¸ch ®¸nh gi¸ cña lo¹i
quan ®iÓm thø 2 phï hîp víi t×nh h×nh kinh tÕ n-íc
ta h¬n, nhÊt lµ khi m«i tr-êng kinh tÕ vÜ m« ch-a æn
®Þnh, nªn rÊt nh¹y c¶m. Trong giai ®o¹n ®Çu cña qu¸
tr×nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸ nh- n-íc th×
nhËp siªu lµ hiÖn t-îng b×nh th-êng , thËm chÝ lµ
cÇn thiÕt ®Ó nhanh chãng tiÕp cËn ®-îc kü thuËt,
c«ng nghÖ tiÕn cña thÕ giíi. Kh«ng nªn chØ c¨n cø


                                         51
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


vµo c¸n c©n ngo¹i th-¬ng ®Ó ph¸n xÐt tû gi¸ cao hay
thÊp, phï hîp hay kh«ng phï hîp. Ho¹t ®éng ngo¹i
th-¬ng lµ kÕt qu¶ cña nhiÒu yÕu tè (nh- thÞ tr-êng,
søc c¹nh tranh cña hµng ho¸ ) cña nhiÒu chÝnh s¸ch,
gi¶i ph¸p, c«ng cô chø kh«ng ph¶i chØ cã c«ng cô Tû
gi¸ hèi ®o¸i. Sù sïng b¸i c«ng cô tû gi¸ ®Ó tõ ®ã
®ßi hái ph¶i ph¸ gi¸ mµ kh«ng chó ®Õn c¸c yÓu tè nh-
thÞ tr-êng, chÊt l-îng hµng ho¸ sÏ lµ cùc ®oan.

    3.2.5.2.L·i suÊt vay vµ l·i suÊt tiÕt kiÖm:

    C«ng cô l·i suÊt cã quan hÖ kh¨ng khÝt víi tiÕt
kiÖm vµ ®Çu t-. C«ng cô l·i suÊt cã 2 mÆt c«ng ph¹t
vµ nh¹y c¶m. T¨ng l·i suÊt tiÒn göi cã lîi cho tiÕt
kiÖm nh-ng l¹i bÊt lîi cho ®Çu t- vµ ng-îc l¹i.
    Lý luËn vÒ l·i suÊt lµ mét trong nh÷ng nÒn t¶ng
cña häc thuyÕt Keynes, «ng cho r»ng l·i suÊt do
Cung- cÇu vÒ tiÒn tÖ quyÕt ®Þnh, l·i suÊt thùc chÊt
lµ gi¸ c¶ ph¶i tr¶ cho sè tiÒn ®i vay. Keynes chñ
tr-¬ng ph¶i h¹ l·i suÊt thÊp ®Ó khuyÕn khÝch c¸c nhµ
®Çu t- vay vèn ®Ó ®Èy m¹nh s¶n xuÊt. Muèn cho l·i
suÊt thÊp nhµ n-íc ph¶i n¾m lÊy Ng©n hµng ph¸t hµnh
tiÒn ®Ó t¨ng cung øng tiÒn tÖ ra thÞ tr-êng, nhµ
n-íc ph¶i ®em ®iÒu tiÕt khèi l-îng tiÒn tÖ tÝn dông
®Ó can thiÖp vµo ®êi sèng kinh tÕ kÝch thÝch                              ®Çu t-
vµ ph¸t triÓn .
    Kinh nghiÖm sö dông c«ng cô l·i suÊt cña ChÝnh
phñ c¸c n-íc cã sù thµnh c«ng trong ph¸t triÓn kinh
tÕ cho thÊy, c¸c n-íc ¸p dông chÝnh s¸ch l·i suÊt
kh«ng gièng nhau: nhiÒu n-íc thùc hiÖn chÝnh s¸ch tù
do ho¸ l·i suÊt, c¸c n-íc kh¸c ChÝnh phñ can thiÖp

                                      52
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


m¹nh vµo khung l·i suÊt; cã n-íc thùc hiÖn vµo chÝnh
s¸ch l·i suÊt cao nh- (§µi Loan) cã n-íc l¹i thùc
hiÖn chÝnh s¸ch l·i suÊt thÊp nh-( Hµn Quèc ).
    ViÖt Nam tõ n¨m 1994- 1996 ®· thi hµnh mét chÝnh
s¸ch l·i suÊt cao, tõ n¨m 1996 ®Õn nay h¹ thÊp dÇn
møc l·i suÊt, ®ång thíi cã sù can thÖp m¹nh mÏ cña
nhµ n-íc, trong ®ã nhµ n-íc æn ®Þnh sµn l·i suÊt
tiÒn göi, trÇn l·i suÊt tiÒn cho vay, tû lÖ chªnh
lÖch gi÷a l·i suÊt vay vµ l·i suÊt göi. Nh×n chung
møc l·i suÊt trung b×nh ë n-íc ta hiÖn nay vÉn cao
h¬n ë møc trung b×nh cña thÕ giíi.
    §èi víi lÜnh vùc th-¬ng m¹i tuy l·i suÊt kh«ng
t¸c ®«ng m¹nh nh- tû gi¸ hèi ®o¸i nh-ng còng trùc
tiÕp t¸c ®éng ®Õn ho¹t ®éng cña c¸c doanh nghiÖp
th-¬ng m¹i nãi chung, doanh nghiÖp kinh doanh xuÊt
nhËp khÈu vµ doanh nghiÖp s¶n xuÊt hµng xuÊt khÈu
nãi riªng. HiÖn nay trong c¬ cÊu vèn l-u ®éng cña
c¸c doanh nghiÖp th-¬ng m¹i, vèn vay cña ng©n hµng
chiÕm tû träng lín (trung b×nh 30- 50%).
    HiÖn nay ë n-íc ta cã 3 lo¹i quan ®iÓm vÒ s-e
dông c«ng cô l·i suÊt:
    Lo¹i quan ®iÓm thø nhÊt cho r»ng: nªn h¹ møc l·i
suÊt cho ngang b»ng víi møc trung b×nh quèc tÕ.
    Lo¹i quan ®iÓm thø 2 cho r»ng: cÇn thùc hiÖn
chÝnh s¸ch tù do ho¸ l·i suÊt ®Ó cho Cung- cÇu thÞ
tr-êng tù thiÕt lËp.
    Lo¹i quan ®iÓm thø 3 cho r»ng: trong giai ®o¹n
hiÖn nay vÉn cÇn cã sù can thiÖp cã møc ®é cña nhµ
n-íc vµo viÖc h×nh thµnh l·i suÊt vµ vÉn duy tr× l·i


                                      53
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


suÊt tiÒn göi ë møc cao h¬n so víi møc trung b×nh
cña thÞ tr-êng tµi chÝnh quèc tÕ.
    Theo c¸ch nh×n nhËn cña chóng t«i th× quan ®iÓm
thø 3 s¸t víi thùc tÕ hiÖn nay cña nÒn kinh tÕ n-íc
ta. Bëi le, mét lµ: c«ng cuéc CNH, H§H                           kh«ng tr¸nh
khái viÖc tËp trung nguån lùc vµo nh÷ng ngµnh mòi
nhän vµ nh÷ng khu vùc ph¸t triÓn chiÕn l-îc, do vËy
trong t×nh h×nh nguån vèn trong nÒn kinh tÕ cßn h¹n
hÑp th× viÖc sö dông c«ng cô l·i suÊt mét c¸ch cã
chñ ®Þnh lµ mét ®iÒu cÇn thiÕt. Hai lµ, ®ång tiÒn
ViÖt Nam võa míi tr¶i qua c¬n trao ®¶o d÷ déi cña
thêi kú l¹m ph¸t phi m·, mµ tiÕp theo lµ cuéc khñng
ho¶ng ta× chÝnh- tiÒn tÖ ch©u ¸, do vËy nã cã cÇn cã
thªm thêi gian 3-4 n¨m n÷a ®Ó duy tr× vµ kh¼ng ®Þnh
uy tÝn vµ søc m¹nh cña m×nh. ViÖc h¹ thÊp gi¸ cña
®ång ViÖt Nam vµo thêi ®iÓm hiÖn nay dÔ dÉn ®Õn hiÖn
t­îng “ch¹y trèn ” ®ång ViÖt Nam vµ “s¨n lïng” ngo¹i
tÖ m¹nh.

    3.2.5.3. C«ng cô thuÕ ( thuÕ s¶n xuÊt kinh doanh
        néi ®Þa).

    ThuÕ lµ mét c«ng cô quan träng ®Ó nhµ n-íc huy
®éng nguån thu cho ng©n s¸ch Nhµ n-íc vµ ®iÒu tiÕt
vÜ m« nÒn kinh tÕ.
    XÐt vÒ l-îng th× tû lÖ thu tõ thuÕ cho ng©n s¸ch
nhµ n-íc ë ViÖt Nam (trªn 20% )lµ kh¸ cao so víi c¸c
n-íc cïng tr×nh ®é ph¸t triÓn. HÖ thèng thuÕ ë n-íc
ta hiÖn nay ®ang tån t¹i 3 nh-îc ®iÓm lín lµ tû suÊt
thuÕ cao, diÖn thu thuÕ hÑp, ch-a t¹o ra mét luËt
ch¬i chung vµ b×nh ®¼ng gi÷a c¸c thµnh phÇn kinh tÕ.


                                      54
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


V× thÕ trong thêi gian tíi ViÖt Nam cÇn c¶i c¸ch c¨n
b¶n hÖ thèng thuÕ theo h-íng gi¶m tû suÊt thuÕ, më
réng diÖn thu thuÕ vµ t¹o ra mét “luËt ch¬i chung “
b×nh ®¼ng cho mäi thµnh phÇn kinh tÕ, phï hîp víi hÖ
thèng thuÕ cña thÕ giíi.(HiÖn nay cßn kh¸ nhiÒu
nguån thu l¹i bá qua nh- thu thuÕ vµ phÝ tõ thÞ
tr-êng ®Êt ®ai, bÊt ®éng s¶n, thu nhËp c¸ nh©n...
§ång thêi tû suÊt thuÕ doanh thu, thuÕ lîi tøc cao
nh- hiÖn nay cã nguy c¬ lµm triÖt tiªu ®éng lùc cña
c¸c nhµ s¶n xuÊt kinh doanh ch©n thùc, gi¶m søc c¹nh
tranh cña hµng néi).

    3.2.6. C«ng cô gi¸ c¶ vµ c¬ chÕ ®Þnh gi¸:

    Gi¸ c¶ lµ mét ph¹m trï kinh tÕ kh¸ch quan ra ®êi
vµ ph¸t triÓn g¾n liÒn víi kinh tÕ hµng ho¸ vµ lµ
ph¹m trï träng yÕu cña kinh tÕ thÞ tr-êng. Trong
kinh tÕ thÞ tr­êng gi¸ c¶ chÝnh lµ “bµn tay v« h×nh”
®iÒu tiÕt qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt x· héi. Theo häc
thuyÕt M¸c -LªNin: gi¸ c¶ lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña
gi¸ trÞ hµng ho¸ s¶n xuÊt ra vµ mua b¸n trªn thÞ
tr-êng. Nh- vËy, gi¸ trÞ lµ b¶n chÊt kinh tÕ cña gi¸
c¶ cßn gi¸ c¶ lµ            h×nh thøc cña biÓu hiÖn cña gi¸
trÞ. Gi¸ c¶ thÞ tr-êng cña hµng ho¸ do gi¸ trÞ cña
hµng ho¸ ®ã quyÕt ®Þnh , song biÓu hiÖn cña nã l¹i
th«ng qua quan hÖ Cung- cÇu vµ ®ã chÝnh lµ gi¸ trÞ
thÞ tr-êng cña hµng ho¸.
    Gi¸ c¶ biÓu hiÖn gi¸ trÞ cña hµng ho¸ th«ng qua
h×nh thøc tiÒn tÖ nªn gi¸ c¶ vµ tiÒn tÖ cã mèi quan
hÖ h÷u c¬ t¸c ®éng lÉn nhau.



                                      55
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    Lµ mét ph¹m trï kinh tÕ tæng hîp gi¸ c¶ lu«n
biÓu hiÖn vµ chÞu t¸c ®éng cña c¸c mèi quan hÖ kinh
tÕ x· héi. §©y lµ mèi quan hÖ biÕn chøng cã t¸c ®éng
qua l¹i lÉn nhau. V× vËy trong nÒn kinh tÕ thÞ
tr-êng, nhµ n-íc cÇn th«ng qua c¬ chÕ, chÝnh s¸ch
gi¸ c¶ ®ªï thùc hiÖ vai trß qu¶n lý vÜ m«, ®iÒu
khiÓn c¸c mèi quan hÖ lín cña nÒn kinh tÕ x· héi .
    ë ViÖt Nam, cïng víi qu¸ tr×nh ®æi míi kinh tÕ,
tõ nÒn kinh tÕ chØ huy sang nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng.
§¶ng vµ nhµ n-íc ta ®· tõng b-íc ®æi míi c¬ chÕ h×nh
thµnh gi¸ theo c¬ chÕ thÞ tr-êng cã sù qu¶n lý cña
nhµ n-íc, sö dông c«ng cô gi¸ ®Ó ®iÒu tiÕt vÜ m« nÒn
kinh tÕ thÞ tr-êng. Tõ sau n¨m 1989, n-íc ta ®· c¨n
b¶n xo¸ bá c¬ chÕ nhµ n-íc trùc tiÕp qui ®Þnh hÇu
hÕt c¸c møc gi¸ trong nÒn kinh tÕ quèc                         d©n, æn ®Þnh
gi¸ kÕ ho¹ch cøng nh¾c vµ lÊy gi¸ trÞ trong n-íc lµm
c¬ së ®Þnh gi¸ sang thùc hiÖn c¬ chÕ mét gi¸- gi¸
thÞ tr-êng, ®iÒu chØnh dÇn hÖ thèng gi¸ trong n-íc
lªn ngang mÆt b»ng gi¸              quèc tÕ.
    NghÞ quyÕt ®¹i héi VII cña §¶ng ta ®· x¸c ®Þnh
chñ tr-¬ng, kiªn tr× vËn ®éng c¬ chÕ thÞ tr-êng ®èi
víi gi¸ hµng tiªu dïng, t- liÖu s¶n xuÊt, tû gi¸ hèi
®o¸i, l·i suÊt tÝn dông....
    NghÞ quyÕt héi nghÞ BCHTW lÇn thø 2 kho¸ VII cña
§¶ng ta ®· cô thÓ ho¸ vµ nhÊn m¹nh. TiÕp tôc tÝnh ®ñ,
tÝnh ®óng theo thêi gi¸ TSC§ vµ c¸c vËt ...chi do nhµ
n-íc kiÓm so¸t gi¸, gi¸ ®Êt, gi¸ nhµ ë, ®iÖn n-íc
®ång bé víi c¶i c¸ch tiÒn l-¬ng. Nhµ n-íc kiÓm so¸t
trùc tiÕp gi¸ c¶ mét sè s¶n phÈm ®éc quyÒn nh-ng


                                      56
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


kh«ng tho¸t ly mÆt b»ng gi¸ thÞ tr-êng. Thùc hiÖn gi¸
b¶o hé s¶n xuÊt ®èi víi mét sè n«ng s¶n vµ hµng xuÊt
khÈu khi gi¸ thÞ tr-êng xuèng thÊp .... thùc hiÖn chÕ
®é ®¨ng ký gi¸ niªm yÕt gi¸ ®èi víi mét sè vËt t-,
hµng ho¸ quan träng vµ trªn c¸c thÞ tr-êng chÝnh,
tõng b-íc n©ng cao v¨n minh th-¬ng nghiÖp.
    Thùc hiÖn c¸c chñ tr-¬ng, quan ®iÓm cña §¶ng vÒ
c¬ chÕ, chÝnh s¸ch gi¸ c¶, Héi ®ång Bé tr-ëng ®· ban
hµnh quyÕt ®Þnh sè 137H§BT ngµy 27/4/1992 vÒ qu¶n lý
gi¸ c¶, thÞ tr-êng, ®ång thêi quy ®Þnh néi dung qu¶n
lý nhµ n-íc th«ng qua hai h×nh thøc chñ yÕu. Mét lµ,
can thiÖp gi¸n tiÕp b»ng c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý vÜ m«
ngoµi c«ng cô gi¸ c¶ nh- ®iÒu hoµ Cung- cÇu hµng
ho¸, Tû gi¸ hèi ®o¸i, chÝnh s¸ch thuÕ, chÝnh s¸ch
tiÒn tÖ, chÝnh s¸ch b¶o hé s¶n xuÊt vµ tiªu dïng
th«ng qua      c¬ chÕ gi¸ hé b×nh æn gi¸ c¶ thÞ tr-êng
x· héi, h-íng sù h×nh thµnh, vËn ®éng cña gi¸ c¶ th×
h-íng theo ®Þnh h-íng môc tiªu kinh tÕ x· héi cña
§¶ng vµ Nhµ n-íc.Hai lµ, can thiÖp trùc tiÕp th«ng
qua c¸c h×nh thøc sau:
    §Þnh gi¸ chuÈn hoÆc gi¸ giíi h¹n mét sè vËt t-
quan träng ®éc quyÒn nh-: ®iÖn, x¨ng dÇu, ph©n bãn,
s¾t thÐp, xi m¨ng, c-íc ®iÖn tho¹i, ®iÖn b¸o. Gi¸ do
nhµ n-íc ®Þnh còng ®-îc chØ ®¹o hµng lo¹t, s¸t víi
gi¸ thÞ tr-êng.
     §¨ng ký gi¸: ®Ó h¹n chÕ l-îi dông ®éc quyÒn,
®Çu c¬ n©ng gi¸, h¹ gi¸ g©y rèi lo¹n thÞ tr-êng lµm
tæn h¹i lîi Ých cña nhµ n-íc vµ ng-êi tiªu thô, c¸c
doanh nghiÖp kinh doanh mét sè hµng ho¸, dÞch vô


                                      57
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


thiÕt yÕu, cã khèi l-îng lín chi phèi thÞ tr-êng th×
ph¶i ®¨ng ký gi¸. Nhµ n-íc kiÓm so¸t c¸c yÕu tè
h×nh thµnh gi¸ vµ ®Þnh møc tån kho c¸c hµng ho¸ khi
cã dÊu hiÖu ®ét biÕn gi¸.
       HiÖp    th-¬ng       gi¸:      trong      tr-êng       hîp     c¸c        doanh
nghiÖp lîi dông thÕ ®éc quyÒn ®Ó t¨ng gi¸, h¹ gi¸
g©y thiÖt h¹i cho doanh nghiÖp kh¸c th× c¬ quan qu¶n
lý nhµ n-íc vÒ gi¸ cÇn tæ chøc hiÖp th-¬ng gi¸ ®Ó
x¸c ®Þnh møc gi¸ hîp lý ®Ó b¶o vÖ                         lîi Ých ng-êi s¶n
xuÊt vµ tiªu dïng.
       Niªm yÕt gi¸: C¸c doanh nghiÖp ph¶i niªm yÕt gi¸
hµng    ho¸     ,   dÞch      vô    kh¸c      th×     khuyÕn       khÝch         doanh
nghiÖp doanh nghiÖp niªm yÕt gi¸.
       -Nhµ n-íc kiÓm so¸t chi phÝ s¶n xuÊt, l-u th«ng
cña c¸c doanh nghiÖp ®èi víi nh÷ng hµng ho¸ , dÞch
vô thiÕt yÕu quan träng ; thùc hiÖn kiÓm tra thanh
tra Nhµ n-íc vÒ gi¸ c¶.
       - Thùc hiÖn tõ n¨m 1990 ®Õn                     nay, Nhµ n-íc ®· sö
dông c«ng cô gi¸ c¶ ®Ó can thiÖp ®iÒu tiÕt vÜ m« c¸c
ho¹t ®éng thÞ tr-êng, thÞ tr-êng, c¸c mÆt hµng thiÕt
yÕu quan träng. nh»m æn ®Þnh gi¸ c¶ thÞ tr-êng b¶o
hé s¶n xuÊt vµ tiªu dïng, n©ng dÇn s¸t mÆt b»ng gi¸
thÞ tr-êng thÕ giíi. Tuy nhiªn, thùc tiÔn cho thÊy,
viÖc sö dông c«ng cô gi¸ c¶ ®Ó can thiÖp ®iÒu tiÕt
vÜ m« c¸c mÆt hµng thiÕt yÕu cña Nhµ n-íc hiªô qu¶
ch-a cao, thËm chÝ cßn ph¶n t¸c dông.




                                         58
      Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368



     3.2.7. Quü b×nh æn gi¸.

     Ngµy 12/4/1993. Thñ t-íng chÝnh phñ ®· ra quyÕt
®Þnh sè 151/TTG vÒ h×nh thµnh, sö dông vµ qu¶n lý
quÜ b×nh æn gi¸. Quü b×nh æn gi¸ lµ mét trong nh÷ng
biÖn ph¸p kinh tÕ quan träng ®Ó Nhµ n-íc chñ ®éng
chi phèi Cung- cÇu, ®iÒu hoµ thÞ tr-êng, æn ®Þnh gi¸
c¶   hµng ho¸ gãp phÇn æn ®Þnh ng©n s¸ch. Quü b×nh æn
gi¸ cña ChÝnh phñ trong ng©n s¸ch nhµ n-íc ®Ó sö
dông cho môc ®Ých b×nh æn gi¸. B×nh æn gi¸ Trong c¬
chÕ thÞ tr-êng lµ nhµ n-íc thùc hiÖn viÖc t¸c ®éng
vµo gi¸ thÞ tr-êng b»ng nh÷ng biÖn ph¸p kinh tÕ
thÝch hîp trong ®ã cã quü b×nh æn gi¸. Lµm cho gi¸
c¶ hµng ho¸ vËn ®éng tõ chç qu¸ thÊp hoÆc qu¸ cao
trë vÒ møc gÝa cña mÆt b»ng chung mµ x· héi chÊp
nhËn. Quü b×nh æn gi¸ lµ mét gi¶i ph¸p quan träng,
nã cã néi dung quan hÖ thÞ tr-êng ®Ó gi¶i quyÕt
chÝnh vÊn ®Ò cña thÞ tr-êng. Cã quü b×nh æn gi¸, Nhµ
n-íc ta t¹o mét lùc l-îng vËt chÊt ®Ó chñ ®éng chi
phèi Cung- cÇu, ®iÒu hoµ thÞ tr-êng, b×nh æn gi¸ c¶
hµng ho¸.
     Tõ n¨m 1994 ®Õn nay, ChÝnh phñ ®· chi hç trî cho
viÖc æn ®Þnh gi¸ mét sè s¶n phÈm träng yÕu vµ ®ßi
hái cÊp b¸ch trong ®ã cã chi hç trî mua dù tr÷ ph©n
bãn ®· thu ®-îc mét sè kÕt qu¶ nh-ng còng tån t¹i
nhiÒu vÊn ®Ò bÊt cËp.
     Tãm l¹i, viÖc h×nh thµnh vµ sö dông quy m« b×nh
æn gi¸ gi¸ nh»m môc ®Ých: gi÷ gi¸ c¶ c¸c mÆt hµng
chñ yÕu cho s¶n xuÊt vµ ®êi sèng ®-îc æn ®Þnh, gãp
phÇn kiÒm chÕ l¹m ph¸t t¹o m«i t-êng kinh tÕ an

                                       59
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


toµn, cho c¸c chñ thÓ s¶n xuÊt kinh doanh trong vµ
ngoµi n-íc yªn t©m ®Çu t- s¶n xuÊt kinh doanh, ph¸t
triÓn kinh tÕ, gãp phÇn æn ®Þnh t×nh h×nh kinh tÕ x·
héi .

      3.2.8 Dù tr÷ quèc gia

      Nhµ n-íc sö dông hÖ thèng dù tr÷ quèc gia ®Ó can
thiÖp vµo thÞ tr-êng. Dù tr÷ quèc gia lµ dù tr÷
nh÷ng s¶n phÈm thiÕt yÕu, quan träng vµ dù tr÷ vµng,
ngo¹i tÖ m¹nh . Dù tr÷ quèc gia                          cïng víi hÖ thèng
kho ®Öm trong l­u th«ng lµ “qu¶ ®Êm” m¹nh cã kh¶
n¨ng can thiÖp cã hiÖu qu¶ nh»m b¶o ®¶m sù æn ®Þnh
kinh tÕ x· héi vµ ®êi sèng nh©n d©n. vÊn ®Ò quan
träng lµ nh÷ng quy ®Þnh cô thÓ ®èi víi hÖ thèng kho
®Öm . tÝnh to¸n ®óng ®¾n, huy ®éng kÞp thêi Dù tr÷
quèc gia cã ý nghÜa quan                       träng khi cã nh÷ng biÕn
®éng lín trªn th-¬ng tr-êng.
      Do c«ng dông cña s¶n phÈm s¶n xuÊt, ®Þa ®iÓm vµ
n¬i h×nh         thµnh mµ ng-êi ta ph©n lo¹i dù tr÷ hµng
ho¸   ra     2   nhãm      lín:      Dù    tr÷     TLSX      (hµng      ho¸      c«ng
nghiÖp) vµ dù tr÷ hµng tiªu dïng. Dù tr÷ TLSX bao
gåm 4 lo¹i:
      -Dù tr÷ tiªu thô: bao gåm dù tr÷ thµnh phÈm, dù
tr÷ trªn ®-êng ®i (dù tr÷ vËn t¶i); dù tr÷ ë c¸c kho
tr¹m, cöa hµng cña c¸c doanh nghiÖp th-¬ng m¹i.
      -Dù tr÷ s¶n xuÊt: Dù tr÷ ë c¸c kho cña doanh
nghiÖp s¶n xuÊt, dù t÷ ë c¸c tæng kho cña c¸c liªn
hiÖp, dù tr÷ ë c¸c kho hµng cña c¸c doanh nghiÖp
th-¬ng m¹i.
      -Dù tr÷ quèc gia

                                          60
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    -Dù tr÷ ë t¹i khÊu chÕ phÈm .
    VÒ c¬ cÊu chñng lo¹i, Dù tr÷ TLSX th-êng lµ c¸c
lo¹i s¶n phÈm cã c«ng dông kü thuËt s¶n xuÊt nh-
nguyªn liÖu, vËt liÖu, m¸y mãc thiÕt bÞ, c¸c b¸n
thµnh phÈm, bµo b× vµ vËt liÖu bao b×, dông cô ®å
nghÒ... cßn trong s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ®èi t-îng cña
dù tr÷     lµ c¸c lo¹i gièng c©y trång, thøc ¨n gia
sóc, c¸c vËt nu«i, ph©n bãn ...
    N¬i h×nh thµnh dù tr÷ TLSX chÝnh lµ c¸c doanh
nghiÖp c¸c tæ chøc thuéc lÜnh vùc s¶n xuÊt vËt chÊt
nh- doanh nghiÖp c«ng nghiÖp, x©y dùng, giao th«ng
vË t¶i, b¶n ®iÖn th-¬ng m¹i ...v.v..
    Tõ mét nÒn kinh tÕ vËn hµnh theo c¬ chÕ kÕ ho¹ch
ho¸ tËp trung chuyÓn sang nÒn kinh tÕ hµng ho¸ víi
triÕt lý lµ “Nªn b¸n c¸i thÞ tr­êng cÇn h¬n lµ c¸i
m×nh cã”, ®· lµm c¬ cÊu dù tr÷ chñ yÕu tËp trung ë
kh©u ®· chuyÓn dÇn sang lÜnh vùc l-u th«ng, ®ã lµ dù
tr÷ thµnh phÈm vµ dù tr÷ cung tiªu. Dù tr÷ thµnh
phÈm lµ kho tån h×nh thµnh do c¸c vËt phÈm vËt t-
s¶n xuÊt tõ c¸c xÝ nghiÖp ®Ó l¾p r¸p, s¾p bé, vËn
chuyÓn hoÆc cung tiªu.Dù tr÷ cung tiªu lµ kho tån
h×nh thµnh do xÝ nghiÖp cung cÊp cho nhu cÇu s¶n
xuÊt cña c¸c xÝ nghiÖp c«ng nghiÖp hoÆc cung cÊp cho
thÞ tr-êng.
    Dù tr÷ l-u th«ng cã thÓ dùa vµo c¸c t¸c dông cña
nã mµ chi thµnh: Dù tr÷ th-êng xuyªn, Dù tr÷ b¶o
hiÓm, Dù tr÷ theo thêi vô.
    Trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ kø ho¹ch ho¸ tËp
trung, chóng ta th-êng quan niÖm chøc n¨ng cña dù


                                      61
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


tr÷ quèc gia lµ nh»m ®¶m b¶o c¸c nhu cÇu cña nÒn
kinh tÕ quèc d©n trong nh÷ng tr-êng hîp ®Æc biÖt:
Thiªn tai, mÊt          mïa vµ cã chiÕn tranh                    ..v.v... Dù
tr÷ quèc gia ®-îc sö dông vµo c¸c môc ®Ých kh¾c phôc
nhanh chãng nh÷ng hËu qu¶ cña chóng. Ngµy nay, trong
®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng víi t- c¸ch lµ c«ng
cô ®iÒu tiÕt vÜ m« cña nhµ n-íc, më réng vµ chñ ®éng
trong c¸c quan hÖ quèc tÕ                  lµm cho nÒn kinh tÕ thÕ
giíi. Víi chøc n¨ng             lµ c«ng cô ®iÒu tiÕt vÜ m« cña
nhµ n-íc trong nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng, dù tr÷ quèc
gia can thiÖp ®Ó b×nh æn t×nh h×nh kinh tÕ x· héi,
t×nh h×nh thÞ tr-êng, gãp phÇn b¶o hé quyÒn lîi
ng-êi s¶n xuÊt còng nh- ng-êi tªu dïng.
    C¬ chÕ thÞ tr-êng vËn ®éng theo c¸c qui luËt vèn
cã cña nã nªn sù can thiÖp cña nhµ n-íc lµ ®ßi hái
tÊt yÕu ®Ó kh¾c phôc nh÷ng khiÕm khuyÕt cña nÒn kinh
tÕ thÞ tr-êng.
    Dù tr÷ quèc gia tham gia vµo viÖc b×nh æn t×nh
h×nh Cung- cÇu trong nh÷ng vËt t- chiÕn l-îc, nh-
x¨ng dÇu, ph©n bãn.
    Trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ                       më víi 2 xu h-íng
h-íng c¬ b¶n cña thÕ giíi lµ : tù do ho¸ kinh tÕ vµ
d©n chñ ho¸ (phi tËp trung ho¸ ) kinh tÕ víi nhiªu
s¾c th¸i vµ nhiÒu tr×nh ®é kh¸c nhau nh»m ph¸t huy
®éng lùc cña c¬ chÕ thÞ tr-êng cã sù can thiÖp chñ
quan cña nhµ n-íc vµo sù ph¸t triÓn kh¸ch quan cña
nÒn kinh tÕ, dù tr÷ quèc gia cã vai trß quan träng
trong nÒn kinh tÕ thÕ giíi. §èi v¬Ý mçi quèc gia,
lùc l-îng dù tr÷ hïng m¹nh sÏ cho ph¸p më réng vµ


                                      62
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


chñ ®éng trong c¸c quan hÖ quèc tÕ bao gåm c¶ viÖc
viÖn trî khÈn cÊp cho c¸c n-íc khi cÇn thiÕt. ë n-íc
ta, nÕu kh«ng cã khèi l-îng vµ c¬ cÊu mÆt hµng dù
tr÷ ®Çy ®ñ th× khã øng phã kÞp t×nh h×nh quèc tÕ
hiÖn nay.
    Trong thùc tÕ qu¶n lý dù tr÷ ë c¸c n-íc, ng-êi
ta th-êng sö dông 2 chØ tiªu c¬ b¶n: Dù tr÷ tuyÖt
®èi vµ dù tr÷ t-¬ng ®èi. Hai lo¹i chØ tiªu nµy ®-îc
sö dông cho tÊt c¶ c¸c lo¹i dù tr÷ trong nÒn kinh
tÕ, dù tr÷ quèc gia còng ®-îc qu¶n lý theo c¸c chØ
tiªu ®ã
  -Dù tr÷ tuyÕt ®èi: Dah = D0d x Pbq ;                          Dac =Dah         x G


                 Ddh                              Dqh
-Dù tr÷ t-¬ng ®èi: D0d =                                  ;        D0sf    =
x 100
                 Pbq                                     M
                                                   Dbq
             Kd =                     x100
                               Q
                    a       0
    ë ®©y: D         h   , D sf: Dù tr÷ tuyÕt ®èi t-¬ng øng víi
c¸c ®¬n vÞ tÝnh hiÖn vËt vµ gi¸ trÞ .
    D0d ; D0sf : Dù tr÷ t-¬ng ®èi t-¬ng øng sè ngµy vµ
% so víi tæng nhu cÇu.
    Dbq : Dù tr÷ b×nh qu©n tuyÕt ®èi.
    Kd: Dung l-îng dù tr÷ so víi khèi l-îng s¶n
xuÊt.
    M, Pbq: khèi l-îng tiªu dïng vËt t- hiÖn vËt
t-¬ng øng kú kÕ ho¹ch vµ trong mét ngµy ®ªm.
    G: Gi¸ c¶ ®¬n vÞ hµng ho¸ vËt t-.
    Q: Khèi l-îng s¶n xuÊt s¶n phÈm hiÖn vËt.


                                         63
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    Trong c«ng t¸c qu¶n lý hµng tån kho. Dù tr÷
(Storage) nh»m kh¾c phôc vµ h¹n chÕ c¸c thiÖt h¹i vÒ
viÖc b¸n s¶n phÈm do vËn chuyÓn ®Õn kh«ng kÞp nªn cã
nhu cÇu cña kh¸ch hµng nh-ng kh«ng b¸n ®-îc, ®ång
thêi chèng l¹i viÖc dù tr÷ qu¸ lín lµm ®äng vèn vµ
lµm h- háng hµng ho¸ do ®Ó trong kho qu¸ l©u, chËm
®-îc ®æi míi, ng-êi ta th-êng ph¶i                         nghiªn cøu quy
luËt tiªu dïng cña thÞ tr-êng t¹i c¸c ®iÓm b¸n, råi
sö dông c¸c c«ng cô cña lý thuyÕt tån kho dù tr÷ ®Ó
sö lý. L-îng hµng ho¸ tån kho ë mét cöa hµng ®-îc
tÝnh ®-îc tÝnh theo c«ng thøc cña Willson:




    ë ®©y:
    T: l-îng hµng dù tr÷ trong kho xem xÐt.
    C; Chi phÝ ®Æt mua hµng t¹i nhµ m¸y .
    Q: L-îng s¶n phÈm b¸n ra c¶ n¨m b×nh qu©n (theo
c¸c n¨m tr-íc ).
    A: Lµ chi phÝ ®Ó l-u kho mét s¶n phÈm.
    Møc dù tr÷ hµng ho¸ vËt t- ë c¸c doanh nghiÖp lµ
c¬ së cña c«ng t¸c kÕ ho¹ch ho¸ dù tr÷. Møc dù tr÷
doanh nghiÖp còng lµ c¬ së ®Ó ®Õ x¸c ®Þnh qui m« dù
tr÷ trong nÒn kinh tÕ quèc d©n.
    Møc dù tr÷ vÒ mét lo¹i hµng ho¸ vËt t- cô thÓ ®-îc
x¸c ®Þnh theo c«ng thøc:
    Mdt= Dtx + Dbh+ Dchb
     Trong ®ã: Mat: Møc dù tr÷
                 Dtx: Dù tr÷ th-êng xuyªn b×nh qu©n
    D®h: Dù tr÷ b¶o hiÓm

                                      64
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    Dchb: Dù tr÷ chuÈn bÞ
    Dù tr÷ thêi vô lµ mét d¹ng ®Æc biÖt ®-îc h×nh
thµnh trong ®iÒu kiÖn cã sù t¸c ®éng lín cña c¸c
nh©n tè thêi vô . sè l-îng dù tr÷                          thêi vô tèi ®a
(Dtvmax) ®-îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc Dtvmax = Mvx Ttv
    ë ®©y:       Mv: Møc tiªu dïng hµng ho¸ vËt t- trong
mét ngµy ®ªm
     Ttv : Thêi gian gi¸n ®o¹n trong viÖc nhËp hµng
hay thêi gian ng¾t qu·ng gi÷a hai vô thu ho¹ch.
    §Ó huy ®éng mäi nguån hµng ho¸ di chuyÓn kinh
doanh cÇn tæ chøc vµ qu¶n lý tèt tæng dù tr÷ hµng
ho¸ trong nÒn kinh tÕ quèc d©n.trong thùc tÕ qu¶n lý
dù tr÷, ng-êi ta th-êng quan niÖm. Tæng dù tr÷                                hµng
ho¸ lµ tæng dù tr÷ tiªu thô vµ dù tr÷ s¶n xuÊt. Qu¶n
lý lo¹i dù tr÷ nµy thùc chÊt lµ ®Þnh møc sè l-îng dù
tr÷ hîp lý, qui ®Þnh c¬ cÊu vµ tæ chøc ë tÇm vÜ m«
viÖc ®iÒu tiÕt dù tr÷ ë c¸c kh©u vµ theo c¸c lo¹i
vËt t- hµng ho¸.
    ChiÕn l-îc dù tr÷ quèc gia lµ hÖ thèng cña c¸c
chñ tr-¬ng biÖn ph¸p chñ yÕu cña nhµ n-íc nh»m b¶o
®¶m cho lùc l-îng dù tr÷ quèc gia ®ñ m¹nh vµ ph¸t
triÓn c¶ b»ng hiÖn vËt vµ b»ng ngo¹i tÖ trong vßng
mét thêi gian nhÊt ®Þnh th«ng qua c¸c môc tiªu cÇn
®¹t ®-îc ë dù tr÷ quèc gia.
    Néi dung cña chiÕn l-îc dù tr÷ quèc gia bao gåm:
    -Ph©n tÝch t×nh trong n-íc vµ quèc tÕ, h×nh
thµnh mÆt hµng dù tr÷ quèc gia, ph-¬ng thøc dù tr÷
b»ng hiÖn vËt hay tiÒn cho phï hîp víi qu¸ tr×nh ®æi
míi nÒn kinh tÕ.


                                      65
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    -ChiÕn l-îc qui m« dù tr÷                        trong nÒn kinh tÕ
hiÖn nay ë n-íc ta, dù tr÷ víi khèi l-îng bao nhiªu?
qui chÕ ®æi míi dù tr÷.
    -ChiÕn l-îc c¬ së vËt chÊt kü thuËt cho c«ng t¸c
dù tr÷ vÊn ®Ò qui ho¹ch m¹ng l-íi kho tr¹m                                    vµ
ph-¬ng tiÖn kü thuËtcÇn thiÕt.
    -ChiÕn l-îc vÒ nh©n sù bao gåm:                        c¬ cÊu         bé m¸y
qu¶n lý, dù tr÷, nh©n lùc.
    -C¬ chÕ qu¶n lý vµ ph©n bæ dù tr÷ quèc                                    gia
trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng.
    §èi víi n-íc ta, mét n-íc mµ ph©n bãn cßn phô
thuéc chñ yÕu vµo nhËp khÈu th× viÖc dù tr÷ ph©n bãn
l¹i cµng cÇn thiÕt. l-îng ph©n bãn dù tr÷ sÏ ®-îc
tung ra thÞ tr-êng cã sù thiÕu hôt, nh»m lu«n cã ®ñ
l-îng ph©n bãn cho s¶n xuÊt, æn ®Þnh gi¸ c¶ ®¶m b¶o
hiÖu qu¶ cña s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, ®¶m b¶o lîi Ých
cña ng-êi n«ng d©n. nã còng lµ mét yÕu tè quan träng
®Ó æn ®Þnh t©m lý ng-êi tiªu dïng, trÊn ¸p nh÷ng
doanh nghiÖp c¬ héi, lîi dông ®Ó n©ng gi¸. VÒ vÊn ®Ò
nµy, chÝnh phñ ®· cho phÐp nh- sau:Lo¹i ph©n bãn dù
tr÷ th-êng xuyªn lµ ph©n ure víi møc dù tr÷                              lµ 10%
so víi tæng sè ph©n ure sö dông cho s¶n xuÊt n«ng
nghiÖp vµ c¬ chÕ dù tr÷ lµ dù tr÷ l-u th«ng.




                                      66
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


                                     PhÇn II

  HÖ thèng c¸c tæ chøc kinh doanh ph©n bãn v« c¬
                   ë ViÖt Nam

1-/ C¸c lo¹i h×nh Doanh nghiÖp kinh doanh ph©n bãn
    v« c¬ ë ViÖt nam.

1.1-/        Kh¸i niÖm Doanh nghiÖp (DN):
    Lµ mét bé phËn kh«ng thÓ thiÕu ®-îc cña bÊt cø
hÖ thèng kinh tÕ nµo, doanh nghiÖp lµ mét thùc thÓ
kinh tÕ tån t¹i vµ ph¸t triÓn tõ khi c¬ chÕ thÞ
tr-êng h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn nh÷ng quan niÖm vÒ
DN vÉn ®ang cßn cã nhiÒu ý kiÕn kh¸c nhau. Cã thÓ
xÕp thµnh ba lo¹i quan niÖm (c¨n cø vµo qu¸ tr×nh
lÞch sö t- t-ëng qu¶n lý vµ møc ®é tiÕn bé cña c¬
chÕ qu¶n lý).

    + Quan niÖm 1:                DN ®-îc coi lµ mét”Cç m¸y” mét
“C«ng cô” t¹o ra tiÒn (lîi nhuËn) vµ ph©n phèi lîi
nhuËn quan niÖm nµy ®Ò cao môc ®Ých lîi nhuËn cña
DN. Râ rµng quan niÖm nµy rÊt phiÕn diÖn, chØ phï
hîp víi giai ®o¹n ph¸t triÓn ®Çu cña c¬ chÕ thÞ
tr-êng d-íi chÕ ®é T- b¶n chñ nghÜa (phæ biÕn vµo
thÕ kû 17 - 19 ).

    + Quan niÖm 2 : DN ®-îc coi lµ mét tæ chøc cã
cÊu tróc bªn trong nh- mét hÖ thèng kinh tÕ ®-îc ®Æt
trong m«i tr-êng ph¸p luËt chung. Quan niÖm nµy ®Ò
cao yÕu tè cÊu tróc, yÕu tè tæ chøc cña DN phæ biÕn
vµo ®Çu thÕ kû ®Õn thËp kû 60.



                                         67
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    + Quan niÖm 3 : DN                  ngoµi môc ®Þch lîi nhuËn vµ
cã cÊu tróc chÆt chÏ ph¶i ®-îc coi nh- mét c¬ thÓ
sèng, tÕ bµo sèng víi ®Çy ®ñ nh÷ng tÝnh chÊt, ®Æc
®iÓm cña thùc thÓ sèng . Do vËy DN ngoµi chøc n¨ng
kinh tÕ ph¶i cã nh÷ng chøc n¨ng vÒ v¨n ho¸, x· héi,
chÝnh trÞ ... §©y chÝnh lµ quan niÖm hiÖn ®¹i ®-îc
nhiÒu tr-êng ph¸i qu¶n lý hiÖn ®¹i ph¸t triÓn vµ øng
dông trong x©y dùng vµ qu¶n lý DN. DN hiÖn ®¹i cã
vßng ®êi, cã chu kú tån t¹i, cã v¨n ho¸ riªng, triÕt
lý riªng.

    Theo tõ ®iÓn B¸ch khoa ViÖt Nam: DN lµ mét ®¬n
vÞ kinh doanh ®-îc thµnh lËp nh»m môc ®Ých chñ yÕu
lµ thùc hiÖn c¸c ho¹t ®éng kinh doanh cña nh÷ng chñ
së h÷u (Nhµ n-íc, tËp thÓ, t- nh©n) vÒ mét hay nhiÒu
ngµnh. C¸c h·ng bu«n, c¸c C«ng ty, c¸c XÝ nghiÖp s¶n
xuÊt dÞch vô ..., ®-îc thµnh lËp chÝnh thøc trªn c¬
së hîp ph¸p. Nh÷ng DN cã t- c¸ch ph¸p nh©n ®-îc
thµnh lËp trªn c¬ së: Cã môc tiªu, ngµnh nghÒ kinh
doanh râ rµng, cã vèn ph¸p ®Þnh, vèn ®iÒu lÖ phï hîp
víi quy m« vµ ngµnh nghÒ kinh doanh ; ng-êi qu¶n lý,
®iÒu hµnh ho¹t ®éng kinh doanh ph¶i cã tr×nh ®é
chuyªn m«n t-¬ng øng mµ ph¸p luËt ®ßi hái víi mét sè
ngµnh nghÒ.

1.2-/        Nh÷ng yÕu tè cÊu thµnh DN:
    Trong c¬ chÕ thÞ tr-êng bÊt cø mét DN nµo còng
ph¶i cã nh÷ng yÕu tè cÊu thµnh c¬ b¶n.

    - Tªn DN : Yªu cÇu vÒ tªn DN ph¶i ®éc ®¸o hîp
ph¸p (cã ®¨ng ký), chuyÓn nh-îng ®-îc.

                                         68
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    C¸ch ®Æt tªn cã thÓ rÊt kh¸c nhau thÓ hiÖn quyÒn
tù do cña Nhµ kinh doanh nh-ng xu h-íng chung cu¶
c¸c DN th-êng theo c¸ch ®Æt tªn sau: LÊy tªn c¸ nh©n
chñ DN, tªn ®Þa ph-¬ng lµm tªn DN, tªn ngµnh nghÒ vµ
lÜnh vùc ho¹t ®éng; tªn hµm ý chiÕn l-îc; tªn gîi
c¶m h×nh ¶nh vµ ®Æc ®iÓm DN. Trong qu¶n lý Nhµ n-íc
®èi víi DN ë n-íc ta hiÖn nay, vÊn ®Ò ®Æt tªn DN cÇn
ph¶i ®-îc chó ý ®Ó tr¸nh trïng lÆp, ph¶i söa ®i söa
l¹i nhiÒu lÇn hoÆc kh«ng ®¸p øng ®-îc yªu cÇu khi më
réng giao dÞch quèc tÕ.

    - Vèn cña DN : lµ c¸c nguån lùc tµi chÝnh vµ phi
tµi chÝnh ®· ®-îc l-îng gi¸ thµnh tiÒn tÖ ®-îc DN sö
dông vµ chÞu tr¸ch nhiÖm nh»m môc ®Ých sinh lêi.

    CÇn ph©n biÖt c¸c bé phËn cÊu thµnh cña vèn.

    + Theo tÝnh chÊt së h÷u: Vèn së h÷u cña DN (vèn
®iÒu lÖ, ph¸p ®Þnh) vµ vèn vay.

    + Theo ®Æc ®iÓm chu chuyÓn vµ h¹ch to¸n chi phÝ
vèn: vèn cè ®Þnh, vèn l-u ®éng.

    + Theo tiÕn ®é ®-a vèn vµo sö dông: vèn ®Çu t-
ban ®Çu, vèn bæ sung, vèn ®· gãp, vèn ch-a gãp.

    + Theo tÝnh chÊt cña vèn: Cã vèn h÷u h×nh vµ vèn
v« h×nh. Trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay, tû lÖ vèn v« h×nh
cã xu h-íng t¨ng nhanh vµ cã vai trß ngµy cµng quan
träng.

    Trong qu¶n lý Nhµ n-íc ®èi víi DN vÒ vèn cÇn
ph¶i chó ý:



                                      69
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    + Sù ®éc lËp vÒ së h÷u                   vèn cña DN víi t- c¸ch
lµ mét ph¸p nh©n.

    + Tû lÖ vèn vay/vèn ®iÒu lÖ.

    + Tû lÖ vèn h÷u h×nh /vèn v« h×nh.

    + Tû lÖ vèn cè ®Þnh /vèn sö dông.

    - H×nh thøc ph¸p lý cña DN: §©y lµ yÕu tè rÊt
quan träng, nhÊt lµ trong ®iÒu kiÖn më cöa, héi nhËp
hiÖn nay v× h×nh thøc ph¸p lý rÊt phøc t¹p kh«ng
nh÷ng phô thuéc vµo thÓ chÕ ph¸p lý cña quèc gia DN
®¨ng ký ho¹t ®éng mµ cßn phô thuéc vµo quy m«, tÝnh
chÊt së h÷u vµ chÕ ®é tr¸ch nhiÖm ph¸p lý cña DN. VÒ
mÆt qu¶n lý h×nh thøc ph¸p lý chÝnh lµ c¬ së ®Ó ph©n
lo¹i DN thµnh c¸c lo¹i h×nh kh¸c nhau víi chÕ ®é
qu¶n lý vµ c¬ chÕ ®iÒu hµnh kh¸c nhau.

    ë ViÖt Nam hiÖn nay cã 6 lo¹i h×nh DN : C«ng ty
t- nh©n C«ng ty TNHH, C«ng ty cæ phÇn, HTX, DN cã
vèn ®Çu t- n-íc ngoµi vµ DN Nhµ n-íc. S¸u lo¹i h×nh
nµy ®-îc ®iÒu chØnh b»ng mét sè luËt chung vµ mét sè
luËt riªng cho tõng lo¹i h×nh. T×nh h×nh ®ã g©y nªn
sù phøc t¹p trong qu¶n lý Nhµ n-íc ®èi víi DN còng
nh- ho¹t ®éng s¶n xuÊt - kinh doanh cña DN.

    Trªn thÕ giíi, c¸c n-íc kh¸c nhau th-êng cã h×nh
thøc ph¸p lý kh¸c nhau tuú thuéc vµo thÓ chÕ luËt
ph¸p cña n-íc ®ã (th-êng luËt, d©n luËt hay t«n gi¸o
luËt). Tuy nhiªn cã mét sè h×nh thøc cã tÝnh chÊt
phæ biÕn mÆc dï tªn gäi vµ mét sè ®iÓm chi tiÕt cã
kh¸c nhau. ViÖc nghiªn cøu, hÖ thèng vµ tuyªn truyÒn


                                      70
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


c¸c h×nh thøc DN nµy cã ý nghÜa lín ®Ó chóng ta n¾m
b¾t ®-îc bøc tranh chung vÒ lo¹i h×nh DN trªn thÕ
giíi , cã hiÓu biÕt nhÊt ®Þnh khi t×m hiÓu vµ tiÕp
xóc víi c¸c DN n-íc ngoµi.

1.3-/        Chøc n¨ng DN:
    Chøc n¨ng DN lµ kh¸i niÖm cò nh-ng trong qu¸
tr×nh ph¸t triÓn DN, ph¸t triÓn c¬ chÕ qu¶n lý vµ
c¸c khoa häc kinh tÕ, vÊn ®Ò chøc n¨ng cña DN lu«n
®ßi hái ph¶i nhËn thøc l¹i lµm c¬ së ph¸t triÓn c¸c
vÊn ®Ò qu¶n lý liªn quan ®Õn ho¹t ®éng DN.

    DN cã c¸c chøc n¨ng c¬ b¶n sau:

    1.3.1.Chøc n¨ng ®Þnh h-íng chiÕn l-îc:

    §Þnh h-íng chiÕn l-îc lµ sù x¸c ®Þnh môc tiªu,
nhiÖm vô vµ nh÷ng ph-¬ng ph¸p c¬ b¶n ®Ó ®¹t môc
tiªu. Thùc chÊt cña ®Þnh h-íng lµ lùa chän ph-¬ng ¸n
tèi -u nh»m hoµn thµnh nhiÖm vô cña DN ®Æt ra trªn
c¬ së chøc n¨ng cña nã.                  C¨n cø cña ®Þnh h-íng lµ sù
nhËn thøc c¸c quy luËt, t×nh h×nh vµ xu h-íng vËn
®éng cña thÞ tr-êng, thùc tr¹ng cña DN vµ nhÊt lµ sù
hiÓu biÕt, nh¹y c¶m vµ tr©n träng cña ng-êi qu¶n lý.
Vai trß cña ®Þnh h-íng chiÕn l-îc trong DN v« cïng
quan träng. Nã gióp cho c¸c nhµ DN:

    + Chñ ®éng trong s¶n xuÊt kinh doanh vµ thùc
hiÖn chøc n¨ng qu¶n trÞ kinh doanh.

    + X¸c ®Þnh râ môc tiªu vµ ®éng viªn ®-îc mäi lùc
l-îng tËp trung vµo thùc hiÖn môc tiªu.



                                         71
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    + ViÖc ®Þnh h-íng lµ c¨n cø cho viÖc kiÓm tra vµ
®¸nh gi¸ kÕt qu¶ trong qu¶n lý DN.

    1.3.2. Chøc n¨ng tæ chøc:

    Ho¹t ®éng cña DN cã hiÖu qu¶ khi c«ng t¸c tæ
chøc ®-îc thùc hiÖn mét c¸ch khoa häc, hîp lý vµ c¬
chÕ vËn hµnh khoa häc. ChÝnh s¸ch tæ chøc lµ sù bè
trÝ, s¾p xÕp ®Ó mçi thµnh viªn hay nhãm ng-êi kh¼ng
®Þnh ®-îc nhiÖm vô mµ m×nh ®¶m nhiÖm. Khi hä nhËn
thøc ®ãng vai trß vµ vÞ trÝ cña m×nh th× tù kh¾c hä
chñ ®éng ®Ó lµm viÖc víi yªu cÇu cña ng-êi tæ chøc
®Æt ra. Trong nh÷ng DN, ®iÒu khã kh¨n nhÊt trong
chøc n¨ng tæ chøc lµ lµm sao h-íng mäi thµnh viªn
riªng lÎ cïng hµnh ®éng theo mét ý chÝ ®Ó nh»m môc
®Ých ®· ®Þnh. Muèn vËy, chøc n¨ng tæ chøc ®ßi hái
ph¶i:

    - ChØ râ nhiÖm vô vµ yªu cÇu cña nhiÖm vô ®ã.

    - ChØ râ quyÒn h¹n vµ ph¹m vi quyÒn h¹n.

    - Cã ®ñ th«ng tin ®Ó xö lý.

    - Cã ®ñ c«ng cô ®Ó thùc hiÖn.

    §Ó thùc hiÖn ®iÒu ®ã, ®ßi hái DN ph¶i x¸c ®Þnh
®-îc mét c¬ cÊu tæ chøc bé m¸y khoa häc, hîp lý,
®ång thêi ph¶i cã mét quy chÕ lµm viÖc chÆt chÏ. C¬
cÊu tæ chøc bé m¸y ®ã ph¶i tÝnh ®Çy ®ñ vÒ c¸c nh©n
tè con ng-êi, còng nh- ph-¬ng thøc phèi hîp trong
qu¸ tr×nh ho¹t ®éng mét c¸ch linh ho¹t, n¨ng ®éng vµ
tù gi¸c. Mét tæ chøc ®-îc gäi lµ tæ chøc cã khoa
häc, khi tæ chøc ®ã thùc hiÖn tèt viÖc bè trÝ vµ sö

                                         72
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


dông tèt nh©n lùc dùa trªn c¬ së c¸c yÕu tè vËt chÊt
cña qu¸ tr×nh s¶n xuÊt Kinh doanh. §iÒu ®ã cã nghÜa
lµ tõ c«ng viÖc ®Ó chän ng-êi vµ bè trÝ ng-êi. Qu¶n
lý con ng-êi lµ ®Ó ra nhiÖm vô t¹o ®iÒu kiÖn cho hä
vµ kiÓm tra ®¸nh gi¸ kÕt qu¶ cuèi cïng cña hä. Qu¶n
lý con ng-êi lµ c«ng viÖc th-êng xuyªn cña chñ DN
(cã thÓ b»ng trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp). Th«ng qua
qu¶n lý con ng-êi mµ qu¶n lý s¶n xuÊt, kinh doanh
bëi v× mäi thµnh b¹i tèt xÊu sai sãt vÒ kinh tÕ, kü
thuËt ... ®Òu do hoÆc chñ yÕu do con ng-êi quyÕt
®Þnh.




                                         73
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368



    1.3.3. Chøc n¨ng ®iÒu khiÓn (qu¶n lý) :

    Lµ mét trong nh÷ng chøc n¨ng c¬ b¶n cña ho¹t
®éng s¶n xuÊt - kinh doanh cña DN. NÕu nh- chøc n¨ng
®Þnh h-íng lµ sù x¸c ®Þnh mùc tiªu, chøc n¨ng tæ
chøc lµ bè trÝ vµ khai th¸c tiÒm lùc con ng-êi, th×
chøc n¨ng qu¶n lý sÏ lµ nh©n tè ®Ó biÕn kh¶ n¨ng
thµnh hiÖn thùc. Chøc n¨ng qu¶n lý cã néi dung rÊt
réng, tuy nhiªn chØ tËp trung vµo : Qu¶n lý s¶n
xuÊt; Qu¶n lý nguån cung cÊp vËt t-, hµng ho¸;                                Qu¶n
lý ho¹t ®éng th-¬ng m¹i;               Qu¶n lý tµi chÝnh:

    1.3.4. Chøc n¨ng kiÓm tra :

    KiÓm tra lµ mét trong nh÷ng chøc n¨ng c¬ b¶n cña
ho¹t ®éng s¶n xuÊt. Kinh doanh cña DN, nã ®ßi hái DN
so¸i x· héi l¹i quyÕt ®Þnh cña m×nh ®· ®-îc thùc
hiÖn ®Õn ®©u, nh- thÕ nµo, trªn c¬ së ®ã mµ ®iÒu
chØnh theo ®óng môc tiªu ®· ®Þnh.

1.4-/   C¸c tiªu thøc x¸c ®Þnh lo¹i h×nh doanh
    nghiÖp kinh doanh ph©n bãn v« c¬ ë ViÖt nam.
    1.4.1. C¸c tiªu thøc chung.

    Cã rÊt nhiÒu c¸ch ph©n lo¹i DN vµ ng-êi ta cÇn
ph©n lo¹i DN theo nh÷ng c¸ch kh¸c nhau tuú theo môc
®Ých nghiªn cøu, hoÆc qu¶n lý, kinh doanh.

    - Ph©n theo ngµnh nghÒ ho¹t ®éng: Ph©n lo¹i nµy
cho phÐp ph©n tÝch c¸c khu vùc cÇn khuyÕn khÝch ph¸t
triÓn DN nh- khu vùc dÞch vô (c¸c lÜnh vùc tµi
chÝnh, b¶o hiÓm, dÞch vô Nhµ n-íc, dÞch vô truyÒn
thèng ...). Khu vùc c«ng nghÖ (chÕ biÕn, x©y dùng

                                      74
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


...) . CÇn l-u ý lµ DN ë mçi ngµnh nghÒ cã ®Æc thï
riªng vÒ vèn, tÝnh chÊt kinh doanh, thÞ tr-êng ...
vµ ®iÒu nµy rÊt cÇn thiÕt khi ph¸t triÓn hoÆc qu¶n
lý DN.

    - Ph©n theo quy m« (DN quy m« lín, võa, nhá) cho
phÐp nghiªn cøu c¬ cÊu quy m« vµ chØ ra quy luËt cña
hÖ thèng DN.        VÒ tû träng cña c¸c nhãm DN cã quy m«
kh¸c nhau. VÊn ®Ò lµ mçi lo¹i quy m« cã -u thÕ,
nh-îc ®iÓm riªng cã ý nghÜa bæ sung cho nhau.

    - Ph©n theo tÝnh chÊt së h÷u ®Ó nghiªn cøu c¬
cÊu thµnh phÇn kinh tÕ vµ c¸c h×nh thøc liªn doanh
liªn kÕt hîp t¸c víi nhau trong ho¹t ®éng, bao gåm
c¸c lo¹i h×nh:

    + Doanh nghiÖp thuéc së h÷u Nhµ n-íc (DN Nhµ
n-¬c) lµ lo¹i h×nh DN ho¹t ®éng (kinh doanh ) trong
khu vùc kinh tÕ Nhµ n-íc (Së h÷u c¬ b¶n vÒ vèn lµ së
h÷u Nhµ n-íc). Nãi c¸ch kh¸c, DNNN lµ tæ chøc kinh
doanh do Nhµ n-íc thµnh lËp, ®Çu t- vèn vµ qu¶n lý
víi t- c¸ch lµ chñ së h÷u, ®ång thêi lµ mét ph¸p
nh©n kinh tÕ, ho¹t ®éng theo ph¸p luËt vµ b×nh ®¼ng
tr-íc ph¸p luËt.

    + DN t- nh©n: Do c¸ nh©n lµm chñ, chÞu tr¸ch
nhiÖm b»ng toµn bé tµi s¶n cña m×nh vÒ mäi ho¹t ®éng
cña C«ng ty. ChÞu tr¸ch nhiÖm v« h¹n vÒ c¸c kho¶n nî
cña m×nh.

    +C«ng ty cæ phÇn : Vèn cña C«ng ty ®-îc chia ®Òu
thµnh nh÷ng phÇn b»ng nhau gäi lµ cæ phÇn. Ng-êi së


                                      75
      Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


h÷u c¸c cæ phÇn lµ cæ ®«ng chØ chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ
c¸c kho¶n nî cña C«ng ty cho ®Õn hÕt gi¸ trÞ cæ phÇn
mµ hé së h÷u. C«ng ty l÷ hµnh cæ phÇn cã kh¶ n¨ng
huy ®éng vèn lín th«ng qua viÖc ph¸t hµnh cæ phiÕu
vµ tr¸i phiÕu. Trõ c¸c tr-êng hîp ngoµi lÖ ngoµi ra
c¸c cæ phiÕu do C«ng ty ph¸t hµnh ®-îc l-u th«ng tù
do. C¸c thµnh viªn cña C«ng ty lo¹i nµy kh«ng Ýt h¬n
7.

     + C«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n: lµ C«ng ty cã Ýt
nhÊt hai thµnh viªn gãp vèn thµnh lËp vµ tÊt c¶ chØ
chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ c¸c kho¶n nî cña C«ng ty cho ®Õn
hÕt gi¸ trÞ phÇn vèn mµ hä së h÷u. PhÇn gãp vèn cña
c¸c thµnh viªn d-íi bÊt kú h×nh thøc nµo (b»ng hiÖn
vËt, b»ng së h÷u c«ng nghiÖp hoÆc b»ng tiÒn) ®Òu
ph¶i ®ãng ®ñ khi thµnh lËp C«ng ty. PhÇn gãp vèn cña
c¸c thµnh viªn kh«ng ®-îc thÓ hiÖn d-íi h×nh thøc
chøng kho¸n nµo.

     Sè vèn gãp ®-îc ghi râ trong ®iÒu lÖ, mçi thµnh
viªn ®-îc cÊp mét b¶n ®iÒu lÖ lµ b»ng chøng cho t-
c¸ch thµnh viªn cña m×nh.

     + C«ng ty liªn doanh vµ C«ng ty cã vèn 100 % cña
n-íc ngoµi. Mét lo¹i h×nh ®Æc biÖt trong ®ã cã sù
tham gia cña mét hoÆc mét vµi chñ ®Çu t-, trong ®ã
mét phÇn hoÆc toµn bé vèn thuéc së h÷u cña ng-êi hoÆc
tæ chøc n-íc ngoµi. Lo¹i DN nµy ®-îc tæ chøc vµ ho¹t
®éng theo luËt ®Çu t- n-íc ngoµi.

     - Dùa vµo hÖ thèng c¬ quan qu¶n lý ngµnh däc c¸c
DN cã thÓ cã :

                                       76
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    + DN thuéc ngµnh.

    + DN kh«ng thuéc ngµnh.

    1.4.2. HÖ thèng c¸c DN kinh doanh ph©n bãn ë
        ViÖt Nam.

    Cã nhiÒu c¸ch ®Ó ph©n lo¹i c¸c DN s¶n xuÊt kinh
doanh ph©n bãn v« c¬ ë ViÖt Nam. D-íi ®©y lµ mét sè
c¸ch ph©n lo¹i th-êng dïng.

    1.4.2.1.Ph©n lo¹i theo tÝnh chÊt ho¹t ®éng kinh
        doanh :

    Theo c¸c ph©n lo¹i nµy hÖ thèng c¸c DN kinh
doanh     ph©n bãn v« c¬ ë ViÖt Nam bao gåm:

        -C¸c DN s¶n xuÊt ph©n bãn

    - C¸c DN th-¬ng m¹i kinh doanh ph©n bãn.

 C¸c DN s¶n xuÊt ph©n bãn.

    - Tæng C«ng ty Ho¸ chÊt ViÖt Nam lµ DN s¶n xuÊt
ph©n bãn lín nhÊt ë n-íc ta cung cÊp cho s¶n xuÊt
n«ng nghiÖp. HiÖn nay Tæng C«ng ty Ho¸ chÊt cã 4 c¬
së s¶n xuÊt ph©n l©n, mét c¬ së s¶n xuÊt ph©n u rª;
3 ®¬n vÞ s¶n xuÊt nguyªn liÖu: quÆng ApatÝt, pyric,
vµ serpentin víi tæng s¶n l-îng quÆng lµ 690.000
tÊn/n¨m; 11 ®¬n vÞ s¶n xuÊt ph©n tæng hîp NPK víi
s¶n l-îng 163.000 tÊn/n¨m.

    - Nhµ m¸y supe phèt ph¸t Long Thµnh: §©y lµ nhµ
m¸y s¶n xuÊt ph©n l©n ®Çu tiªn ë MiÒn Nam, víi c«ng
suÊt 400.000 tÊn/n¨m. Nhµ m¸y Long Thµnh ®· liªn
doanh víi n-íc ngoµi ®Ó s¶n xuÊt ph©n bãn tæng hîp


                                         77
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


NPK víi c«ng suÊt thiÕt kÕ 350.000 tÊn NPK/n¨m vµ ®·
®i vµo s¶n xuÊt cuèi n¨m 1998.

    - C«ng ty ho¸ chÊt vµ ph©n ®¹m Hµ B¾c, tõ s¶n
l-îng 45.000 tÊn u rª n¨m 1992 ®· n©ng lªn 110.000
tÊn u rª vµo n¨m 1995 vµ hiÖn nay ®¹t kho¶ng 130.000
tÊn u rª/n¨m. C«ng ty ®ang cã kÕ ho¹ch liªn doanh
víi n-íc ngoµi ®Ó n©ng tæng c«ng suÊt lªn 410.000
tÊn/n¨m.

    - C«ng ty supe phèt ph¸t vµ ho¸ chÊt L©m Thao
®-îc c¶i t¹o n©ng c«ng suÊt tõ 300.000 tÊn/n¨m lªn
500.000 tÊn/n¨m.

    Ngoµi Tæng C«ng ty ho¸ chÊt ViÖt Nam c¸c tØnh,
®Þa ph-¬ng cñng cè c¸c XÝ nghiÖp s¶n xuÊt ph©n bãn
víi c«ng suÊt kh«ng nhiÒu. §¸ng chó ý lµ t¹i Bµ RÞa
- Vòng Tµu ®ang cã dù ¸n x©y dùng nhµ m¸y ph©n ®¹m
sö dông Gas thiªn nhiªn vµ khÝ tù nhiªn víi c«ng
suÊt thiÕt kÕ 575.000 tÊn u rª/n¨m. C¸c ®¬n vÞ ngoµi
Tæng C«ng ty ho¸ chÊt hiÖn cã, s¶n xuÊt NPK víi tæng
c«ng suÊt -íc tÝnh 100.000 tÊn/n¨m.

 C¸c DN th-¬ng m¹i kinh doanh ph©n bãn:

    §¬n vÞ thùc hiÖn kinh doanh th-¬ng m¹i gäi lµ DN
th-¬ng m¹i - lµm nhiÖm vô mua vµo dù tr÷, b¸n ra vµ
thùc hiÖn c¸c dÞch vô. “Nhê cã c¸c DN th­¬ng m¹i cã
thÓ më réng thÞ tr-êng tiªu thô hµng ho¸ ®Õn tËn
ng-êi tiªu dïng c¸c DN th-¬ng m¹i tËp trung dù tr÷
vËt t- hµng ho¸, lµm gi¶m chi phÝ cho mét ®¬n vÞ
hµng ho¸, n©ng cao hiÖu qu¶ kinh tÕ.


                                      78
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


       C¸c DN th-¬ng m¹i kinh doanh ph©n bãn ë ViÖt
Nam, bao gåm :

       + C¸c DN ®-îc chØ ®Þnh lµm ®Çu mèi nhËp khÈu
trùc tiÕp. Trong sè nµy ph¶i kÓ ®Õn Tæng C«ng ty vËt
t- n«ng nghiÖp lµ ®¬n vÞ gi÷ vai trß chñ ®¹o trªn
thÞ tr-êng ph©n bãn ViÖt Nam ®-îc ph©n bæ nhiÒu
Quota (H¹n ng¹ch) nhÊt (35 - 40%) trong tæng khèi
l-îng nhËp khÈu ph©n bãn c¶ n-íc).

       §øng sau ®ã lµ c¸c DN Trung -¬ng, mét sè C«ng ty
kinh    doanh      xuÊt      nhËp      khÈu     ®-îc      ph©n     bæ     nhËp   tõ
10.000- 20.000 tÊn urª/n¨m. Mét sè C«ng ty trùc
thuéc qu¶n lý cña c¸c tØnh thµnh phè ®-îc giao chØ
tiªu nhËp khÈu tõ 10.000  15.000 u rª/n¨m. §a sè
c¸c DN nhËp khÈu ph©n bãn DAP ®Òu ë MiÒn Nam.

       + C¸c DN kinh doanh ph©n bãn, nh-ng kh«ng ®-îc
chØ ®Þnh nhËp khÈu trùc tiÕp. §ã lµ c¸c ®¬n vÞ thuéc
Tæng C«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp (kh«ng ®-îc chØ tiªu
nhËp khÈu ph©n bãn, nh- C«ng ty vËt t- n«ng s¶n);
C¸c C«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp thuéc tØnh, thµnh phè
qu¶n lý (còng kh«ng ®-îc phÐp nhËp khÈu ph©n bãn).
Sè nµy bao gåm mét sè ®¬n vÞ lµ DN Nhµ n-íc vµ mét
sè DN ngoµi quèc doanh. C¸c DN nµy th-êng lµm nhiÖm
vô mua hµng tõ c¸c ®Çu mèi nhËp khÈu vµ tæ chøc b¸n
bu«n cho c¸c ®¹i lý, c¸c cöa hµng b¸n lÎ ®Ó hä trùc
tiÕp b¸n cho n«ng d©n. Mét sè DN còng trùc tiÕp b¸n
tËn tay cho ng-êi tiªu dïng.

       1.4.2.2. Ph©n lo¹i theo h×nh thøc së h÷u:



                                         79
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


 .C¸c DN Nhµ n-íc :

    C¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt kinh doanh                          ph©n bãn cho Nhµ
n-íc bá vèn vµ thuéc së h÷u Nhµ n-íc bao gåm:

    + C¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt kinh doanh ph©n bãn trung
-¬ng nh- Tæng c«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp, Tæng C«ng
ty cµ phª, tæng C«ng ty l-¬ng thùc MiÒn Nam ...

    + C¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt kinh doanh ph©n bãn cÊp
tØnh, huyÖn nh-: C¸c c¬ së s¶n xuÊt cña c¸c ®Þa
ph-¬ng thuéc së h÷u Nhµ n-íc, c¸c C«ng ty vËt t-
n«ng nghiÖp tØnh, huyÖn.

 C¸c DN ngoµi quèc doanh, ®¹i lý, cöa hµng b¸n lÎ:

    §ã lµ c¸c C«ng ty, ®¹i lý, cöa hµng kinh doanh
ph©n bãn kh«ng thuéc së h÷u cña Nhµ n-íc. Nguån vèn
do c¸c thµnh viªn, c¸c c¸ nh©n tù bá ra ®Ó thµnh
lËp. Thuéc lo¹i nµy gåm cã :

    + C¸c C«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n, s¶n xuÊt ,
kinh doanh ph©n bãn v« c¬, DN t- nh©n, C«ng ty cæ
phÇn.

    + C¸c ®¹i lý t- nh©n kinh doanh ph©n bãn.

    + C¸c cöa hµng b¸n lÎ t- nh©n, kinh doanh b¸n lÎ
c¸c mÆt hµng ph©n bãn.

 C¸c     DN    100%      vèn     n-íc     ngoµi,       c¸c     C«ng      ty     liªn
  doanh:

    §©y lµ lo¹i h×nh DN vèn ®Çu t- n-íc ngoµi ho¹t
®éng trong lÜnh vùc s¶n xuÊt, kinh doanh                               ph©n bãn.
VD nh- Nhµ m¸y liªn doanh s¶n xuÊt NPK Long Thµnh.

                                         80
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


Trong nh÷ng n¨m tíi h×nh thøc DN nµy sÏ ®-îc ph¸t
triÓn     m¹nh     vµ    t¹o     tiÒm      n¨ng      míi     cho     ngµnh       c«ng
nghiÖp ph©n bãn cña ViÖt Nam.

    1.4.2.3 Ph©n lo¹i theo khu vùc:

    Cã thÓ ph©n lo¹i hÖ thèng c¸c DN kinh doanh ph©n
bãn hiÖn nay theo c¸c khu vùc, c¸c miÒn. Cô thÓ lµ :

 MiÒn B¾c : Bao gåm c¸c DN s¶n xuÊt kinh doanh
  ph©n bãn cã c¬ së ®Æt t¹i c¸c khu vùc. §ång b»ng
  S«ng Hång, MiÒn nói phÝa B¾c vµ Trung Du ... VÝ dô
  nh- C«ng ty supe l©n L©m Thao, l©n nung ch¶y V¨n
  §iÓn, C«ng ty vËt t- n«ng s¶n Tæng C«ng ty vËt t-
  n«ng nghiÖp, C«ng ty vËt t- Tæng hîp Hµ Anh, C«ng
  ty HACIMEX H¶i Phßng ... lµ c¸c C«ng ty kinh doanh
  ph©n bãn ë khu vùc MiÒn B¾c v× cã c¬ së chÝnh (trô
  së chÝnh, Nhµ m¸y s¶n xuÊt) ë MiÒn B¾c.

 MiÒn Nam: T-¬ng tù nh- trªn nh÷ng DN cã trô së
  chÝnh, nhµ m¸y s¶n xuÊt t¹i MiÒn Nam (gåm khu vùc
  ®ång b»ng s«ng Cöu Long, §«ng Nam Bé, T©y Nam Bé
  ...).

 MiÒn Trung: gåm c¸c nhµ m¸y, ®¬n vÞ kinh doanh
  n»m t¹i c¸c khu vùc Nam Trung Bé, B¾c Trung bé,
  khu 4 cò vµ T©y Nguyªn ...




                                         81
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368



       1.4.2.4.Ph©n theo cÊp qu¶n lý.

 Doanh nghiÖp ë             Trung -¬ng:

  - Cã Tæng C«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp thuéc Bé N«ng
nghiÖp vµ PTNT . NhiÖm vô cña Tæng C«ng ty chñ yÕu
lµ nhËp khÈu, b¸n bu«n dù tr÷ l-u th«ng, gãp phÇn
b×nh    æn gi¸ ph©n bãn.

  - Tæng C«ng ty ph©n bãn vµ ho¸ chÊt c¬ b¶n (Bé
       c«ng nghiÖp).

 .Doanh nghiÖp ë ®Þa ph-¬ng

       Tr-íc kia, ë cÊp tØnh cã C«ng ty vËt t- n«ng
nghiÖp tØnh trùc thuéc Së n«ng nghiÖp. ë cÊp huyÖn
cã C«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp huyÖn trùc thuéc UBND
huyÖn. C¶ 2 cÊp nµy thêi kú ®Çu trùc thuéc tæng C«ng
ty vËt t- n«ng nghiÖp vµ thèng nhÊt thµnh mét ngµnh
däc tõ TW ®Õn ®Þa ph-¬ng, sau nµy t¸ch ra thµnh 3
cÊp ®éc lËp. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y Nhµ n-íc cã chñ
tr-¬ng gép l¹i thµnh hai cÊp. ë TW cã Tæng C«ng ty
VTNN. ë ®Þa ph-¬ng c¸c C«ng ty VTNN huyÖn trùc thuéc
C«ng ty VTNN tØnh . Víi môc ®Ých gi¶m sè lÇn vay
vèn, gi¶m l·i suÊt, trªn c¬ së ®ã gi¶m chi phÝ. H¹
gi¸ b¸n cho n«ng d©n. Tuy nhiªn viÖc tæ chøc hiÖn
nay kh«ng thèng nhÊt, t¨ng theo quan ®iÓm cña tõng
®Þa ph-¬ng nªn cã nhiÒu h×nh thøc kh¸c nhau, cã thÓ
chia lµm 3 lo¹i sau:

       Lo¹i 1: ChØ cã mét C«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp
duy nhÊt ho¹t ®éng kinh doanh ph©n bãn trªn ®Þa bµn
tØnh. C¸c C«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp huyÖn tr-íc ®©y

                                         82
      Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


nay trë thµnh tr¹m trùc thuéc c¸c C«ng ty vËt t-
n«ng nghiÖp tØnh. Lo¹i nµy chñ yÕu gåm c¸c tØnh MiÒn
nói phÝa B¾c, thµnh phè H¶i Phßng, c¸c tØnh khu 4,
khu 5.

     Lo¹i 2: Trong mét tØnh cã nhiÒu C«ng ty quèc
doanh kinh doanh ph©n bãn. ë ®©y c¸c C«ng ty vËt t-
n«ng nghiÖp huyÖn kh«ng trùc thuéc trong C«ng ty vËt
t-   n«ng nghiÖp tØnh. Ngoµi ra cßn cã nhiÒu c¸c quèc
doanh kh¸c nh- C«ng ty l-¬ng thùc, C«ng ty xuÊt nhËp
khÈu tæng hîp. C¸c quèc doanh nµy ho¹t ®éng ®éc lËp
víi nhau. Lo¹i nµy chñ yÕu ë c¸c tØnh ®ång b»ng s«ng
Hång, ®ång b»ng s«ng Cöu Long.

     Lo¹i 3: C«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp kinh doanh c¶
ph©n bãn vµ thuèc DVTV. Lo¹i nµy kh«ng nhiÒu, chØ
mét sè ®Þa ph-¬ng nh- Hµ Néi, §ång Nai, S«ng BÐ.

     1.4.2.5.         HÖ thèng hîp t¸c x· kinh doanh ph©n
         bãn:

     Tr-íc ®©y trong thêi kú nÒn kinh tÕ qu¶n lý theo
kÕ ho¹ch ho¸ tËp trung, HTX lµ ng-êi nhËn vËt t-
n«ng nghiÖp ®Ó ph©n phèi cho n«ng d©n. HiÖn nay
nhiÖm vô qu¶n lý cña                HTX ®· thay ®æi nªn dÞch vô
kinh doanh VTNN tuy vÉn cßn nh-ng kh«ng nhiªï. N¨m
1989 trªn d-íi 90% sè HTX cã dÞch vô KD ph©n bãn th×
n¨m 1994 chØ cßn 23 % ®èi víi ph©n bãn.

     1.4.2.6.HÖ thèng kinh doanh ph©n bãn t- nh©n:

     §· ph¸t triÓn nhiÒu C«ng ty tr¸ch nhiÖm h÷u h¹n
®· cã vèn nhiÒu tû ®ång, cã hÖ thèng b¸n bu«n b¸n


                                       83
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


lÎ trong nhiÒu tØnh, riªng ®Þa bµn TP Hå ChÝ Minh
®· h¬n 10 C«ng ty TNHH kinh doanh ph©n bãn ho¸ häc.
Ngay trªn ®Þa bµn Hµ Néi còng cã kh¸ nhiÒu c¬ së
kinh doanh. T¹i Nam Hµ, cã 1188 ®¹i lý cña t- nh©n
víi 2334 ng-êi gÊp 11 lÇn sè c¸n bé CNV cña c¸c DN
ph©n bãn NN b×nh qu©n mçi x· cã 3,88 ®¹i lý t-
nh©n. ë Th¸i b×nh còng vËy. L-îng ph©n bãn do c¸c
C«ng ty t- nh©n b¸n ra chiÕm h¬n 60% tæng l-îng
ph©n bãn b¸n ra trong toµn tØnh.

    Kh¶o s¸t ë huyÖn Tõ Liªm Hµ Néi cho thÊy n¨m
1992 trªn ®Þa bµn cña huyÖn, C«ng ty vËt t- Nhµ n-íc
huyÖn chØ cã 7 ®iÓm b¸n hµng vµ 2 ®¹i lý, trong khi
®ã t- nh©n cã 116 hé kinh doanh.

2-/ HÖ thèng c¸c doanh nghiÖp kinh doanh s¶n xuÊt
    ph©n bãn v« c¬ ë ViÖt nam.

    Kh¶ n¨ng s¶n xuÊt cña c¸c DN trong n-íc, hiÖn
t¹i nÒn c«ng nghiÖp, nhÊt lµ c«ng nghiÖp ho¸ chÊt
cña ViÖt Nam ch-a cã kh¶ n¨ng s¶n xuÊt vµ cung øng
®ñ l-îng ph©n v« c¬ c¸c lo¹i cho n«ng d©n theo yªu
cÇu (Ph©n urª míi cung øng ®-îc kho¶ng 3 - 8 %, ph©n
l©n kho¶ng 50 - 60% ).

    Tr-íc t×nh h×nh nhu cÇu ph©n ho¸ häc ngµy mét
t¨ng c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt ph©n ho¸ häc ë ViÖt Nam
còng ®· t×m c¸ch kh«i phôc vµ më réng c¸c ho¹t ®éng
s¶n xuÊt cña m×nh.
  BiÓu sè   2 : T×nh h×nh s¶n l-îng ph©n bãn v« c¬ ë mét sè
                     doanh nghiÖp n¨m 1998

                                                                   §VT: (tÊn)


                                      84
         Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368



   C«ng ty ph©n ®¹m vµ ho¸ chÊt
                                                            NPK                   4.775
   Hµ B¾c
                                                            urª               120.000
   Nhµ m¸y ho¸ chÊt ph©n bãn H¶i
                                                            NPK                    613
   H-ng
                                                        L©n nung
   L©n Ninh B×nh                                                               42.054
                                                          ch¶y
   L©n V¨n §iÓn                                             L©n               116.000
   C«ng ty Ho¸ chÊt Vinh                                    NPK                   6.380
   C«ng ty Ho¸ chÊt Qu¶ng Ng·i                              L©n                   4.610
   Ph©n bãn MiÒm Nam                                        NPK                   5.014
                                                        C¸c lo¹i
                                                                              379.925
                                                          kh¸c
   Ph©n bãn CÇn th¬                                         NPK                18.785
                                                       Su pe phèi
   Supe L©m Thao                                                              565.000
                                                          ph¸t
                                                            NPK                55.158
    BiÓu sè   3 :   s¶n l-îng s¶n        xuÊt    ph©n v« cá tõ         n ¨m    1990 -
                                         1998

                                                               §VT: (1000 tÊn)

                      1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998

Ph©n v« c¬ c¸c
                        354     450     530     714     841     937     965       982     974
lo¹i
Doanh nghiÖp Nhµ                                                                        972,
                        354     450     530     714     841     937     965       982
n-íc                                                                                       5
C¸c doanh nghiÖp
                           -       -       -       -       -       -       3      1,4     1,5
kh¸c
                                                                               980, 972,
DN Nhµ n-íc TW          354     450     530     714     841     937     962
                                                                                  6    5

       Cã thÓ nhËn ®Þnh t×nh h×nh s¶n xuÊt ph©n bãn qua
  nh÷ng DN chñ yÕu sau:



                                          85
            Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


   2.1-/           Nhµ m¸y ph©n ®¹m Hµ B¾c:
           Tõ s¶n l-îng 45.000 tÊn urª n¨m 1992, do viÖc
   ®Çu t- chiÒu s©u kh«i phôc vµ c¶i t¹o vµ ®æi míi
   thiÕt bÞ ®· mang l¹i hiÖu qu¶ râ rÖt, ®Õn n¨m 1995
   ®· ®-îc n©ng lªn 110.000 tÊn vµ v-ît c«ng suÊt thiÕt
   kÕ (C«ng suÊt tèi ®a 120.000 tÊn/n¨m d©y chuyÒn c«ng
   nghÖ cña Trung Quèc). §ång thêi do n«ng nghiÖp cµng
   ph¸t triÓn th× viÖc gia t¨ng s¶n l-îng ph©n ®¹m cung
   cÊp cho s¶n xuÊt n«ng nghiÖp lµ tÊt yÕu. GÇn ®©y s¶n
   l-îng l-¬ng thùc cña ®Êt n-íc ngµy cµng gia t¨ng (Tõ
   21 triÖu tÊn n¨m 1991 lªn 27 triÖu tÊn n¨m 1996).
   Bªn c¹nh ®ã lµ mèi lo v× tèc ®é nhËp khÈu ph©n urª
   ngµy cµng gia t¨ng (tõ 781 ngµn tÊn n¨m 1991 lªn ®Õn
   1,7 triÖu tÊn n¨m 1996).

           NÕu kh¶ n¨ng 1996 chóng ta xuÊt khÈu ®-îc 3
   triÖu tÊn g¹o víi tæng doanh thu trªn 800 triÖu USD
   th× n¨m 1996, ta l¹i ph¶i bá ra trªn 300 triÖu USD
   ®Ó nhËp khÈu ph©n urª.
       BiÓu sè 4    : B¶ng thèng kª kÕt qu¶ s¶n xuÊt cña C«ng ty ph©n
                            ®¹m vµ ho¸ chÊt Hµ b¾c.

                   §¬n vÞ
                              1992     1993        1994    1995      1996      1997    1998
                    tÝnh

S¶n       phÈm
chÝnh:
                             44.89    82.63        100.0   103.2   110.9      120.4   130.00
- Urª               TÊn
                                 1        3           03      23      72         71        0
- NH3     ®ãng
                    TÊn        822    1.078        1.228     961   1.151      1.188    1.188
b×nh
- §iÖn     s¶n               52.25    64.00        81.97   81.97   95.61      106.5   106.54
                    Mw/h
xuÊt                             0        0            4       4       7         48        8
Tæng     doanh tû ®ång        94,6    158,3          155     233      303     2.585    2.585


                                              86
           Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


thu
Nép      ng©n
                tû ®ång       5,1      15,5        4,4       15     11,6            8    8
s¸ch
L·i      ph¸t
                tû ®ång       5,7       4,7      - 5,2       21     28,7        0,7     0,7
sinh
Thu     nhËp
b×nh    qu©n     1000®        236       372        393      465      655        732     732
(ngµy/th¸ng)

          Nguån Tæng côc thèng kª

          Nh- vËy víi møc s¶n l-îng ngµy mét t¨ng theo
      c«ng suÊt thiÕt kÕ th× nhµ m¸y ®· cã thÓ ®¸p øng
      tèt tõ 5-8% nhu cÇu vÒ ph©n urª cho c¶ n-íc. Tuy
      nhiªn t×nh h×nh thùc tÕ cho viÖc s¶n xuÊt ph©n
      bãn ë ®©y tån t¹i mÊy vÊn ®Ò lín:

          - Do d©y chuyÒn c«ng nghÖ s¶n xuÊt l¹c hËu nªn
      chÊt l-îng cña s¶n phÈm do nhµ m¸y s¶n xuÊt ra ch-a
      thuyÕt phôc ®-îc ng-êi tiªu dïng.

          - Chi phÝ cho c¸c nguån nguyªn, nhiªn liÖu ®Çu
      vµo s¶n xuÊt lín ®ång thêi hiÖu suÊt cña d©y chuyÒn
      c«ng nghÖ thÊp dÉn ®Õn chi phÝ s¶n xuÊt lín (gi¸
      ®iÖn t¨ng) do ®ã tÊt yÕu gi¸ xuÊt b¸n s¶n phÈm ph©n
      ®¹m urª cña nhµ m¸y khã cã kh¶ n¨ng c¹nh tranh víi
      ph©n urª nhËp khÈu.

          VÒ l©u dµi, n-íc ta cßn -u tiªn ph¸t triÓn c«ng
      nghiÖp s¶n xuÊt ph©n bãn, t¨ng tû träng ph©n bãn,
      néi ®Þa trong tæng nguån cung øng cho s¶n xuÊt n«ng
      nghiÖp. Mét trong nh÷ng khã kh¨n kh«ng nhá lµ vèn
      ®Çu t- ®Ó s¶n xuÊt ph©n ®¹m rÊt lín nh-ng lîi nhuËn
      l¹i kh«ng cao. Do ®ã kh«ng hÊp dÉn c¸c nhµ ®Çu t-,


                                            87
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


cho nªn kh¶ n¨ng huy ®éng vèn trong vµ ngoµi n-íc ®Ó
liªn doanh lµ mét trë ng¹i lín (mét nhµ m¸y ph©n ®¹m
víi c«ng suÊt 550.000 tÊn urª/n¨m cÇn sè vèn ®Çu t-
lµ 500 triÖu USD). V× vËy, Nhµ n-íc cÇn -u tiªn tËp
trung vèn ®Ó ®æi míi d©y chuyÒn c«ng nghÖ, t¨ng s¶n
l-îng, hoÆc ®Çu t- th«ng qua liªn doanh, triÓn khai
dù ¸n ph©n bãn träng ®iÓm. Theo dù ®o¸n cña Bé n«ng
nghiÖp vµ PTNT, nhu cÇu ph©n urª tõ nay ®Õn n¨m 2000
sÏ t¨ng kho¶ng 10% n¨m. N¨m 2000 sÏ lµ 2,5 triÖu tÊn
vµ n¨m 2005 sÏ lµ 3 triÖu tÊn. Do ®ã kÕ ho¹ch ph¸t
triÓn s¶n xuÊt ph©n urª nh÷ng n¨m s¾p tíi lµ tõng
b-íc triÓn khai d©y chuyÒn c«ng nghÖ 140.000 tÊn ®¹m
ë nhµ m¸y ph©n ®¹m Hµ B¾c, nh- vËy s¶n l-îng hµng
n¨m sÏ t¨ng 20 - 30 ngµn tÊn/n¨m so víi n¨m 1995.

2.2-/   Nhµ m¸y supe phèt ph¸t L©m Thao, nhµ m¸y
    ph©n L©n V¨n §iÓn:
    Còng ®· ®Çu t- vèn cho viÖc ®æi míi kü thuËt vµ
c«ng nghÖ s¶n xuÊt, më réng thªm n¨ng lùc s¶n xuÊt
cña m×nh, nhê ®ã, sè l-îng còng nh- chÊt l-îng cña
ph©n l©n do c¸c nhµ m¸y s¶n xuÊt ra ®· ®-îc n©ng lªn
hÕt søc nhanh chãng. §Æc biÖt trong nh÷ng n¨m gÇn
®©y. Khi c¸c tØnh phÝa nam sö dông ph©n l©n cho lóa,
cho cµ phª, cao su, thÊy cã hiÖu qu¶ tèt, th× nhu
cÇu ph©n l©n (kÓ c¶ ph©n l©n nung ch¶y) ®· t¨ng lªn
rÊt nhanh. Tuy nhiªn do nguån nguyªn liÖu nªn ®¹i bé
phËn c¸c nhµ m¸y s¶n xuÊt ph©n l©n tËp trung ë MiÒn
B¾c ViÖt Nam vµ s¶n xuÊt ra kho¶ng 90% l-îng l©n cña
c¶ n-íc. ë phÝa Nam chØ cã mét nhµ m¸y s¶n xuÊt ®-îc
kho¶ng 10% l-îng l©n. S¶n xuÊt ph©n l©n trong n-íc


                                      88
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


n¨m 1996 so víi 1989 ®· t¨ng gÇn 3 lÇn, l-îng ph©n
lµm ra ®· ®¸p øng ®-îc kho¶ng 50-65% nhu cÇu cña nÒn
n«ng    nghiÖp       (NguyÔn        §×nh      BÝch,      b¸o     th-¬ng          m¹i).
Trong c¬ cÊu ph©n l©n, th× supe l©n chiÕm kho¶ng
70%, lo¹i ph©n nµy ®-îc sö dông réng r·i trªn nhiÒu
lo¹i ®Êt vµ nhiÒu c©y trång, l©n nung ch¶y chiÕm
kho¶ng 30% - lo¹i ph©n nµy chñ yÕu dïng cho c©y lóa
vµ c©y c«ng nghiÖp trªn ®Êt phÌn.
BiÓu sè 5: S¶n l-îng ph©n urª vµ ph©n l©n ë trong n-íc tõ
                       (1989-1996)

                              §¬n vÞ tÝnh: TÊn

                                                         Ph©n
                                                        trong
                             N¨m           L©n
                                                        Super
                                                         l©n

                            1989        329.190         298.390
                            1990        325.456         280.000
                            1991        391.125         315.000
                            1992        418.200         303.000
                            1993        595.799         420.000
                            1994        713.370         530.000
                            1995        799.176         570.000
                            1996        825.688         567.000
                            1997        987.412         565.000
                                        1.087.5
                            1998                        576.000
                                             64
                            1999        980.000         650.300

       N¨m 1989 khi chuyÓn sang c¬ chÕ thÞ tr-êng, ph©n
l©n tiªu thô cã khã kh¨n h¬n, v× d©n quen dïng gi¸



                                         89
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


thÊp do Nhµ n-íc bï lç ë thêi kú kÕ ho¹ch ho¸ tËp
trung bao cÊp.

    Tr-íc t×nh h×nh ®ã, c¸c DN ®· tËp trung ®Çu t-
chiÒu s©u, ®æi míi kü thuËt vµ c«ng nghÖ s¶n xuÊt,
®æi míi mÉu m· bao b×, ®ãng gãi - Ph©n l©n tõ chç
b¸n ph©n rêi ®· chuyÓn sang ®ãng bao b× nh- ph©n
®¹m. ChÊt l-îng ph©n còng ®-îc n©ng cao, c«ng t¸c
tuyªn truyÒn khuyÕn m¹i còng ®-îc thùc hiÖn tèt h¬n.
Do vËy, tõ n¨m 1995 ®Õn nay, sè l-îng ph©n l©n s¶n
xuÊt còng nh- tiªu thô ®· t¨ng lªn kh¸ nhanh, gi¸
b¸n t-¬ng ®èi æn ®Þnh, s¶n xuÊt ph©n l©n ®· tõ hoµ
vèn tíi cã l·i vµ l·i n¨m sau cao h¬n n¨m tr-íc. Ta
cã thÓ thÊy ®iÒu nµy qua sè liÖu so s¸nh gi¸ b¸n vµ
chi phÝ s¶n xuÊt ph©n l©n mét sè n¨m.

           N¨m              Gi¸ vèn            Gi¸ b¸n t¹i DN s¶n
                                                      xuÊt
          1989          109.100®/                  110.000 ®/tÊn
                              tÊn
          1990             126.300                     130.000
          1991             424.300                     430.000
          1992             539.600                     540.000
          1995              737.700                    770.000
          1996              998.400                    840.000

    Riªng ph©n l©n, môc tiªu 5 - 10 n¨m tíi ta hoµn
toµn ®¸p øng ®ñ nhu cÇu ph©n l©n trong c¶ n-íc víi
b-íc ®i sau:

    - Sö dông hîp lý, cã hiÖu qu¶ c«ng suÊt c¸c c¬
së s¶n xuÊt Supe phèt ph¸t                  ®¬n hiÖn cã, trªn c¬ së
®Çu t- chiÒu s©u c¶i tiÕn thiÕt bÞ, ¸p dông kü



                                      90
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


thuËt, c«ng nghÖ míi ®Ó h¹ gi¸ thµnh, n©ng cao chÊt
l-îng s¶n phÈm.

    - Ph©n l©n nung ch¶y lµ lo¹i ph©n bãn cã c«ng
nghÖ ®¬n gi¶n, nguyªn liÖu hoµn toµn trong n-íc,
thiÕt bÞ hoµn toµn tù thiÕt kÕ chÕ t¹o ®-îc, vèn ®Çu
t- Ýt, s¶n l-îng t¨ng nhanh, s¶n phÈm thÝch hîp víi
nhiÒu lo¹i ®Êt, nhÊt lµ ®èi víi ®Êt chua phÌn vµ
lo¹i c©y c«ng nghiÖp. §©y lµ lo¹i s¶n phÈm cÇn -u
tiªn ®Çu t- ph¸t triÓn. Trong giai ®o¹n tíi mét mÆt
tiÕp tôc tuyªn truyÒn h-íng dÉn sö dông, më réng thÞ
tr-êng, mét mÆt tËp trung n©ng cao hµm l-îng dinh
d-ìng, ®¹t trªn 18% P2O5 - nghiªn cøu ®æi míi c«ng
nghÖ thiÕt bÞ ®Ó cã thÓ t¨ng nhanh c«ng suÊt lªn 35
- 40 v¹n tÊn n¨m vµo n¨m 2005.

    Nghiªn cøu kh¶ n¨ng n©ng c«ng suÊt ph©n l©n nung
ch¶y V¨n §iÓn 180.000tÊn/n¨m vµ L©m Thao supe phèt
ph¸t tõ 30.000 tÊn/n¨m lªn 5.000.000 tÊn/n¨m ph¸t
huy thÕ m¹nh nguån nguyªn liÖu c©y lóa, c©y c«ng
nghiÖp ®Æc biÖt lµ ®Êt chua.

    Nhµ m¸y supe Long Thµnh dù kiÕn më réng gÊp ®«i
c«ng suÊt lªn 200.000 tÊn n¨m ®ång thêi ®Çu t- mét
nhµ m¸y s¶n xuÊt DAP c«ng suÊt 330.000tÊn/n¨m (b-íc
®Çu nhËp Amoniac) dù ¸n ®ang ®-îc tr×nh ChÝnh phñ
xin ®-a vµo kÕ ho¹ch, t×m nguån ®Çu t-, ®Þa ®iÓm t¹i
khu vùc Qu¶ng Ninh.

    Ph©n l©n nung ch¶y Ninh B×nh tõ 100.000 tÊn/n¨m
sÏ n©ng c«ng suÊt lªn ®Õn 200.000tÊn/n¨m.



                                      91
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    Víi kÕ ho¹ch trªn tæng l-îng ph©n l©n n¨m 2000
®¹t kho¶ng 1,7 triÖu tÊn vµ sÏ ®-a lªn 2 triÖu tÊn
vµo nh÷ng n¨m sau ®ã.

2.3-/        T×nh h×nh s¶n xuÊt ph©n NPK.
    HiÖn nay n-íc ta cã kÕ ho¹ch s¶n xuÊt nh»m ®¸p
øng nhu cÇu trong n-íc hµng n¨m -íc tÝnh kho¶ng 800
- 950 ngµn tÊn.

    HiÖn nay Vinachen ®· s¶n xuÊt víi s¶n l-îng
kho¶ng 350.000tÊn/n¨m. C¸c DN nhá kh¸c cã kh¶ n¨ng
s¶n xuÊt kho¶ng 50 tÊn/n¨m.

    Theo kÕ ho¹ch th× c¸c liªn doanh s¶n xuÊt ph©n
bãn Japan - ViÖt Nam Fertizers cã thÓ ®¹t s¶n l-îng
350.000 tÊn/n¨m.

    Baconco cã s¶n l-îng 150.000tÊn/n¨m vµ Hydro cã
s¶n l-îng 200.000                             tÊn/n¨m.

    Nh- vËy -íc tÝnh tæng s¶n l-îng NPK cã ®Ó ®¹t
®Õn kho¶ng 1,25 triÖu tÊn ®ñ ®¸p øng nhu cÇu trong
n-íc. Tuy nhiªn cã thÓ thÊy gi¸ ph©n NPK s¶n xuÊt
trong n-íc cao h¬n gi¸ cña thÞ tr-êng quèc tÕ do ¶nh
h-ëng cña nhiÒu yÕu tè kh¸c nhau. Nhµ n-íc cã chñ
tr-¬ng b¶o hé, gióp ®ì cho s¶n phÈm néi ®Þa nªn mÆc
dï gi¸ cã thÓ cao h¬n gi¸ thÞ tr-êng quèc tÕ nh-ng
vÉn cã thÓ tiªu thô tèt t¹i thÞ tr-êng néi ®Þa. Vµo
®Çu n¨m 1999 kh«ng cã chØ tiªu nhËp NPK.

        (S¶n l-îng s¶n xuÊt ph©n urª trong n-íc n¨m 2.000
t¨ng vät do nhµ m¸y ph©n ®¹m Bµ RÞa - Vòng Tµu ®i vµo
s¶n xuÊt víi c«ng suÊt 600.000 tÊn/n¨m).
    KÕt luËn:


                                         92
             Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


            Trong nh÷ng n¨m qua, c«ng nghiÖp s¶n xuÊt ph©n
     bãn n-íc ta ®ang ®i dÇn vµo æn ®Þnh. C¸c c¬ së s¶n
     xuÊt ph©n bãn ®· chó träng ®Õn viÖc ®æi míi thiÕt
     bÞ, c«ng nghÖ, më réng s¶n xuÊt gi¶m tiªu hao vËt
     t-, h¹ gi¸ thµnh s¶n phÈm, c¶i tiÕn mÉu m· bao b× ®Ó
     ®¸p øng ngµy cµng tèt h¬n nhu cÇu cña thÞ tr-êng.
     Tæng C«ng ty Ho¸ chÊt ViÖt Nam lµ doanh nghiÖp lín
     s¶n xuÊt c¸c lo¹i ph©n bãn phôc vô n«ng nghiÖp trong
     c¶ n-íc. HiÖn nay, Tæng C«ng ty cã 4 c¬ së s¶n xuÊt
     ph©n    l©n        chÕ    biÕn      víi        Tæng   c«ng       suÊt      820.000
     tÊn/n¨m, mét c¬ së s¶n xuÊt ph©n ®¹m urª c«ng suÊt
     110.000 tÊn/n¨m vµ 12 c¬ së s¶n xuÊt ph©n tæng hîp
     NPK.
     BiÓu sè 6 : Dù kiÕn s¶n l-îng ph©n bãn s¶n xuÊt tíi n¨m 2000.

                                                                 §¬n vÞ tÝnh: tÊn

TT                                  1996         1997        1998         1999         2000
                                  1.500.0      1.510.0      1.580.0      1.580.0      1.610.0
1     Ph©n urª
                                       00           00           00           00           00
                                                                                      1.010.0
      - SX trong n-íc             100.000      110.000      130.000      130.000
                                                                                           00
                                  1.400.0                   1.450.0      1.450.0
      - NhËp khÈu                              140.000                                600.000
                                       00                        00           00
                                                                                      1.200.0
2     Ph©n NPK                    515.900      570.000      765.000      765.000
                                                                                           00
      - SX trong n-íc             195.900      220.000      345.000      345.000      600.000
      - NhËp khÈu                 320.000      350.000      420.000      420.000      600.000
3     Ph©n DAP                    320.000      320.000      350.000      350.000      600.000
      Ph©n Ka      li    (NhËp
4                                 110.000      120.000      120.000      150.000      150.000
      khÈu)
      Ph©n l©n (chñ yÕu                                                               1.000.0
5                                 820.000      840.000      880.000      990.000
      SX trong n-íc)                                                                       00

            Nguån: Theo Bé N«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn n«ng
     th«n


                                               93
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    Danh s¸ch mét sè nhµ m¸y s¶n xuÊt ph©n bãn v« c¬
á ViÖt Nam.

    + Su pe l©n :L©m Thao; Long Thµnh.

    + L©n Nung ch¶y :

        V¨n §iÓn

        Ninh B×nh.

    + Ph©n ®¹m U rª :

        Hµ B¾c

        Bµ rÞa - Vòng Tµu.

    + Ph©n NPK:

        C«ng ty ph©n bãn MiÒn Nam

        Su pe L©m Thao

        §¹m Hµ B¾c

        CÇn th¬

        Vinh

        VÜnh ThÞnh (LS)

        Qu¶ng Ng·i

        V¨n §iÓn

        §µ N½ng

        Thanh Ho¸

        H¶i D-¬ng

       +C¸c Liªn Doanh.


                                      94
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


        Ph©n DAP :

         Qu¶ng Ninh.

3-/ HÖ thèng c¸c tæ chøc kinh doanh bu«n b¸n ph©n
    bãn v« c¬ ë ViÖt nam.

3.1-/   HÖ thèng c¸c tæ chøc nhËp khÈu vµ kinh
    doanh bu«n b¸n l-u th«ng ph©n bãn tõ n¨m 1985
    ®Õn n¨m 1989:
    Thêi kú thùc hiÖn c¬ chÕ kÕ ho¹ch tËp trung ë
ViÖt Nam cã thÓ tÝnh tõ n¨m 1988 trë vÒ tr-íc. Thêi
kú nµy, s¶n xuÊt n«ng nghiÖp ®-îc tæ chøc d-íi hai
h×nh thøc: Hîp t¸c x· s¶n xÊt n«ng nghiÖp (thuéc së
h÷u tËp thÓ cña n«ng d©n); N«ng tr-êng quèc doanh
(thuéc së h÷u Nhµ n-íc). Tuy cã hai h×nh thøc së h÷u
vµ hai h×nh thøc tæ chøc kh¸c nhau song c¶ hai ®Òu
ph¶i chÞu sù qu¶n lý vµ chØ ®¹o chÆt chÏ, thèng nhÊt
cña Nhµ n-íc th«ng qua hÖ thèng chØ tiªu ph¸p lÖnh
vµ chØ tiªu h-íng dÉn. C¸c c¬ së s¶n xuÊt n«ng
nghiÖp muèn s¶n xuÊt c¸i g×, s¶n xuÊt bao nhiªu, s¶n
xuÊt nh- thÕ nµo, ph©n phèi c¸c s¶n phÈm lµm ra theo
tû lÖ thÕ nµo, c¸c s¶n phÈm thõa tiªu thô ë ®©u, víi
gi¸ bao nhiªu, tÊt c¶ ®Òu ph¶i theo sù chØ ®¹o cña
Nhµ n-íc. Trong thêi kú nµy kinh tÕ hé n«ng d©n
d-êng nh- kh«ng ®-îc quan t©m, ng-êi n«ng d©n lµm
viÖc hoµn toµn thô ®éng theo sù chØ ®¹o cña ban qu¶n
lý hîp t¸c x·. Víi chñ tr-¬ng tõng huyÖn ph¶i phÊn
®Êu tù trang tr¶i lÊy nhu cÇu l-¬ng thùc trªn ®Þa
bµn cña huyÖn m×nh vµ kiÓm so¸t hÕt søc chÆt chÏ
viÖc giao l-u c¸c lo¹i n«ng s¶n phÈm tõ vïng nµy
sang vïng kh¸c, nªn s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cña ViÖt

                                      95
       Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


Nam trong thêi kú nµy chñ yÕu lµ s¶n xuÊt l-¬ng thùc
vµ mang nÆng tÝnh tù cÊp, tù tóc. V× cã chÕ nh- vËy,
nªn gÇn nh- n«ng d©n kh«ng g¾n bã víi ®ång ruéng,
kh«ng quan t©m ®Õn c«ng viÖc s¶n xuÊt n«ng nghiÖp -
c¸c ban qu¶n trÞ hîp t¸c x· th× phÇn lín tr×nh ®é
chuyªn m«n vµ qu¶n lý ®Òu yÕu kÐm, tham «, l·ng phÝ
cña tËp thÓ, Ýt quan t©m ®Õn s¶n xuÊt. Nhu cÇu ph©n
ho¸ häc trong thêi kú nµy (chñ yÕu lµ ph©n Urª vµ
ph©n l©n) theo sù tÝnh to¸n cña c¸c c¬ quan cã tr¸ch
nhiÖm cña Nhµ n-íc lµ kho¶ng 1 triÖu tÊn mét n¨m
(trong ®ã ph©n ure kho¶ng 800.000 tÊn, ph©n l©n
kho¶ng 200.000 tÊn). Trong thêi kú nµy ChÝnh phñ
ViÖt Nam còng ®· nhê ChÝnh phñ Liªn x« x©y cho nhµ
m¸y Supe phèt ph¸t L©m thao - Phó Thä chuyªn s¶n
xuÊt ph©n l©n (100.000 tÊn/n¨m) vµ ChÝnh phñ Trung
quèc   x©y      cho     nhµ     m¸y      ph©n      ®¹m     Hµ     B¾c     (60.000
tÊn/n¨m), chuyªn s¶n xuÊt ure vµ nhµ m¸y ph©n l©n
V¨n ®iÓn. §Ó cã ph©n ho¸ häc cung cÊp cho s¶n xuÊt
n«ng nghiÖp, buéc Nhµ n-íc ViÖt Nam ph¶i tiÕn hµnh
nhËp ph©n cña n-íc ngoµi. ViÖc nhËp khÈu ph©n bãn
trong thêi kú nµy lµ tõ Liªn X« cò vµ mét sè n-íc x·
héi chñ nghÜa §«ng ©u, th«ng qua c¸c nghÞ ®Þnh th-
gi÷a ChÝnh phñ ViÖt Nam vµ ChÝnh phñ c¸c n-íc. Theo
ph-¬ng thøc nµy, Uû ban KÕ ho¹ch Nhµ n-íc (nay lµ Bé
kÕ ho¹ch vµ §Çu t- ) vµ Bé tµi chÝnh, thay mÆt ChÝnh
phñ ViÖt Nam nhËn nî vµ thanh to¸n nî víi n-íc b¹n,
sau mçi kú kÕ ho¹ch mµ hai bªn ®· tho¶ thuËn. ViÖc
nhËp ph©n bãn theo nghÞ ®Þnh th- cã ®iÓm tèt lµ rÊt
ch¾c ch¾n, song l¹i cã nh-îc ®iÓm rÊt lín lµ phÝa


                                        96
       Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


b¹n hµng lóc nµo hä giao lóc ®ã. Buéc phÝa ViÖt Nam
cø ph¶i nhËn v× thÕ th-êng diÔn ra hiÖn t-îng; lóc
s¶n xuÊt n«ng nghiÖp cÇn ph©n th× kh«ng cã ph©n, lóc
kh«ng cÇn th× ph©n l¹i vÒ. Ph©n bãn ë ViÖt Nam ®-îc
nhËp theo NghÞ ®Þnh th- vµ chñ yÕu lµ cña Liªn X«,
víi gi¸ thÊp h¬n gi¸ thÞ tr-êng Quèc tÕ. Trong khi
®ã, nÒn kinh tÕ ViÖt Nam ë thêi kú nµy ®ang gÆp
khñng ho¶ng nÆng, kinh tÕ kh«ng ph¸t triÓn, gi¸ trÞ
®ång tiÒn ViÖt Nam liªn tôc gi¶m. Tr-íc t×nh h×nh
nµy.   ChÝnh      phñ     chØ     ®¹o     kh«ng      b¸n     ph©n      bãn      b×nh
th-êng mµ ¸p dông c¬ chÕ b¸n ®èi l-u, gäi lµ b¸n
theo hîp ®ång kinh tÕ hai chiÒu. §iÒu nµy cã nghÜa
lµ, Nhµ n-íc b¸n ph©n bãn cho n«ng d©n theo sè l-îng
t-¬ng øng víi sè l-îng hµng n«ng s¶n mµ n«ng d©n b¸n
cho Nhµ n-íc (vÒ mÆt gi¸ trÞ), ë ®©y lÊy tû lÖ gi÷a
urª vµ lóa lµm tiªu chuÈn. C¬ chÕ b¸n ph©n bãn theo
hîp ®ång kinh tÕ hai chiÒu ®-îc chÊp nhËn lµ c¬ chÕ
cã hiÖu qu¶ phï hîp víi giai ®o¹n kÕ ho¹ch tËp trung
bao cÊp, v× ®Ó ®¸p øng c¸c nhu cÇu tiªu dïng cho c¸c
®èi t-îng. Nhµ n-íc cÇn thiÕt ph¶i n¾m ®-îc hµng ho¸
n«ng s¶n trong tay nh»m k×m h·m bít sù mÊt gi¸ ®ång
tiÒn trong n-íc. Nhµ n-íc ®· tæ chøc ra mét bé m¸y
thèng nhÊt tõ Trung -¬ng ®Õn tËn c¸c huyÖn vÒ qu¶n
lý vµ cung øng c¸c lo¹i vËt t- n«ng nghiÖp nãi
chung, ph©n bãn nãi riªng cho c¸c hîp t¸c s¶n xuÊt
vµ n«ng tr-êng quèc doanh - ®ã lµ hÖ thèng c¸c C«ng
ty vËt t- n«ng nghiÖp. TÊt nhiªn, còng cã mét sè
C«ng ty nh- C«ng ty chÌ, cµ phª, cao su ®-îc phÐp
nhËn ph©n bãn trùc tiÕp tõ Trung -¬ng, kh«ng ph¶i


                                        97
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


th«ng qua hÖ thèng C«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp c¸c
cÊp (sè nµy kh«ng nhiÒu, chØ chiÕm kho¶ng 10% trong
tæng sè ph©n bãn ®-îc nhËp vÒ).Sè 90% ph©n bãn cßn
l¹i Nhµ n-íc trùc tiÕp giao cho Tæng                        C«ng ty vËt t-
n«ng nghiÖp ViÖt Nam tiÕp nhËn vµ ph©n phèi cho c¸c
®Þa ph-¬ng (tØnh, thµnh phè trùc thuéc trung -¬ng)
qua c¸c C«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp tØnh, thµnh phè,
theo chØ tiªu (tõng tØnh) ®· ®-îc Bé n«ng nghiÖp
tho¶ thuËn víi Uû ban kÕ ho¹ch nhµ n-íc vµ ®· ®-îc
ghi vµo chØ tiªu kÕ ho¹ch cña ChÝnh phñ ®Ó giao cho
c¸c Bé, c¸c tØnh vµ thµnh phè. Sau khi nhËn ®-îc
ph©n bãn do Tæng C«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp theo chØ
tiªu kÕ ho¹ch - C«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp c¸c tØnh
tiÕn hµnh ph©n phèi cho c¸c C«ng ty vËt t- n«ng
nghiÖp theo chØ tiªu Uû ban nh©n d©n tØnh ®· duyÖt
vµ uû ban kÕ ho¹ch tØnh ®· giao xuèng tõng huyÖn
träng tØnh. C«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp huyÖn (n¬i
nµo kh«ng cã C«ng ty th× phßng n«ng nghiÖp huyÖn ®¶m
nhËn), thùc hiÖn viÖc ph©n phèi ph©n bãn xuèng cho
c¸c x· vµ c¸c hîp t¸c x· s¶n xuÊt n«ng nghiÖp theo
chØ tiªu mµ Uû ban nh©n d©n huyÖn ®· duyÖt.
S¬ ®å 4: HÖ thèng tæ chøc l-u th«ng ph©n bãn v« c¬ tr-íc ®©y


                          nhËp khÈu                    Nhµ m¸y
                                                      ph©n bãn


                        Tæng C«ng ty
                         vËt t- N«ng
                           nghiÖp

                       C«ng ty vËt t-
                         N«ng nghiÖp
                            tØnh 98

                       C«ng ty vËt t-
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368




3.2-/    HÖ thèng c¸c tæ chøc nhËp khÈu vµ kinh
    doanh bu«n b¸n l-u th«ng ph©n bãn tõ 1990 ®Õn
    nay:
    Do cuèi n¨m 1988 ®Çu n¨m 1989 cïng víi viÖc ®æi
míi c¬ chÕ qu¶n lý c¸c lÜnh vùc: Tµi chÝnh, tiÒn tÖ,
ph©n phèi l-u th«ng, chÝnh s¸ch qu¶n lý gi¸..., ph©n
bãn còng ®-îc ®æi míi theo h-íng: ChÝnh phñ giao
quyÒn tù chñ cho c¸c ®¬n vÞ s¶n xuÊt, kinh doanh; tù
chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ hiÖu qu¶ s¶n xuÊt vµ ®· giao
quyÒn ®Þnh gi¸ c¸c ®¬n vÞ c¬ së.T×nh h×nh kinh tÕ vµ
chÝnh trÞ ë Liªn X« vµ c¸c n-íc §«ng ©u cã biÕn
®éng, b¹n giao ph©n bãn cho ta chØ ®¹t kho¶ng 50 %
sè l-îng ký trong NghÞ ®Þnh th-. Tr-íc t×nh h×nh nµy
ChÝnh phñ cho phÐp c¸c DN Trung -¬ng vµ ®Þa ph-¬ng
nhËp khÈu ph©n bãn tõ khu vùc II vµ b¸n theo gi¸ thÞ
tr-êng víi nguyªn t¾c gi¸ b¸n ph¶i ®¶m b¶o t¸i t¹o
®-îc ngo¹i tÖ ®Ó nhËp ph©n bãn cho chu kú sau céng
phÝ l-u th«ng trong n-íc, Nhµ n-íc kh«ng bï lç.
ChÝnh phñ cho phÐp c¸c DN nhËp ph©n bãn b¸n thu
ngo¹i tÖ, cô thÓ :            Trong n¨m 1992 - 1993 , cã trªn
80 ®Çu mèi nhËp khÈu (c¶ Nhµ n-íc vµ t- nh©n).                                N¨m

                                      99
       Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


1994, Nhµ n-íc thu hÑp ®Çu mèi nhËp khÈu, cã 17
doanh nghiÖp ®-îc phÐp nhËp khÈu, trong ®ã Tæng C«ng
ty vËt t- n«ng nghiÖp ®-îc cÊp 60% l-îng hµng nhËp
khÈu. N¨m 1995, Nhµ n-íc cã kÕ ho¹ch ®Þnh h-íng 25
trong sè 26 ®Çu mèi nhËp khÈu, ph©n bãn lµ DN Nhµ
n-íc, trong ®ã 7 DN trung -¬ng chiÕm 70% khèi l-îng
(Tæng C«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp chiÕm 60% khèi
l-îng), 18 DN ®Þa ph-¬ng chiÕm 28,5% vµ 1 DN t- nh©n
chiÕm 1,5%. N¨m 1996 cã 67 DN ®-îc phÐp lµm ®Çu mèi
nhËp khÈu, ngoµi Tæng C«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp,
c¸c DN kh¸c ®-îc ph©n bæ theo c¸c miÒn nh- sau:

       + MiÒn B¾c              : 18 Doanh nghiÖp.

       + MiÒn Trung : 10 Doanh nghiÖp.

       + MiÒn Nam            : 38 Doanh nghiÖp.

       Trong ®ã, Tæng C«ng ty vËt t- n«ng nghiÖp ®-îc
cÊp h¹n ng¹ch lµ 600.000 tÊn (40%) sè l-îng                                       urª
nhËp khÈu), cßn c¸c DN kh¸c ®-îc cÊp kho¶ng 10.000 -
20.000 tÊn mét ®¬n vÞ, khèi l-îng qu¸ Ýt, kh«ng ®ñ
®Ó kinh doanh quanh n¨m vµ lµm gi¶m gi¸ nhËp khÈu.
N¨m 1997: Cã 31 DN ®Çu mèi nhËp khÈu ph©n bãn (trong
®ã cã mét DN ngoµi quèc doanh) thuéc 18 tØnh thµnh
phè    vµ   8      DN   TW    (theo        quyÕt      ®Þnh      140/TTg          ngµy
7/3/1997      vµ    141/TTg         ngµy      8/3/1997       cña     Thñ        t-íng
ChÝnh phñ). N¨m 1998: viÖc nhËp khÈu vµ cung øng
ph©n    bãn      ®-îc        thùc     hiÖn       theo      quyÕt        ®Þnh       sè
12/198/Q§-TTg ngµy 23/1/98 cña Thñ t-íng chÝnh phñ
víi néi dung chñ yÕu:



                                        100
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    - Gi÷ nguyªn c¸c DN ®Çu mèi nhËp khÈu trong n¨m
1997 vµ bæ sung thªm mét sè ®-a tæng sè ®Çu mèi tÝnh
®Õn ngµy 25/7/1998 lµ 43 ®Çu mèi. Trong ®ã cã 34 DN
thuéc 23 tØnh thµnh phè (riªng ®ång b»ng S«ng Cöu
Long cã 15 DN thuéc 9 tØnh) vµ 9 DN lµ c¸c Tæng C«ng
ty, C«ng ty TW. Cã 3 DN ngoµi quèc doanh.

    - N¨m 1999 : ViÖc nhËp khÈu vµ cung øng ph©n
bãn ®-îc thùc hiÖn theo quyÕt ®Þnh sè 250/1998/Q§-
TTg ngµy 24/12/1998 cña Thñ t-íng ChÝnh phñ. C¶ n-íc
cã 33 ®Çu mèi bao gåm :

    + MiÒn Nam           : 17 ®Çu mèi.

    + MiÒn B¾c               :     8 ®Çu mèi.

    + MiÒn Trung :               8 ®Çu mèi.
Tuy nhiªn l-u th«ng b¸n lÎ ph©n bãn hiÖn nay trªn
thÞ tr-êng chñ yÕu t- nh©n chi phèi do vèn cña c¸c
DN. Nhµ n-íc qu¸ Ýt. HÇu hÕt c¸c DN Nhµ n-íc kh«ng
cã m¹ng l-íi b¸n lÎ. V× vËy mÆc dï l-îng ph©n bãn
nhËp khÈu chñ yÕu lµ c¸c DN Nhµ n-íc nh-ng khi hµng
vÒ hÇu hÕt ®Òu ph¶i b¸n th¼ng hay b¸n non cho c¸c DN
t- nh©n, nhÊt lµ ë MiÒn Nam. C¸c C«ng ty t- nh©n
kiÓm so¸t 80 - 90% viÖc l-u th«ng ph©n bãn trªn thÞ
tr-êng, bao gåm c¶ b¸n bu«n, b¸n lÎ, vËn chuyÓn
trong n-íc




                                      101
   Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


                  S¬ ®å 5: HÖ thèng nhËp khÈu


                                chÝnh phñ




C«ng ty vËt t-              C«ng ty vËt t-             C«ng ty vËt t-
n«ng nghiÖp H¶i             n«ng nghiÖp §µ             n«ng nghiÖp TP
     Phßng                       N½ng                        HCM


 C«ng ty vËt t-
 n«ng nghiÖp Hµ
       Néi

 C«ng ty vËt t-
 n«ng nghiÖp Hµ
       B¾c

 C«ng ty vËt t-              Tæ chøc Th-¬ng                C¸c c«ng ty
   n«ng nghiÖp              m¹i Nhµ n-íc vµ                vËt t- n«ng
    VÜnh Phó                    t- nh©n                    nghiÖp tØnh

 Ba c«ng ty vËt
 t- n«ng nghiÖp
      kh¸c

 C«ng ty vËt t-
   n«ng nghiÖp
    c¸c tØnh



                              Ng-êi tiªu dïng




                                    102
       Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


S¬ ®å 6: HÖ thèng tæ chøc kinh doanh bu«n b¸n ph©n bãn hiÖn nay


                           ng-êi nhËp khÈu
                           vµ nhµ s¶n xuÊt




 C«ng ty vËt t-
                                                    T- nh©n b¸n bu«n
   N«ng nghiÖp
   tØnh, huyÖn



 §¹i                 §¹i                             §¹i                 §¹i
  lý                  lý                              lý                  lý
 lín                 lín                             lín                 lín




 §¹i       §¹i         §¹i                          §¹i         §¹i        §¹i
  lý       lý          lý                            lý          lý         lý
 nhá       nhá         nhá                          nhá         nhá        nhá




N«ng      N«ng        N«ng                         N«ng        N«ng       N«ng
d©n       d©n         d©n                           d©n         d©n        d©n




                                        103
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


                                 PhÇn III

    Ph-¬ng h-íng hoµn thiÖn hÖ thèng qu¶n lý vµ
      kinh doanh ph©n bãn v« c¬ ë ViÖt nam

1-/ Nhu cÇu ph©n bãn cña ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m
    tíi.
     Tõ nay ®Õn n¨m 2000 vµ 2010 nhu cÇu ph©n bãn cña
ViÖt Nam còng vÉn sÏ tiÕp tôc t¨ng lªn hµng n¨m, bëi
hai lý do:
     -Mét lµ, ViÖt Nam trong quü ®Êt cña m×nh vÉn cßn
kho¶ng 3 triÖu ha cã thÓ khai th¸c ®-a vµo s¶n xuÊt
n«ng nghiÖp, nhÊt lµ ë vïng T©y Nguyªn vµ mét sè n¬i
ë miÒn nói phÝa b¾c.ë ®ång b»ng S«ng Cöu Long, ChÝnh
Phñ ViÖt Nam dù ®Þnh cè g¾ng ®Õn n¨m 2010 sÏ ®-a
phÇn lín sè ®Êt nµy vµo sö dông. MÆt kh¸c, kh¶ n¨ng
t¨ng vô cña ViÖt Nam vÉn cßn kh¸ lín ë tÊt c¶ c¸c
vïng nhÊt lµ ®ång b»ng S«ng Cöu Long. NÕu lµm tèt
c«ng t¸c thuû lîi, b¶o ®¶m viÖc t-íi tiªu chñ ®éng,
®ång thêi cã c¸c gièng c©y trång phï hîp, cã sù
chuyÓn dÞch c¬ cÊu c©y trång tèt, th× vô t¨ng vô s¶n
xuÊt sÏ t¨ng nhanh. Dù tÝnh ®Õn n¨m 2000, nhê t¨ng
vô ViÖt Nam cã thÓ t¨ng diÖn tÝch gieo trång lªn tõ
300- 500 ngµn ha.
     DiÖn tÝch gieo trång t¨ng lµ nh©n tè quan träng
gãp phÇn lµm cho nhu cÇu vÒ ph©n bãn t¨ng lªn hµng
n¨m.
     -Hai lµ, cïng víi sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸,
hiÖn ®¹i ho¸ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, tr×nh ®é th©m
canh cña s¶n xuÊt còng kh«ng ngõng n©ng cao, nhu cÇu
ph©n bãn v× thÕ còng    tõng b-íc ®-îc t¨ng lªn. sù
t¨ng lªn ë ®©y còng thÓ hiÖn hai ph-¬ng diÖn: mét
mÆt lµ nh÷ng n¬i n«ng d©n ®· dïng ph©n ho¸ häc råi,
sÏ t¨ng thªm sè l-îng sö dông trªn 1 ha mçi vô, mÆt

                                      104
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


kh¸c n«ng d©n ë nh÷ng n¬i ch-a sö dông vµ ch-a biÕt
sö dông, sÏ dÇn dÇn lµm quen víi viÖc sö dông- chÝnh
®iÒu nµy sÏ lµm cho nhu cÇu ph©n bãn t¨ng ®¸ng kÓ
trong nh÷ng n¨m tíi.
    Thùc ra so víi quy tr×nh kü thuËt hiÖn nay trong
s¶n xuÊt n«ng nghiÖp do Bé n«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn
n«ng th«n ®Ò ra. Th× l-îng ph©n bãn ®· sö dông tÝnh
b×nh qu©n trªn mçi ha cña ViÖt Nam míi ®¹t kho¶ng 60-
70% yªu cÇu.
    So víi c¸c n-íc trong khu vùc vµ c¸c n-íc cã
n«ng nghiÖp tiªn tiÕn trªn thÕ giíi, th× l-îng ph©n
ho¸ häc ViÖt Nam ®· sö dông tÝnh b×nh qu©n trªn 1 ha
cßn thua rÊt xa.
    Hµ Lan                         788kg /ha
    NhËt B¶n              571 kg/ha
    Céng hoµ Liªn Bang §øc               487kg /ha
    Nam TriÒu Tiªn            450kg /ha
    Trung Quèc                332kg/ha
    B¾c TriÒu Tiªn                       300 kg/ha
     L-îng ph©n ViÖt Nam sö dông b×nh qu©n trªn 1 ha
chØ míi b»ng kho¶ng 31% cña Trung Quèc vµ kho¶ng 29%
cña NhËt B¶n. Bëi vËy, Nhu cÇu ph©n bãn cña ViÖt Nam
trong nh÷ng n¨m tíi sÏ tiÕp tôc t¨ng, ®ã lµ ®iÒu tÊt
yÕu. C¨n cø nhÞp ®é ph¸t triÓn cña nÒn n«ng nghiÖp
ViÖt Nam hiÖn nay, còng nh- nhÞp ®é ph¸t triÓn cÇn
ph¶i ®¹t trong nh÷ng n¨m tíi, c¸c c¬ quan cã chøc
n¨ng cña ViÖt Nam- tr-íc hÕt lµ Bé n«ng nghiÖp vµ
ph¸t triÓn n«ng th«n, Bé Th-¬ng m¹i , Ban vËt gi¸
chÝnh phñ ®· dù ®o¸n nhu cÇu ph©n bãn cña ViÖt Nam
®Õn n¨m 2000 nh- sau.
 BiÓu    7: Dù ®o¸n nhu cÇu ph©n bãn c¸c lo¹i ë ViÖt Nam ®Õn n¨m
                               2000

  ChØ tiªu                                1998            1999              2000


                                         105
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


  C¶ n-íc
     Ph©n ure                      1.811.0              1.958.0           2.000.0
                                   00              00                00
                                                                          2.200.0
                                                                     00
  Ph©n l©n                              850.0           860.000           950.000
                                   00
                                                                          1.000.0
                                                                     00
  Ph©n DAP                              300.0           300.000           300.000
                                   00
  Ph©n NPK                              750.0           800.000           900.000
                                   00
   Ph©n ure ph©n theo
vïng
   §«ng b¾c                             75.00           80.000            85.000
                                   0
  T©y b¾c                               32.00           35.000            40.000
                                   0
  §B S«ng Hång                          597.0           653.000           740.000
                                   00
  Khu 4 cò                              66.00           72.000            90.000
                                   0
   Duyªn    H¶i           MiÒn          147.0           152.000           160.000
Trung                              00
   T©y Nguyªn                           83.00           86.000            90.000
                                   0
  §«ng nam bé                           155.0           60.000            165.000
                                   00
   §ång b»ng S«ng Cöu    656.0                          720.000           830.000
Long                  00


   Nh- vËy, ta thÊy riªng ph©n ure, b×nh qu©n nhu
cÇu mçi n¨m t¨ng thªm kho¶ng 150.000 tÊn.

2-/ Nh÷ng gi¶i ph¸p ®Ó æn ®Þnh tæ chøc qu¶n lý vµ
    kinh doanh ph©n bãn v« c¬ ë ViÖt nam

2.1-/   VÊn       ®Ò    tæ    chøc      s¶n     xuÊt      ph©n     bãn        trong
    n-íc.


                                       106
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    2.1.1. VÒ ph©n L©n:

    Víi nhu cÇu ph©n l©n nh- ®· dù ®o¸n, víi n¨ng
lùc s¶n xuÊt hiÖn t¹i cña c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt
ph©n l©n trong n-íc, chóng t«i cho r»ng nh- vËy lµ
®¸p øng ®-îc- thËm chÝ cÇn ®Çu t- kü thuËt vµ c«ng
nghÖ ®Ó n©ng cao h¬n n÷a chÊt l-îng cña ph©n l©n,
lµm cho nã kh«ng nh÷ng ®¸p øng ®-îc nhu cÇu cña s¶n
xuÊt n«ng nghiÖp trong n-íc mµ cßn tiÕn tíi xuÊt
khÈu n÷a.
    2.1.2 Ph©n NPK:

    HiÖn nay c¸c xÝ nghiÖp thuéc Tæng C«ng ty Ho¸
chÊt ViÖt Nam mçi n¨m s¶n xuÊt ®-îc tõ 450.000-
500.000 tÊn. §ång thêi ë c¸c ngµnh, c¸c ®Þa ph-¬ng
còng cã mét sè c¬ së s¶n xuÊt ®-îc tõ 70.000-
100.000 tÊn- Nh- vËy tæng l-îng ph©n NPK s¶n xuÊt
®-îc trong n-íc trong hai n¨m 1998 vµ 1999 kho¶ng
500- 600 ngµn tÊn. Nh- thÕ mçi n¨m chØ cÇn nhËp thªm
kho¶ng 150- 200 ngµn tÊn lµ ®ñ. Song song víi c¸c
doanh nghiÖp ViÖt Nam ®Çu t- x©y dùng, hiÖn t¹i ®ang
cã 4 doanh nghiÖp s¶n xuÊt ph©n NPK do c¸c doanh
nghiÖp n-íc ngoµi liªn doanh víi c¸c doanh nghiÖp
ViÖt Nam x©y dùng, cã c«ng suÊt tæng céng lµ
1.250.000 tÊn/n¨m, víi chÊt l-îng t-¬ng ®-¬ng víi
ph©n NPK ViÖt Nam ®ang nhËp hiÖn nay- V× thÕ ®Õn n¨m
2000 ViÖt Nam sÏ s¶n xuÊt ®-îc kho¶ng 1.800.000 tÊn
ph©n NPK- Nhu cÇu trong n-íc chØ sö dông hÕt mét nöa
sè ph©n, cßn mét nöa xuÊt ra n-íc ngoµi.
    2.1.3 Ph©n DAP:

    §©y lµ lo¹i ph©n ViÖt Nam ch-a s¶n xuÊt, nªn
ph¶i nhËp ®Ó ®¸p øng nhu cÇu cña n«ng d©n c¸c tØnh
phÝa nam.


                                      107
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    2.1.4 Ph©n ure

    Tõ nay ®Õn n¨m 2000 ViÖt Nam mçi n¨m còng chØ
s¶n xuÊt ®-îc kho¶ng 130.000 tÊn- ®¸p øng ®-îc
kho¶ng 6-7% nhu cÇu ph©n ure trªn c¶ n-íc. Nhµ m¸y
ph©n ®¹m Hµ B¾c ®ang ®Çu t- ®Ó réng s¶n xuÊt, n©ng
c«ng suÊt lªn kho¶ng 270.000tÊn/ n¨m, song ph¶i sau
n¨m 2000 th× c«ng viÖc nµy míi hoµn thµnh- nÕu lóc
®ã nhu cÇu ph©n ure cña ViÖt Nam kho¶ng 2.400.000-
2.500.000tÊn/ n¨m, th× nhµ m¸y ph©n ®¹m Hµ B¾c míi
®¸p øng ®-îc tõ 10-11% nhu cÇu.
    HiÖn nay ViÖt Nam ®ang liªn doanh víi n-íc ngoµi
®Ó x©y dùng nhµ m¸y ph©n ®¹m Phó Mü, víi c«ng suÊt
750.000tÊn/ n¨m, còng dù ®Þnh ®i vµo s¶n xuÊt sau
n¨m 2000. Nh- vËy, nÕu cã nhµ m¸y Phó Mü ®i n÷a, sau
n¨m 2000 vn còng míi thá m·n ®-îc kho¶ng 40% nhu cÇu
ph©n bãn- cßn 60% vÉn ph¶i nhËp tõ n-íc ngoµi. VÊn
®Ò hiÖn nay lµ ViÖt Nam cã nªn s¶n xuÊt ure trong
n-íc ®Ó thay thÕ nhËp khÈu hay kh«ng? ®ã lµ vÊn ®Ò
cÇn ®-îc nghiªn cøu, tÝnh to¸n thËt kü l-ìng ®Ó
tr¸nh x¶y ra nh÷ng hËu qu¶ ®¸ng tiÕc sau nµy.
    HiÖn t¹i, trªn thÕ giíi nh÷ng n-íc sau ®©y lµ
nh÷ng n-íc m¹nh vÒ s¶n xuÊt ph©n bãn:
BiÓu sè 8: Danh môc 15 n-íc s¶n xuÊt ph©n bãn trªn thÕ giíi
                      trong n¨m 1995.

                                                         §¬n vÞ tÝnh: tÊn
                                            Khèi
 Tªn n-íc s¶n          N¨ng lùc                                XuÊt           NhËp
                                         l-îng s¶n
    xuÊt               s¶n xuÊt                                khÈu           khÈu
                                            xuÊt
1.Trung Quèc             18.037            16.400                             4.500
2 Ên §é                  16.224            14.200                             3.200
                                                               6.00
3.Liªn X« cò             11.840              8.200
                                                           0
                                                               3.20
Trong ®ã- Nga            5.293               3.900
                                                           0
                         3.460               3.000             2.30

                                      108
          Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


Ukraina                                                         0
                              1.098               650               150
Berarus
   4.Mü                       6.954               7.250             800            3.000
                                                                    1.70
  5. In®onexia                6.303               5.400
                                                                0
  6. Pakistan                 3.255               3.200             100
                                                                    1.80
  7.Cana®a                    3.102               3.150                            250
                                                                0
   8.B¨ngla®Ðt                2.787               2.300             450
   9.Rumani                   2.404               1.150             950
   10.ar©p                                                          1.80
                              1.892               2.150
Saoudite                                                        0
   11.B¾c TriÒu
                              1.845               1.200             30
Tiªn
   12.IRak                    1.716               425               50
   13.§øc                     1.678               1.100             700            420
   14.Mexico                  1.643               1.200             500            150
   15.Balan                   1.600               1.300             300            20


    Víi l-îng ure c¸c n-íc nµy s¶n xuÊt ra vµ xuÊt
 khÈu trªn thÞ tr-êng thÕ giíi trong 20 n¨m qua, tõ
 n¨m 1976- 1996 th× gi¸ c¶ diÔn biÕn nh- sau:
  BiÓu sè 9: Gi¸ ure trªn thÞ tr-êng thÕ giíi giai ®o¹n 1976-
                              1996

                                                     §¬n vÞ tÝnh: USD/ TÊn

      N¨m                 Gi¸ ure                   N¨m               Gi¸ ure
     1976                     112                  1987                  117
     1977                     127                  1998                  155
     1978                     145                  1989                  132
     1979                     146                  1990                  157
     1980                     222                  1991                  172
     1981                     216                  1992                  140
     1982                     158                  1993                  107
     1983                     135                  1994                  148
     1984                     171                  1995                  212
     1985                     136                  1996                  206

                                           109
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


   1986                     107


   TÝnh trung b×nh lµ 153 USD /tÊn- TÊt nhiªn ®©y
lµ gi¸ “FOB”, Tøc lµ gi¸ t¹i c¶ng xuÊt khÈu. Cßn c¸c
xÝ nghiÖp s¶n xuÊt ure phôc vô cho tiªu dïng trong
n­íc ph¶i c¹nh             tranh víi gi¸ “CIF” tøc lµ gi¸ t¹i
c¶ng nhËp (Th-êng t¨ng thªm 10% n÷a do chi phÝ vËn
chuyÓn), XÊp xØ 165 USD, n¨m 2000 lµ 174 USD vµ n¨m
2000 sÏ lµ 187 USD.
  MÆt kh¸c, kinh nghiÖm s¶n xuÊt ph©n ure cña c¸c
n-íc ®ang ph¸t triÓn thêi gian qua cho thÊy r»ng, Ýt
cã n-íc nµo s¶n xuÊt ®-îc ure víi gi¸ d-íi 200USD/
tÊn. ChÝnh v× thÕ, trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay khi mµ
xu thÒ hoµ nhËp vµ hîp t¸c kinh tÕ ngµy cµng t¨ng
trong lÜnh vùc còng nh- trªn thÕ giíi, th× chóng ta
cÇn ph¶i tÝnh kü viÖc x©y dùng nhµ m¸y ph©n ure Phó
Mü- NÕu tÝnh to¸n, thÊy gi¸ thµnh s¶n xuÊt d-íi 170-
180USD/tÊn th× nªn x©y dùng cßn trªn 180USD/tÊn ph©n
ure th× theo chóng t«i lµ kh«ng nªn x©y dùng b©y
giê- Nªn dµnh tiÒn ®ã vµo viÖc ®Çu t- c¸i kh¸c cã
lîi h¬n- Khi nµo nÒn kinh tÕ cña ta cã ®ñ søc vÒ mäi
mÆt ta sÏ x©y dùng.

2.2-/        VÊn ®Ò nhËp khÈu ph©n bãn:
    Nh- phÇn trªn chóng t«i ®· tr×nh bµy, ®Ó cã ®ñ
ph©n bãn phôc vô cho s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, trong
nhiÒu n¨m tíi ViÖt Nam cßn ph¶i tiÕp tôc nhËp khÈu
vµ nhËp khÈu víi sè l-îng lín, cø cho r»ng cã nhµ
m¸y ph©n ure Phó Mü ®i n÷a, mçi n¨m ViÖt Nam vÉn cÇn
ph¶i nhËp kho¶ng 1.800.000 tÊn ph©n                            (1.500.000 tÊn

                                         110
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


ph©n ure vµ 300.000 tÊn ph©n DAP). ChÝnh v× vËy, cã
mét c¬ chÕ vµ chÝnh s¸ch hîp lý ®Ó t¹o ®iÒu kiÖn
thuËn lîi cho viÖc nhËp ph©n bãn (NhËp nhanh, ®ñ sè
l-îng, b¶o ®¶m chÊt l-îng, gi¸ c¶ hîp lý), trªn c¬
së ®ã æn ®Þnh thÞ tr-êng ph©n bãn, ®¶m b¶o cho n«ng
nghiÖp ph¸t triÓn nhanh vµ bÒn v÷ng lµ ®ßi hái hÕt
søc bøc sóc hiÖn nay. §Ó thùc hiÖn ®-îc viÖc nµy,
chóng t«i ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p lµ: HiÖn nay viÖc nhËp
khÈu ph©n bãn Nhµ n-íc giao cho mét sè doanh nghiÖp
Trung -¬ng ®¶m nhËn mét phÇn, mét phÇn kh¸c giao cho
chñ tÞch uû ban nh©n d©n mét sè tØnh (19 tØnh) chÞu
tr¸ch nhiÖm chän mét sè doanh nghiÖp trong tØnh vµ
giao cho hä chÞu tr¸ch nhiÖm nhËp sè ph©n mµ tØnh
®-îc giao chØ tiªu. Nh-ng tÊt c¶ c¸c doanh nghiÖp
®-îc giao nhËp ph©n (KÓ c¶ Trung -¬ng vµ ®Þa ph-¬ng)
®Òu lµ c¸c doanh nghiÖp quèc doanh                               (Trõ C«ng ty
Long Vò cña Long An). Thùc tÕ trong sè c¸c c«ng ty
nµy, cã kh«ng Ýt c«ng ty kh«ng cã kh¶ n¨ng(vÒ vèn,
vÒ b¹n hµng, vÒ thÞ tr-êng, vÒ kinh nghiÖm trong
viÖc nhËp khÈu ph©n bãn. V× thÕ hä b¸n quota cho c¸c
c«ng ty t- nh©n d-íi h×nh thøc nµy hoÆc h×nh thøc
kh¸c ®Ó kiÕm lêi lµm cho viÖc nhËp ph©n bãn vµ tiÕp
sau ®ã lµ thÞ tr-êng ph©n bãn hÕt søc lé xén vµ rèi
ren, ¶nh h-ëng xÊu vÒ nhiÒu mÆt vµ sau ®ã hä bá
cuéc.
    ChÝnh v× thÕ, chóng t«i ®Ò nghÞ viÖc nhËp khÈu
ph©n bãn nªn ®Ó cho mäi thµnh phÇn kinh tÕ ®-îc tham
gia mét c¸ch b×nh ®¼ng. ViÖc cho mäi thµnh phÇn kinh
tÕ tham gia nhËp khÈu ph©n bãn mét mÆt cho phÐp


                                         111
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


chóng ta cã thÓ huy ®éng ®-îc mäi nguån vèn, mäi mèi
quan hÖ b¹n hµng, mäi kh¶ n¨ng                             tæ chøc ®Ó nhËp
ph©n, t¹o ra mét nguån ph©n bãn dèi dµo cho ®Êt
n-íc. MÆt kh¸c chèng ®-îc sù ®éc quyÒn, còng nh-
nh÷ng       tiªu cùc kh¸c trong viÖc nhËp vµ tiªu thô
ph©n bãn- tr¸nh ®-îc nh÷ng thiÖt h¹i kh«ng ®¸ng cho
ng-êi n«ng d©n .
    Khi cßn ®éc quyÒn vÒ viÖc nhËp ph©n bãn, th× c¸c
doanh nghiÖp cßn t×m c¸ch kiÕm tr¸c trªn c¸c sù ®éc
quyÒn ®ã, chø khi ph©n bãn trë thµnh mét mÆt hµng
xuÊt nhËp khÈu b×nh th-êng, th× c¸c doanh nghiÖp
buéc ph¶i tÝnh to¸n c©n nh¾c kü. ChØ cã c¸c doanh
nghiÖp nµo thùc sù cã kh¶ n¨ng (cã vèn hiÓu biÕt s©u
s¶n xuÊt n«ng nghiÖp hiÓu biÕt thÞ tr-êng ph©n bãn
trong n-íc vµ quèc tÕ cã b¹n hµng ch¾c ch¾n) th× míi
gi¸m tham gia vµo nhËp khÈu ph©n bãn, c¸c doanh
nghiÖp kh¸c qua qu¸ tr×nh c¹nh tranh hoÆc sÏ lín lªn
®øng v÷ng hoÆc lµ tù rót lui. Khi viÖc nhËp khÈu
ph©n bãn ®· trë nªn b×nh th-êng th× thÞ tr-êng ph©n
bãn trong n-íc sÏ dÇn ®i vµo æn ®Þnh.
    Trong mét sè n¨m ®Çu ®Ó ®Ò phßng c¸c doanh
nghiÖp tham gia å ¹t vµo nhËp khÈu ph©n bãn, lµm cho
thÞ tr-êng ph©n bãn rèi lo¹n, cã thÓ ¸p dông gi¶i
ph¸p qu¸ ®é. §ã lµ c¸c doanh nghiÖp thuéc mäi thµnh
phÇn kinh tÕ ®-îc tham gia nhËp khÈu ph©n bãn. NÕu
hä ®¶m b¶o ®-îc mét sè ®iÒu kiÖn do nhµ n-íc ®Ò ra.
C¸c ®iÒu kiÖn ®ã ch¼ng h¹n nh-: Doanh nghiÖp ph¶i
chøng minh ®-îc hä cã ®ñ vèn ®Ó nhËp khÈu; Cã hÖ
thèng kho tµng cã thÓ cÊt tr÷, b¶o qu¶n ®-îc ph©n


                                         112
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


bãn; Cã hÖ thèng ph©n phèi ph©n bãn thÝch hîp;Cã b¹n
hµng râ rµng, ch¾c ch¾n ....
    §Ó xãa bá sù ®éc quyÒn trong nhËp ph©n bãn, còng
nh- nh÷ng lén xén, tiªu cùc trong vÊn ®Ò nµy ®Ò nghÞ
nªn nhanh chãng bá viÖc cÊp quota nhËp khÈu ph©n bãn
v« c¬ hµng n¨m.
    Doanh nghiÖp nµo cã kh¶ n¨ng nhËp bao nhiªu cø
®Ó hä nhËp, thÞ tr-êng vµ gi¸ c¶ ph©n trªn thÞ
tr-êng sÏ lµm cho c¸c nhµ doanh nghiÖp tù ®iÒu chØnh
khèi l-îng nhËp cña m×nh.
    Mét vµi n¨m ®Çu, thÞ tr-êng ch-a thËt hoµn h¶o
sù viÖc lµm nµy cã thÓ g©y ra viÖc lén xén. Sù mÊt
c©n b»ng nhÊt ®Þnh nµo ®ã trong viÖc Cung- cÇu ph©n
bãn cho n«ng d©n, lµm ¶nh h-ëng kh«ng tèt ®Õn s¶n
xuÊt n«ng nghiÖp chóng t«i ®Ò nghÞ cã thÓ thùc hiÖn
gi¶i ph¸p qu¸ ®é. Gi¶i ph¸p ®ã lµ : Thùc hiÖn                                 viÖc
®Êu thÇu quota hµng n¨m trªn c¬ së yªu cÇu cña sù
ph¸t triÓn n«ng nghiÖp, c¸c c¬ quan cã tr¸ch nhiÖm
cña nhµ n-íc tÝnh to¸n nhu c©ï ph©n bãn c¸c lo¹i cÇn
nhËp ®Ó b¸o c¸o ChÝnh phñ. C¨n cø vµo ®ã ChÝnh phñ
quyÕt ®Þnh h¹n ng¹ch nhËp khÈu- sau ®ã giao cho Bé
Th-¬ng m¹i vµ Bé n«ng nghiÖp & ph¸t triÓn n«ng th«n
tæ chøc ®Êu thÇu chän ra c¸c doanh nghiÖp ®-îc quyÒn
cÊp quota nhËp khÈu.
    Sè tiÒn cã ®-îc do viÖc ®Êu thÇu mang l¹i lµ
thµnh lËp quü trî cÊp cho c¸c nhµ xuÊt khÈu ph©n
bãn, khi hä gÆp rñi ro sù biÕn ®éng cña gi¸ c¶ thÞ
tr-êng ph©n bãn quèc tÕ.



                                      113
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


2.3-/   VÊn ®Ò tæ chøc thÞ tr-êng ph©n bãn trong
    n-íc.
       ViÖc s¶n xuÊt ph©n bãn trong n-íc, nhËp khÈu
ph©n bãn tõ n-íc ngoµi ®· t¹o ra kh¶ n¨ng cung phï
hîp víi cÇu cña ng-êi n«ng d©n, song nÕu dõng ë ®ã
th× ch-a ®ñ, vÊn             ®Ò ®Æt ra lµ ph¶i lµm sao ph©n bãn
c¸c lo¹i ®-îc ®-a ®Õn tËn tay ng-êi n«ng d©n víi gi¸
c¶ hîp lý vµ víi thêi gian thÝch hîp. Muèn thÕ thÞ
tr-êng ph©n bãn trong n-íc cÇn ®-îc tæ chøc l¹i theo
h-íng:
       +KhuyÕn khÝch mäi doanh nghiÖp, mäi c¸                                    nh©n
thuéc c¸c thµnh phÇn kinh tÕ kh¸c nhau, cã ®iÒu
kiÖn, tham gia vµo viÖc kinh doanh ph©n bãn nh»m t¹o
ra mét m¹ng l-íi cung øng ph©n ®«ng ®¶o vµ réng kh¾p
ë mäi miÒn         cña ®Êt n-íc, s½n sµng cung øng ®ñ, kÞp
thêi víi gi¸ c¶ phï hîp c¸c lo¹i ph©n bãn cho n«ng
d©n. Trong viÖc kinh doanh ph©n bãn tÊt c¶ c¸c doanh
nghiÖp vµ c¸ nh©n thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ ®Òu
b×nh ®¼ng.
       +KhuyÕn khÝch c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt ph©n bãn
trong n-íc h×nh thµnh c¸c ®¹i lý cung øng ph©n ë c¸c
vïng, c¸c ®Þa ph-¬ng ®Ó cung øng ph©n bãn cho m¹ng
l-íi dÞch vô b¸n lÎ ë c¸c vïng, c¸c ®Þa ph-¬ng t¹o
®iÒu kiÖn cho hÖ thèng b¸n lÎ ®-a ph©n ®Õn c¸c hé
n«ng d©n kÞp thêi víi gi¸ c¶ hîp lý.
       +C¸c doanh nghiÖp nhËp khÈu ph©n bãn, nÕu hä cã
®iÒu kiÖn còng khuyÕn khÝch hä h×nh thµnh c¸c ®¹i lý
tiªu thô ph©n bãn ë c¸c ®Þa ph-¬ng ®Ó b¸n ph©n bãn
cho m¹ng l-íi b¸n lÎ, hoÆc b¸n trùc tiÕp cho n«ng
d©n.

                                         114
        Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


       NÕu ta lµm tèt c¸c mÆt trªn, sÏ t¹o ra sù g¾n bã
gi÷a n«ng d©n vµ c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt.                                      NhËp
khÈu vµ kinh doanh ph©n bãn lµm cho Cung- cÇu kh«ng
t¸ch rêi nhau mét c¸ch gi¶ t¹o. §ã lµ c¬ së ®Ó tõng
b-íc x©y dùng mét thÞ tr-êng ph©n bãn æn ®Þnh ë ViÖt
Nam.

2.4-/        VÒ qu¶n lý nhµ n-íc
       §Ó gi÷ v÷ng ho¹t ®éng b×nh th-êng vµ æn ®Þnh cña
viÖc xuÊt nhËp khÈu ph©n bãn vµ thÞ tr-êng ph©n bãn,
®Ò nghÞ chÝnh phñ thùc hiÖn mét sè viÖc sau ®©y:
       Mét lµ: Nhµ n-íc nªn cho h×nh thµnh quü b¶o hiÓm
vµ nhËp khÈu ph©n bãn- quü ho¹t ®éng theo c¬ chÕ cã
thu, cã chi vµ ®-îc h×nh thµnh tõ sù ®ãng gãp cña
c¸c doanh nghiÖp nhËp khÈu. Quü sÏ thu vµo mét phÇn
khi gi¸ nhËp ph©n thÊp h¬n gi¸ nhËp b×nh th-êng vµ
chi ra khi gi¸ nhËp lªn cao. Nh- vËy quü b¶o hiÓm lµ
tù c¸c doanh nghiÖp lo cho m×nh, ®ång thêi cã t¸c
®éng æn ®Þnh gi¸ cho n«ng d©n, -u viÖt h¬n c¬ chÕ
thu chi quü b×nh æn gi¸ hiÖn nay, xo¸ bá c¬ chÕ
“xin, cho”, mÆt kh¸c lµm cho c¸c doanh nghiÖp nhËp
khÈu biÕt râ hiÖu qu¶ kinh doanh cña m×nh .
       Hai lµ: §Ó hç trî cho n«ng d©n c¸c vïng miÒn
nói, vïng cao, vïng s©u vµ vïng xa dïng c¸c lo¹i
ph©n ho¸ häc vµo s¶n xuÊt n«ng nghiÖp, nh»m n©ng cao
nhanh n¨ng suÊt c©y trång- trªn c¬ së ®ã tõng b-íc
c¶i thiÖn ®êi sèng cho hä còng nh- khuyÕn khÝch c¸c
doanh nghiÖp tÝch cùc ®-a ph©n lªn c¸c vïng nµy, ®Ò
nghÞ ChÝnh phñ nªn tiÕp tôc duy tr× chÝnh s¸ch hç



                                         115
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


trî c-íc phÝ vËn t¶i cho c¸c doanh nghiÖp nh- c¬ chÕ
hiÖn nay ®ang thùc hiÖn.
    Ba lµ: Trong mét sè n¨m ®Çu, ®Ó æn ®Þnh thÞ
tr-êng ph©n bãn trong n-íc, Nhµ n-íc cã thÓ sñ dông
mét vµi doanh nghiÖp Nhµ n-íc kinh doanh ph©n bãn
thùc sù cã søc m¹nh (m¹nh vÒ vèn, m¹nh vÒ tæ chøc
qu¶n lý kinh doanh, vÒ ®éi ngò c¸n bé, vÒ b¹n hµng
vµ kh¶ n¨ng tiÕp thÞ), c¸c doanh nghiÖp nµy cã kh¶
n¨ng nhËp ®-îc kho¶ng 20-30% l-îng ph©n bãn cho ®Êt
n-íc mét c¸ch b×nh th-êng nh- c¸c doanh nghiÖp kh¸c
thuéc mäi thµnh phÇn kinh tÕ. §ång thêi hä ®-îc nhµ
n-íc giao mét l-îng dù tr÷ nhÊt ®Þnh, khi thÞ tr-êng
cã biÕn ®éng bÊt lîi, th«ng qua c¸c doanh nghiÖp
nµy, nhµ n-íc thùc hiÖn viÖc ®iÒu tiÕt cung cÇu gi¸
c¶ vµ c¸c thÞ tr-êng ph©n bãn ë trong n-íc
    Bèn lµ: Nhµ n-íc nªn nghiªn cøu vµ t¹o ®iÒu kiÖn
gióp cho c¸c doanh nghiÖp nhËp khÈu ph©n bãn h×nh
thµnh hiÖp héi cña nh÷ng ng-êi kinh doanh ph©n bãn.
Môc ®Ých cña hiÖp héi lµ: B¶o vÖ quyÒn lîi cña nh÷ng
ng-êi kinh doanh ph©n bãn; Cung cÊp c¸c th«ng tin
cËp nhËt cÇn thiÕt vÒ thÞ tr-êng ph©n bãn trong n-íc
vµ ngoµi n-íc cho c¸c thµnh viªn nam ®Ó kÞp thêi øng
phã; §Êu tranh víi c¸c nhµ thÇu quèc tÕ, nh»m chèng
l¹i sù Ðp      gi¸ cña c¸c c«ng ty, Ðp gi¸ cña c¸c c«ng
ty n-íc ngoµi trong viÖc mua b¸n ph©n bãn....
    N¨m lµ: Khã kh¨n nhÊt cña c¸c doanh nghiÖp thuéc
mäi thµnh phÇn kinh tÕ nãi chung, c¸c doanh nghiÖp
kinh tÕ ph©n bãn nãi riªng. ChÝnh lµ hÖ thèng luËt
ph¸p rÊt kh«ng râ rµng. D-êng nh- c¸c c¬ quan nµo


                                      116
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


cña nhµ n-íc còng cã quyÒn kiÓm tra c¸c ho¹t ®éng
kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp. Ng-êi gi¸m ®èc
doanh nghiÖp lµm viÖc nh-ng kh«ng hiÓu ®-îc m×nh cã
c«ng hay cã téi. Víi mét m«i tr-êng ph¸p lý nh- vËy
lµm sao c¸c doanh nghiÖp lµm ¨n tö tÕ ®-îc. Hä ph¶i
lu«n t×m mäi c¸ch ®èi phã, mµ ®èi phã víi c¸c hiÖn
t-îng tiªu cùc lµ chÝnh. Bëi vËy, nhµ n-íc ph¶i
nhanh chãng t¹o ra m«i tr-êng ph¸p lý ®Çy ®ñ, ®ång
bé, chÆt chÏ, ®Ó c¸c doanh nghiÖp yªn t©m ho¹t ®éng-
cô thÓ nh-: Tæ chøc nµo ®-îc kiÓm tra, khi nµo míi
®-îc kiÓm tra...

3-/ KÕt luËn vµ kiÕn nghÞ
    Tõ thùc tiÔn nghiªn cøu vÇn ®Ò ph©n bãn                              vµ thÞ
tr-êng ph©n bãn ë ViÖt Nam, chóng t«i thÊy r»ng:
    ViÖt Nam lµ n-íc cã nhu cÇu ph©n bãn t-¬ng ®èi
lín, ®Æc biÖt lµ ph©n ure.
    PhÇn lín l-îng ph©n ure dïng trong n«ng nghiÖp
ViÖt Nam ®-îc nhËp tõ n-íc ngoµi, kÓ c¶ hiÖn nay vµ
mét sè n¨m tíi n÷a.
    ViÖc tæ chøc nhËp khÈu ph©n bãn ®· ®-îc chÝnh
phñ ViÖt Nam quan t©m, ChÝnh phñ ®· th-¬ng xuyªn cã
nh÷ng ®æi míi trong c¬ chÕ chÝnh s¸ch ®èi víi viÖc
nhËp khÈu ph©n bãn.
    Tuy nhiªn viÖc nhËp khÈu ph©n bãn ë ViÖt Nam vÉn
cßn mang tÝnh chÊt ®éc quyÒn, gi¸ c¶ trªn thÞ tr-êng
vÉn th-êng xuyªn biÕn ®éng, cßn                    nhiÒu tiªu cùc             x¶y
ra trong viÖc nhËp khÈu vµ mua b¸n ph©n bãn.




                                      117
     Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


    §Ó nhanh chãng kh¾c phôc nh÷ng h¹n chÕ nªu trªn,
sím ®-a thÞ tr-êng ph©n bãn ho¹t ®éng b×nh th-êng,
chóng t«i xin kiÕn nghÞ.
    Nªn tÝnh to¸n kü l¹i viÖc viÖc x©y dùng nhµ m¸y
s¶n xuÊt ph©n bãn trong n-íc.
    Nªn thùc hiÖn tù do ho¸ viÖc nhËp khÈu vµ bu«n
b¸n ph©n bãn.
    Nhµ n-íc cÇn ®æi míi quy chÕ vµ chÝnh s¸ch vÜ
m«, b¶o ®¶m cho viÖc xuÊt nhËp khÈu vµ tiªu thô ph©n
bãn thuËn lîi h¬n.
    Tæ chøc nhËp khÈu ph©n bãn g¾n víi tæ chøc l-îng
kinh doanh trong n-íc, tr¸nh qua nhiÒu cÇu, cÊp
trung gian ®-¬ng gi¸ lªn cao.
    C¸c c¬ quan chøc n¨ng ph¶i xem xÐt, chØ ra c¸c
lo¹i chi phÝ kh«ng ®óng ®Ó khuyÕn c¸o c¸c doanh
nghiÖp t¨ng c-êng qu¶n lý, gi¶m chi phÝ, n©ng cao
hiÖu qu¶ kinh doanh./.




                                      118
       Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


                                  Môc lôc

Lêi nãi ®Çu ................................................ 1
 1-/   TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi. ...................................... 1
 2-/   Môc ®Ých nghiªn cøu cña ®Ò tµi. ................................. 3
 3-/   Néi dung cña ®Ò tµi ............................................. 3
phÇn I - HÖ thèng tæ chøc qu¶n lý l-u th«ng ph©n bãn v« c¬ ë
                  ViÖt nam ................................. 5
 1-/   Nhµ n-íc vµ vai trß tæ chøc, qu¶n lý l-u th«ng ph©n bãn v« c¬
             trªn thÞ tr-êng. .......................................... 5
   1.1-/ .... Nhµ n-íc vµ vai trß ®iÒu tiÕt nÒn kinh tÕ.
       5
   1.2-/ .. Ph©n bãn v« c¬- ®èi t-îng qu¶n lý vµ ®iÒu tiÕt
   l-u th«ng cña nhµ n-íc. ........................... 10
 2-/   HÖ thèng c¬ quan qu¶n lý vµ ®iÒu tiÕt l-u th«ng ph©n bãn v« c¬
             cña nÒn kinh tÕ. ......................................... 17
   2.1-/ .. VÒ Tæ chøc c¬ quan qu¶n lý vµ ®iÒu tiÕt ph©n
   bãn v« c¬ ........................................ 17
   2.1-/ ........ VÒ cung øng ph©n bãn v« c¬ trong n-íc:
       22
 3-/   C¸c c«ng cô qu¶n lý vµ ®iÒu tiÕt l-u th«ng ph©n bãn v« c¬ cña nhµ
             n-íc ë ViÖt nam . ........................................ 25
   3.1-/ Ch-¬ng tr×nh cã môc tiªu ph¸t triÓn th-¬ng m¹i
   cña nhµ n-íc. .................................... 26
   3.2-/ Mét sè c«ng cô, biÖn ph¸p chñ yÕu ®-îc nhµ n-íc
   sö dông ®Ó qu¶n lý vµ ®iÒu tiÕt l-u th«ng hµng ho¸
   vµ ph©n bãn v« c¬. ............................... 36
PhÇn II - HÖ thèng c¸c tæ chøc kinh doanh ph©n bãn v« c¬ ë
                   ViÖt Nam ............................... 67
 1-/   C¸c lo¹i h×nh Doanh nghiÖp kinh doanh ph©n bãn v« c¬ ë ViÖt nam. 67
   1.1-/ .................. Kh¸i niÖm Doanh nghiÖp (DN):
       67
   1.2-/ .................... Nh÷ng yÕu tè cÊu thµnh DN:
       68
   1.3-/ ................................. Chøc n¨ng DN:
       71
   1.4-/ . C¸c tiªu thøc x¸c ®Þnh lo¹i h×nh doanh nghiÖp
   kinh doanh ph©n bãn v« c¬ ë ViÖt nam . ........... 74
 2-/   HÖ thèng c¸c doanh nghiÖp kinh doanh s¶n xuÊt ph©n bãn v« c¬ ë


                                        119
       Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368


             ViÖt nam. ................................................ 84
   2.1-/ ...................... Nhµ m¸y ph©n ®¹m Hµ B¾c:
       86
   2.2-/ . Nhµ m¸y supe phèt ph¸t L©m Thao, nhµ m¸y ph©n
   L©n V¨n §iÓn: .................................... 88
   2.3-/ .................. T×nh h×nh s¶n xuÊt ph©n NPK.
       92
 3-/   HÖ thèng c¸c tæ chøc kinh doanh bu«n b¸n ph©n bãn v« c¬ ë ViÖt
             nam. ..................................................... 95
   3.1-/ .. HÖ thèng c¸c tæ chøc nhËp khÈu vµ kinh doanh
   bu«n b¸n l-u th«ng ph©n bãn tõ n¨m 1985 ®Õn n¨m
   1989: ............................................ 95
   3.2-/ .. HÖ thèng c¸c tæ chøc nhËp khÈu vµ kinh doanh
   bu«n b¸n l-u th«ng ph©n bãn tõ 1990 ®Õn nay: ..... 99
PhÇn III - Ph-¬ng h-íng hoµn thiÖn hÖ thèng qu¶n lý vµ kinh
                     doanh ph©n bãn v« c¬ ë ViÖt nam ..... 104
 1-/ Nhu cÇu ph©n bãn cña ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m tíi. ......... 104
 2-/ Nh÷ng gi¶i ph¸p ®Ó æn ®Þnh tæ chøc qu¶n lý vµ kinh doanh ph©n bãn
          v« c¬ ë ViÖt nam ......................................... 106
   2.1-/ .. VÊn ®Ò tæ chøc s¶n xuÊt ph©n bãn trong n-íc.
       106
   2.2-/ .................... VÊn ®Ò nhËp khÈu ph©n bãn:
       110
   2.3-/ VÊn ®Ò tæ chøc thÞ tr-êng ph©n bãn trong n-íc.
       114
   2.4-/ ........................... VÒ qu¶n lý nhµ n-íc
       115
 3-/   KÕt luËn vµ kiÕn nghÞ ......................................... 117




                                        120

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:11
posted:6/20/2012
language:
pages:120
Bui Van Luong Bui Van Luong
About vanluong.blogspot.com