gleby i ochr gleb os

Document Sample
gleby i ochr gleb os Powered By Docstoc
					1. Pojęcie gleby
Powierzchniowa część skorupy ziemskiej (litosfery) zdolna do           6. Główne skały macierzyste gleb polski
zaspokajania potrzeb roślin (charakteryzująca się żyznością);          W Polsce zdecydowaną większość powierzchni kraju pokrywają
wytworzona wskutek działania czynników glebotwórczych na               skały osadowe luźne (niescementowane). Jedynie w górach
określonej skale macierzystej. Jest tworem naturalnym, złożonym,       większość skał to skały osadowe masywne. Najwięcej skał
dynamicznym i ożywionym. Ograniczona jest od dołu mniej lub            glebotwórczych ma pochodzenie lodowcowe, są to gliny i piaski
bardziej zwartą skałą, od góry pokrywą roślinną i atmosferą.           zwałowe. Pradoliny rzek pokrywają piaski akumulacji lodowcowo-
                                                                       rzecznej (fluwioglacjalne), a doliny aktualnie istniejących rzek i
2. Pojęcie gruntu                                                      obniżenia terenowe – osady rzeczne (mady) i torfy. Nawet w skałach
Część lub całość terenu objęta ustalonym sposobem użytkowania:         polodowcowych można jednak spotkać odłamki różnej wielkości
grunty leśne, orne, pod wodami, użytki zielone itd. Pojęcie szersze    skał magmowych, osadowych masywnych i metamorficznych. W
obszarowo niż gleba, jak też inne w swej wymowie merytorycznej         wielu okolicach spotyka się duże bryły w postaci głazów
(mogą istnieć grunty bezglebowe). Z punktu widzenia złożonych          narzutowych, w innych kamienie mniejszych rozmiarów.
obszarów antropogenicznie przekształconych, celowym wydaje się
użycie łączne określeń, np. Gleby i grunty miejskie. W geologii i      7. Działalność człowieka
naukach pokrewnych pojęcie używane również w stosunku do               - przeobrażanie gleb:
wyizolowanych fragmentów litosfery: grunt zwięzły, grunt sypki itd.    - melioracje wodne,
W ekonomii grunty rozróżnia się w związku ze strukturą                 - nawodnienie,
własnościową.                                                          - nawożenie,
                                                                       - uprawa mechaniczna,
3. Pojęcie ziemi                                                       - zwiększenie podatności terenu na erozje,
                                                                       - zakwaszenie,
Sztucznie utworzone podłoże, przeważnie dla celów ogrodniczych,
                                                                       - naruszenie równowagi jonowej,
bądź urządzania terenów zielonych na obszarach zurbanizowanych.
                                                                       - zanieczyszczenia.
Na ogół bogate w substancję organiczną i zasobne w składniki
mineralne wg sztucznego uformowania pod potrzeby określonych
roślin (np. ziemia liściowa, kompostowa, kwiatowa itd.).               8. Funkcje gleby według poglądów Bluma
Ziemia liściowa – powstaje z rozkładu liści drzew, ułożonych w         Blum (1995) wyróżnia sześć głównych funkcji gleby, w tym trzy
pryzmy, zwilżanych wodą i mechanicznie przerabianych.                  funkcje ekologiczne i trzy związane z działalnością człowieka.
Ziemia inspektowa – powstaje z kompostowania częściowo
rozłożonego obornika, użytego do ogrzania inspektu, wraz z             Do ekologicznych funkcji gleby należy zaliczyć:
podłożem mineralnym inspektu.                                               produkcję biomasy, stanowiącej podstawę pożywienia dla
Ziemia darniowa – przekompostowana darń.                                        zwierząt i człowieka oraz źródła energii i surowców
Ziemia torfowa – powstaje na bagnach torfowych, które są zalewane               odnawialnych;
wodą zawierającą związki mineralne.                                         procesy filtracji, buforowania i transfor-macji;
                                                                                działające dzięki porowatości jak filtr, usuwający z wody
4. Pojęcie podłoża                                                              zanieczyszczenia; z kolei chemiczne składniki gleby
                                                                                reagują ze składnikami wody, wytrącając je, a koloidy
Pojęcie określające wszelkie materiały, w których korzenią się lub
                                                                                glebowe sorbują wymiennie jony; te dwa mechanizmy
mogą korzenić rośliny uprawne. Może dotyczyć zarówno wierzchniej
                                                                                decydują o buforowych właściwościach gleby, mikroflora
warstwy gleby (roli), ziemi, jak też sztucznych materiałów
                                                                                glebowa odpowiada natomiast za procesy mineralizacji i
utworzonych przemysłowo (wełna mineralna).
                                                                                przemian biochemicznych substancji w glebie;
Rodzaje:                                                                    utrzymywanie naturalnego środowiska biologicznego i
                                                                                rezerwa genów.
- igliwie
- torfy
- komposty                                                             Do funkcji bezpośrednio związanych z działalnością człowieka
- gotowe substraty ogrodnicze                                          należą:
                                                                                bycie fizycznym środowiskiem życia dla organizmów
- ziemie ogrodnicze
                                                                                     żywych i podłożem dla terenów budownictwa
- piasek, tłuczeń, żwir
                                                                                     mieszkaniowego, przemysłowego, tras
- perlit
                                                                                     komunikacyjnych, placów sportowych i terenów
- wełna mineralna – specjalnie przetworzony materiał powstały ze
                                                                                     (obiektów) rekreacyjnych, składowisk, wysypisk i
skał bazaltowych, rozpylonych przy użyciu dużego ciśnienia
                                                                                     innych;
                                                                                źródło surowców: wody, gliny, piasku, żwiru i innych;
5. Czynniki glebotwórcze                                                        miejsce zachowania przedmiotów spuścizny
                                                                                     kulturalnej człowieka i historii Ziemi:
- skała macierzysta                                                                  archeologicznych i paleontologicznych.
- rzeźba terenu
- klimat                                                               9. Pojęcie żyzności
- biosfera                                                             Zdolność gleby do zaspokajania życiowych potrzeb roślin, a więc
- działalność człowieka                                                możliwość dostarczania składników pokarmowych w odpowiedniej
- czas                                                                 formie i proporcji, wody, tlenu i ciepła. Jest to pojęcie ekologiczne o
                                                                       dużym stopniu złożoności, z uwagi na szereg oddziaływań między
Materiałem, z którego powstają gleby są różne skały.                   elementami samej gleby, biosfery i czynnikami abiotycznymi spoza
W gleboznawstwie nazywamy je skałami glebotwórczymi                    gleby.
(macierzystymi). Pod wpływem działania na nie innych czynników
glebotwórczych ze skał glebotwórczych powstają gleby.                  Żyzność gleby:
Pierwotnie skały są rozdrabniane - następuje proces wietrzenia. Na     - naturalna:
zwietrzelinie skalnej zaczynają się pojawiać rośliny, rozpoczyna się   - właściwa,
proces glebotwórczy.                                                   - uwarunkowana przez człowieka,
Gleby powstałe na zwietrzałym materiale skalnym, wytworzonym na        - sztuczna
miejscu nazywane są glebami powstałymi in situ, w odróżnieniu od
gleb powstałych z materiału naniesionego z innych terenów –            Żyznością naturalną właściwą odznaczają się obszary poza
transport materiału skalnego (ex situ).
                                                                                                                               1
oddziaływaniem człowieka, np. puszcz dziewiczych i rezerwatów
ścisłych. Jest ona wynikiem warunków przyrodniczych i zależy od         metody agrochemiczne:
budowy i właściwości gleby.                                             - nawożenie mineralne,
Żyznością naturalną uwarunkowaną przez człowieka odznaczają             - nawożenie organiczne,
się obszary stosunkowo słabego oddziaływania człowieka, gdzie           - ochrona roślin przed chorobami, szkodnikami i chwastami,
warunki przyrodnicze i glebowe są modyfikowane przez działalność
ludzką, zachowując dominujące znaczenie.                                zabiegi uprawowe:
Żyznością sztuczną odznaczają się gleby antropogeniczne,                - spulchnianie,
całkowicie lub częściowo przeobrażone przez człowieka. Jest ona         - niszczenie skorupy,
nadana dzięki np. rekultywacji, melioracjom, nawożeniu,                 - mechaniczne niszczenie chwastów,
nawadnianiu, zabiegom przeciwerozyjnym itd.
                                                                        metody agromelioracyjne:
O żyzności gleby decydują:                                              - drenowanie pionowe,
- skład granulometryczny,                                               - uprawa przeciwerozyjna,
- skład mineralogiczny,
- skład masy glebowej (relacje między fazami),                          metody melioracyjne:
- zawartość substancji organicznej,                                     - odwodnienie,
- właściwości sorpcyjne,                                                - nawodnienie,
- skład chemiczny,
- niektóre właściwości fizyczne,                                        metody mikrobiologiczne:
                                                                        - szczepienie gleb bakteriami wiążącymi azot z powietrza,
czynniki pozaglebowe:                                                   - zwalczanie mikroorganizmów fitopatogenicznych,
- roślinność,                                                           - mikrobiologiczny rozkład zanieczyszczeń,
- mikroorganizmy,
- klimat,                                                               metody fitobiologiczne:
- relief.                                                               - zadrzewienia i zakrzewienia śródpolne,
                                                                        - właściwa struktura użytkowania ziemi,
Cechy gleby żyznej:                                                     - płodozmian (z uwzględnieniem przed i poplonów).
- struktura ziarnista i gruzełkowata, trwała,
- wysoka zasobność w składniki pokarmowe roślin,                        13. Proces bielicowania i jego skutki
- duża czynność biologiczna,
                                                                                  Jest charakterystyczny dla gleb piaskowych, znajdujących
                                                                        się pod roślinnością leśną, iglastą (sosna, świerk). Ze ściółki leśnej
Żyznością siedliska nazywamy jego zdolność do zaspokajania
                                                                        pod wpływem flory grzybowej powstają dość silne kwasy fenolowe i
życiowych potrzeb fitocenoz, zależną od zbiorowiska roślinnego,
                                                                        polifenolowe. Pod wpływem tych kwasów rozkładowi ulegają
żyzności gleby i klimatu.
                                                                        minerały pierwotne i wtórne, a produkty ich reakcji tworzą
                                                                        rozpuszczalne w wodzie sole glinu, żelaza, fosforu, kompleksowe
10. Pojęcie urodzajności                                                związki organiczno-mineralne. Na miejscu pozostaje SiO2, która
Urodzajnością nazywamy kształtowanie się plonów jako wynik              nadaje poziomowi wymywania Ees (bielicowania) białawą jasno-
żyzności gleby, właściwości klimatu i działalności człowieka. Jest to   popielatą barwę. Trudniej rozpuszczalne związki Al, Fe i P oraz
kategoria o charakterze ekonomicznym, w znacznym stopniu                substancja organiczna akumulują się w poziomie wmywania
zobiektywizowana.                                                       (iluwialnym Bh, Bfe), występującym poniżej poziomu Ees. W
                                                                        wyniku procesu bielicowania powstają gleby silnie kwaśne i ubogie
Las: przyrost masy drzewostanu, występowanie określonych                w składniki pokarmowe roślin.
gatunków krzewów i roślin runa
Pola uprawne: przyrost masy roślin uprawnych, przyrost masy             14. Proces płowienia i jego skutki
nasion, bulw itd.
                                                                                  Zachodzi w warunkach przesiąkania przez profil glebowy
Gleby urodzajne: dereń, leszczyna, kopytnik europejski, żywiec
                                                                        wód opadowych o neutralnym lub alkalicznym odczynie. Jest
cebulkowy,
                                                                        charakterystyczny dla siedlisk lasu liściastego i mieszanego,
Gleby nieurodzajne: chrobotek, wrzos, mącznica, brusznica.
                                                                        doprowadzając do utworzenia gleb płowych. Polega na
                                                                        mechanicznym przemieszczaniu w głąb profilu glebowego substancji
Przyczyny małej urodzajności gleb:                                      iłowej. W odróżnieniu od procesu bielicowania odbywa się bez
·       słaby skład granulometryczny,
                                                                        chemicznych przemian materiału glebowego. Prowadzi do powstania
·       podmokłość,
                                                                        w profilu glebowym zwykle wyraźnie widocznych poziomów:
·       degradacja antropogeniczna.
                                                                        płowego i iluwialnego. Proces przemywania jest charakterystyczny
                                                                        dla gleb płowych.
Urodzajność aktualna – efekty gospodarcze (plony) uzyskiwane w
danej chwili, przy obecnym sposobie gospodarowania.
Urodzajność potencjalna – wielkość plonu, możliwego do                  15. Proces wymywania i jego skutki
uzyskania przy zoptymalizowaniu zabiegów uprawowych i                            W zasadzie w naszej strefie klimatycznej jest procesem
zharmonizowaniu układu gleba-roślina.                                   powszechnym, występującym we wszystkich glebach. Polega ona na
                                                                        tym, że odpływająca ze zlewni lub wsiąkająca w głąb profilu
11. Pojęcie zasobności                                                  glebowego woda zabiera z sobą część rozpuszczonych związków.
To całkowita zawartość w niej składników mineralnych i                  Szczególnie dużo wymywa się z gleby wapnia i sodu. Wskutek tego
organicznych, nagromadzonych w wyniku procesów akumulacji.              nasze gleby stale się zakwaszają , a jednocześnie nie grozi u nas na
                                                                        większą skalę zasolenie gleb.
Zasobność naturalna – kształtowana w rezultacie oddziaływania
czynników glebotwórczych na określony rodzaj skał macierzystych         16. Trójfazowy układ gleb
gleb.
Zasobność sztuczna – wynik nawożenia gleb oraz stosowania               1. FAZA STAŁA
zabiegów agrotechnicznych i hodowlanych.                                - cząstki mineralne – okruchy skał i minerały
                                                                        - cząstki organiczne – próchnica, resztki roślinne i zwierzęce,
12. Metody zwiększania żyzności gleb                                    organizmy żywe
                                                                        - cząstki organiczno-mineralne
                                                                                                                               2
                                                                        Woda wolna – wypełnia przestwory glebowe szersze od kapilarnych
2. FAZA CIEKŁA                                                          i przemieszcza się pod wpływem sił ciążenia. Napotykając warstwy
- woda z rozpuszczonymi składnikami mineralnymi i organicznymi          nieprzepuszczalne tworzy poziom wodonośny.

3. FAZA GAZOWA                                                          Woda w glebie podlega działaniu różnych sił:
- gazy                                                                  elektrostatycznych – od ładunków elektrycznych na powierzchni
- para wodna                                                            cząstek gleby; decydują o istnieniu wody mineralnej,
                                                                        kapilarnych – wypadkowa sił między fazami stałą, ciekłą i gazową;
Układ fazowy gleby podlega szeregu zmianom, zwłaszcza z tytułu          decydują o wodzie kapilarnej,
działalności człowieka (zabiegi uprawowe, melioracje itd.), a także     osmotycznych – wynikają z różnic stężenia roztworów w okolicy
procesów glebotwórczych. Szczególnie intensywne – dynamiczne            cząstek glebowych; wpływają na kierunek przepływu wody.
zmiany dotyczą faz: gazowej i ciekłej. Zaznaczają się one po każdym
opadzie deszczu, a przybierają bardzo duże natężenie po                 3. Faza gazowa gleby:
długotrwałych, intensywnych deszczach. Należy pamiętać, że wraz         Skład chemiczny atmosfery glebowej:
ze zmianami notowanymi w ilościowym udziale fazy gazowej po             - tlen     15-21 %
deszczu (bądź zalaniu wodami powodziowymi) występuje niedobór           - dwutlenek węgla 0-10 %
tlenu glebowego, niezbędnego korzeniom roślin oraz licznym              - azot
mikroorganizmom glebowym.                                               - tlenki azotu
                                                                        - metan
1. Mineralna faza gleby:                                                - etylen
W skład mineralnej części fazy stałej gleby wchodzą różne minerały      - tlenki siarki,
należące do:                                                            - siarkowodór
- grupy kwarcu,                                                         - inne
- pierwotnych minerałów krzemianowych: skalenie; łyszczyki:
muskowit, biotyt; pirokseny: augit, dioryt, gabro; amfibole:            Wymiana gazowa:
hornblenda; oliwiny,                                                    - dyfuzja stężeniowa (90% wymiany)
- wtórnych minerałów krzemianowych: kaolinit, illit, wermikulit,        - różnica ciśnień
smektyt, alofan,                                                        - różnice temperatur
- innych minerałów wtórnych: kalcyt, aragonit, dolomit, limonit, przy   - zmiana ciśnienia atmosferycznego
czym dominacja określonej ich grupy jest silnie powiązana z             - nasilenie wiatru
gatunkiem gleby.                                                        - wsiąkanie wody opadowej
                                                                        - wahania zwierciadła wody gruntowej
2. Faza ciekła gleby
Postacie wody w glebie:                                                 Poprawa warunków powietrznych gleb:
- para wodna,                                                           - zabiegi agrotechniczne
- woda molekularna:                                                     - głęboka orka
- higroskopowa,                                                         - zabiegi melioracyjne
- błonkowata,                                                           - drenaż
- woda kapilarna:                                                       - fitomelioracja
- właściwa,
- przywierająca (zawieszona),                                           17. Kryteria klasyfikacji gleb
- woda wolna:
- infiltracyjna (przesiąkająca, grawitacyjna),                          Główne kryteria klasyfikacji gleb:
- gruntowo-glebowa.                                                     ·        produktywność, (kryterium użytkowe – do czego może
                                                                        posłużyć gleba)
Para wodna - istnieje w powietrzu glebowym, podlega wymianie z          ·        urodzajność, (kryterium użytkowe – do czego może
powietrzem atmosferycznym, następuje od ciśnienia wyższego do           posłużyć gleba)
niższego (prężność pary wodnej), w warunkach klimatycznych Polski       ·        funkcjonalność,
jest mało ważąca w bilansie wodnym gleb.                                ·        geneza.
Woda molekularna - pochodzi z adhezji cząsteczek wody na
cząstkach glebowych, decydują o niej siły van der Waalsa i              Kryteria genetyczne klasyfikacji gleb:
hydratacja kationów wymiennych kompleksu sorpcyjnego; zależy od         ·        rodzaj skały macierzystej,
ilości, składu jonowego i rodzaju koloidów glebowych; jony Na+          ·        czynniki glebotwórcze,
zwiększają ilość tej wody, jony Ca2+ i Mg2+ zmniejszają;                ·        procesy glebotwórcze i glebowe,
w.m. higroskopowa przylega do cząstek fazy stałej,                      ·        uziarnienie gleby.
w.m. błonkowata jest na zewnątrz ww. i związana jest słabszymi
siłami.                                                                 Kryteria klasyfikacji gleb antropogenicznych:
Woda higroskopowa jest niedostępna dla roślin; max. jej zawartość       ·        klasyfikacja gleby pierwotnej,
waha się od 0,1 do 39,0%.                                               ·        geneza przekształceń,
Woda błonkowata jest niedostępna dla roślin, część z niej jest          ·        rodzaj przekształcenia wiodącego,
bardzo trudno dostępna dla roślin; ilość jest 2-4-krotnie wyższa niż    ·        rodzaj domieszek,
wody higroskopowej.                                                     ·        wiodące cechy gleby.
Woda kapilarna - woda wciągana lub wypychana z kanalików
glebowych przez siły kapilarne; w.k. właściwa to woda w kontakcie z     18. Kategorie użytkowe gleb
wodą gruntowo-glebowa, podnoszona w kapilarnych kanalikach
                                                                        Gleby orne – najistotniejszym czynnikiem glebotwórczym jest
glebowych ponad zwierciadło wody, przy czym wysokość
                                                                        człowiek; zabiegi uprawowe i nawożenie zmieniają w sposób
podnoszenia zależy od składu mechanicznego i struktury gleby;
                                                                        zasadniczy właściwości poszczególnych jednostek taksonomicznych.
frakcja ilasta 1000 – 3000 cm i więcej,
                                                                        Gleby te odznaczają się dużym dynamizmem, intensywnym
piasek        l – 30 cm.
                                                                        rozkładem substancji mineralnych i organicznych, zwiększeniem
Ma ona olbrzymie znaczenie dla wegetacji roślin.
                                                                        wilgotności w okresie wegetacyjnym. Zmiany gleb są skutkiem:
w.k. przywierająca - pochodzi z opadów atmosferycznych i
                                                                        uprawy mechanicznej, nawożenia, regulacji stosunków wodnych.
utrzymuje się w kapilarach, gdy siły kapilarne przewyższają siły
                                                                        Gleby takie ewoluują, zgodnie z wolą człowieka.
zmierzające do przesunięcia wody w dół.

                                                                                                                           3
Gleby darniowe – łąkowo-pastwiskowe; trwale porośnięte                 Do każdej z klas bonitacyjnych należą gleby z różnych jednostek
roślinnością trawiastą i zielną; o charakterystycznym poziomie         genetycznych (typu, podtypu), zróżnicowane gatunkowo, a co za tym
darniowym, wpływającym na ich cechy, szczególnie uwilgotnienie,        idzie wykazujące różnice właściwości.
ciepłotę i dostęp powietrza do profilu glebowego. Odznaczają się one
dużą akumulacją materii organicznej, nagromadzaniem próchnicy,         Układ tabeli klas gruntów ornych górzystych jest podobny jak dla
wysoką wilgotnością, dużym kompleksem sorpcyjnym, wysoką               terenów równinnych, ale zasady bonitacji są odmienne,
aktywnością biologiczną.                                               uwzględniające w znacznym stopniu:
                                                                       - rzeźbę terenu,
Gleby leśne – odznaczają się głębokim profilem, przy znacznym          - wzniesienie nad poziom morza,
zasięgu drzewiastej roślinności; Życie mikrobiologiczne, zasobność i   - zróżnicowanie warunków klimatycznych (strefy wysokościowe).
inne cechy gleb l. reguluje rodzaj i ilość ściółki leśnej. W wyniku
rozkładu ściółki powstają substancje o różnym charakterze,             Klasyfikacja bonitacyjna trwałych użytków zielonych opiera się
odmiennie reagujące na kształtowanie się profilu glebowego.            o:
                                                                       - właściwości gleby,
Grunty pod wodami – swoiste utwory glebowe, dotychczas słabo           - skład gatunkowy roślinności,
rozpoznane; charakterystyczne procesy beztlenowe w całej               - zadarnienie,
miąższości.                                                            - wartość produkcyjną (wysokość plonów siana),
                                                                       - ukształtowanie powierzchni,
19. Klasyfikacja bonitacyjna                                           - kamienistość terenu,
Została ona przeprowadzona na podstawie produkcyjności gleb,           - zakrzewienie.
aktualnej lub potencjalnej. Ocenia się ją na podstawie szeregu badań
glebowych, w tym cech morfologicznych gleby (budowa profilu            Grunty pod lasami różnicowane są według:
glebowego), właściwości fizyko-chemicznych gleby, właściwości          - jednostki fizjograficzne gleb,
otoczenia profilu glebowego, warunków uprawy. Opiera się głównie       - zespoły roślinne.
na terenowych badaniach odkrywek glebowych, uwzględniając
położenie, budowę profilu, barwę, strukturę, skład granulometryczny,   W klasyfikacji gruntów pod lasami uwzględnia się głównie:
zawartość CaCO3 i inne. Jej prawną stronę ujmuje Uchwała               - czynniki przyrodnicze (z podaniem siedliska leśnego),
Prezydium Rządu z dnia 4. czerwca 1956r., wraz z załącznikiem -        - właściwości gleby,
Tabelą Klas Gruntów, zamieszczoną w Rozporządzeniu Rady                - rzeźbę terenu (gleby terenów: równinnych, współczesnych terasów
Ministrów z dnia 8. stycznia 1957r. w sprawie klasyfikacji gruntów.    rzecznych, terenów górzystych).

Tabela ta ujmuje bonitację gleb :                                      Klasyfikacja bonitacyjna gleb innych kategorii użytkowych:
- gruntów ornych,
- użytków zielonych,                                                   Gleby pod wodozbiorami:
- gruntów pod lasami,                                                  - według klas przeważających gruntów otaczających wodozbiór.
- gruntów pod wodami.                                                  - Jako nieużytki wśród tych gleb określa się m.in.:
                                                                       nie nadające się do zagospodarowania rybnego, bagna, piaski
Bonitacyjna klasyfikacja gleb ornych :                                 ruchome, utwory skalne i hałdy.
I       -         gleby orne najlepsze
II      -         gleby orne bardzo dobre                              20. Kompleks przydatności rolniczej
IIIa    -         gleby orne dobre                                     Wydzielenie kompleksów przydatności rolniczej nastąpiło poprzez
IIIb    -         gleby orne średnio dobre                             zgrupowanie gleb różnych typów, podtypów i gatunków o
IVa     -         gleby orne średniej jakości , lepsze                 zbliżonych właściwościach rolniczych, przez co mogą one być
IVb     -         gleby orne średniej jakości , gorsze                 użytkowane w podobny sposób.
V       -         gleby orne słabe
VI      -         gleby orne najsłabsze                                Przy kwalifikowaniu gleb do odpowiednich kompleksów bierze
VI Rz   -         gleby pod zalesienia                                 się pod uwagę :
                                                                       - charakter i właściwości gleby (typ, podtyp, gatunek, właściwości
Bonitacyjna klasyfikacja trwałych użytków zielonych :                  fizyko-chemiczne i fizyczne, stopień kultury),
I                                                                      - warunki klimatyczne gleby,
II                                                                     - sytuację geomorfologiczną gleby (położenie w rzeźbie terenu),
III                                                                    - układ stosunków wilgotnościowych,
IV                trwałe użytki zielone klasyfikowane wg jakości       - przydatność lub nieprzydatność gleby pod dane użytki rolnicze.
gleb                                                                   Nazwy kompleksów zostały skonstruowane w oparciu o rośliny
V                                                                      uprawne, które w naszych warunkach klimatyczno-glebowych są
VI                                                                     najlepszymi wskaźnikami, a ponadto mają znaczny udział w
                                                                       strukturze zasiewów.
Klasyfikacja gleb pod lasami:                                          Osobno ujęto trwałe użytki zielone, ze względu na wyraźnie
 6 klas jak grunty orne + określenie zbiorowiska roślinnego ;          odmienny sposób użytkowania.
podklasy w każdej klasie : 1.terenów równinnych, 2.współczesnych
terasów rzecznych , 3.terenów górzystych                               Kompleksy najwyższych kategorii – oznaczone najniższymi
Klasyfikacja innych terenów: pod wodami zamkniętymi : 6 klas,          numerami odznaczają się:
uwzględnia się bonitację gruntów otaczających zbiornik lub             - wysoką zasobnością w składniki pokarmowe,
sąsiadujacych z ciekiem                                                - głebokim poziomem próchnicznym,
                                                                       - dobrą strukturą,
W miarę wzrostu numeru klasy mamy do czynienia z gorszymi              - przepuszczalnością i przewiewnością,
gruntami pod względem:                                                 - wysoką retencją wodną,
usytuowania (tereny nachylone), zasobności w składniki pokarmowe       - położeniem w terenach płaskich lub łagodnie nachylonych,
roślin, struktury, łatwości w uprawie, cech fizycznych (ciepła,        - łatwością w uprawie,
przewiewności i przepuszczalności oraz wilgotności), akumulacji        - dobrymi stosunkami powietrzno-wodnymi,
próchnicy i jej rodzaju, stosunków wodno-powietrznych,                 - wysokimi i powtarzalnymi plonami nawet wymagających roślin,
urodzajności (uzyskiwanych plonów), możliwości doboru roślin           - łatwością nabycia i utrzymania cech wysokiej kultury.
uprawnych,                                                             Zgodnie z klasyfikacją bonitacyjną są to gleby klas I i II.

                                                                                                                            4
                                                                                  procesu murszenia (proces glebotwórczy) i przebiegający w
Kompleksy terenów górskich 10-13 opierają się (podobnie jak w                     warunkach zmniejszonego lub przerwanego uwodnienia.
bonitacji) w dużej mierze na czynnikach związanych z wysokością                   Sedentacja jest to osadzanie się materiału powstałego na miejscu
                                                                                  jego występowania w formie masy organicznej lub mineralnej.
nad poziom morza i rzeźbą terenu.
                                                                                  Sedymentację - osadzanie materiału przyniesionego przez wodę i
                                                                                  wiatr. Najczęściej materiałem transportowanym przez wodę jest
Kompleksy trwałych użytków zielonych wyznacza się                                 zawiesina mineralna, co decyduje o charakterze powstających tą
uwzględniając:                                                                    drogą utworów.
  typ siedliskowy,                                                              V.Gleby napływowe – związane z erozyjno-sedymentacyjną
  warunki fizjograficzne terenu.                                                  działalnością wód powierzchniowych
                                                                                VI.        Gleby słone – w właściwościach zdominowanych
W obszarach nizinnych i wyżynnych wydziela się: grądy, łęgi, łąki                 obecnością na głębokości do 100cm warstw zawierających
bagienne, łąki i pastwiska przybagienne.                                          nadmiar soli rozpuszczalnych w wodzie
W obszarach górskich wydziela się: polany oraz łąki i pastwiska                 VII.       Gleby antropogeniczne – utworzone pod
śródpolne, hale lub pastwiska śródleśne, hale wysokogórskie.                      wpływem działalności człowieka.

Klasyfikacja, zgodna z kompleksem przydatności rolniczej trwałych        22. Gleby antropogeniczne
użytków zielonych w dużej mierze korzysta z wartości bonitacyjnej        Gleby, kształtujące się w warunkach dominującego wpływu
określonej przestrzeni produkcyjnej.                                     działalności człowieka, jako czynnika glebotwórczego. Zaliczane są
Przykłąd:                                                                tutaj zarówno gleby tworzone sztucznie w wyniku rekultywacji
1.        przenny bdb                                                    gruntów bezglebowych, jak gleby powstałe z materiałów
2.        przenny dobry                                                  antropogenicznych występujących w roli skały glebotwórczej, a
3.        przenny wadliwy                                                także gleby powstałe w sposób naturalny - przekształcone przez
4         bdb                                                            człowieka do tego stopnia, że utraciły część (lub całość) swoich
5         żytni i żytnioziemniaczany db                                  podstawowych cech.
…                                                                        Przekształcenia mogą przebiegać w kierunku zmian pozytywnych
21. Podstawy genetycznej klasyfikacji gleb Polski                        (podniesienia żyzności gleby – hortisole - ogrodowe, rigosole -
Systematyka gleb Polski opiera się na pojęciu gleby jako rezultacie      uprawowe), lecz także negatywnych (gleby zdegradowane bądź
wietrzenia wierzchniej skorupy ziemskiej, na skutek oddziaływań          zdewastowane).
zmieniających się w czasie warunków klimatycznych i organizmów           Klasyfikacja:
żywych w określonych warunkach kształtowania gleb już w                  VIIA      Gleby kulturoziemne
końcowej fazie plejstocenu i holocenie. Warunkiem tych wszystkich                  VIIA1 Hortisole - ogrodowe
czynników jest zróżnicowanie rodzaju układu właściwości poziomów                   VIIA2 Rigosole – uprawowe
genetycznych tworzących glebę. Morfologia i właściwości                  VIIB      Gleby industroziemne i urbanoziemne
poziomów genetycznych stanowią jedno z podstawowych kryteriów                      VIIB1 Gleby antropogeniczne o niewykształconym
podziału gleb.                                                           profilu
Zgodnie z systematyką gleby wydzielone są według:                                  VIIB2 Gleby antropogeniczne pruchniczne
      przeważającego czynnika glebotwórczego (lub braku takiej                    VIIB3      Pararędziny antropogeniczne
           przewagi) – DZIAŁ                                                       VIIB4 Gleby słone antropogeniczne
      podobnego kierunku rozwoju i ekologii - RZĄD
      takiego samego układu głównych poziomów genetycznych              23. Praktyczny wymiar gleboznawstwa
           i zbliżonych właściwości chemicznych oraz                     - planowanie użytkowania przestrzeni produkcyjnej
           fizykochemicznych, podobnego rodzaju wietrzenia,              - rejonizacja upraw
           przemieszczania i osadzania składników oraz zbliżonego        - opracowywanie planów gospodarczych
           typu próchnicy – TYP                                          - normowanie pracy urządzeń i maszyn polowych
      modyfikacja własności fizycznych, chemicznych,                    - ustalenie potrzeb i zasad nawożenia
           biologicznych i związanych z nimi cech morfologicznych        - opracowywanie planów, związanych z koniecznością
           profilu glebowego wywołanych nakładaniem się na cechy         przekształcenia środowiska przyrodniczego, np. melioracyjnych,
           głównego procesu glebotwórczego cech innego procesu           budowlanych itd.)
           glebotwórczego – PODTYP                                       - ustalenie zagrożeń dla wód gruntowych i organizmów żywych w
      geneza i właściwości skały macierzystej, z której                 wyniku zdarzeń awaryjnych
           wytworzyła się gleba – RODZAJ                                 - niezbędny element wszystkich innych nauk przyrodniczych w
      uziarnienie utworu glebowego całego profilu – GATUNEK             rozważaniach ekologicznych, a także rozwoju świata ożywionego i
Podstawowe jednostki: typ, podtyp, gatunek.                              nieożywionego
Na podstawie tak przyjętych kryteriów systematyki gleb Polski
zakłada podział na VII działów:                                          24. Proces powstawania gleb – przebieg i zależności
       I. Gleby litogeniczne – budowa i właściwości uzależnione          Proces glebotwórczy, proces pedogenetyczny,- zespół zjawisk
           głównie od właściwości skały macierzystej                     powodujących powstanie i rozwój gleby, zachodzących na
       II. Gleby autogeniczne – od różnych czynników bez przewagi        powierzchni litosfery pod wpływem czynników abiotycznych:
           któregoś z nich                                               klimatycznych, ukształtowania powierzchni, i biotycznych, tj.
       III.          Gleby semi-hydrogeniczne – dolna i częściowo        organizmów żywych.
           środkowa część profilu glebowego znajdują się pod             Pierwszym etapem procesu glebotwórczego jest powstanie substratu
           wpływem wód gruntowych, oglejenia opadowego,                  (tworzywa) glebowego w wyniku takich procesów jak: wietrzenie
           natomiast w powierzchniowych poziomach dominuje               skał, procesy aluwialne, deluwialne i eoliczne, gromadzenie się
           opadowa gospodarka wodna, przy braku nagromadzenia            osadów polodowcowych, a także substancji organicznej w postaci
           dużych ilości storfiałej materii organicznej na powierzchni   torfów, namułów (osadów rzecznych lub spływających po stokach) i
           gleby                                                         gytii (skała macierzysta).
       IV.           Gleby hydrogeniczne – których mineralne i           W drugim etapie następuje przeobrażenie substratu glebowego w
           organiczne struktury macierzyste powstały lub uległy          utwór częściowo ożywiony przy udziale organizmów żywych,
           przekształceniu pod wpływem warunków wodnych                  głównie drobnoustrojów, które wzbogacają go w próchnicę,
           środowiska (sedymentacja, sedentacja, decesja)                witaminy, enzymy, hormony itp.
         Decesja, wzmożony proces humifikacji i mineralizacji            Uwarunkowany określonymi czynnikami glebotwórczymi proces
         organicznych składników gleb hydrogenicznych, będący częścią
                                                                         glebotwórczy prowadzi w efekcie do ukształtowania się określonego
                                                                         typu gleby. Występujące na obszarze Polski gleby kształtowane są
                                                                                                                                  5
najczęściej przez procesy: przemywania (płowienia), bielicowania,       tropikalnej są z tego powodu wielokrotnie głębsze niż gleby
brunatnienia i murszenia.                                               tundrowe. Szczególnie istotny przy tworzeniu się gleb jest stosunek
                                                                        opadów do parowania (O/P). Przy O>P mamy do czynienia z
- skała macierzysta                                                     klimatem wilgotnym (humidowym), a przy O<P z klimatem suchym
- rzeźba terenu                                                         (aridowym).
- klimat                                                                W Polsce (mimo czasowego występowania susz) mamy do czynienia
- biosfera                                                              z klimatem humidowym. Konsekwencją przewagi opadów nad
- działalność człowieka                                                 parowaniem jest odpływ części wody pochodzącej z opadów do
- czas                                                                  morza. Spływająca woda niesie ze sobą wypłukane z gleby sole,
                                                                        stanowiące składniki pokarmowe roślin. Szczególnie łatwo woda
Materiałem, z którego powstają gleby są różne skały.                    zabiera z gleby azotany, wapń, sód, chlorki i siarczany. Mówimy o
W gleboznawstwie nazywamy je skałami glebotwórczymi                     procesie ługowania gleby, w wyniku, którego traci ona składniki
(macierzystymi). Pod wpływem działania na nie innych czynników          biogenne. Jednocześnie proces ten chroni glebę przed nadmiernym
glebotwórczych ze skał glebotwórczych powstają gleby.                   zasoleniem, co powszechnie stanowi problem pierwszorzędnej wagi
Pierwotnie skały są rozdrabniane - następuje proces wietrzenia. Na      w klimacie suchym (aridowym).
zwietrzelinie skalnej zaczynają się pojawiać rośliny, rozpoczyna się    Oprócz makroklimatu, uwarunkowanego przede wszystkim
proces glebotwórczy.                                                    szerokością geograficzną terenu, istotne znaczenie dla konkretnych
Gleby powstałe na zwietrzałym materiale skalnym, wytworzonym na         miejsc ma mikroklimat, zależny od warunków lokalnych.
miejscu nazywane są glebami powstałymi in situ                          Szczególnie duże znaczenie ma to w obszarach górskich. Zbocza
(autogeniczne) odróżnieniu od gleb powstałych z materiału               dobrze nasłonecznione, południowe mają zazwyczaj gleby o
naniesionego z innych terenów – transport materiału skalnego            diametralnie innych właściwościach niż zbocza północne. Decydują
(ex situ, allogeniczne)                                                 o tym różnice temperatury gleby i jej wilgotności, co przekłada się
                                                                        bezpośrednio na aktywność biologiczną, produkcję biomasy i
25. Skały osadowe jako materiał glebotwórczy                            intensywność innych procesów.
      Pochodzenia mechanicznego (okruchowe)
      chemicznego                                                      27. Proces akumulacji i przekształceń materii
      organicznego                                                     organicznej i jego skutki.
Skały osadowe powstały w wyniku wietrzenia fizycznego,                  Zachodzi pod wpływem makro i mikroorganizmów. Polega na
chemicznego i biologicznego skał pierwotnych oraz ich                   akumulacji i przemianach materii organicznej, a także związków
przemieszczania i osadzania przez wodę, wiatr, lodowce lub siły         mineralnych, wchodzących w jej skład. W zależności od rodzaju
grawitacji.                                                             roślinności oraz warunków oksydacyjno-redukcyjnych następuje w
Stosunkowo najmniej zmienione pod względem składu chemicznego           glebie nagromadzenie się większej lub mniejszej ilości substancji
w stosunku do skał magmowych są skały osadowe okruchowe. Ich            organicznej o różnych właściwościach. Pod roślinnością bagienną
powstanie wiąże się z rozdrobnieniem skał początkowo masywnych,         (trzciny, pałka wodna, tatarak, turzyce) powstaje swoista, mało
a także często segregacją na frakcje, grupy ziaren o określonej         zmieniona fizycznie i chemicznie substancja organiczna, tworząca
średnicy pod wpływem wody i wiatru. Skały te początkowo luźne,          pokłady torfu. Gdy proces bagienny przerywany jest dłuższymi
mogą ulegać cementacji (diagenezie) pod wpływem nacisku warstw          okresami suszy, tworzy się bardziej zmieniony utwór organiczny,
wyżej leżących oraz sklejającego działania szeregu substancji, jak      zwany murszem.
krzemionka koloidalna, wodorotlenek żelaza, ił, węglan wapnia.          W glebach mineralnych przeważają procesy tlenowe, dlatego nie ma
Niektóre z nich mogą odpornością mechaniczną dorównywać                 w nich warunków do akumulacji większej ilości substancji
granitom, inne dość łatwo wietrzeją. Skały okruchowe to m.in. piaski    organicznej przy udziale mikroorganizmów ulega ona spalaniu
wietrzeniowe, piaskowce, lessy, skały ilaste.                           biologicznemu, czyli mineralizacji. Pozostająca w glebie część
Inną grupą skał osadowych są skały pochodzenia chemicznego. Ich         substancji organicznej podlega znacznym przemianom
powstanie łączy się ze środowiskiem wodnym. Powstają w wyniku           mikrobiologicznym, określanym jako proces humifikacji. Efektem
rozpuszczenia składników skał starszych i ponownego wytrącenia          tego procesu jest powstanie próchnicy (humusu). Jej właściwości nie
osadu wskutek parowania lub reakcji chemicznych z udziałem (lub         są jednolite. Zależą one od rodzaju roślinności, z której powstała i
bez) organizmów żywych. Do skał glebotwórczych z tej grupy              innych warunków środowiska. Pod lasami tworzy się próchnica
można zaliczyć wapienie, dolomity, margle i gipsy.                      kwaśna, o przewadze tzw. fluwokwasów, tworzących z wieloma
Inne osady pochodzenie wodnego, jak sole rozpuszczalne w wodzie         składnikami gleby związki rozpuszczalne, a więc łatwo wymywalne.
nie są skałami, na których możliwe byłoby powstanie gleb, ponieważ      Ponieważ fluwokwasy są kwasami dość silnymi, pod ich wpływem
na nich nie może osiedlić się żaden żywy organizm. Z tego samego        następuje rozkład większości minerałów glebowych, w tym również
powodu do skał glebotwórczych nie można zaliczyć takich, które          trudno rozpuszczalnych krzemianów i glinokrzemianów. W efekcie
zawierają większe ilości związków (minerałów) trujących dla             większość składników gleby zostaje rozłożona, rozpuszczona i
organizmów żywych, czy też promieniotwórczych.                          wymyta w głębsze poziomy, co jest istotą procesu bielicowania.
Do skał pochodzenia organicznego zaliczamy m.in. torfy, niektóre        Odwrotnie działa roślinność zielna. Pod jej wpływem tworzy się w
wapienie (kreda, dolomity), margle, gezy.                               glebie próchnica wysycona jonami Ca i Mg, określana jako
                                                                        wysycona lub „słodka”, akumulująca dobrze składniki mineralne i
26. Wpływ klimatu na powstawanie gleb                                   zabezpieczająca je przed wymywaniem. Taką próchnicą cechują się
- opady,                                                                niektóre typy gleb, jak: czarnoziemy, czarne ziemie, rędziny i gleby
- temperatura.                                                          brunatne.

Przy dużej ilości opadów następuje wypłukiwanie soli                    28. Proces brunatnienia i jego skutki
rozpuszczalnych, co doprowadza do powstawania gleb ubogich,             Nazwa pochodzi od brunatnej barwy związków Fe+++, powstających
wyługowanych. Przy małej ilości opadów mamy do czynienia z              przy stosunkowo intensywnym wietrzeniu materiału glebowego i
podnoszeniem roztworów soli do wierzchnich warstw glebowych i           pokrywających stosunkowo równomiernie ziarna gleby. Przy
ich zasoleniem.                                                         wietrzeniu, obok tych związków wytrącających się w postaci
Wietrzenie skał jest najintensywniejsze w warunkach wysokiej            wodorotlenków żelazowych, tworzą się minerały ilaste, głównie
temperatury i dużej wilgotności (klimat tropikalny – głębokie i żyzne   grupy illitowej, poprawiające właściwości sorpcyjne i wodne gleby.
gleby).                                                                 Dzięki temu składniki chemiczne są dość równomiernie
Klimat wpływa w dużym stopniu na wietrzenie skał. Przy                  rozmieszczone, a gleby brunatne w porównaniu do gleb bielicowych,
dostatecznej wilgotności wzrost temperatury w zakresie powyżej zera     wytworzonych z analogicznych skał są znacznie żyźniejsze. Dzięki
powoduje zintensyfikowanie procesów wietrzenia. Gleby strefy            dużej aktywności biologicznej są w stanie zapewnić roślinom lepsze
                                                                        warunki wzrostu i rozwoju.
                                                                                                                              6
                                                                               innych minerałów wtórnych: kalcyt, aragonit, dolomit,
29. Proces glejowy i jego skutki                                                limonit, przy czym dominacja określonej ich grupy jest
Przy niedoborze tlenu w glebach oraz w obecności mikroorganizmów                silnie powiązana z gatunkiem gleby.
anaerobowych zachodzą w nich procesy redukcyjne. Poznajemy je
zazwyczaj po charakterystycznym szarozielonkawym zabarwieniu          Faza ciekła gleby
zredukowanych poziomów, pochodzącym od związków żelaza
dwuwartościowego Fe++. Proces ten może zachodzić od dołu profilu      Postacie wody w glebie:
glebowego, pod wpływem wysoko zalegającej wody gruntowej i            - para wodna,
wtedy tworzą się gleby gruntowo-glejowe lub od góry, kiedy woda       - woda molekularna:
opadowa gromadzi się na powierzchni gleby i wskutek jej małej         - higroskopowa,
przepuszczalności przez dłuższy czas nie wsiąka. W tym drugim         - błonkowata,
przypadku tworzą się gleby opadowo-glejowe, nazywane dawniej          - woda kapilarna:
pseudoglejowymi, niesłusznie (bo proces był prawdziwy). Na            - właściwa,
granicy występowania procesów utleniania i redukcji tworzy się w      - przywierająca (zawieszona),
profilu glebowym poziom przejściowy o charakterystycznej              - woda wolna:
morfologii, marmurkowości, cechującej się tym, że na sinozielonym     - infiltracyjna (przesiąkająca, grawitacyjna),
tle występują brunatne plamy o barwie pochodzącej od utlenionych      - gruntowo-glebowa.
związków Fe+++.
                                                                      Woda molekularna - pochodzi z adhezji cząsteczek wody na
30. Gleby autogeniczne                                                cząstkach glebowych, decydują o niej siły van der Waalsa i
Gleby o różnym ukształtowaniu poziomów genetycznych .Ich cechą        hydratacja kationów wymiennych kompleksu sorpcyjnego; zależy od
wspólną jest kształtowanie się pod przemożnym wpływem                 ilości, składu jonowego i rodzaju koloidów glebowych; jony Na+
czynników glebotwórczych. Duże znaczenie w tych glebach pełni         zwiększają ilość tej wody, jony Ca2+ i Mg2+ zmniejszają; w.m.
próchnica glebowa i jej właściwości oraz miąższość warstwy.           higroskopowa przylega do cząstek fazy stałej, w.m. błonkowata jest
Użyteczność rolnicza tych gleb jest zróżnicowana – od najlepszych     na zewnątrz ww. i związana jest słabszymi siłami.
gleb czarnoziemnych, bardzo dobrych, głębokich gleb brunatnych i      Woda higroskopowa jest niedostępna dla roślin; max. jej zawartość
płowych przez utwory płytkie, aż do ubogich gleb bielicoziemnych.     waha się od 0,1 do 39,0%.
II A      Gleby czarnoziemne                                          Woda błonkowata jest niedostępna dla roślin, część z niej jest
          II A1     czarnoziemy                                       bardzo trudno dostępna dla roślin; ilość jest 2-4-krotnie wyższa niż
II B      Gleby brunatnoziemne                                        wody higroskopowej.
          II B1     Gleby brunatne właściwe                           Woda kapilarna - woda wciągana lub wypychana z kanalików
          II B2     Gleby brunatne kwaśne                             glebowych przez siły kapilarne; w.k. właściwa to woda w kontakcie z
          II B3     Gleby płowe                                       wodą gruntowo-glebowa, podnoszona w kapilarnych kanalikach
II C      Gleby bielicoziemne                                         glebowych ponad zwierciadło wody, przy czym wysokość
          II C1     gleby rdzawe                                      podnoszenia zależy od składu mechanicznego i struktury gleby;
          II C2     gleby bielicowe                                   frakcja ilasta 1000 – 3000 cm i więcej,
          II C3     bielice                                           piasek        l – 30 cm.
                                                                      Ma ona olbrzymie znaczenie dla wegetacji roślin. w.k. przywierająca
                                                                      - pochodzi z opadów atmosferycznych i utrzymuje się w kapilarach,
31. Trójfazowy układ gleby – elementy składowe faz.                   gdy siły kapilarne przewyższają siły zmierzające do przesunięcia
1. FAZA STAŁA                                                         wody w dół.
     - cząstki mineralne – okruchy skał i minerały                   Woda wolna – wypełnia przestwory glebowe szersze od kapilarnych
     - cząstki organiczne – próchnica, resztki roślinne i            i przemieszcza się pod wpływem sił ciążenia. Napotykając warstwy
        zwierzęce, organizmy żywe                                     nieprzepuszczalne tworzy poziom wodonośny.
     - cząstki organiczno-mineralne
2. FAZA CIEKŁA                                                        Woda w glebie podlega działaniu różnych sił:
     - woda z rozpuszczonymi składnikami mineralnymi i               elektrostatycznych – od ładunków elektrycznych na powierzchni
        organicznymi                                                  cząstek gleby; decydują o istnieniu wody mineralnej,
3. FAZA GAZOWA                                                        kapilarnych – wypadkowa sił między fazami stałą, ciekłą i gazową;
     - gazy                                                          decydują o wodzie kapilarnej,
     - para wodna                                                    osmotycznych – wynikają z różnic stężenia roztworów w okolicy
                                                                      cząstek glebowych; wpływają na kierunek przepływu wody.
Układ fazowy gleby podlega szeregu zmianom, zwłaszcza z tytułu
działalności człowieka (zabiegi uprawowe, melioracje itd.), a także   3. Faza gazowa gleby:
procesów glebotwórczych. Szczególnie intensywne – dynamiczne          Skład chemiczny atmosfery glebowej:
zmiany dotyczą faz: gazowej i ciekłej. Zaznaczają się one po każdym   - tlen     15-21 %
opadzie deszczu, a przybierają bardzo duże natężenie po               - dwutlenek węgla 0-10 %
długotrwałych, intensywnych deszczach. Należy pamiętać, że wraz       - azot
ze zmianami notowanymi w ilościowym udziale fazy gazowej po           - tlenki azotu
deszczu (bądź zalaniu wodami powodziowymi) występuje niedobór         - metan
tlenu glebowego, niezbędnego korzeniom roślin oraz licznym            - etylen
mikroorganizmom glebowym.                                             - tlenki siarki,
                                                                      - siarkowodór
Mineralna faza gleby:                                                 - inne
W skład mineralnej części fazy stałej gleby wchodzą różne minerały    Para wodna – istnieje w powietrzu glebowym, podlega wymianie z
– należące do:                                                        powietrzem atmosferycznym, przepływ od wyższego ciśnienia do
      grupy kwarcu,                                                  niższego. W klimacie Polski jest mało ważąca w bilansie wodnym
      pierwotnych minerałów krzemianowych: skalenie;                 gleb.
          łyszczyki: muskowit, biotyt; pirokseny: augit, dioryt,      Wymiana gazowa:
          gabro; amfibole: hornblenda; oliwiny,                       - dyfuzja stężeniowa (90% wymiany)
      wtórnych minerałów krzemianowych: kaolinit, illit,             - różnica ciśnień
          wermikulit, smektyt, alofan,                                - różnice temperatur
                                                                      - zmiana ciśnienia atmosferycznego

                                                                                                                           7
- nasilenie wiatru                                                   Para wodna - istnieje w powietrzu glebowym, podlega wymianie z
- wsiąkanie wody opadowej                                            powietrzem atmosferycznym, przemieszczenie następuje od ciśnienia
- wahania zwierciadła wody gruntowej                                 wyższego do niższego (prężność pary wodnej), w warunkach
Poprawa warunków powietrznych gleb:                                  klimatycznych Polski jest mało ważąca w bilansie wodnym gleb.
- zabiegi agrotechniczne                                             Woda molekularna - pochodzi z adhezji cząsteczek wody na
- głęboka orka                                                       cząstkach glebowych, decydują o niej siły van der Waalsa i
- zabiegi melioracyjne                                               hydratacja kationów wymiennych kompleksu sorpcyjnego; zależy od
- drenaż                                                             ilości, składu jonowego i rodzaju koloidów glebowych; jony Na+
- fitomelioracja                                                     zwiększają ilość tej wody, jony Ca2+ i Mg2+ zmniejszają; w.m.
                                                                     higroskopowa przylega do cząstek fazy stałej, w.m. błonkowata jest
32. Budowa mineralnej części fazy stałej gleby                       na zewnątrz ww. i związana jest słabszymi siłami. Woda
                                                                     higroskopowa jest niedostępna dla roślin; max. Jej zawartość waha
Faza stała gleby – część mineralna jest efektem wietrzenia skał i    się od 0,1 do 39,0%. Woda błonkowata jest niedostępna dla roślin,
minerałów.                                                           część z niej jest bardzo trudno dostępna dla roślin; ilość jest 2-4-
W skład mineralnej części fazy stałej gleby wchodzą różne minerały   krotnie wyższa niż wody higroskopowej.
należące do:                                                         Woda kapilarna - woda wciągana lub wypychana z kanalików
- grupy kwarcu,                                                      glebowych przez siły kapilarne; w.k. właściwa to woda w kontakcie z
- pierwotnych minerałów krzemianowych: skalenie; łyszczyki:          wodą gruntowo-glebowa, podnoszona w kapilarnych kanalikach
muskowit, biotyt; pirokseny: augit, dioryt, gabro; amfibole:         glebowych ponad zwierciadło wody, przy czym wysokość
hornblenda; oliwiny,                                                 podnoszenia zależy od składu mechanicznego i struktury gleby;
- wtórnych minerałów krzemianowych: kaolinit, illit, wermikulit,     frakcja ilasta 1000 – 3000 cm i więcej,
smektyt, alofan,                                                     piasek        l – 30 cm.
- innych minerałów wtórnych: kalcyt, aragonit, dolomit, limonit,     Ma ona olbrzymie znaczenie dla wegetacji roślin. w.k. przywierająca
przy czym dominacja określonej ich grupy jest silnie powiązana z     - pochodzi z opadów atmosferycznych i utrzymuje się w kapilarach,
gatunkiem gleby.                                                     gdy siły kapilarne przewyższają siły zmierzające do przesunięcia
                                                                     wody w dół.
33. Skład granulometryczny gleb i jego konsekwencje                  Woda wolna – wypełnia przestwory glebowe szersze od kapilarnych
                                                                     i przemieszcza się pod wpływem sił ciążenia. Napotykając warstwy
Skład granulometryczny (uziarnienie) charakteryzuje stan
                                                                     nieprzepuszczalne tworzy poziom wodonośny.
rozdrobnienia mineralnej cześci fazy stałej gleby. Wskazuje stan
gleby i jej zależność od ilości piasku, pyłu oraz
części iłu w glebie, z których każda jest innego rozmiaru.           35. Typ gruntowo-wodny (GW) – zwierciadło wody
 Jest on wyrażany procentowym udziałem poszczególnych czątek         gruntowej znajduje się stale w
mineralnych zwanych frakcjami granulometrycznymi.                    zasięgu strefy korzenienia się roślin. Wahania sezonowe zwierciadła
                                                                     wody są zazwyczaj niezbyt duże. Rośliny są zasadniczo
Frakcje glebowe w zależności od swej wielkości wykazują              uniezależnione od zapasu wody
zróznicowanie pod względem składu mineralogicznego oraz              gromadzonej po opadach atmosferycznych.
chemicznego:
· Kamienie i żwir                                                    36. Typ opadowo-gruntowo-wodny (OGW) – wahania
· Piasek, pył i ił pyłowy                                            sezonowe zwierciadła wody
· Ił koloidalny                                                      są duże, występuje okresowa zmienność pochodzenia wody będącej
                                                                     do
Frakcja granulometryczna jest to umownie przyjęty zbiór ziaren       dyspozycji roślin. Na wiosnę jest to głównie woda gruntowa, latem i
glebowych( objętych wspólna nazwą), mieszczących się w               wczesną
określonym przedziale wielkości średnic, wyrażanych w milimetrach.   jesienią może wystąpić jej deficyt, a o wilgotności gleb decyduje
                                                                     wtedy tylko ich
Grupa granulometryczna- określa się ja na podstawie                  zdolność retencyjna.
procentowego udziału frakcji:
· Utwory kamieniste (kamienie)                                       37. Typ opadowo-retencyjny (OR) – zwierciadło wody
· Utwory żwirowe (żwiry)
                                                                     gruntowej zalega na tyle
· Utwory piaszczyste (piaski)
                                                                     głęboko, że jedynym źródłem zaopatrzenia w wodę są opady
· Utwory gliniaste (gliny)
                                                                     atmosferyczne
· Utwory ilaste (iły)
                                                                     magazynowane w porach glebowych.
· Utwory pyłowe (pyły)
                                                                     38. Faza gazowa gleby i możliwości regulacji
34. Budowa fazy ciekłej gleby – rodzaje wód                          stosunków fizyczno – chemicznych
glebowych                                                            Faza gazowa gleby tj. powietrze glebowe wypełnia w glebie pory nie
- woda z rozpuszczonymi składnikami mineralnymi i organicznymi,      zajęte przez wodę.
                                                                     Skład chemiczny atmosfery glebowej:
Postacie wody w glebie:                                              tlen       15-21 %
                                                                     dwutlenek węgla 0-10 %
- para wodna,                                                        azot
- woda molekularna:                                                  tlenki azotu
- higroskopowa,                                                      metan
- błonkowata,                                                        etylen
- woda kapilarna:                                                    tlenki siarki,
- właściwa,                                                          siarkowodór
- przywierająca (zawieszona),                                        inne
- woda wolna:
- infiltracyjna (przesiąkająca, grawitacyjna),                       Powietrze glebowe zawiera:
- gruntowo-glebowa.                                                  zdecydowanie mniej O2 ~ 21%
                                                                     zdecydowanie więcej CO2
                                                                     niż powietrze atmosferyczne.
                                                                                                                          8
                                                                       przepuszczalność gruntów. Porowatość całkowita to pory otwarte i
Skład powietrza glebowego zależy od:                                   zamknięte. Porowatość efektywna to pory stykające się ze sobą.
                                                                       Wskaźniki porowatości – jest to stosunek objętości wolnych
1. aktywności biologicznej gleby – natężenia procesów                  przestrzeni w glebie do objętości zajmowaną przez fazę stała gleby-
biochemicznych                                                         części stałej.
powodujących ciągłe zużywanie tlenu przy równoczesnym                  Stopień zagęszczenia – charakteryzuje stosunki: faz od siebie w
wydzielaniu CO2                                                        glebie, łącząc się bezpośrednio z problematyką porowatości gleb.
2. intensywności wymiany gazowej z atmosferą – procesów                Jako taka znajduje zastosowanie w rolnictwie, melioracji,
fizycznych, które tę                                                   budownictwie. (gleba pulchna, naturalna, zagęszczona)
wymianę umożliwiają.                                                   Wilgotność – określa się tym wskaźnikiem stosunek masy wody
                                                                       zawartej w glebie do masy fazy stałej gleby i po jej wysuszeniu do
Ad 1. Procesy oddychania mikroorganizmów glebowych i korzeni           105 C. Wilgotność wagowa bądź stosunek objętości wody zawartej w
roślin składają się                                                    glebie do objętości całej próbie gleby – wilgotność objętościowa.
na tzw. aktywność respiracyjną gleby utożsamianą z całkowitym          Gęstość właściwa – określa ją stosunek masy fazy stałej próby gleby
zapotrzebowaniem                                                       do objętości zajmowanej przez tą fazę. Zaeleży od gęstości
gleby na tlen lub z intensywnością wydzielania CO2.                    właścieewj minerałów wchodzące w skład gleby.
Sumarycznie oddychanie tlenowe można przedstawić tak:                  Wskaźnik plastyczności – wyraża on różnice pomiędzy
C + O2 → CO2 + energia                                                 wilgotnościami gleby odpowiadającymi jej granicy płynności.
                                                                       Lepkość – zdolność przylegania do innych przedmiotów. Na skutek
Ad 2. Na skład powietrza glebowego ma ponadto wpływ                    lepkości wzrastają bardzo silnie opory przy uprawie gleby. Silnie
intensywność wymiany                                                   zależy od składu granulometrycznego, przy czym rozdrobnienie
gazowej z atmosferą. W wymianie gazowej w glebie najważniejszą         gleby powyżej 60 części iłowych nie powoduje już dalszego wzrostu
rolę odgrywa                                                           lepkości.
dyfuzja stężeniowa. Powstające w wyniku aktywności respiracyjnej       Zwięzłość – opór jaki stawia gleba podczas prób jej rozcinania lub
różnice stężenia                                                       rozklinowania. Opór ten wynika z działania sił tarcia narzędzia o
powodują przemieszczanie się gazów w porach wypełnionych               glebę, oraz istniejących podczas wprowadzania do niej narzędzi.
powietrzem.                                                            - Pęcznienie i kurczenie się gleby – zmiany objętości gleby pod
Dyfuzyjny przepływ gazów w glebie jest proporcjonalny do               wpływem zmian wilgotności. Jest związane z obecnością minerałów
wytworzonego gradientu                                                 ilastych i materii organicznej. W pęczniejących glebach maleją siły
stężenia oraz współczynnika dyfuzji. Współczynnik dyfuzji gazów w      przyciągania między cząstkami stałymi, co w efekcie może
glebie zależy od                                                       doprowadzić do rozmakania gleby.
objętości porów wypełnionych powietrzem i od długości, kształtu i      Jony 1 dodatnie również wzmagają pęcznienie. Bardzo duże
ciągłości                                                              znaczenie dla budownictwa, przy wykonywaniu wykopów.
kanalików glebowych – czyli inaczej mówiąc od struktury gleby i        Pęcznienie i kurczenie się gleby powodują jej spękanie i pogłębianie
stopnia jej                                                            działania procesów glebotwórczych, mogą również powodować
zagęszczenia.                                                          uszkodzenie korzeni roślin.
Przepływ powietrza występuje przede wszystkim w warstwie
powierzchniowej gleby;                                                 41. Wielkości określające fazę stałą gleb
w warstwach głębszych przepływ jest niewielki lub może w ogóle nie
zachodzić.
                                                                       Gęstość właściwa – określa ją stosunek masy fazy stałej próby gleby
                                                                       do objętości zajmowanej przez tą fazę. Zależy od gęstości właściwej
39. Właściwości gleb. Wymień podstawowe                                minerałów wchodzące w skład gleby.
właściwości fizyczno-chemiczne                                         Wskaźnik plastyczności – wyraża on różnice pomiędzy
                                                                       wilgotnościami gleby odpowiadającymi jej granicy płynności.
Grupy właściwości gleb:                                                Lepkość – zdolność przylegania do innych przedmiotów. Na skutek
- fizyczne                                                             lepkości wzrastają bardzo silnie opory przy uprawie gleby. Silnie
- fizyko-chemiczne                                                     zależy od składu granulometrycznego, przy czym rozdrobnienie
- chemiczne (skład)                                                    gleby powyżej 60 części iłowych nie powoduje już dalszego wzrostu
- biologiczne                                                          lepkości.
                                                                       Zwięzłość – opór jaki stawia gleba podczas prób jej rozcinania lub
Fizyko chemiczne:                                                      rozklinowania. Opór ten wynika z działania sił tarcia narzędzia o
Wiele czynników glebowych w zasadniczy sposób modyfikuje jej           glebę, oraz istniejących podczas wprowadzania do niej narzędzi.
chemizm, poprzez oddziaływanie na stopień rozpuszczalności             Pęcznienie i kurczenie się gleby –
składników oraz ich przyswajalności dla roślin, jednocześnie
kształtując strukturę gleby a przez to jej warunki powietrzno-wodne.   42. Skład chemiczny gleb i czynniki wpływające na
                                                                       skład
Wśród nich najważniejszymi są :                                        Skład chemiczny gleby jest cechą bardzo zróżnicowaną i zmienną w
 odczyn (pH) gleby,                                                    czasie. Wpływają na nią wszystkie czynniki zarówno zewnętrzne, jak
 skład mechaniczny,                                                    związane z genezą gleby i jej składem mineralogicznym. Bardzo
 ilość i rodzaj minerałów ilastych,                                    istotnym jest aspekt wpływu człowieka na skład chemiczny gleb,
 ilość i jakość substancji organicznej,                                zarówno bezpośredni (nawożenie, stosowanie środków ochrony
 wilgotność gleby,                                                     roślin, zrzuty ścieków, deponowanie odpadów itd.), jak pośredni
 potencjał oxydo-redukcyjny gleby,                                     (poprzez emisje do atmosfery substancji, po pewnym czasie
 wzajemne oddziaływanie pierwiastków na siebie.                        osiadających na glebę).
                                                                       Skład chemiczny związany jest z prawami:
40. Wielkości określające stosunki między 3 fazami                            prawo „minimum” – najważniejszy z punktu widzenia org.
Gęstość objętościowa – Ilościowy wskaźnik stosunku do siebie                      żywych jest składnik, którego jest najmniej
trzech faz w glebie. Zależy od składu mineralnego, porowatości i              „krzywa nawozowa” – optimum nawożenie, wykluczając
wilgotności. Jest to stosunek masy próby glebowej o nienaruszonej                 niedobór i toksyczność
strukturze do całkowitej jej objętości.
Porowatość – jest to stosunek objętości przestrzeni wolnych do         43. Cechy morfologiczne profilu glebowego
całkowitej objętości gleby. Od porowatości zależy wodochłonność i      - budowa profilu glebowego

                                                                                                                            9
- miąższość                                                           gleb o ciężkim składzie granulometrycznym (iły, gliny ciężkie),
- barwa                                                               głównie w strefie klimatu wilgotnego. Ujawnia się podczas
- struktura                                                           wysychania gleby, kiedy łatwo przy naciśnięciurozpada się na luźne
- układ                                                               pryzmaty. Natomiast podczas nawilżania granice pomiędzy
- nowotwory glebowe                                                   agregatamizanikają w wyniku pęcznienia.
- domieszki                                                           Struktura sferyczna. Agregaty zbliżone kształtem do kuli o
- stopień rozkładu materii organicznej                                wymiarach od l do kilkudziesięciu milimetrów. Charakterystyczną
                                                                      cechą tej struktury jest to, że agregaty sąułożone luźno i łatwo
Miąższością gleby nazywa się łączną głębokość wszystkich              rozpadają się. W razie uwilgotnienia wolne przestrzenie między nimi
jednolitych genetycznie                                               na ogół nie zanikają wskutek pęcznienia. Wyróżnić tu można
poziomów zróżnicowania profilu glebowego od powierzchni do            strukturę: orzechowatą, ziarnistą i gruzełkowatą. Struktura
skały macierzystej. Za dolną                                          orzechowatą charakteryzuje się średnicą agregatów od 5 do
granicę gleby uważa się tę część skały macierzystej, która nie        kilkunastu milimetrówi dość wyraźnymi kształtami o ostrych
wykazuje śladów procesu                                               krawędziach. Ta forma struktury występuje raczej w głębszych
glebotwórczego. Gleby wytworzone ze skał masywnych (np. gleby         poziomach profilów glebowych
górskie i rędziny), a także                                           Struktura ziarnista odznacza się wyraźnymi kształtami kulistymi i
gleby z utworów organicznych, odznaczają się zwykle mniejszą          łatwymi do wyczucia dośćtwardymi krawędziami, a średnica ziarn
miąższością od gleb wytwo-                                            wynosi od pół do kilku milimetrów. Struktura ta
rzonych ze skał niemasywnych (np. z materiału pochodzenia             jestcharakterystyczna dla poziomów poddarniowych użytków
lodowcowego).                                                         zielonych na glebach mineralnych.
                                                                      Struktura gruzełkowata charakterystyczna jest przede wszystkim
Profil glebowy – pionowy przekrój gleby ukazujący jej budowę ze       dla poziomów próchnicznych gleb uprawnych (użytkowanych
zróżnicowaniem poziomów glebowych.                                    rolniczo i ogrodniczo), odznacza sięniewyraźnymi krawędziami
Poziom glebowy – zbiór materii glebowej zalegający równolegle do      agregatów oraz wyjątkowo dużą porowatością
powierzchni terenu o specyficznych cechach morfologicznych.
Zwany również poziomem genetycznym lub poziomem                       Nowotwory glebowe – nazywa się widoczne gołymi okiem
diagnostycznym, służy do typologii gleb, będąc jej podstawowym        skupienia substancji w różnej formie i o różnym składzie
kryterium.                                                            chemicznym, które wytrącają się w wyniku procesu glebotwórczego.
Pedon (???) – trójwymiarowe ujęcie przekroju gleby – jako bryły.
Jest to najmniejsza jednorodna objętość gleby pozwalająca na jej      Układ – odzwierciedla sposób ułożenia względem siebie
zbadanie w danym momencie i zdefiniowanie w praktyce jest to          poszczególnych części elementarnych, agregatów oraz charakter.
graniastosłup o wysokości równej miąższości gleby i powierzchni       Porowatością, która powstaje w takich warunkach.
płaszczyzny wierzchniej od 1 do kilku m2.                                           -    luźny – piaski żwiry poszczególne ziarna
Miąższość gleby – nazywa się całkowitą głębokość jej wszystkich                     -    pulchny – dobrze uprawiane poziomy próchnicze
poziomów profilu glebowego, od powierzchni profilu glebowego do                     -    zwięzły – gleby wytworzone z ciężkich
skały macierzystej, która nie wykazuje śladów procesów                                   materiałów
glebotwórczych.                                                                     -    zbity – gleby gliniaste, ciężkie masa glebowa
Gleby całkowite – posiadają profil glebowy jednolity genetycznie                         bezstrukturalna.
sięgający co najmniej 150cm poniżej powierzchni terenu                Układ gleb ciężkich jest w dużym stopniu wypadkową wilgotności.
Gleby niecałkowite – profil glebowy płytszy niż 150cm
       płytkie – profil jednolity genetycznie o niezmienionym        44. Główne przyczyny degradacji gleb – podaj
           składzie granulometrycznym, płytszy niż 150cm              przykłady
       średniogłębokie – …                                           - występowanie zjawisk erozyjnych
       głębokie                                                      - przeznaczanie gleb na cele przyrodnicze
Gleby organiczne:                                                     - odkrywkowego wydobywania surowców
       płytkie                                                       - niewłaściwej regulacji stosunków wodnych (melioracji)
       średniogłębokie                                               - intensywnej gospodarki rolnej
       głębokie                                                      - użycia niewłaściwych maszyn rolniczych, dostawczych i innych
                                                                      - niewłaściwa chemizacja rolnictwa
Barwa gleb – zabarwienie gleby i jej poziomów jest jedną z            - zanieczyszczeń przemysłowych, komunikacyjnych oraz
podstawowych cech diagnostycznych. Wynika ona z fizycznych,           komunalnych
chemicznych właściwości utworów, a także zawartość swoistych          - składowanie odpadów w nieprzygotowanych do tego obszarach
substancji chemicznych. Odzwierciedla skład gley i przebiegające w    - prac budowlanych, naruszających układ profilu glebowego.
niej procesy. tabele Munsella - Odcień, czystość, nasycenie.
Struktura – stan zagregowania elementarnych cząstek fazy stałej       45. Rodzaje degradacji gleb – podaj przykłady
gleby. Gleby naturalne zawdzięczają swoją strukturę przeobrażeniom
utworów niestrukturalnych w stanie zbitym lub luźnym.
                                                                      degradacji
                                                                      - erozja gleb
Struktury gleb mineralnych:
                                                                      - ubytek areału uprawnego
Struktura warstwowa. Agregaty zbudowane są z cienkich, poziomo
                                                                      - przekształcenia mechaniczne gleb
ułożonych płytek — łusek lub blaszek. Grubość ich jest różna, od
                                                                      - przekształcenia chemiczne gleb
ułamków milimetra do kilku milimetrów. Również ich konsystencja i
                                                                      - naruszenie równowagi biologicznej środowiska glebowego
trwałość są różne. Struktura taka występuje w glebachnieuprawnych.
Często bywa odziedziczona po skale macierzystej. Spotyka się ją
często w madach.                                                      46. Ubytek areału uprawnego
Struktura słupkowa. Agregaty są o kształcie wydłużonym i              Jest wynikiem:
niewyraźnych zaokrąglonych krawędziach, ułożone pionowo.              - Wylesiania obszarów i ich dewastacji
Rozmiary agregatów bywają różne. Ich średnica waha się od             - „dzikiego” odłogowania pól uprawnych
kilkunastu do kilkudziesięciu milimetrów, a długość od kilku do       - zabudowy terenów rolnych i leśnych
kilkunastu centymetrów. Ten typ struktury spotyka się przede          - pozostawienia gruntów wadliwych o złych cechach
wszystkim w glebach klimatu suchego i półsuchego.                     - ruchów demograficznych
Struktura pryzmatyczna. Agregaty ostrokrawędziste, o kształcie
zbliżonym do sześcianów i o wymiarach boków od kilku do               Zmiany użytkowania gleb związane z urbanizacją idą generalnie w
kilkudziesięciu milimetrów. Struktura ta charakterystyczna jest dla   kierunkach:

                                                                                                                           10
        wyłączenia użytków ornych z produkcji rolnej              Grunty zdewastowane – grunty, które utraciły całkowicie wartość
        wyłączenia użytków leśnych z produkcji leśnej             użytkową, w wyniku pogorszenia się warunków przyrodniczych albo
        zmiany w użytkowaniu leśnego na rolne (ogrody             wskutek zmian środowiska oraz działalności przemysłowej a także
         działkowe)                                                rolniczej.
        zmiany z produkcji leśnej na użytkowanie parkowe
        likwidacji mad nadrzecznych podczas zmiany przebiegu      Zagospodarowanie gruntów – rolnicze, leśne lub inne użytkowanie
         koryt rzecznych                                           gruntów zrekultywowanych

                                                                   Utrata lub ograniczenie wartości użytkowej gruntów to zmniejszenie
47. Problemy wynikające z komasacji i rozdrobnienia                lub całkowity zanik zdolności produktywnej.
pól uprawnych
                                                                   52. Rekultywacja     gleb. Ustalenia w ramach fazy
Minusy komasacji gruntów:
- Kontakt zainfekowanych, porażonych roślin i zwierząt             planowania
- Ujednolicenie uprawy i nawożenia „na siłę”, mimo zróżnicowania   Rekultywacja gruntów – nadanie lub przywrócenie zdegradowanym
właściwości gleby w obrębie dużego pola.                           lub zdewastowanym gruntom wartości użytkowych lub
- Uproszczenie technologiczne upraw i chowu.                       przyrodniczych przez właściwe ukształtowanie rzeźby terenu,
                                                                   poprawienie właściwości fizycznych i chemicznych, uregulowanie
Minusy rozdrabniania gruntów:                                      stosunków wodnych, odkwaszenie gleb, umocnienie skarpy.
- Większa koszto-chłonność uprawy – transport + jałowe przewozy
maszyn                                                             FAZA PLANOWANIA
- Większe zróżnicowanie gleb                                       Studia kameralne – obejmują ogólne prace bibliograficzne,
- Sumarycznie większa powierzchnia gorzej uprawianej gleby         kartograficzne, wypisy, analizę przekształceń architektury,
                                                                   krajobrazu, wytyczne o prac terenowych oraz określenie koniecznych
                                                                   dalszych studiów.
48. Chemiczne przekształcenia gleb                                 Studia kartograficzne – w tym planistyczne, przeprowadza się w
- wyjałowienie ze składników pokarmowych
                                                                   oparciu o mapy.. geologiczne, hydrologiczne i inne… W każdym
- naruszenie równowagi między składnikami
                                                                   przypadku przyjmuje się zasadę, że roboczo należy pracować na
- zakwaszenie
                                                                   mapach w skalach większych, ostatecznie pomniejszając do skali
- zanieczyszczenie gleby substancjami szkodliwymi dla roślin
                                                                   zasadniczej (np. opracowując obszar w skali 1:100000, studia
- zanieczyszczenie gleby składnikami szkodliwymi dla wartości
                                                                   robocze należy prowadzić na mapach 1:25000-50000)
pokarmowej roślin
                                                                   Studia terenowe – mają za zadanie wyjaśnić, z jakim krajobrazem i o
- zasolenie
                                                                   jakich cechach szczegółowych i układzie przestrzennym mamy do
- alkalizacja
                                                                   czynienia a także zweryfikować tezy ustalone w trakcie prac
- intoksykacja metaboliczna (cisy produkują toksynę szkodzącą
                                                                   kameralnych.
innym rośliną i młodym cisom)
- obniżenie zawartości próchnicy
                                                                   53. Podstawowe zasady doboru metod
49. Przyczyny współcześnie obserwowanej                            rekultywacyjnych. Kierunek i cele rekultywacji
                                                                   Podstawowe zasady rządzące doborem metod rekultywacji:
różnorodności pokrywy glebowej
                                                                        skuteczność
Gleby wykazują dużą różnorodność głównie za sprawą:
                                                                        możliwie niski koszt
     różnego pochodzenia
                                                                        szybkość przystosowania terenu do pełnienia nowych
     różnic w naturalnych procesach gleby
                                                                           funkcji
     różnic w skali i intensywności przekształceń wywołanych
                                                                        dopasowanie do określonych warunków przyrodniczych,
        działalnością człowieka
                                                                           dobór gatunków roślin
     zróżnicowanego (częściowo antropogenicznie)
                                                                        dopasowanie do skali przedsięwzięcia
        mikroklimatu
                                                                        techniczne i technologiczne przygotowania realizatora
     różnego ładunku zanieczyszczeń w miastach, obszarach
        zurbanizowanych, przyległych do szlaków
                                                                   Dobór kierunków rekultywacji:
        komunikacyjnych i industrialnych
                                                                   Decyzja o kierunku rekultywacji należy do właściciela gruntu.
     różnie przeprowadzonej rekultywacji
                                                                   Powinna ona uwzględniać założenia planu zagospodarowania
     różnic koncepcyjnych w zagospodarowaniu obszarów             przestrzennego miejscowości, potrzeby lokalne oraz zasady ochrony
                                                                   środowiska. Istotny jest też koszt działań podejmowanych w ramach
50. Mechaniczne przekształcenia profilu glebowego                  danego kierunku rekultywacji.
        Skrócenie profilu glebowego – wynik zajęcia               Kierunek rekultywacji musi być zgodny z planem zagospodarowania
         powierzchniowych warstw.                                  przestrzennego danego obszaru. Jest ustalony zgodnie z założeniem
        Domieszanie materiałów obcych o charakterze odpadów       tego planu i wytycznymi przyszłego użytkownika rekultywowanego
         komunalnych                                               terenu.
        Domieszanie różnorodnych materiałów budowlanych           W rekultywacji gruntów zdegradowanych bądź zdewastowanych
        Przykrycie powierzchnią litą modyfikuje wymianę wodną,    wyszczególnione są 4 zasadnicze kierunki:
         gazową i życie mikroorganiczne gleby                            produkcyjne
        Przykrycie profilu glebowego warstwą organiczną lub                      o rolniczy
         mineralną, co zmienia warunki korzenienia się większych                  o leśny
         roślin                                                          nieprodukcyjne
                                                                                  o wodny
51. Pojęcia degradacji, dewastacji i                                              o specjalny (zawiera w sobie kształtowanie
                                                                                       terenów zieleni)
zagospodarowania gruntów                                           Cele rekultywacji:
Grunty zdegradowane – grunty, których rolnicza lub leśna wartość   Celem rekultywacji może być przystosowanie terenu do:
użytkowa zmalała w szczególności w wyniku pogorszenia się                użytkowania gospodarczego, w tym zalesienia lub uprawy
warunków przyrodniczych albo wskutek zmian środowiska oraz                   rolniczej
działalności przemysłowej a także rolniczej.
                                                                         utworzenia miejskiego założenia zielonego
                                                                         uformowania zbiornika wodnego
                                                                                                                       11
        przeprowadzenia szlaków komunikacyjnych
        lokalizacja budynków mieszkalnych, użyteczności
         publicznej
        lokalizacja budowli technicznych
        przeprowadzenia elementów sieci przesyłkowych

54. Czynniki wpływające na wybór technik i
technologii rekultywacji
Dla praktycznego wykonania technik rekultywacyjnych koniecznym
jest zaplanowanie konkretnych prac i czynności oraz urządzeń i
narzędzi. Ich dobór zależny jest od szeregu czynników, z których
najistotniejszymi są:
       lokalizacja terenu rekultywowanego
       powierzchnia terenu rekultywowanego
       układ terenu (struktura, kształt)
       rzeźba terenu
       zamierzony kierunek zagospodarowania
       dostępność siły roboczej i jej koszt
       koszt jednostkowy różnych technik i prac
       planowany czas wykonania zadania

55. Podstawy oczyszczania gleb skażonych
Naprawa właściwości gleb:
Zanim zostanie podjęta decyzja o kierunku i sposobie rekultywacji
pokrywy glebowej na danym terenie trzeba ustalić:
      przyczyny degradacji gleby
      rodzaj czynnika degradującego (środek chemiczny,…)
      stopień degradacji
      zasięg degradacji w ujęciu areałowym i objętościowym
Zanieczyszczenia w glebach mogą występować w różnej postaci:
      cząstek stałych wymieszanych z glebą, przy czym mogą
         one być zróżnicowane pod względem średnicy i kształtu
         oraz innych cech fizycznych
      błony otaczające ziarna glebowe (częste w przypadku
         pochodnych ropy naftowej)
      zaadsorbowanej na powierzchni cząstek glebowych dzięki
         siłom ładunków elektrycznych
      zaadsorbowanej w cząstkach gleby
      zanieczyszczeń stałych lub płynnych występujących w
         partiach glebowych
      zanieczyszczeń rozpuszczonych w wodzie glebowej w
         porach glebowych
Przy oczyszczaniu gleb z tych zanieczyszczeń wykorzystuje się
różnice we właściwościach między cząstkami gleby a substancjami je
zanieczyszczającymi, w tym głównie w:
      lotności substancji
      rozpuszczalności w wodzie i roztworach glebowych
      rozpuszczalności w rozpuszczalnikach organicznych
      odporności na rozkład chemiczny
      biodegradacji
      właściwościach sorpcyjnych
      właściwościach magnetycznych i elektrycznych
        rozmiarze, kształcie i gęstości cząsteczek




                                                                     12

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:261
posted:6/19/2012
language:Polish
pages:12