01 Anatomia Wstep uklady i okolice

Document Sample
01 Anatomia Wstep uklady i okolice Powered By Docstoc
					ANATOMIA PRAWIDŁOWA
„Organizm człowieka jako całość”


Wprowadzenie do anatomicznej terminologii ogólnej
   Anatomia człowieka jest nauką podstawową o budowie i kształcie żywego ustroju, bez
której żadna z dziedzin medycznych nie może się obejść. Jej nazwa wywodzi się z greckiego
słowa anatemnein, które oznacza rozcinać, rozkawałkowywać, co odnosi się do podstawowej
metody badawczej w tej dziedzinie, jaką jest rozcinanie i preparowanie zwłok.
   Anatomia zajmuje się ustrojem rozwiniętym. Wraz z embriologią (która opisuje budowę i
rozwój organizmu żywego w życiu płodowym) tworzą morfologię, czyli naukę o budowie
zewnętrznych form ustrojów żywych i ich części składowych tj. narządów. Morfologia zaś w
łączności z fizjologią (czyli nauką o poznaniu czynności ustroju i jego narządów) tworzą
biologię, która zajmuje się wszelkimi organizmami żywymi we wszystkich możliwych
aspektach.
   W ramach nauk biologicznych znajdują się również dziedziny pokrewne anatomii
zajmujące się historią rozwoju osobniczego tj. ontogenezą (począwszy od zapłodnienia aż do
ukończenia wzrastania) jak i historią rozwoju rodowego tj. filogenezą, która w oparciu o
teorię ewolucji opisuje historię powstawania ustrojów poprzez powolne przekształcanie
innych ustrojów. Anatomia porównawcza zajmuję się zarówno porównywaniem budowy
poszczególnych stadiów rozwoju osobniczego organizmów, jak i budowy ustrojów niższych i
wyższych wraz z człowiekiem.
   Przedmiotem badań anatomii mogą być wszystkie postacie organizmów żywych, a więc
rośliny (fitotomia), zwierzęta (zootomia) i wreszcie człowiek (antropotomia). Na użytek nauk
medycznych dzielimy także anatomię na a. prawidłową (opisującą normalną prawidłową
budowę i stosunki narządów ciała ludzkiego) oraz a. patologiczną, określającą budowę
ustroju w przypadkach chorobowych tj. patologicznych. Anatomię możemy podzielić także
na a. makroskopową, gdzie oceniamy i opisujemy budowę ustroju gołym okiem oraz a.
mikroskopową, gdzie ocena budowy wymaga użycia instrumentów optycznych oraz licznych
metod fizycznych i chemicznych celem określenia bodowy tkankowej (histologia) i
komórkowej (cytologia) poszczególnych narządów.
   Wyniki badań w anatomii przedstawiane są w sposób opisowy, stąd nazwa anatomii
opisowej w szerszym tego słowa znaczeniu dotyczy całego obszaru anatomii, choć niekiedy
używana jest na określenie anatomii systematycznej badającej i różnicującej ustrój według
poszczególnych narządów i ich układów, które są rozpatrywane kolejno. Z kolei anatomia
topograficzna, również posługująca się metodą opisową zajmuje się opisem wzajemnego
przestrzennego położenia narządów i układów w poszczególnych okolicach ciała. Na
potrzeby chirurgii wyodrębnia się również dziedzinę a. chirurgicznej opisującej istotne z
punktu widzenia chirurga okolice ciała. Zaś dla potrzeb artystycznych wydziela się także
dziedzinę anatomii plastycznej, opisującej budowę powierzchni ciała i jego proporcje.

Schematy budowy ciała ludzkiego
   Człowiek, podobnie jak większość kręgowców, zbudowany jest symetrycznie tj.
płaszczyzna pośrodkowa dzieli ustrój na dwie symetryczne połowy (antymery), prawą i lewą,
które są w dużej mierze zwierciadlanym odbiciem jedna drugiej.
   Innego rodzaju jest zróżnicowanie wzdłuż długiej głównej osi ciała. Widzimy tu budowę
segmentalną. Segmentalne odcinki ciała następujące po sobie wzdłuż długiej osi ciała
nazywamy metamerami. Występują one we wczesnym rozwoju osobniczym i dotyczą
zróżnicowania kośćca, mięśni, skóry, naczyń i nerwów. W późniejszych okresach rozwoju
budowa ta zaciera się, gdyż poszczególne segmenty łączą się w jednostki wyższego rzędu. Ta
pierwotna budowa segmentowa (metameryczna) najlepiej widoczna jest u dorosłego osobnika
w zakresie kręgosłupa i klatki piersiowej.
Podział ciała (topograficzny i na układy narządów)
 Anatomia systematyczna jak już powiedziano zajmuje się opisem narządów i ich układów.
Wyróżniamy następujące układy narządów :

1.   Układ szkieletowy (systema sceleti) – zbudowany z kości, stawów i więzadeł stanowi
     bierny aparat ruchu, służąc ponadto za osłonę i podporę części miękkich ciała. Nauka o
     kościach (osteologia), stawach (artrologia) i więzadłach (syndesmologia) stanowi
     pierwszy dział a. systematycznej.
2.   Układ mięśniowy (systema musculorum) – składa się z mięśni, które kurcząc się
     (przeważnie pod wpływem naszej woli) powodują ruchy kośćca. Układ ten stanowi
     czynny aparat ruchu. Ten dział anatomii systematycznej, zajmujący się mięśniami
     szkieletowymi, nazywamy myologią.
3.   Układ trawienny (pokarmowy – systema digestorium) – składa się z przewodu
     pokarmowego (jama ustna, gardło, przełyk żołądek, jelita), towarzyszących mu
     gruczołów zewnątrzwydzielniczych (wątroba, trzustka) i innych narządów jak zęby czy
     język. Przerabia on pobrane pożywienie na substancje niezbędną do przemiany materii.
4.   Układ oddechowy (systema respiratorium) – składa się z dróg oddechowych (jama ustna,
     gardło, krtań, tchawica, oskrzela) i z właściwego narządu oddechowego tj. płuc.
     Doprowadza on tlen do krwi i usuwa dwutlenek węgla – wytwór przemiany gazowej
     szkodliwy dla organizmu.
5.   Układ moczowo-płciowy (systema urogenitale) – narządy moczowe i płciowe wiążą się z
     sobą swym pochodzeniem oraz niektórymi, wspólnymi częściami, i z tego względu,
     pomimo różnorodności czynnościowej, są rozpatrywany łącznie jako jeden układ.
     Zadanie narządu moczowego (nerki, drogi moczowe) polega na utrzymywaniu płynów
     ustrojowych w stałym składzie, czego fizjologicznym aspektem jest usuwanie z ustroju
     zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii. Narządy płciowe (gruczoły
     płciowe i ich drogi odprowadzające) wytwarzając komórki płciowe żeńskie (jaja) i
     męskie (plemniki) służą do zachowania gatunku. Narządy płciowe są jedynym układem
     ustroju, który służy temu celowi, gdy tymczasem wszystkie inne narządy maja zadanie
     zachowania życia osobniczego.
6.   Układ wewnątrzwydzielniczy (dokrewny – systema endocrinum) – składa się z
     gruczołów o wydzielaniu wewnętrznym (szyszynka, przysadka mózgowa, tarczyca,
     przytarczyce, nadnercza, jajniki, jądra, wyspy Langerhansa trzustki i inne np. nerki,
     przewód pokarmowy), które swą wydzielinę (hormony) oddają bezpośrednio do krwi i
     chłonki. Z tego też powodu gruczoły te łączymy w jeden układ, choć różnią się między
     sobą powstaniem, budową i czynnością. Działalność ich wywiera głęboki wpływ na
     funkcjonowanie ustroju i jest ściśle skoordynowana, integrując czynność różnych
     narządów i tkanek. Układ ten jest jednym z układów sterujących organizmem (oprócz
     układu nerwowego). I choć układy te maja odmienne struktury i różne mechanizmy
     działania, funkcjonują jednak w sposób wzajemnie sprzężony.
7.   Układ naczyniowy (systema vasorum) – składa się z układu krwionośnego (serce i
     naczynia krwionośne : tętnice, żyły, naczynia włosowate) i układu chłonnego (śledziona i
     naczynia chłonne). Układ krwionośny rozprowadza krew zawierającą składniki odżywcze
     i tlen po całym ustroju, doprowadzając ją do każdego narządu. Krew odprowadza
     również z tych narządów wytwory przemiany materii. Układ chłonny drenuje soki
     międzytkankowe i odprowadza niektóre składniki odżywce z układu pokarmowego do
     krwi, ma także znaczenie w mechanizmach odporności organizmu. Nauka o układzie
     naczyniowym nosi nazwę angiologii.
8.   Układ nerwowy (systema nervosum) – składa się z układu nerwowego ośrodkowego
     (systema nervosum centrale), w którym wyróżniamy mózgowie i rdzeń kręgowy oraz
     układu nerwowego obwodowego (systema nervosum periphericum), do którego
     zaliczamy nerwy czaszkowe, nerwy rdzeniowe i ich zwoje. Układ nerwowy dzielimy na
      układ somatyczny, który odbiera bodźce ze świata zewnętrznego (np. czucie
      powierzchniowe) i reguluje stosunek ustroju do otoczenia zewnętrznego (np. praca
      mięsni szkieletowych) oraz na układ autonomiczny (wegetatywny), który reguluje
      głównie czynność narządów wewnętrznych (wydzielanie gruczołów dokrewnych, praca
      mięsni gładkich, trzew i naczyń krwionośnych). W skład układu autonomicznego
      (systema nervosum autonomicum) wchodzi pień współczulny (truncus sympathicus)
      oraz nerwy obwodowe i ich zwoje, a poza tym komórki i włókna wegetatywne -
      podobnie jak komórki i włókna somatyczne - znajdujące się w mózgowiu i rdzeniu
      kręgowym oraz ich nerwach obwodowych. Układ autonomiczny dzielimy na część
      współczulną (pars sympathica) i część przywspółczulną (pars parasympathica), które
      zwykle maja przeciwstawne działanie. Naukę o układzie nerwowym nazywamy
      neurologią.
9.    Narządy zmysłów (organa sensum) i powłoka wspólna (integumentum communae).
      Narządy zmysłów odbierają wrażenia i bodźce świata zewnętrznego, które drogą nerwów
      dochodzą do mózgu i zostają w nim uświadomione. Z obrazów tych wytwarza się nasz
      świat pojęciowy. Do narządów zmysłów należą: narząd wzroku (oko), narząd
      przedsionkowo-ślimakowy – słuchu i równowagi (ucho), narząd powonienia (nos),
      narząd smaku (język) oraz narządy czucia dotyku rozmieszczone w skórze
      (eksteroreceptory), a także proprioreceptory rozmieszczone w mięśniach i stawach,
      narządach wewnętrznych – przekazujące bodźce dotyczące stanu i położenia narządów
      wewnętrznych.

   Naukę o narządach układu pokarmowego, oddechowego, moczowo-płciowego
i wewnątrzwydzielniczego obejmujemy wspólna nazwą nauki o trzewiach (splanchnologia).

   Powłoka wspólna składa się z powłoki właściwej, czyli skóry (cutis seu derma) i jej
wytworów: włosów (pili), paznokci (ungues), gruczołów skóry (glandulae cutis). Do tych
ostatnich należą głównie gruczoły potowe (glandulae sudoriferae), gruczoły łojowe
(glandulae sebaceae) oraz gruczoł sutkowy (gl.mammaria) czyli sutek (mamma) albo
gruczoł mlekowy.
   Do najważniejszych zadań skóry należą:
   - biologiczna i mechaniczna ochrona tkanek i narządów głębiej położonych,
   - odbieranie i przewodzenie bodźców ze środowiska zewnętrznego,
   - udział w gospodarce wodnej i cieplnej ustroju,
   - czynność wydzielnicza, wydalnicza i resorpcyjna,
   - udział w procesach odpornościowych.


Anatomia topograficzna


     W anatomii topograficznej zasadniczo rozróżnia się następujące części ciała ludzkiego :
1.    głowa (caput)
2.    szyja (collum)
3.    tułów (truncus)
      - klatka piersiowa (thorax),
      - grzbiet (dorsum),
      - brzuch (abdomen),
      - miednica (pelvis)
4.    dwie pary kończyn (membra), górne i dolne (superieriores et inferiores)
Główne osie i płaszczyzny ciała
   Ciało człowieka opisuje się w ujęciu anatomicznym w postawie stojącej z kończynami
górnymi zwisającymi po obu stronach tułowia oraz głową i powierzchnią dłoniową
zwróconymi do przodu. W celu określenia wzajemnego położenia narządów i ich części
posługujemy się kilkoma umownymi osiami i płaszczyznami przeprowadzonymi przez ciało.

   Osie ciała:
   Pionowe lub długie (axes verticales s. longitudinales), różnobiegunowe, z których
najdłuższa przechodząca przez szczyt głowy nazywa się osią główną – wyznacza kierunek
górny i dolny (directio superior et inferior).W życiu płodowym kierunek ten określa się jako
głowowy i ogonowy (directio cranialis et caudalis) .Na kończynach pojęciu kierunek górny
odpowiada określenie bliższy (proxymalis), zaś dolny kierunek odpowiada pojęciu dalszy
(distalis).
   Poprzeczne lub poziomie (axes transversales s. horizontales) biegną prostopadle do
poprzednich z prawej na lewą stronę, wyznaczając kierunek boczny i przyśrodkowy (directio
lateralis et medialis).
   Strzałkowe (axes sagitales), biegnące poziomo i prostopadle do obu poprzednich (w
kierunku przednio-tylnym).W stosunku do tej osi używa się określeń kierunek przedni
(directio anterior) lub brzuszny (ventralis) oraz kierunek tylny (directio posterior) lub
grzbietowy (dorsalis).

   Płaszczyzny ciała :
   Przez w/w osie można przeprowadzić płaszczyzny: - tak rozróżniamy płaszczyznę
strzałkową (planum sagitale) – wyznaczoną przez oś pionową i strzałkową, dzielącą ciało na
część prawą (dexter) i lewą (sinister) – jedna z tych płaszczyzn przechodząca przez środek
ciała nazywa się płaszczyzną środkową (planum medianum);
   płaszczyznę czołową (planum frontale) – wyznaczoną przez oś pionową i poprzeczną,
dzielącą ciało na część przednią (anterior) i tylną (posterior);
   płaszczyznę poziomą (planum horizontale) – wyznaczoną przez oś strzałkową
i poprzeczną, dzielącą ciało na część górną (superior) i dolną (inferior).
   Wzajemne położenie narządów i ich części określamy w zależności od ich stosunku do
wyżej wymienionych płaszczyzn.

    Pionowe linie określające okolice klatki piersiowej:
-    linia pośrodkowa przednia (linea mediana anterior)
-    linia mostkowa (l. sternalis)
-    linia przymostkowa (l. parasternalis)
-    linia środkowoobojczykowa lub sutkowa (l. medioclavicularis s. mammilaris)
-    linia pachowa przednia (l. axillaris anterior)
-    linia pachowa środkowa (l. axillaris media)
-    linia pachowa tylna (l. axillaris posterior)
-    linia łopatkowa (l. scapularis)
-    linii międzyłopatkowa (l.interscapularis)
-    linia przykręgowa (l.paravertebralis)
-    linia pośrodkowa tylna ( l.mediana posterior)

   Ponadto w określeniu wzajemnych stosunków poszczególnych narządów i ich części
używa się następujących pojęć :
Powierzchowny (superficialis), głęboki (profundus)
Zewnętrzny (externus), wewnętrzny (internus)
Pionowy (verticalis), poziomy (horyzontalis)
Podłużny (longitudinalis), poprzeczny (transversus)
Pośrodkowy (medianus),
Dłoniowy (palmaris), podeszwowy (plantaris).
Okolice ciała
   Na powierzchni ciała odróżniamy poszczególne pola, które w anatomii nazywa się
okolicami ciała (regiones corporis). Granice ich wyznacza głównie zrąb kostny, a częściowo
również układ mięśniowy. Mają one praktyczne znaczenie dla topografii powierzchni ciała
i narządów wewnętrznych. Wyróżniamy następujące okolice ciała:

1. Na głowie:
położone pośrodkowo :                        położone bocznie (parzyste):
- okolica czołowa (regio frontalis)     - okolica skroniowa (r. temporalis)
- okolica ciemieniowa (r. parietalis) - okolica podskroniowa (r. infratemporalis)
- okolica potyliczna (r. occipitalis) - okolica uszna (r. auricularis)
                                        - okolica sutkowa (r. mastoidea)
Na twarzy:
nieparzyste :                                      parzyste :
- okolica nosowa (r. nasalis)          - okolica oczodołowa (r. orbitalis)
- okolica ustna (r. oralis)            - okolica podoczodołowa (r. infraorbitalis)
- okolica bródkowa (r. mentalis)       - okolica jarzmowa (r. zygomatica)
                                      - okolica policzkowa (r. buccalis)
                                      - okolica przyuszniczo-żwaczowa
                                         (r. parotideomasseterica).

2. Na szyi:
- Okolica przednia (o. szyjna właściwa – r.colli),     Okolica tylna (o.karkowa –
                                                          - reg. colli post. s. nuchae )
* skośnie przez całą szyję przebiega okolica mostkowo-obojczykowo-sutkowa
  (regio sternocleidomastoidea), dzieląc okolicę szyjną właściwą na :
- okolicę przednią szyi (r. colli anterior) – nieparzysta (trójkąt przedni)
- okolicę boczną szyi (r. colli lateralis) – parzysta (trójkąt boczny)
W zakresie okolicy przedniej szyi wyróżniamy :
Okolicę pośrodkową szyi (r. colli mediana) :            i parzyste okolice
- o. podbródkowa (r. submentalis)                    - trójkąt podżuchwowy
- o. gnykowa (r. hyoidea)                             (trigonum submandibulare),
- o. podgnykowa (r. subhyoidea)                     - trójkąt tętnicy szyjnej
- o. krtaniowa (r. laryngea)                           (trigonum caroticum)
- o. tarczowa (r. thyroidea)                       - dół nadobojczykowy mniejszy
- o. nadmostkowa (r. suprasternalis)                  (fossa supraclavicularis minor)
                                                   - dół nadobojczykowy większy
                                                     (fossa supraclavicularis major)

3.Na tułowiu :
Okolice klatki piersiowej (regiones pectoris)
- okolica mostkowa (r. sternalis)
- okolica obojczykowa (r. clavicularis)
- okolica podobojczykowa (r. infraclavicularis)
- okolica sutkowa (r. mammalis)
- okolica pachowa (r. axillaris)
- okolica podsutkowa (r. inframammalis)
- okolica boczna klatki piersiowej (r. pectoris lateralis)

Okolice brzucha (regiones abdominis) – wyznaczone przez dwie poprzeczne linie górną
(przechodzi przez najniższe punkty X żeber) i dolną (przechodzi przez najwyższy punkt
grzebieni biodrowych) oraz dwie pionowe linie dzielące symetrycznie powierzchnię brzucha,
tak iż każdy z pasów zawiera dwie symetryczne okolice i jedną nieparzysta, pośrodkową.
Nadbrzusze (epigastrium):
- okolice podżebrowe (regiones hypochondriacae s. subcostales)
- okolica nadpępcza (r. epigastrica)
Śródbrzusze (mesogastrium) :
- okolice boczne brzucha (r. abdominis lateralis)
- okolica pępkowa (r. umbilicalis)
Podbrzusze (hypogastrium) :
- okolice pachwinowe (r. inguinales)
- okolica łonowa (r. pubica)
Okolice grzbietu (regiones dorsi) :
- okolica kręgowa (regio vertebralis s. r. dorsi mediana)
= okolica krzyżowa (r. sacralis)
- okolice boczne grzbietu (r. dorsi laterales)
= okolica nadłopatkowa (r. suprascapularis)
= okolica łopatkowa (r. scapularis)
= okolica podłopatkowa (r. infrascapularis)
= okolica lędźwiowa (r. lumbalis).
Okolica kroczowa – regio perinealis (dno miednicy)
- okolica moczowo-płciowa (r. urogenitalis)
= okolica sromowa (regio pudendalis)
- okolica odbytowa (r. analis)

4.Na kończynach :
A. Kończyna górna :
- okolica barkowa (r. acromialis)
- okolica naramienna (r. deltoidea)
- okolice ramienia: przednia, tylna, przyśrodkowa i boczna
   (r. brachii anterior, posterior, medialis et lateralis),
- okolice łokciowe: przednia, tylna, przyśrodkowa i boczna
   (r. cubiti anterior, posterior, medialis et lateralis)
- okolice przedramienia: przednią, tylną, przyrodkową i boczną
   (r. antebrachii anterior, posterior, medialis et lateralis)
- grzbiet ręki (dorsum manus)
- dłoń (palma manus)
- okolice dłoniowe i grzbietowe palców (r. digitorum palmares et dorsales)
B. Kończyna dolna :
- okolica miedniczna (r. coxae)
- okolica pośladkowa (r. glutea)
- okolica podpachwinowa (r.subingualis)
- okolica krętarzowa (r. trochanterica)
- okolice uda: przednia, tylna, przyśrodkowa i boczna
   (regiones femoris anterior, posterior, medialis et lateralis)
- okolice kolana: przednia i tylna (r. genus anterior et posterior s. poplitea)
= okolica rzepkowa (r.patellaris)
- okolice goleni: przednia, tylna, przyśrodkowa i boczna
   (r. cruris anterior, posterior, medialis et lateralis)
- okolica łydkowa (r. suralis)
- okolica piętowa (r. calcanea)
- okolica kostkowa przyśrodkowa i boczna (r. malleolaris medialis et lateralis)
- okolica zakostkowa przyśrodkowa i boczna (r. retromalleolaris med.et lateralis)
- grzbiet stopy (dorsum pedis)
- podeszwa (planta pedis)
- okolice palców (regiones digitorum)

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:99
posted:6/14/2012
language:Polish
pages:6