KWALITEITSINDICATOREN VOOR EEN POSTGRADUAAT by DtxA2waZ

VIEWS: 14 PAGES: 31

									KWALITEITSINDICATOREN VOOR EEN POSTGRADUAAT
MENTORENOPLEIDING




ENW-PROJECT
EXPERTISENETWERK SCHOOL OF EDUCATION ASS. KULEUVEN
Kwaliteitsindicatoren voor een kwaliteitsvolle mentorenopleiding binnen de Associatie
K.U.Leuven


EINDRAPPORT



Projectteam:

Voorzitter:                    Johan Ardui (KHLim)

Vertegenwoordigers van elke pool uit het Expertisenetwerk:

Pool WeO-Vlaanderen:           Ann Adriaenssen (CVO VIVO Kortrijk)
                               Lieve Lootens (KHBO)

Pool Brabant-Antwerpen:        Raf Sondervorst (HUB, Ehsal)
                               Marleen Borzée ( KHLeuven)

Pool Kempen-Limburg:           Monique d’Hertefelt (KHLim)
                               Danny Robben (CVO-LIMLO)

KU Leuven:                     Steven Janssens


met de externe medewerking van:

    -   9 alumni van een mentorenopleiding die in het werkveld staan;
    -   Herman Baert, Centrum voor Sociale Pedagogiek, KULeuven;
    -   Jeannette J.M. Geldens, Kempellectoraat Hogeschool de Kempel Helmond, Nederland.
INHOUD



0         Inleiding ............................................................................................................................................. 5

0.1           Voorstelling ENW-project Kwaliteitsindicatoren voor een postgraduaat mentorenopleiding......... 5
0.1.1         Samenstelling van het projectteam .................................................................................................................................. 5
0.1.2         Doel en vraagstelling van het project ............................................................................................................................... 6
0.1.3         Methodologische verantwoording .................................................................................................................................... 6
0.1.3.1       Praktische organisatie van het projectwerk ...................................................................................................................... 6
0.1.3.2       Overzicht van de activiteiten en de bevindingen .............................................................................................................. 6
0.1.4         Structuur van het eindrapport .......................................................................................................................................... 7
0.1.5         Rapportering en verankering van de onderzoeksresultaten ............................................................................................. 7
0.1.6         Beoogd gebruik van de onderzoeksresultaten ................................................................................................................. 7

0.2           Uitgangspunten van het project ..................................................................................................... 8
0.2.1         De mentor in het decreet betreffende de lerarenopleiding in Vlaanderen: enkele belangrijke geselecteerde gegevens: ... 8
0.2.2         Visie op leren: reflecties over de werkzaamheden ........................................................................................................... 8
0.2.3         Visie op mentorschap ...................................................................................................................................................... 9
0.2.3.1       Begripsbepaling............................................................................................................................................................... 9
0.2.3.2       Profiel en startcompetenties .......................................................................................................................................... 10
0.2.3.3       Taakomschrijving .......................................................................................................................................................... 11
0.2.3.3.1     Wegwijsbegeleiding ....................................................................................................................................................... 11
0.2.3.3.2     Werkbegeleiding ............................................................................................................................................................ 12
0.2.3.3.3     Leerbegeleiding ............................................................................................................................................................. 12
0.2.3.3.4     Voor de school en scholengemeenschap ...................................................................................................................... 12
0.2.3.4       Competenties ................................................................................................................................................................ 13
0.2.4         Kwaliteitsindicatoren voor een postgraduaat mentorenopleiding .................................................................................... 13
0.2.4.1       Definitie van een kwaliteitsindicator ............................................................................................................................... 13
0.2.4.2       Functie van een kwaliteitsindicator ................................................................................................................................ 13
0.2.4.3       De tien kwaliteitsindicatoren voor een kwaliteitsvolle mentorenopleiding ....................................................................... 14

1         Een duidelijke, geëxpliciteerde en consistentie visie op leren/opleiden, beginnend
          leraarschap en de verschillende vormen van mentoring ........................................................... 15

1.1           Sleutelbegrippen .......................................................................................................................... 15
1.1.1         Er is een visie ................................................................................................................................................................ 15
1.1.2         Transparante communicatie .......................................................................................................................................... 15
1.1.3         Duidelijk herkenbaar ...................................................................................................................................................... 16

1.2           Kwaliteitsindicator ........................................................................................................................ 16

2         een duidelijke, geëxpliciteerde en consistentie visie op de beginsituatie en de
          startcompetenties van de deelnemers.......................................................................................... 17
2.1           Sleutelbegrippen .......................................................................................................................... 17
2.1.1         Doelgroepdefiniëring ..................................................................................................................................................... 17
2.1.2         Begincompetenties en startvoorwaarden voor een postgraduaat mentorschap .............................................................. 18
2.1.3         Studie- en taakbelasting ................................................................................................................................................ 18

2.2           Kwaliteitsindicator ........................................................................................................................ 18




                                                                                                                                                                                     blz. 2/31
3       Een heldere en consistent geformuleerde visie op evalueren en transparante
        evaluatiecriteria ............................................................................................................................... 19
3.1         Sleutelbegrippen .......................................................................................................................... 19
3.1.1       Productevaluatie............................................................................................................................................................ 19
3.1.2       Procesevaluatie ............................................................................................................................................................. 19
3.1.3       Evaluatiecriteria ............................................................................................................................................................. 19

3.2         Kwaliteitsindicator ........................................................................................................................ 20

4       professionele en persoonlijke ontwikkeling ................................................................................ 21
4.1         Sleutelbegrippen .......................................................................................................................... 21
4.1.1       Professionele ontwikkeling ............................................................................................................................................ 21
4.1.2       Persoonlijke ontwikkeling............................................................................................................................................... 21

4.2         Kwaliteitsindicator ........................................................................................................................ 21

5       De competentiegerichte opleiding van mentoren ....................................................................... 22
5.1         Sleutelbegrippen .......................................................................................................................... 22
5.2         Kwaliteitsindicator ........................................................................................................................ 22

6       De drie inhoudelijke terreinen van de mentorenopleiding ......................................................... 23
6.1         Sleutelbegrippen .......................................................................................................................... 23
6.1.1       Omgaan met zichzelf in de uitvoering van zijn opdracht als mentor ............................................................................... 23
6.1.2       De mentor en de relatie met de starter........................................................................................................................... 23
6.1.3       Het mentorschap in de school/scholengemeenschap .................................................................................................... 23

6.2         Kwaliteitsindicator ........................................................................................................................ 24

7       De context als een krachtige leeromgeving ................................................................................. 25
7.1         Sleutelbegrippen .......................................................................................................................... 25
7.1.1       De context als krachtige leeromgeving .......................................................................................................................... 25

7.2         Kwaliteitsindicator ........................................................................................................................ 25

8       De plaats van de reflectie in de mentorenopleiding .................................................................... 26

8.1         Sleutelbegrippen .......................................................................................................................... 26
8.1.1       Systematisch werken met een reflectiemethode ............................................................................................................ 26
8.1.2       Wisselende perspectieven (reflectie in de breedte) ........................................................................................................ 26
8.1.3       Persoonlijke interpretatiekaders (reflectie in de diepte) .................................................................................................. 26

8.2         Kwaliteitsindicator ........................................................................................................................ 27

9       Omgaan met verscheidenheid in de mentorenopleiding ............................................................ 28

9.1         Sleutelbegrippen .......................................................................................................................... 28
9.1.1       De specifieke noden van de deelnemers ....................................................................................................................... 28
9.1.2       Verschillende leer- en begeleidingsstijlen ...................................................................................................................... 28

9.2         Kwaliteitsindicator ........................................................................................................................ 28




                                                                                                                                                                                  blz. 3/31
10     De interne kwaliteitszorg ................................................................................................................ 29

10.1       Sleutelbegrippen .......................................................................................................................... 29
10.2       Kwaliteitsindicator ........................................................................................................................ 29

11     Beleidsaanbevelingen .................................................................................................................... 30
11.1       Het competentieprofiel van de mentor ......................................................................................... 30
11.2       Het postgraduaat mentorenopleiding........................................................................................... 30
11.3       Kwaliteitsindicatoren en toetscriteria ........................................................................................... 30
11.4       Nazorg ......................................................................................................................................... 31
11.5       Zorg voor kwaliteit ........................................................................................................................ 31




                                                                                                                                                    blz. 4/31
0       INLEIDING


0.1     Voorstelling ENW-project Kwaliteitsindicatoren voor een postgraduaat mentorenopleiding

Het project ‘Kwaliteitsindicatoren voor een postgraduaat mentorenopleiding’ is een project dat uitgewerkt
werd tussen 1 oktober 2007 en 31 september 2008. Het is een project op het niveau van het
Expertisenetwerk School of Education van de Associatie KULeuven. Dit impliceert dat de drie
verschillende polen waarin het expertisenetwerk onderverdeeld is, vertegenwoordigd waren in de
samenstelling van het projectteam. Ook de KULeuven was,als partner van het expertisenetwerk
vertegenwoordigd in het projectteam. Het project werd gefinancierd door het Expertisenetwerk School of
Education Ass. KULeuven.


0.1.1   Samenstelling van het projectteam

Voorzitter:                     Johan Ardui (KHLim)

Vertegenwoordigers van elke pool uit het Expertisenetwerk:

Pool WeO-Vlaanderen:            Ann Adriaenssen (CVO VIVO Kortrijk)
                                Lieve Lootens (KHBO)

Pool Brabant-Antwerpen:         Raf Sondervorst (HUB, Ehsal)
                                Marleen Borzée ( KHLeuven)

Pool Kempen-Limburg:            Monique d’Hertefelt (KHLim)
                                Danny Robben (CVO-LIMLO)

KU Leuven:                      Steven Janssens


De projectgroep vond het erg belangrijk het voorstel voor de kwaliteitsindicatoren voor een postgraduaat
mentorenopleiding ook door externe specialisten te laten onderzoeken. Deze ‘externe consultatie’ werd
op een drievoudige wijze georganiseerd.
Vooreerst werd het voorstel voor de kwaliteitsindicatoren bestudeerd door een groep van alumni die een
mentorenopleiding hebben gevolgd én die als mentor actief zijn in het werkveld.
Vervolgens werd het eindrapport nagelezen door Herman Baert (Centrum voor Sociaal-culturele en
Arbeidspedagogiek, KU Leuven) op basis van zijn expertise inzake mentoring in de organisatiecontext
van de bedrijfswereld.
Tenslotte werd voor het voorleggen van het eindrapport ook Jeannette Geldens (Kempellectoraat
Hogeschool De Kempel Helmond, Nederland) benaderd. Jeannette Geldens is expert op het gebied van
kwaliteitskenmerken van werkplekleeromgevingen, waaronder mentoring en coaching.




                                                                                                    blz. 5/31
0.1.2     Doel en vraagstelling van het project

Het doel van het project was het scheppen van een kader voor mentorenopleidingen door het formuleren
van kwaliteitsindicatoren. Welke zijn de minimale kwaliteitsindicatoren waaraan een kwaliteitsvol
postgraduaat mentorenopleiding, zoals het wordt aangeboden binnen het Expertisenetwerk School of
Education Associatie KULeuven, moet voldoen? De projectovereenkomst is terug te vinden als bijlage 1
van dit eindrapport.


0.1.3     Methodologische verantwoording

0.1.3.1       Praktische organisatie van het projectwerk

Het project voorzag in de volgende werkwijze:

   maandelijkse bijeenkomsten van alle leden van de werkgroep;
   persoonlijke opdrachten ter voorbereiding van de gezamenlijke bijeenkomsten;
   opdrachten uit te voeren door een delegatie van de projectgroep. Op de gezamenlijke bijeenkomsten
    werden deze activiteiten besproken en waar nodig bijgestuurd.

0.1.3.2       Overzicht van de activiteiten en de bevindingen

Om de onderzoeksvraag tot haar recht te laten komen, werd gekozen voor een gedifferentieerde aanpak
over de verschillende vergaderingen heen. Het verslag van de vergaderingen is opgenomen in de
bijlagen van dit eindrapport (voor een overzicht van de agenda’s van de vergaderingen, zie bijlage 2). Het
projectteam koos voor een brede consultatie met het volgende inhoudelijke verloop:


   uitwerken van een visie op beginnend leraarschap (Bijlage 3)

   inventaris van de formele begeleidingsmogelijkheden voor starters en leraren in opleiding (Bijlage 4)

   analyse van de bestaande praktijk inzake mentorenopleidingen (Bijlage 5)

   literatuuronderzoek over de kwaliteitszorg binnen de opleiding van mentoren (Bijlage 7)

   een blik op de mentorenvorming buiten de onderwijscontext - in casu de bedrijfswereld (Bijlage 8)

   consultatie van alumni die in het werkveld staan (Bijlage 9)

   afstemming van de kwaliteitsindicatoren op de interne kwaliteitszorg van het opleidingsinstituut
    (Bijlage 10)

   zoektocht naar de basiscompetenties van een mentor en uitwerken van een competentieprofiel van
    de mentor (Bijlage 11)

Voor de verslagen van de projectbijeenkomsten verwijzen we steeds naar de bijlagen van dit eindrapport.
In deze verslagen zijn de verschillende afwegingen en bevindingen terug te vinden die hebben geleid tot
de in dit eindrapport ontwikkelde kwaliteitsindicatoren.




                                                                                                       blz. 6/31
0.1.4   Structuur van het eindrapport


In de inleiding (0) worden de formele en inhoudelijke uitgangspunten van het project voorgesteld. We
geven aan hoe we te werk zijn gegaan en expliciteren zowel de visies als de vooropgestelde
uitgangspunten.
Vervolgens worden in tien paragrafen (1-10) de tien kwaliteitsindicatoren van een postgraduaat
mentorenopleiding voorgesteld. Elke paragraaf begint met een korte inleiding. Daarna volgt de verklaring
van de sleutelbegrippen. Tot slot wordt steeds de kwaliteitsindicator kort en krachtig geformuleerd.
We eindigen in een laatste paragraaf (11) met enkele beleidsaanbevelingen.
De dertien bijlagen van dit eindrapport werden gebundeld als een apart geheel en ronden het eindrapport
ondersteunend af.


0.1.5   Rapportering en verankering van de onderzoeksresultaten

De resultaten van dit project werden voorgesteld op de studiedag ‘Op koers?!’ die het expertisenetwerk
‘School of Education Associatie K.U.Leuven’ organiseerde op 13 november 2008.

De output van dit project zal ook op de website van School of Education ter beschikking worden gesteld.
Op die manier maakt de projectgroep een brede disseminatie van haar eigen projectwerk mogelijk.

Verder voorzag de samenstelling van de projectgroep in de vertegenwoordiging van de drie polen van het
expertisenetwerk. Dit heeft de vlotte doorstroming van de onderzoeksresultaten naar de verschillende
polen steeds gegarandeerd. De verschillende polen werkten immers tegelijkertijd aan hetzij een
gezamenlijk postgraduaat, hetzij een gezamenlijk format waarbinnen de verschillende
mentorenopleidingen toch een bepaalde eenheid vormen. Zo hebben ze hun eigen operationeel
eindresultaat kunnen richten op de ontwikkeling van de verschillende kwaliteitsindicatoren.


0.1.6   Beoogd gebruik van de onderzoeksresultaten

De kwaliteitsindicatoren zoals die in dit eindrapport ontwikkeld werden, zijn niet los te zien van de
noodzakelijke kwaliteitszorg binnen de opleidingen zelf. De opleidingsinstellingen zijn immers zelf
verantwoordelijk voor het onderzoeken, het verbeteren, het waarborgen en het verantwoorden van de
opleidingskwaliteit. Het voorliggende eindrapport faciliteert de zelfevaluatie van een mentorenopleiding
door het aanbod van de geselecteerde kwaliteitsindicatoren. Het is nog geen pasklaar instrument dat de
zelfevaluatie van de opleidingsinstellingen zonder meer aanstuurt. Het ontwikkelen van een concreet
bruikbaar instrument op basis van de kwaliteitsindicatoren is één van de perspectieven voor verder
onderzoek waarmee dit project werd afgerond. In bijlage 12 heeft Jeannette Geldens voor de
ontwikkeling van een dergelijk instrument een eerste suggestie uitgewerkt.

Tot slot vermelden we nog dat de kwaliteitsindicatoren voor een postgraduaat mentorenopleiding in dit
document geformuleerd en ontwikkeld werden met de onderwijscontext als achtergrond. De ervaring
binnen de bestaande opleidingen leert ons echter dat de opleiding en haar kwaliteitsindicatoren een hoge
transferwaarde hebben naar elke organisatiecontext waarin aanvangsbegeleiding van tel is.

De projectgroep heeft zich in haar werk laten leiden door het beeld van een postgraduaat
mentorenopleiding. Bij het formuleren van de kwaliteitsindicatoren werd expliciet de verwijzing naar een
postgraduaat echter weggelaten. De projectleden zijn immers van mening dat deze indicatoren voor elke
kwaliteitsvolle mentorenopleiding (en dus niet alleen de postgraduaten) kunnen gelden.




                                                                                                   blz. 7/31
0.2       Uitgangspunten van het project

Onderstaande tekst somt een aantal uitgangspunten op die door de leden van de groep tijdens de
uitwerking van het project werden vooropgesteld.


0.2.1         De mentor in het decreet betreffende de lerarenopleiding in Vlaanderen: enkele belangrijke
              geselecteerde gegevens:

Art. 2.
§ 1. Het mentorschap bestaat uit :
1. ondersteuning van de student/cursist tijdens de stage;
2. ondersteuning van de leraar-in-opleiding;
3. aanvangsbegeleiding gedurende het eerste jaar van de beroepsuitoefening als leraar.

§ 2. Elk centrum, instelling of school zorgt voor de ondersteuning van de student/cursist tijdens de stage,
de ondersteuning van de leraar-in-opleiding en voor de aanvangsbegeleiding van de beginnende leraar.
Die taken worden toevertrouwd aan één of meer personeelsleden die belast zijn met het mentorschap.

Art. 6. De personeelsleden belast met het mentorschap worden geselecteerd in overleg tussen de centra,
instellingen of scholen enerzijds en anderzijds de centra voor volwassenenonderwijs, hogescholen of
universiteiten. Zij moeten een mentoren- of een equivalente opleiding volgen of gevolgd hebben.


0.2.2         Visie op leren: reflecties over de werkzaamheden

In de methodologische verantwoording van dit eindrapport (0.1.3) werd reeds uitgelegd hoe de
projectgroep praktisch te werk is gegaan en welke de verschillende activiteiten waren die in het licht van
de vraagstelling van dit project ondernomen werden.

Deze activiteiten vloeiden echter ook voort uit een welbepaalde visie op leren: wat is leren en wat zijn de
verschillende methodologische consequenties van deze visie voor de aanpak in de werkgroep? In wat
volgt expliciteren we enkele elementen uit deze visie en passen we deze vervolgens toe op de manier
waarop deze visie onze werkstrategie heeft beïnvloed.

Het is belangrijk aan te geven dat het expliciteren van deze elementen louter de bedoeling heeft om het
uitgangspunt van onze methodologische aanpak te verduidelijken.

Leren is een actief, interactief en communicatief proces: je leert ook en vooral van elkaar.

      -   De eerste fase van het projectwerk voorzag in de presentatie van de bestaande praktijk. De
          samenstelling van de projectgroep garandeerde de vertegenwoordiging van de verschillende
          postgraduaten binnen het Expertisenetwerk School of Education Associatie KULeuven. Elke
          opleiding kreeg dan ook de gelegenheid om het eigen postgraduaat en/of korter lopende
          mentoropleidingen voor te stellen en de eigen accenten toe te lichten.
      -   De presentatie van deze verschillende opleidingen confronteerde elke opleiding niet alleen met
          de specificiteit van het eigen aanbod, maar tevens met de gelijkenissen en de verschillen tussen
          de verschillende opleidingen. Dit heeft het leerproces van het projectwerk behoorlijk
          gestimuleerd.
      -   Omdat we ook uit de dagelijkse realiteit leren, hebben we onze onderzoeksresultaten ook
          voorgelegd aan een delegatie van alumni van de drie bestaande postgraduaten
          mentorenopleiding. Hun suggesties en bevindingen zijn mee opgenomen in de reflectie rond
          kwaliteitsindicatoren en hebben de uiteindelijke ontwikkeling van de definitieve




                                                                                                      blz. 8/31
          kwaliteitsindicatoren grondig bepaald. We hebben bij het ontwikkelen van de kwaliteitsindicatoren
          immers te leren van de manier waarop de taak van de mentor in de praktijk de facto gestalte
          krijgt.

Leren is een reflectief proces

    -     De presentatie van de bestaande praktijk en de literatuurstudie hebben aanleiding gegeven tot
          persoonlijke en groepsgebonden reflecties over de vraag naar de mogelijke relevante
          kwaliteitsindicatoren die uit elke presentatie konden worden gedestilleerd. Op die manier werd de
          analyse van de bestaande praktijk een opstap voor de meer algemene vraag naar de
          voorwaarden van een kwaliteitsvolle mentorenopleiding.

Leren is een proces dat tot stand komt in een krachtige leeromgeving en vraagt ook om externe input


    -     Voor de input van het onderzoeksproces baseerden we ons niet enkel op de bestaande praktijk.
          De externe input werd eerst en vooral gehaald uit een uitgebreid literatuuronderzoek (zie bijlage
          7) Daarnaast werden verscheidene externe specialisten ad hoc tijdens het proces geconsulteerd.
          De resultaten van deze externe input hebben de dynamiek van onze reflectie opgestuwd en
          maakten het ons mogelijk de analyse van de bestaande praktijk in een breder perspectief te
          plaatsen. Immers, we leren niet alleen van elkaar maar ook door de confrontatie met nieuwe
          ‘externe’ kennis.



0.2.3         Visie op mentorschap

0.2.3.1       Begripsbepaling

Bij het ontwikkelen van de kwaliteitsindicatoren werd door de projectgroep de volgende definitie van
mentoring voorondersteld:

“Mentoring is a complex, interactive process occurring between individuals of differing levels of
experiences and expertise, which incorporates interpersonal or psychosocial development, career and/or
educational development, and socialisation functions into the relationship .” (C.N. CARMIN, Issues on
research on mentoring: definitional and methodological in International Journal of Mentoring, 2 (1988), 9-
13.)

Mentoring is dus een proces dat onder meer het volgende inhoudt:
“… to provide help and support for people in an increasingly competitive and pressurised world to take
responsibility and control of their own learning and development. (E. PARSLOE & W RAY, Coaching and
mentoring: practical methods to improve learning, London: Cogan Page, 2002)

Belangrijk is te noteren dat de relatie tussen de mentor en de starter gekenmerkt wordt door een zekere
gelijkwaardigheid. Het accent ligt immers op het doorgeven en uitwisselen van ervaring en op het leren
uit ervaring. Dit doet de mentor in een zekere zin verschillen van de coach. In de relatie tussen de coach
en de starter is er steeds een hiërarchisch verschil. Dit neemt niet weg dat de mentor-starter-relatie
momenten van coaching kan insluiten.
In de literatuur vinden we een onderscheid tussen drie typen mentoren (Zie hiervoor J.J.M. GELDENS,
Leren onderwijzen in een werkplekleeromgeving. Een meervoudige casestudy naar kenmerken van
krachtige werkplekleeromgevingen voor aanstaande leraren basisonderwijs (Proefschrift
Radbouduniversiteit Nijmegen), Helmond: Kempellectoraat, Hogeschool de Kempel, 2007, p. 35.)




                                                                                                       blz. 9/31
Het eerste type mentoren realiseert het mentorschap in termen van emotionele ondersteuning en
technische korte termijnhulp. Ze geven vooral adviezen en tips.
Het tweede type mentoren definieert de mentorrol in (onderwijs)beroepsspecifieke termen. Zij helpen de
mentee bij onmiddellijke problemen en houden tegelijkertijd de professionele ontwikkeling in de gaten
door de focus te richten op de legitimatie van het handelen.
Het derde type mentoren laat zich omschrijven als ‘agents of change’. Deze mentoren brengen de
mentee in contact met andere ervaren collega’s, moedigen samenwerking aan en bevorderen onderlinge
gedachtewisselingen over de (onderwijs)beroepspraktijken. Deze mentoren investeren ook meer tijd in
hun mentorschap dan de beide andere groepen (Feiman-Nemser, 1998 zoals verwerkt in Geldens (2007,
p. 35).


Het volgende schema brengt tot slot de verschillende mogelijke mentorfuncties in kaart. Het onderscheid
tussen collega-gericht en stagiair-gericht is een onderscheid dat verwijst naar de aan- of afwezigheid van
een evaluatieve context.




                                                        Mentorencoach (mentor verantwoordelijk
                          Collega-gericht               voor coördinatie van mentoren in
                                                        schoolgemeenschap)
          Mentor
                                                        Mentor-coach in aanvangsbegeleiding
                                                        (schoolmentor)


                                                        Mentor-coach in stagebegeleiding
                                                        (schoolmentor)
                          Stagiair-gericht

                                                        Vakmentor (SO, HO)
                                                        (stagementor)

                                                        Klasmentor (BaO)
                                                        (stagementor)




0.2.3.2     Profiel en startcompetenties

De projectgroep hanteerde op basis van eigen reflecties en aan de hand van een consultatie van het
werkveld een welomschreven profiel van de mentor. In hetgeen volgt worden de voornaamste elementen
van dit profiel opgelijst:

   schoolintern collega, al enige jaren lid van het schoolteam;
   met ruime ervaringsdeskundigheid in onderwijspraktijk;




                                                                                                   blz. 10/31
   vanuit een collegiale benadering op dezelfde hiërarchische lijn;
   drager van de school/graadcultuur met zin voor opbouwende kritiek;
   met een goede kijk op de verwachtingen van de school en van het opvoedingsproject;
   met zicht op functieomschrijvingen en taakinvullingen en de vereiste (verwachte en verworven)
    competenties hiervoor;
   vertrouwenspersoon met menselijke interesse, authenticiteit, luisterbereidheid, enig
    relativeringsvermogen, empathie en positieve ingesteldheid;
   met een geloof in de sterkte van individueel groeipotentieel van mensen, zowel persoonlijk als voor
    de schoolorganisatie;
   met respect voor de rijkdom van de diversiteit;
   in staat om vlot samen te werken met andere mensen en alle schoolinstanties;
   communicatief ingesteld en vaardig in het voeren van mentoring gesprekken;
   bekwaam in strategisch, discreet en tactvol optreden in de schoolorganisatie (eventueel ervaring met
    participatieraad, LOC, ….)
   in staat om het eigen vakgebied overstijgen voor een open flexibele reflectie op leerstrategieën;
   sterk in planning en organisatie ( bv. trajecten, vergaderingen, administratie, …);
   gevormd tot mentor of bereid om die opleiding te volgen;
   bereid om permanent te werken aan eigen professionalisering;
   op de hoogte van (onderwijs)vernieuwing;
   met oog voor de deontologie van de omgang met (informatie over) de starter;
   in staat om de onderwijspraktijk te baseren op onderliggende theoretische inzichten;
   bekwaam in het afstemmen van het mentoringproces op de leerbehoeften en competenties van de
    mentee zelf


0.2.3.3     Taakomschrijving

In hetgeen volgt trachten we de complexe taak van de mentor in het vizier te krijgen. Op basis van het
literatuuronderzoek, eigen reflecties en ervaringsuitwisseling met het werkveld maken we hierbij een
onderscheid tussen ‘wegwijsbegeleiding’, werkbegeleiding, leerbegeleiding en de mentortaken, specifiek
voor een school of scholengemeenschap.


0.2.3.3.1       Wegwijsbegeleiding

Taken:

   zorg dragen voor het onthaal van stagiairs, beginnende leerkrachten en LIO’S, introductie en
    kennismaking met de school organiseren, zodat een vlotte integratie in de nieuwe werkomgeving
    verzekerd wordt;
   (gedoseerd) info verstrekken over alle praktische en organisatorische aspecten van de school en de
    waar te nemen taken;
   aanspreekpunt zijn voor de lerarenopleidingen m.b.t. coördinatie van de stages;
            o goede contacten onderhouden met lerarenopleidingen;
            o rapporteren/organiseren, gericht op een positieve bijdrage aan ontwikkeling en
               verbetering van stagebegeleiding;
            o functioneringsgesprekken organiseren naar aanleiding van de ingroeistage en de stage
               van de LIO’s.




                                                                                                  blz. 11/31
0.2.3.3.2       Werkbegeleiding

Taken:

   starters informeren over de werkuitvoering;
   in overleg naar werktaken zoeken, aangepast aan de competenties van de starters;
   in collegiale samenwerking vakinhoudelijke hulp aanbieden: introductie in de vakwerkgroep, peter of
    meter aanduiden als sleutelfiguren voor inhoudelijke begeleiding (leerplannen, werkmaterialen,
    examens,…) en (vak)didactische tips aanreiken;
   duidelijke taken voor starter helpen afbakenen en hem/haar ondersteunen bij de geleidelijke ingroei in
    schoolcultuur.


0.2.3.3.3       Leerbegeleiding

Taken:

   de taakuitvoering door starters ondersteunen en begeleiden (niet beoordelen);
    constructieve feedback geven en starters duidelijk en gericht informeren (assessment) met oog voor
    groeikansen en bijsturing;
   de starter een spiegel voor reflectie aanreiken op basis van observatie, klasbezoeken en
    nabespreking;
   het functioneren van de starters opvolgen en bespreekbaar maken en de evolutie in leerervaringen
    en leerpunten benoemen;
   starters helpen bij het ontwikkelen van strategieën in het omgaan met stressvolle en moeilijke
    situaties;
   vormingsessies/intervisies/ervaringsuitwisseling uitwerken ivm klasmanagement, oudercontact,
    omgaan met moeilijke leerlingen/situaties, proefwerken, rapportering, … ;
   starters (via supervisie en intervisie) stimuleren tot open reflectie op hun ervaringen, tot
    zelfverantwoordelijkheid voor hun leerproces en tot zelfbeoordeling van hun competenties;
   formele en informele ontmoetingen mogelijk maken met een vertrouwenspersoon, er zijn als
    klankbord voor vragen en ervaringen, een veilig klimaat van welbevinden en betrokkenheid
    scheppen;
   jobsatisfactie vergroten door starters te helpen in de groei van een positief zelfwaardegevoel als
    leerkracht;
   een voorbeeldfunctie als leraar vervullen.


0.2.3.3.4       Voor de school en scholengemeenschap

Taken:

   aan een gemeenschappelijke visie in begeleiding over de verschillende scholen werken, met respect
    voor en behoud van de eigenheid van iedere school(cultuur), met oog voor de rijkdom van diversiteit;
   bijdragen aan de ontwikkeling van aspecten van het schoolbeleid;
   de functie en taakomschrijving van de mentor aan het team en aan de directie bekend maken;
   het korps sensibiliseren: iedereen voelt zich collegiaal verantwoordelijk voor de opvang van de
    starter;
   op langere termijn een gezonde balans tussen wegwijs-, leer- en werkbegeleiding mogelijk maken:
    een gedifferentieerd begeleidingstraject uitwerken, dat aangepast is aan de persoonlijke behoeften
    en aan de leerstijl van de starter, waarbij deze voldoende competenties ontwikkelt om dan breed
    inzetbaar te worden binnen het specifieke schoolgebeuren (doorgroeien in een loopbaan)




                                                                                                   blz. 12/31
0.2.3.4      Competenties

Voor de leraar werden de verschillende basiscompetenties decretaal vastgelegd. Voor de mentor
ontbreekt een dergelijke lijst vooralsnog. Op basis van haar eigen reflecties ontwikkelde de projectgroep
een eerste aanzet tot het competentieprofiel van de mentor (zie bijlage 11). We beklemtonen hierbij dat
de taak van een mentor een gedeelde zorg dient te zijn van het hele schoolteam, als een aspect van het
zorgbeleid.

Dit competentieprofiel is tentatief en beoogt vooral de verdere reflectie over het competentieprofiel van
een mentor op gang te brengen. Eén van de aanbevelingen van dit project wil ertoe stimuleren een
dergelijk competentieprofiel decretaal vast te leggen.


0.2.4        Kwaliteitsindicatoren voor een postgraduaat mentorenopleiding

0.2.4.1      Definitie van een kwaliteitsindicator

Volgens het Van Dale Woordenboek is een kwaliteitsindicator een factor die kwaliteit aangeeft. Een
kwaliteitsstandaard wordt doorgaans dan ook gedefinieerd als een meetbaar criterium met een
signaalfunctie.

Het geheel van de kwaliteitsindicatoren zoals die in het voorliggende document ontwikkeld werden, vormt
een meetbaar criterium dat een aanwijzing geeft van de kwaliteit van het opleidingsproces (leer- en
vormingproces) in een mentorenopleiding. Deze indicatoren moeten het mogelijk maken de
kwaliteitsverbetering objectief ‘ (bij) te sturen’ en de gerealiseerde kwaliteit te borgen. Voor alle
duidelijkheid: in het voorliggende document wordt er geen verschil verondersteld tussen een
kwaliteitsindicator en een kwaliteitsstandaard.

0.2.4.2      Functie van een kwaliteitsindicator

Kwaliteitsindicatoren kunnen op verschillende niveaus gebruikt worden. Het eerste niveau is het gebruik
van indicatoren binnen een opleiding. Er worden dan gegevens verzameld, die binnen een opleiding over
de tijd vergeleken worden: hoe scoort de opleiding ten opzichte van vorig jaar? Daarnaast kunnen
indicatoren ook gebruikt worden binnen een groep van aanbieders. Dan vindt er een vergelijking plaats
tussen verschillende mentorenopleidingen. Gegevens kunnen geanonimiseerd en geanalyseerd worden.
Deze beide niveaus van indicatorgebruik worden ook wel “interne indicatoren” genoemd. Bij het derde
niveau van indicatorgebruik, ook wel “externe indicatoren” genoemd, worden kwaliteitsgegevens
afgetoetst als een element van een externe verantwoording.

De in dit rapport beschreven indicatoren zijn uitsluitend bedoeld voor intern gebruik (cf. het eerste
niveau). De verschillende aanbieders van mentorenopleidingen dienen deze indicatoren te kunnen
gebruiken om zelf inzicht te krijgen in de kwaliteit van het eigen handelen en om mogelijkheden tot
verbetering binnen hun opleiding te traceren.

We menen dat de kwaliteitsindicatoren om verschillende redenen van belang kunnen zijn voor
aanbieders van mentorenopleidingen:

1.   De indicatoren geven inzicht in de effecten van de mentorenopleiding.
2.   De indicatoren bieden handvatten voor verbetering van die mentorenopleiding.
3.   De indicatoren maken de mentorenopleidingen transparant.
4.   De indicatoren zijn in feite parameters voor de te garanderen kwaliteit in de mentorenopleidingen.




                                                                                                     blz. 13/31
0.2.4.3     De tien kwaliteitsindicatoren voor een kwaliteitsvolle mentorenopleiding

De volgende kwaliteitsindicatoren werden door de projectgroep ontwikkeld:

    1. Een kwaliteitsvolle mentorenopleiding wordt gedragen door een duidelijke, geëxpliciteerde en
       consistentie visie op leren/opleiden, beginnend leraarschap en mentoring (verschillende vormen)
       Deze drieledige visie is uitgeschreven, wordt transparant gecommuniceerd en is herkenbaar
       aanwezig.

    2. In een kwaliteitsvolle mentorenopleiding is er een duidelijke, geëxpliciteerde en consistentie visie
       op de beginsituatie en het leertraject van de deelnemers uitgezet. Deze visie wordt transparant
       gecommuniceerd en is herkenbaar aanwezig.

    3. In een kwaliteitsvolle mentorenopleiding is er een duidelijke, geëxpliciteerde en consistentie visie
       op evalueren/evaluatiecriteria geformuleerd. Deze visie wordt transparant gecommuniceerd en is
       herkenbaar aanwezig.

    4. Een kwaliteitsvolle mentorenopleiding stimuleert de professionele en persoonlijke ontwikkeling
       van de deelnemers.

    5. Een kwaliteitsvolle mentorenopleiding stimuleert de ontwikkeling van de competenties van de
       mentor.

    6. Een kwaliteitsvolle mentorenopleiding stimuleert de deelnemers tot reflectie over en ontwikkeling
       in volgende drie terreinen:
        zichzelf sturen bij het uitvoeren van de opdracht als mentor;
        een groeibevorderende relatie met de starter realiseren en uitbouwen;
        mentorschap in de school/scholengemeenschap uitbouwen.

    7. In een kwaliteitsvolle mentorenopleiding vormt de eigen schoolcontext van de deelnemers een
       krachtige leeromgeving.

    8. In een kwaliteitsvolle mentorenopleiding is reflectie zowel inhoudelijk als methodisch duidelijk
       aantoonbaar.

    9. Een kwaliteitsvolle mentorenopleiding gaat bewust om met diversiteit en garandeert aldus een
       veilig en uitdagend leerklimaat.

    10. Een kwaliteitsvolle mentorenopleiding hanteert adequaat een systeem van kwaliteitszorg.




                                                                                                     blz. 14/31
1            EEN DUIDELIJKE, GEËXPLICITEERDE EN CONSISTENTIE VISIE OP LEREN/OPLEIDEN,
             BEGINNEND LERAARSCHAP EN DE VERSCHILLENDE VORMEN VAN MENTORING


Deze indicator houdt in dat er binnen de opleiding consensus is over een visie op leren/opleiden,
beginnend leraarschap en mentoring. Deze visie vertaalt zich in de keuze van de inhouden, de
werkvormen en de evaluatie van de deelnemers.



1.1     Sleutelbegrippen


1.1.1        Er is een visie

Het formuleren van een visie en het leren werken met strategische keuzes en prioriteiten is binnen een
opleiding van essentieel belang. Enkele redenen daarvoor:

           Van een inspirerend geformuleerde visie kan een enorme kracht en uitdaging uitgaan: het
            geeft de richting aan, het geeft de opleiding de mogelijkheid zich te onderscheiden van andere
            opleidingen. De uitwerking krijgt door de achterliggende visie meer betekenis voor de
            deelnemers.

           Bij het formuleren van de visie kan er een link gelegd worden met het globale
            toekomstperspectief van de mentorenopleiding. Een visie geeft de mogelijkheid om voor de
            opleiding uit te maken waar men naartoe wil. Het helpt te anticiperen, het helpt ook na te
            denken over hoe de mentorenopleiding er in de toekomst zal uit zien en hoe ze deze toekomst
            zelf mee vorm geeft.

           Strategische projecten zijn belangrijk om deelnemers mee te krijgen en om het eigen denken
            te verruimen. Geslaagde strategische projecten helpen mee een draagvlak te creëren voor de
            eigen opvattingen. Een goede visie zorgt voor creativiteit: men weet heel goed waar men voor
            gaat en waar men nu staat en dus kan men zoeken naar creatieve oplossingen om eigen
            doelen te bereiken.



1.1.2        Transparante communicatie

Een visie transparant communiceren wil zeggen dat de deelnemers aan het postgraduaat van bij de start
op een duidelijke manier van deze visie hebben kunnen kennis nemen, zodat de wederzijdse
verwachtingen kunnen worden uitgesproken en de potentiële deelnemer zich een adequaat beeld kan
vormen van de opleiding, zowel qua inhoud als qua werkwijze.




                                                                                                   blz. 15/31
1.1.3       Duidelijk herkenbaar

Een visie herkenbaar aanwezig maken komt neer op een congruente verhouding tussen de inhoud van
de opleiding en de wijze van werken ( “teach what you preach”).



1.2     Kwaliteitsindicator



Een kwaliteitsvolle mentorenopleiding wordt gedragen door een duidelijke, geëxpliciteerde en
consistentie visie op leren/opleiden, beginnend leraarschap en mentoring (verschillende vormen)
Deze drieledige visie is uitgeschreven, wordt transparant gecommuniceerd en is herkenbaar aanwezig.




                                                                                            blz. 16/31
2              EEN DUIDELIJKE, GEËXPLICITEERDE EN CONSISTENTIE VISIE OP DE BEGINSITUATIE
               EN DE STARTCOMPETENTIES VAN DE DEELNEMERS



De organisatoren van het postgraduaat verduidelijken tot wie ze zich specifiek richten met dit
scholingsaanbod. De potentiële deelnemers kunnen uit een gedetailleerde beschrijving van de wenselijke
doelgroep afleiden op wie de opleiding gericht is. Deze doelgroepbeschrijving wordt geëxpliciteerd in een
folder (brochure) over de opleiding en kan extra toegelicht worden tijdens infomomenten. Een
meerwaarde kan zijn dat er een vorm van intake wordt voorzien, waarbij mogelijks voortrajecten,
deskundigheden en ervaringen worden vastgesteld. In het kader van EVC’s/EVK’s kunnen dan
vrijstellingen verleend worden voor bepaalde opleidingsonderdelen. Voor potentiële cursisten is er
duidelijkheid over de studielast van het postgraduaat.



2.1        Sleutelbegrippen


2.1.1          Doelgroepdefiniëring

Het is de school (scholengemeenschap) die bepaalt wie als mentor kan functioneren. We pleiten ervoor
dat dit een vrije keuze is van de betrokken ervaringsdeskundige leraar en niet opgelegd wordt als een
verplichting.

Het begrip ‘mentor’ dekt in de praktijk verschillende ladingen en krijgt in het decreet slechts een bepaalde
invulling. In de praktijk zien we een spanningsveld ontstaan door de gediversifieerde concrete
praktijkinvulling. Deze praktijkinvulling moet kaderen binnen het zorgbeleid van de school
(scholengemeenschap).

Mentorenopleidingen richten zich voornamelijk naar ervaren personeelsleden van een school of
scholengemeenschap, die in een gelijkwaardige relatie als begeleiders kunnen optreden en de ‘starters’
vanuit hun eigen kaders en vragen tegemoet treden. Een ervaren persoon met inzicht in leerprocessen
kan collega’s coachen bij het leren uit eigen ervaringen.

We kunnen de doelgroep van een mentorenopleiding concreet omschrijven als volgt:

         personeelsleden die de taak van mentor in hun school (mentor-coach of schoolmentor) of
          scholengemeenschap (mentorencoach) waarnemen of willen waarnemen;
         leerkrachten en/of coördinatoren met een opdracht in de begeleiding van collega’s en/of stagiairs
          (bijvoorbeeld vakmentoren, zorgcoördinatoren, praktijklectoren, stagementoren, …)

De opleiding richt zich naar alle onderwijsniveaus (kleuter, lager, secundair en hoger onderwijs), zowel in
het gewoon als het buitengewoon onderwijs.




                                                                                                     blz. 17/31
2.1.2         Begincompetenties en startvoorwaarden voor een postgraduaat mentorschap


         Kandidaat-mentoren hebben voldoende ervaring en routines opgebouwd om als leraar en als
          teamlid in een schoolcontext te kunnen optreden.

         Kandidaat-mentoren zijn bereid om het eigen handelen, inzichten en waarden te expliciteren.

         Kandidaat-mentoren vertonen openheid en respect voor groei, menselijke kwetsbaarheid en
          voor het anders-zijn van de andere(n)


2.1.3         Studie- en taakbelasting

Een postgraduaat mentorenopleiding omvat 20 studiepunten . Een studiepunt is de maateenheid om de
studielast aan te duiden. De studielast is het geheel van onderwijs-, studie- en evaluatieactiviteiten nodig
om te slagen voor een opleidingsonderdeel. Een studiepunt bedraagt ten minste 25 en ten hoogste 30
uren voorgeschreven activiteit qua opleiding, studie (verwerking van voortaken, opdrachten, lectuur,…)
en evaluatie.

Ieder postgraduaat verplicht zich ertoe een taakbelasting van 500 tot 600 uur te voorzien.

Het is van belang dat de toekenning van studiepunten aan opleidingsonderdelen weloverwogen gebeurt,
rekening houdend met de doelstellingen van het opleidingsonderdeel en de tijd die de ‘normstudent’ voor
de leeractiviteiten nodig heeft om deze te realiseren.



2.2       Kwaliteitsindicator


In een kwaliteitsvolle mentorenopleiding is er een duidelijke, geëxpliciteerde en consistente visie op de
beginsituatie en het leertraject van de deelnemers uitgezet. Deze visie wordt transparant
gecommuniceerd en is herkenbaar aanwezig.




                                                                                                      blz. 18/31
3            EEN  HELDERE EN CONSISTENT GEFORMULEERDE VISIE OP EVALUEREN EN
             TRANSPARANTE EVALUATIECRITERIA



Een evaluatie is ‘transparant’ als voor de cursisten duidelijk is wat er geëvalueerd zal worden, wanneer
en hoe de evaluatie zal plaatsvinden en op grond van welke criteria de beoordeling zal gebeuren. Ook de
gevolgen van de evaluatie - waarvoor en hoe de verkregen informatie gebruikt zal worden - moeten
duidelijk zijn. Na afloop van de evaluatie hebben de cursisten recht op feedback bij hun beoordeling.

Alle informatie met betrekking tot evaluatie (waarom, wat, wie, hoe, wanneer) wordt tijdig en in principe bij
de opstart van een opleidingsonderdeel aan de deelnemers van de opleiding gecommuniceerd. In de
syllabus en tijdens de contactmomenten wordt gedetailleerde informatie over de vorm, de inhoud en de
criteria van de evaluatie gegeven. Er is zowel product- als procesevaluatie voorzien.



3.1          Sleutelbegrippen


3.1.1        Productevaluatie

Productevaluatie verwijst naar de meest bekende vorm van evaluatie, namelijk de evaluatie
waarbij wordt nagegaan of een cursist de vooropgestelde doelstellingen van het postgraduaat heeft
bereikt. Hier wordt dus enkel het uiteindelijke resultaat bekeken: hebben de cursisten de kennis/inzichten
van de aangeboden werkkaders op de eigen context en functioneren naar verwachting toegepast.


3.1.2        Procesevaluatie

Procesevaluatie beschrijft de manier waarop de cursist de opleiding doorlopen heeft en verwijst dus naar
het systematisch inwinnen van informatie over het verloop van het leerproces. Hierbij gaat het bijgevolg
niet alleen om het uiteindelijke resultaat, maar wordt vooral gekeken naar de manier waarop de cursist
getracht heeft de doelstellingen te bereiken. Procesevaluatie beklemtoont het groeiproces van de cursist
doorheen de opleiding en de manier waarop hij reflecteert.


3.1.3        Evaluatiecriteria

Zowel met het oog op de product- als op de procesevaluatie is het belangrijk dat de criteria voor de
cursisten duidelijk geformuleerd worden. Om bruikbaar te zijn voor evaluatie moeten doelstellingen op
een voldoende concreet niveau geformuleerd worden, d.w.z. dat enerzijds wordt beschreven welke
activiteit van de cursisten wordt verwacht (wat moeten de cursisten doen?) en anderzijds op welke inhoud
de doelstelling betrekking heeft.




                                                                                                      blz. 19/31
Op basis van de doelstellingen die men wil nagaan, kiest de opleider de evaluatiemethode die hierbij het
best aansluit. Er bestaat een veelheid aan evaluatievormen. De coherentie van de evaluatievormen met
het doelstellingenkader en de motivering van een oordeelkundige selectie zijn neergeschreven in het
evaluatiebeleid van de opleiding.



3.2         Kwaliteitsindicator



In een kwaliteitsvolle mentorenopleiding is er een duidelijke, geëxpliciteerde en consistente visie op
evalueren/evaluatiecriteria geformuleerd. Deze visie wordt transparant gecommuniceerd en is
herkenbaar aanwezig.




                                                                                                  blz. 20/31
4           PROFESSIONELE EN PERSOONLIJKE ONTWIKKELING


De deelnemers werken aan professionele en persoonlijke ontwikkeling. De mentorenopleiding helpt de
cursisten om zicht te krijgen op eigen mogelijkheden en beperkingen, zowel bij zichzelf als persoon als bij
het professioneel functioneren als mentor. De persoonlijke ontwikkeling van de mentor gaat hand in hand
met de professionele ontwikkeling en vice versa. De mentorenopleiders zijn zich hiervan bewust en
bieden groeikansen aan deze wederzijdse verrijking.



4.1         Sleutelbegrippen


4.1.1       Professionele ontwikkeling

Professionele ontwikkeling betekent de voortdurende afstemming van het eigen interpretatiekader op de
taak als mentor. Het leidt ertoe dat niet alleen het denken evolueert, maar ook het handelen. Via
reflecterend handelen kan de kwaliteit van de professionele kennis toenemen en daarmee weer de
kwaliteit van het professioneel handelen.


4.1.2       Persoonlijke ontwikkeling

Persoonlijke ontwikkeling slaat op de ontwikkeling van al de inzichten, vaardigheden en attitudes van de
mentor als mens.

De persoonlijke ontwikkeling is een essentieel onderdeel van de mentorenopleiding: een mentor moet
goed voeling hebben met zichzelf om een goede professionele relatie op te bouwen met de starter en alle
betrokkenen.




4.2         Kwaliteitsindicator



Een kwaliteitsvolle mentorenopleiding stimuleert de professionele en persoonlijke ontwikkeling van de
deelnemers.




                                                                                                    blz. 21/31
5           DE COMPETENTIEGERICHTE OPLEIDING VAN MENTOREN


5.1         Sleutelbegrippen

Om aan professionele en persoonlijke ontwikkeling te werken, biedt een competentiegerichte opleiding
een sterke waarborg. Competentiegericht werken in de opleiding biedt sterke mogelijkheden om
professioneel en persoonlijk ontwikkelingsgericht te werken. Competentiegericht opleiden wil in het
algemeen zeggen dat zowel aan kennis, inzicht, vaardigheden en attitudes (beleven/zijn) wordt gewerkt.
Een kwaliteitsvolle mentorenopleiding bewaakt het juiste evenwicht tussen deze verschillende elementen.
In een competentiegerichte opleiding verloopt het aanbrengen van de theorie, het trainen van
vaardigheden en het ontwikkelen van een persoonlijke betrokkenheid op een geïntegreerde manier.

Binnen de mentorenopleiding wordt een beperkt aantal theoretische kaders aangereikt, waarmee in de
opleiding verder gewerkt wordt. De theoretische kaders zijn geen doel op zich, maar een middel om
greep te krijgen op het eigen leren als mentor (in spe). Ook helpen ze de cursist om zicht te krijgen op
zichzelf, om te leren kijken naar de starter en de schoolorganisatie, naar veranderingen in de organisatie
en de plek van de mentor daarin. Referentiekaders worden aangereikt en getoetst aan de eigen ervaring.
Een competentiegerichte opleiding past dezelfde invalshoek toe op het terrein van de vaardigheden en
dat van de attitudes. Ook hier is het aanbrengen van kaders en werkvormen geen doel op zich, maar
een manier om de mentor te laten groeien in competentie. Hierbij bewaakt een competentiegerichte
opleiding steeds het nodige evenwicht tussen een vraaggestuurde en een aanbodgerichte manier van
werken.

Bij het opbouwen en onderhouden van een groeibevorderende relatie mikt de opleiding op een grote
variëteit aan werkvormen, gericht op de eigen praktijkgerichte betekenisvolle context. We beklemtonen
hierbij het belang van de supervisie. Het is niet zinvol om de supervisie aan te bieden als een aparte
werkvorm naast alle andere. Supervisie dient te worden geïntegreerd in de hele opleiding. Daarnaast
hechten we belang aan de training van de mentoring-gesprekken. Die verwijzen immers naar de
belangrijkste uitingsvorm waarin mentoring zich manifesteert. De kwaliteit van deze gesprekken bepaalt
rechtstreeks de kwaliteit van de mentoring in het geheel.

In een competentiegerichte opleiding kan de mentor zijn eigen competenties tenslotte relateren aan de
praktijk en zowel professionele als persoonlijke groei aantonen.



5.2         Kwaliteitsindicator



Een kwaliteitsvolle mentorenopleiding stimuleert de ontwikkeling van de competenties van de mentor.




                                                                                                   blz. 22/31
6             DE DRIE INHOUDELIJKE TERREINEN VAN DE MENTORENOPLEIDING

Deze competentiegerichte benadering focust op 3 inhoudelijke terreinen waarop de mentor actief is:

-     zijn opdracht als mentor
-     een groeibevorderende relatie met de starter
-     mentorschap in de school/scholengemeenschap.



6.1      Sleutelbegrippen


6.1.1         Omgaan met zichzelf in de uitvoering van zijn opdracht als mentor

Bij het uitvoeren van zijn opdracht wordt de mentor geconfronteerd met zijn eigen kennen, kunnen en
beleven (zijn competenties). Een mentoropleiding dient reflectie op deze competenties te stimuleren,
zodat de cursist een beter beeld van zichzelf krijgt. Zo kan hij bewuster en doelgerichter een relatie met
starters opbouwen én vanuit een innerlijke gedrevenheid het mentorschap (mee)uitbouwen in de
school/schoolgemeenschap.


6.1.2         De mentor en de relatie met de starter

Een mentoropleiding laat de deelnemer reflecteren over mogelijke mentorrollen en mentorhoudingen ten
aanzien van de starter. De opleiding stimuleert de mentor ertoe zich te bekwamen in het aangaan van
een groeibevorderende relatie in een concrete begeleidingscontext en in het doeltreffend voeren van
courante begeleidingsgesprekken (reflectiegesprekken, slechtnieuwsgesprekken, feedbackgeprekken,
functioneringsgesprekken,….).


6.1.3         Het mentorschap in de school/scholengemeenschap

Een mentoropleiding stimuleert de deelnemer om het mentorschap te situeren in de ruimere context van
de school/scholengemeenschap. De opleiding zet de deelnemer aan om de zorg voor de starter te
ontwikkelen in de eigen werkcontext én in overeenkomst met de structuur en de cultuur van de eigen
school/scholengemeenschap.

De volgende topics zijn hierbij van belang:

-     de positie van de mentor in de school;
-     de opdracht en het takenpakket van de mentor;
-     de opties voor aanvangsbegeleiding in de concrete schoolcontext;
-     de micropolitieke context.




                                                                                                     blz. 23/31
6.2         Kwaliteitsindicator



Een kwaliteitsvolle mentorenopleiding stimuleert de deelnemers tot reflectie over en ontwikkeling in
volgende drie terreinen:

          zichzelf sturen bij het uitvoeren van de opdracht als mentor;
          een groeibevorderende relatie met de starter realiseren en uitbouwen;
          mentorschap in de school/scholengemeenschap uitbouwen.




                                                                                              blz. 24/31
7           DE CONTEXT ALS EEN KRACHTIGE LEEROMGEVING

Competentiegericht opleiden impliceert dat het derde actieterrein of de context (organisatie, omgeving)
als krachtige leeromgeving actief mee opgenomen wordt in de opleiding.

Het postgraduaat mentorenopleiding stimuleert de deelnemers om de transfer van de opgedane
leerinzichten naar de eigen praktijk van de specifieke school te maken. Omgekeerd betrekken de
deelnemers de schoolcontext actief in de opleiding. Wanneer aan deze voorwaarden wordt voldaan,
vormt de context een krachtige leeromgeving voor alle betrokken partijen.



7.1         Sleutelbegrippen


7.1.1       De context als krachtige leeromgeving

Mentoring is geen louter een inter-individueel proces maar ook een belangrijk aspect van de
organisatiecontext.

In een mentorenopleiding moet een kennis-analogie waarneembaar zijn tussen de mentorenpraktijk
enerzijds en de opleidingspraktijk anderzijds: de opleiding is een leerproces waarbij niet enkel inzichten
aangebracht worden en vaardigheden worden getraind; het is ook een proces waarbij deze inzichten en
vaardigheden afgestemd worden op het leren en het werken binnen de context van de organisatie.
Immers, de mate waarin de context wordt opgenomen in het proces, bepaalt het kwaliteitseffect van het
leren. Een kwaliteitsvolle mentorenopleiding is een opleiding die rekening houdt met zowel de
relatiegevoeligheid (het microniveau), met de organisatiegevoeligheid (het mesoniveau) als met de
omgevingsgevoeligheid (het macroniveau) van de taak van de mentor.

De mentorenopleiding zorgt ervoor dat wordt ingegaan op de eigen context van de specifieke school
waar de deelnemers zijn tewerkgesteld.



7.2         Kwaliteitsindicator



In een kwaliteitsvolle mentorenopleiding vormt de eigen schoolcontext van de deelnemers een
krachtige leeromgeving.




                                                                                                    blz. 25/31
8             DE PLAATS VAN DE REFLECTIE IN DE MENTORENOPLEIDING

Het postgraduaat mentorenopleiding leidt de deelnemers op tot reflectieve practici die in hun
reflecteren:

-     systematisch werken, volgens een bepaalde reflectiemethode;
-     wisselende perspectieven meenemen;
-     veranderingen tot op het niveau van persoonlijke interpretatiekaders realiseren.

Het resultaat is dat de deelnemers de koppeling tussen ‘theorie’ en ‘praktijk’ kunnen maken.



8.1           Sleutelbegrippen


8.1.1         Systematisch werken met een reflectiemethode

Het reflecteren is enerzijds een persoonlijke activiteit maar anderzijds ook een techniek, waarbij veel
afhangt van de kaders waarmee men naar een bepaalde praktijk kijkt. Het is maar dankzij concrete
kaders dat de reflectie kan uitstijgen boven een bepaald concreet niveau. Een goede mentorenopleiding
investeert in de reflectie van haar deelnemers aan de hand van bepaalde kaders.

Een mentoropleiding beoogt dat de deelnemer in zijn contact met de starter deze kan begeleiden in het
systematisch reflecteren op zijn praktijk. Daarvoor is het noodzakelijk dat de deelnemer zelf systematisch
reflecteert.


8.1.2         Wisselende perspectieven (reflectie in de breedte)

Een opleiding nodigt ertoe uit dat de reflectie niet beperkt blijft tot het technische perspectief van het
leraarschap maar dat ook de morele, emotionele en politieke dimensies mee opgenomen worden. Het
ernstig nemen van de morele dimensie houdt in dat het waardenbesef een plaats krijgt. De emotionele
dimensie staat voor het valoriseren van gevoelens in de reflectie. Met de reflectie op de politieke
dimensie bedoelen we de machtsmechanismen die in de verschillende facetten van het leraarschap een
rol spelen.


8.1.3         Persoonlijke interpretatiekaders (reflectie in de diepte)

Een opleiding leert de deelnemer een reflectieproces begeleiden dat doorstoot tot op het niveau van
opvattingen over zichzelf, de klas- en de schoolpraktijk.
Opdat vorige 3 aspecten gerealiseerd worden, hanteert de opleider een bijzondere methodiek: hij
stimuleert de deelnemers tot dezelfde systematische, diepe en brede reflectie op hun eigen functioneren
als mentor.




                                                                                                    blz. 26/31
8.2        Kwaliteitsindicator


In een kwaliteitsvolle mentorenopleiding is reflectie zowel inhoudelijk als methodisch duidelijk
aantoonbaar.




                                                                                         blz. 27/31
9            OMGAAN MET VERSCHEIDENHEID IN DE MENTORENOPLEIDING

Een postgraduaat mentorenopleiding biedt voor een heterogene doelgroep kansen tot differentiatie op
het vlak van:
- verschillende leer- en begeleidingsstijlen van de deelnemers en van de opleiders;
- het ingaan op de specifieke noden van de deelnemers.

Enerzijds behoort het volgen van een geïndividualiseerd traject, ingebed in een voldoende verbreed en
collectief traject, tot de mogelijkheden. De opleiding moet flexibel genoeg zijn om op de reële diversiteit
van de deelnemers in te spelen. Anderzijds beklemtonen we de meerwaarde van de heterogeniteit
binnen de groep. De aanwezigheid van deze verscheidenheid wordt aangevoeld als een essentiële
voorwaarde om te kunnen groeien in competentie.

Het postgraduaat mentorenopleiding gaat bewust om met de vraag wanneer heterogeniteit/homogeniteit
het leerproces van de deelnemers faciliteert. Het bewust omgaan met homogeniteit/heterogeniteit
stimuleert enerzijds een veilig en anderzijds een uitdagend leerklimaat.



9.1          Sleutelbegrippen


9.1.1        De specifieke noden van de deelnemers

Een opleiding bevraagt de deelnemers op werkzorgen, vragen, bekommernissen vanaf hun instap en
maakt hier ruimte voor door individuele leervragen te thematiseren. Dit kan zelfs aanleiding geven tot
specifieke organisatievormen (inhoudelijke verdieping, gedifferentieerde portfolio’s, aangepaste
evaluatie…).


9.1.2        Verschillende leer- en begeleidingsstijlen

Deelnemers komen binnen met verschillende leerstijlen. Dit veronderstelt van de kant van de
begeleider(s) een voldoende breed spectrum aan vormen van aanpak en werkwijzen. Ook met eventuele
functiebeperkingen kan in de evaluatievorm rekening gehouden worden.



9.2          Kwaliteitsindicator


Een kwaliteitsvolle mentorenopleiding gaat bewust om met diversiteit en garandeert aldus een veilig en
uitdagend leerklimaat.




                                                                                                      blz. 28/31
10          DE INTERNE KWALITEITSZORG


Het postgraduaat mentorenopleiding opereert vanuit een kwaliteitsdenken dat tot zelfevaluatie leidt van
onder meer de realisatie van de basiscompetenties waartoe ze opleidt en van de studiebelasting die
overeenkomt met 20 studiepunten.



10.1        Sleutelbegrippen

De opleiding hanteert een systeem van kwaliteitszorg dat start vanuit een zelfevaluatie. De verschillende
betrokkenen (deelnemers werkveld, opleiders, …) bij het postgraduaat mentorenopleiding geven op
regelmatige basis feedback. Deze commentaren vormen de opstap voor een systematische en
gestructureerde aanpak, die leidt tot kwaliteitsverbetering en –borging.

Het proces van interne kwaliteitszorg dient ook de nodige afstand te bewaren ten opzichte van het kader
van de voorgestelde kwaliteitsindicatoren. Op die manier zijn de geformuleerde kwaliteitsindicatoren
permanent voorwerp van onderzoek en bijsturing.




10.2        Kwaliteitsindicator



Een kwaliteitsvolle mentorenopleiding hanteert adequaat een systeem van kwaliteitszorg.




                                                                                                  blz. 29/31
11           BELEIDSAANBEVELINGEN


Op basis van haar eigen projectonderzoek formuleert de projectgroep de volgende aanbevelingen aan
het beleid.



11.1         Het competentieprofiel van de mentor


Voor de leraar werden de verschillende basiscompetenties door het decreet vastgelegd. Voor de mentor
ontbreekt een dergelijke lijst vooralsnog. Op basis van haar eigen reflecties ontwikkelde de projectgroep
een eerste aanzet tot het competentieprofiel van de mentor, te vinden als bijlage 11. Dit
competentieprofiel is tentatief en beoogt vooral de verdere reflectie over het competentieprofiel van een
mentor op gang te brengen.

Het decretaal vastleggen van de competenties van de mentor biedt volgende perspectieven:

-    De bestaande mentorenopleidingen kunnen geoptimaliseerd worden en opleidingstrajecten zal men
     meer kunnen organiseren op maat.
-    Een decretaal vastgelegd competentieprofiel zal als een volwaardige component worden
     geïntegreerd in de loopbaanplanning van mentor.



11.2         Het postgraduaat mentorenopleiding


In het decreet wordt het volgen van een mentorenopleiding verplicht. We stellen vast dat in het decreet
geen kwaliteitseisen bij deze opleiding worden geformuleerd. Dit laatste vindt de projectgroep erg
belangrijk. Het resultaat van dit project kan hiertoe een bijdrage leveren.

De projectgroep beveelt de overheid aan deze kwaliteitsindicatoren in de regelgeving over de
mentorenopleidingen op te nemen.



11.3         Kwaliteitsindicatoren en toetscriteria


Binnen het project werd een lijst van kwaliteitsindicatoren opgesteld. Een verder verfijning kan er in
bestaan om deze indicatoren instrumenteel toetsbaar te maken. Het kan bijzonder handig en nuttig zijn
voor bestaande mentorenopleidingen om zich binnen het kader van de zelfevaluatie in concreto af te
meten aan deze indicatoren via de(r)gelijke instrumenten.




                                                                                                   blz. 30/31
11.4         Nazorg


Mensen die een kwaliteitsvolle mentorenopleiding met succes hebben afgerond, voelen de nood aan
verdere ondersteuning en uitwisseling. Dit vormt een belangrijke verantwoordelijkheid van de aanbieders
van mentorenopleidingen. In de verdere uitbouw van hun aanbod dienen ze met deze behoefte rekening
te houden.



11.5        Zorg voor kwaliteit


Deze lijst van kwaliteitsindicatoren is ontwikkeld binnen het kader van mentorenopleidingen. De
projectgroep meent dat een aantal van de geformuleerde indicatoren ook toepasbaar zijn in de zorg voor
kwaliteit van andere opleidingen.




                                                                                                 blz. 31/31

								
To top