diagr simeios ddd2 17 5 12 by T0BLPTB

VIEWS: 25 PAGES: 14

									Περράκης –Μαρούδα 2012 Αναλυτικό Διάγραμμα -Σημειώσεις Διεθνές Δίκαιο ΙΙ


  ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ



             ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ




                 Ακαδημαϊκό έτος 2011-2012 (Δ΄ εξάμηνο)

                          ΔΗΜΟΣΙΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΔΙΚΑΙΟ ΙΙ

                 Καθηγητής Στ. Καθηγητής –Λέκτορας Μ.Ντ.Μαρούδα




          Αναλυτικό Διάγραμμα Διαλέξεων –Σημειώσεις
     Καθηγητής Στέλιος Περράκης- Λέκτορας Ντανιέλλα Μαρούδα



                                    ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ
ΚΡΑΤΟΣ

ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ

ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΥΘΥΝΗ

ΕΤΕΡΟΔΙΚΙΑ

ΕΙΡΗΝΙΚΗ ΕΠΙΛΥΣΗ ΔΙΕΘΝΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ

Αναλυτικά:

         1. Το Κράτος και η κυριαρχία του στο σύγχρονο κόσμο

Ι. Η ανάδυση του κράτους στη διεθνή δικαιοταξία
          Α. Η δημιουργία του κράτους
                   i. Ταυτοποίηση
                   ii. Συστατικά στοιχεία του κράτους (λαός, έδαφος, αυθυπόστατη
                      πολιτική εξουσία)
          Β. Η αναγνώριση κράτους
                   iii.      Πολιτική επιλογή με έννομες συνέπειες
2 Περράκης –Μαρούδα –Διάγραμμα Σημειώσεις Διεθνές ΙΙ 2012



                        iv.         De jure /de facto
                        v. Πρακτική (Ταιβάν, «Τουρκική Δημοκρατία της Β. Κύπρου», ΠΓΔΜ,
                           Κόσοβο κλπ)
                        vi.         Η αναγνώριση κυβέρνησης /επαναστατών /ανταρτών
               Γ. Η διαδοχή κράτους
               Δ. Οι διεθνείς σχέσεις του κράτους


   ΙΙ. Η κυριαρχία του κράτους και το έδαφος
   Α. Κυριαρχία και territorium

          i. Η εδαφική κυριαρχία

          ii. Η εδαφική ακεραιότητα

          iii. Τα σύνορα και το απαραβίαστό τους

   Β. Ζητήματα εδαφικής κυριαχίας

          i)   Η κτήση εδάφους
                  Α. Η διεθνής νομολογία (Palmas, Δυτ. Σαχάρα, Minquiers Ecrehous κλπ)
                  Β. Το καθεστώς της Αρκτικής /Ανταρκτικής
                  Γ. Η συγκυριαρχία
                  Δ. Το καθεστώς εντολών
      ii. Περιορισμοί της κυριαρχίας
                  α

                        i. Εκμίσθωση βάσεων (Guantanamo)
                        ii. Εκχώρηση δικαιωμάτων (Διώρυγα Παναμά)
                        iii.        Αποστρατικοποίηση (Η ελληνική περίπτωση)
                        iv.         Στρατιωτικές βάσεις (Οι «κυρίαρχες» βρετανικές στην
                           Κύπρο)
                  β. Το ζήτημα των στρατιωτικών δυνάμεων του ΝΑΤΟ

                  γ. Άσκηση δικαιοδοσίας σε τρίτα εδάφη

                           Η στρατιωτική κατοχή

                           Προτεκτοράτα

                  δ. Η διεθνής διοίκηση εδαφών από τα Η.Ε. (Αν. Τιμόρ, Κόσοβο)

                  ε. Εδάφη με αναφορά στη διεθνή κοινότητα
Περράκης –Μαρούδα 2012 Αναλυτικό Διάγραμμα -Σημειώσεις Διεθνές Δίκαιο ΙΙ


                        Κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας

                        Πάνδημος χώρος (;)

III. Η προστασία της κυριαρχίας του κράτους
α. Το «επιφυλασσόμενο» πεδίο του κράτους

           (Αρχή μη ανάμειξης άρθρο 2(7) Χάρτη Η.Ε. –Η ανάμειξη διεθνών οργανισμών –
           «Υποχρέωση ανάμειξης»;)

   β.Η ετεροδικία του κράτους
                 Απόλυτη-σχετική,

                 Πρακτική

                 Εθνική νομολογία (Ιταλία: υπόθεση Ferrini, Ελλάδα: γερμανικές
                 επανορθώσεις)

                 Διεθνής νομολογία (ΔΔ Υπόθεση Γερμανία /Ιταλία, ΕΔΔΑ, ΔΕΚ)

IV. Αμφισβητούμενες πολιτειακές καταστάσεις
     α. Γενικά

     β. Βατικανό

     γ. Εθνικοαπελευθερωτικά Κινήματα

     δ. Παλαιστινιακή Αρχή




                 2. Περί    αρμοδιοτήτων στο διεθνές δίκαιο
Ι. Εισαγωγικά

- έννοιες αρμοδιότητα (competence/compétence)/δικαιοδοσία (jurisdiction/juridiction)

- διεθνής δικαιοδοσία και κυριαρχία

- από την υπόθεση Lotus στις θεωρίες περί αρμοδιοτήτων και στις σύγχρονες προσεγγίσεις

- Βάσεις κρατικής δικαιοδοσίας: το έδαφος, η ιθαγένεια, η οικουμενική δικαιοδοσία

       - το ζήτημα των ζωτικών συμφερόντων του κράτους

       - το ζήτημα των πλοίων/αεροσκαφών

- Μορφές διεθνούς δικαιοδοσίας του κράτους:
4 Περράκης –Μαρούδα –Διάγραμμα Σημειώσεις Διεθνές ΙΙ 2012



   - νομοθετική – εκτελεστική - δικαστική

   - Περιορισμοί της διεθνούς δικαιοδοσίας του κράτους:

   ασυλία κράτους/ετεροδικία, ασυλίες διπλωματών/διπλωματικών αποστολών

   ΙΙ. Τυπολογία αρμοδιοτήτων

   Α. Αρμοδιότητες του κράτους

   i) Εδαφικές αρμοδιότητες

   - στο έδαφος

   - στα πρόσωπα

   - στα αγαθά

   - αποκλειστικότητα στην άσκηση και περιορισμοί (επέμβαση για προστασία ενός
   συλλογικού δικαιώματος, ανθρωπιστική επέμβαση)

   - το ζήτημα της ετεροδικίας του κράτους (βλ. Παρακάτω ειδική ενότητα)

          Ετεροδικία:

          - έννοια και περιεχόμενο

          - απόλυτη/σχετική (πράξεις jure imperii/πράξεις jure gestionis)

          - σύγχρονες τάσεις: θεωρία

          - Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Ετεροδικία των Κρατών (Βασιλεία, 1972)

          - Διεθνής Σύμβαση για τις Δικαστικές Ασυλίες των Κρατών και της Περιουσίας τους
          (Ν. Υόρκη, 2004)

          - Άλλες πράξεις

          - ελληνικά δικαστήρια και πρακτική: case-study: Ελλάδα και γερμανικές πολεμικές
          επανορθώσεις (αποφάσεις 137/1997 Πολυμελούς Πρωτοδικείου Λειβαδιάς,
          59/1998 Πολυμελούς Πρωτοδικείου Τρίπολης, 1122/1999 και 630/2001 Εφετείου
          Αθηνών, 894/2001 Εφετείου Πειραιά, 93/1998 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου
Περράκης –Μαρούδα 2012 Αναλυτικό Διάγραμμα -Σημειώσεις Διεθνές Δίκαιο ΙΙ


        Λάρισας, 11/200 Αρείου Πάγου, 6/2002 Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου, 36/2002
        Αρείου Πάγου)

ii) Αρμοδιότητες στο θαλάσσιο χώρο

Εσωτερικά ύδατα – Αιγιαλίτιδα ζώνη – Συνορεύουσα ζώνη – Ηπειρωτική υφαλοκρηπίδα –
ΑΟΖ – Ανοικτή θάλασσα – Διεθνής βυθός

iii) Αρμοδιότητες σε διεθνείς ποταμούς και λίμνες

- ναυσιπλοΐα

- οικονομική εκμετάλλευση των πόρων

- ζητήματα ρύπανσης

iv) Εξωεδαφικές αρμοδιότητες

α) Σε τρίτο κράτος

- μισθωτική παραχώρηση

- στρατιωτική κατοχή

- θεσμοί του παρελθόντος (προτεκτοράτο, condominium)

β) Υπέρ της διεθνούς κοινότητας

- στην ανοικτή θάλασσα

- ναυσιπλοΐα

- FIR

- προστασία θαλάσσιων πόρων

- προστασία του περιβάλλοντος

- προστασία επικοινωνιών

- καταστολή εγκλημάτων διεθνούς ενδιαφέροντος (πειρατεία, δουλεμπόριο, τρομοκρατία,
εμπόριο ναρκωτικών κλπ.)

γ) Το ζήτημα της Αρκτικής και της Ανταρκτικής
6 Περράκης –Μαρούδα –Διάγραμμα Σημειώσεις Διεθνές ΙΙ 2012



   - νομικό καθεστώς και διεκδικήσεις - ισχύον νομικό πλαίσιο

   δ) Ο διεθνής βυθός και η κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας

   Από τον A. Pardo στη Σύμβαση Montego Bay, 1982 (άρθρα 136, 311 §6)

   Β. Αρμοδιότητες διεθνών οργανισμών

   - Γενικά: αρμοδιότητες ΔΟ στο χώρο

   - Η περίπτωση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας/Ένωσης

   ΕΤΕΡΟΔΙΚΙΑ του κράτους

   ΕΙΔΙΚΟ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ
   —Εισαγωγικά στο καθεστώς της ετεροδικίας

   —Ορισμός: ετεροδικία /ασυλία

   —Συμβατικό πλαίσιο: Σύμβαση των Η.Ε. του 2004 και Ευρωπαϊκή Σύμβαση (Βασιλείας)

   —Διακρίσεις: απόλυτη /σχετική ετεροδικία

   —Ασυλία εκτελέσεως

   —Νέες τάσεις

   1. Ορισμός -θεμελίωση

   —Δικαίωμα ή προνόμιο το οποίο επιτρέπει στο κράτος να μην υπόκειται, εν όλω ή εν μέρει, στη
   δικαιοδοσία των δικαστηρίων άλλου κράτους (κυρίως πολιτικά, λιγότερο αφορά ποινικά,
   διοικητικά)

   —Θεμελιώνεται στην κυριαρχία και την ανεξαρτησία που του αναγνωρίζει το διεθνές δίκαιο. Κι
   ενώ τα υπόλοιπα δικαιώματα που πηγάζουν από την κρατική κυριαρχία είναι θετικά (πρέσβευσης,
   διεθνούς δικαιοπρακτικής ικανότητας κλπ), η ετεροδικία είναι αποθετικό

   —Απορρέει και από την αρχή της ισότητας (άρθρο 2(1) Χάρτη Η.Ε.)–par in parem non habet
   judicium –κανένα κράτος δεν μπορεί να υπαχθεί στη δικαιοδοσία άλλου κράτους χωρίς τη θέλησή
   του, της αμοιβαιότητας (πολιτικό κριτήριο), της κρατικής κυριαρχίας /ανεξαρτησίας

   2. Εθιμικό διεθνές δίκαιο

   —Ως αρχή του διεθνούς δικαίου θεμελιώνεται με την πάροδο των χρόνων από τη σταθερή και
   ομοιόμορφη πρακτική των κρατών (νομολογία /νομοθεσία) να εξαιρούν από τη δικαιοδοσία τους
   άλλα κράτη, ενεργώντας με την πεποίθηση ότι με την συμπεριφορά τους αυτή υπακούν σε κανόνα
   του διεθνούς δικαίου

   —3. Διακρίσεις

   —Γενική (πολιτικά δικαστήρια ή και ποινικά, διοικητικά; (βλ. εξαίρεση της Σύμβασης της Βασιλείας
   για τα διοικητικά)—Διάκριση ετεροδικίας κράτους από ασυλία αρχηγού κράτους ή διπλωματών
Περράκης –Μαρούδα 2012 Αναλυτικό Διάγραμμα -Σημειώσεις Διεθνές Δίκαιο ΙΙ


—Απόλυτη ή σχετική;

— Ιστορικά επικρατούσε Απόλυτη ετεροδικία —.

Ιστορική αφετηρία η ασυλία αρχηγού κράτους /διπλωματικοί απεσταλμένοι τουΕπίκληση κυρίως
για πλοία ξένης ιδιοκτησίας Βλ. υποθέσεις The Schooner Exchange v. Mc Faddon (1812) Porto
Alexandre/Portugal, England 1920)–  The Christina, England, House of Lords -1938) –

—Μια μόνο εξαίρεση γινόταν δεκτή: αυτόβουλη παραίτηση (το ίδιο με γραπτή δήλωσή του δεχόταν
την αρμοδιότητα του ξένου δικαστηρίου, ή ήγειρε αγωγή ενώπιόν του ή παρίστατο ως εναγόμενος
χωρίς να προβάλει ένσταση της αναρμοδιότητας του δικαστηρίου)

—Σχετική ετεροδικία

—βλ. Συμφωνία του 1929 μεταξύ Ελλάδος –ΕΣΣΔ, άρθρο 7(4) «αι πραγματοποιούμεναι εν Ελλάδι
υπό της εμπορικής αντιπροσωπείας της ΕΣΣΔ εμπορικαί συναλλαγαί, και των οποίων μόνο η
Κυβέρνησις της ΕΣΣΔ αναλαμβάνει την ευθύνη, υπόκεινται εις τας διατάξεις της νομοθεσίας και εις
την δωσιδικίας των δικαστηρίων της Ελλάδος»

—Υπόθεση Alfred Dunhill of London Inc. v. The Republic of Cuba, —Αντίθετες βλ. υποθέσεις Εθνικής
Τράπεζας της Κούβας και της Νικαράγουα την εποχή των Sandinistaw ν’ αποπληρώσουν ποσά σε
ιδιώτες θεωρήθηκαν πράξεις εξουσίας, λόγω σκοπού

—πράξεις jure imperii /jure gestionis

—Δικαστήρια Ιταλικά και βελγικά πρωτοπορούν σε αυτήν την εξέλιξη, ακολουθούν Η.Β., ΗΠΑ, ΕΣΣΔ

Σήμερα δεν έχει σημασία εάν ξένο κράτος είναι εναγόμενο, αλλά ποια η φύση των επίδικων
πράξεων, που διακρίνονται πλέον σε :

—Πράξεις εξουσίας (Acta jure imperii), δηλαδή, τις οποίες το ξένο κράτος ενεργεί ως κυρίαρχη
δύναμη

—Πράξεις διαχειρίσεως (Acta jure gestionis), δηλαδή, πράξεις ιδιωτικού δικαίου, στις οποίες το ξένο
κράτος ενεργεί ως fiscus, σα να ήταν ιδιώτης

—Με βάση το κριτήριο της «Φύσης της Πράξης» Πράξεις διαχειρίσεως είναι όλες εκείνες που
μπορούν να τελούν κανονικά οι ιδιώτες στο κράτους του δικαστηρίου (πώληση, αγορά, μίσθωση,
ναύλωση και γενικά κάθε σχέση ιδιωτικού δικαίου)

—Με βάση το κριτήριο του «Σκοπού» (υποκειμενικού χαρακτήρα) μια συνήθης εμπορική συναλλαγή
μπορεί να θεωρηθεί πράξη εξουσίας εάν το είδος που αγοράστηκε μπορεί π.χ. να χρησιμοποιηθεί
για τις ανάγκες τω ενόπλων δυνάμεων (άρβυλα). Βλ. όμως υπόθεση Texas Trading & Military Corp v.
Nigeria (1980),

—Στην πράξη η διάκριση είναι δύσχερής—Οι πράξεις διαχειρίσεως ταξινομούνται μέσα από τη
νομολογία των εθνικών δικαστηρίων, ανάλογα με το δίκαιο που κάθε φορά εφαρμόζεται. Έτσι, δεν
υπάρχει ομοιομορφία σε διεθνές επίπεδο, ενώ ορισμένες αποφάσεις εμφανίζονται αντιφατικές. Αν
προσπαθήσουμε να κατηγοριοποιήσουμε τις πράξεις διαχειρίσεως, κατά κανόνα θα δούμε να
χρησιμοποιείται ως κριτήριο η φύση της πράξης

—Όμως, η Σύμβαση των Η.Ε. για τις δικαστικές ασυλίες Κρατών και περιουσίας τους 2004συνδυάζει
φύση και σκοπό, επιφυλάσσοντας στον σκοπό ουσιαστικό ρόλο, αφού στο άρθρο 2 (2) προβλέπει:
«για τον χαρακτηρισμό μιας πράξης ως εμπορικής, πρέπει κανείς να εστιάζει πρωταρχικά στη φύση
της. Εντούτοις ο σκοπός της πρέπει να λαμβάνεται επίσης υπόψη αν είναι χρήσιμος για τον
καθορισμό του μη εμπορικού χαρακτήρα της»

—Διαφορές από εμπορικές συμβάσεις ιδιωτικού δικαίου υπαγόμενες στο δίκαιο του κράτους του
forum (βιομηχανικές, εμπορικές, οικονομικές δραστηριότητες, —αθέτηση συμβατικών
8 Περράκης –Μαρούδα –Διάγραμμα Σημειώσεις Διεθνές ΙΙ 2012



   υποχρεώσεων σε συμβάσεις αγοραπωλησίας, βλ. υπόθεση I Congreso del Partido ενώπιον
   βρετανικών δικαστηρίων (Shaw 624)—διεθνείς τραπεζικές συναλλαγές, βλ. υπόθεση Banco de la
   Nacion /Credito Varesino SPA—συμβάσεις θαλάσσιας μεταφοράς—Συμβάσεις εργασίας ή έργου
   —Εμπράγματες αγωγές σχετικά με ακίνητα ξένου κράτους που βρίσκονται στο έδαφος του κράτους
   του forum (δικαστηρίου)—Αγωγές σχετικά με κληρονομιές στις οποίες το ξένο κράτος είναι ο
   κληρονόμος ή κληροδόχος και οι οποίες εκδικάζονται στο έδαφος του κράτους του forum

   —Ελλάδα και σχετική ετεροδικία

   —Τα Ελληνικά Δικαστήρια έχουν αναγνωρίσει τη σχετική ετεροδικία των ξένων κρατών ήδη από το
   1919—Βλ. Απόφαση του Εφετείου Αθηνών (672 /1919) που αναφέρει ότι «…τα ξένα κράτη
   υπόκεινται στη δικαιοδοσία των εγχωρίων δικαστηρίων. Εφόσον αι πράξεις, δι’ας παρίστανται
   ενώπιον αυτών ως νομικά πρόσωπα ενάγοντα, ή εναγόμενα, αναφέρονται εις σχέσεις ιδιωτικού
   δικαίου» (Θέμις 40, σ. 843)

   —Απόφαση 5781/1975 «…κατά τα διεθνώς κρατούντα, του δικαιώματος ετεροδικίας απολαύουν μεν
   και τα αλλοδαπά δημόσια, αύτη, όμως, εκτείνεται μόνο επί των σχέσεων του δημοσίου δικαίου,
   τουτέστιν επί εκείνων των σχέσεων αίτινες συνδέονται με την ενάσκηση της πολιτειακής εξουσίας
   (imperium) εκ μέρους των αλλοδαπών δημοσίων και ουχί επί των σχέσεων ιδιωτικού δικαίου,
   δηλαδή των σχέσεων ας ταύτα επιχειρούν ως fiscus» (Νομικό Βήμα 1975, σ. 89)

   —Στη νομολογία ακολουθεί κυρίως το κριτήριο της φύσης της πράξης, χωρίς να λείπουν και
   αποφάσεις όπου αναφέρεται ο σκοπός. Δεν υπάρχει, έτσι, σταθερότητα στις αποφάσεις, ούτε
   καθαρότητα στις νομολογιακές λύσεις

   —Όσον αφορά τη νομοθεσία ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας περιέχει μια διάταξη για την
   ετεροδικία ορισμένων προσώπων αλλοδαπής ιθαγένειας (π.χ. διπλωματικών υπαλλήλων) όχι όμως
   για αλλοδαπά κράτη –κενό στη νομολογία. Επικύρωση διεθνών Συμβάσεων

   —Διεθνής Σύμβαση για τις δικαιοδοτικές ασυλίες των κρατών και των αγαθών τους, 2004—Κεντρική
   ιδέα : η προστασία των ατόμων στις σχέσεις τους με τα κράτη, οπότε ακολουθούν την σχετική
   ετεροδικία—Τα κράτη που απολαμβάνουν του προνομίου της ετεροδικίας, περιλαμβάνει τα όργανα
   του κράτους (κεντρικής διοίκησης και διπλωματικές αποστολές). Τάση να μην περιλαμβάνει
   διοικητικές υποδιαιρέσεις π.χ. δήμους κλπ καθώς και δημοσίου χαρακτήρα όργανα με δική τους
   νομική προσωπικότητα, εκτός αν είναι εξουσιοδοτημένα να ασκούν πράξεις εξουσίας

   —Εξαιρέσεις στην ετεροδικία —όταν το ίδιο το κράτος παραιτηθεί από την ετεροδικία του, είτε
   ρητά (με διεθνή συμφωνία ή σύμβαση εσωτερικού δικαίου) είτε σιωπηρά (συναγόμενη παραίτηση
   από την συμπεριφορά του) –τα δικαστήρια ενδιαφέροντα στη ρητή έκφραση βούλησης, βλ. υπόθεση
   Amerada Hess Shipping Corporation and Others v. Argentina (1990),

   Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την ετεροδικία των κρατών, Συμβούλιο της Ευρώπης, 1972 (Βασιλεία)
   Ελλάδα δεν έχει επικυρώσειΑκολουθεί το σύστημα της σχετικής ετεροδικίας και καθιερώνει
   εξαιρέσεις όπως αυτές που προαναφέρθηκαν στα άρθρα 5-12

   —Ασυλία εκτελέσεως

   —Οι σχετικές συμβάσεις διακρίνουν την ετεροδικία παράστασως του αλλοδαπού δημοσίου ενώπιον
   εγχώριων δικαστηρίων

   —Από την ασυλία εκτέλεση

   —Διότι ενώ δέχονται σχετική ετεροδικία, όσον αφορά την παράσταση σε δικαστήριο, όταν πρόκειται
   να εκτελεστεί μια απόφαση, εκεί δέχονται την ασυλία εκτέλεσης στην απόλυτη μορφή της

   —Λόγοι καθαρά πολιτικοί : εκτέλεση απόφασης σε βάρος αλλοδαπού δημοσίου είναι άμεσα
   επιβλαβής στις σχέσεις ανάμεσα στα κράτη
Περράκης –Μαρούδα 2012 Αναλυτικό Διάγραμμα -Σημειώσεις Διεθνές Δίκαιο ΙΙ


—Ελλάδα—ΔΔΔΔ: Υπόθεση Socobelge (1936)

Νομοθεσία Ελλάδα- —Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας προβλέπει ότι δεν είναι δυνατή η λήψη κατά
ξένων κρατών ούτε ασφαλιστικών μέτρων (689) ούε μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης (923) χωρίς
προηγούμενη άδεις του Υπουργού Δικαιοσύνης (κατά τη σύμφωνη γνώμη του ΥπΕξ (αν και αυτό το
 ο
2 δεν αναφέρεται)

Νομολογία - ελληνικά δικαστήρια και πρακτική: case-study: Ελλάδα και γερμανικές
πολεμικές επανορθώσεις (αποφάσεις 137/1997 Πολυμελούς Πρωτοδικείου Λειβαδιάς, 59/1998
Πολυμελούς Πρωτοδικείου Τρίπολης, 1122/1999 και 630/2001 Εφετείου Αθηνών, 894/2001
Εφετείου Πειραιά, 93/1998 του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Λάρισας, 11/2000, Αρείου Πάγου, 6/2002
Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου, 36/2002 Αρείου Πάγου)

Εξελίξεις:Γερμανικές επανορθώσεις : Υπόθεση Ferrini Ιταλικού Δικαστηρίου και ΔΔ: Γερμανία
/Ιταλία ενώπιον του ΔΔ του 2008, με Ελληνική παρέμβαση 2011. Θέση: η ετεροδικία κάμπτεται όταν
τα κράτη έχουν τελέσει σοβαρές παραβιάσεις του ανθρωπιστικού δικάιου, κανόνων με χαρακτήρα
jus cogens. Το ΔΔ στην απόφασή του (2012) αποφάνθηκε ότι δεν υπάρχει μεταβολή του κανόνα της
ετεροδικίας παρόλες τις διαγραφόμενες τάσεις.

—Άρθρο 12 Σύμβασης Η.Ε. «προσωπική βλάβη και ζημία σε περιουσία»

—Δεν αναγνωρίζεται προνόμιο ετεροδικίας σε αλλοδαπό κράτος, ενώπιον δικαστηρίου το οποίο
διαφορετικά θα είχε αρμοδιότητα να δικάσει χρηματική αποζημίωση που οφείλεται σε θάνατο ή
τραυματισμό προσώπου ή ζημία ή απώλεια περιουσίας του, που προκλήθηκε από πράξη ή
παράλειψη που φέρεται να είναι αποδοτέα στο κράτος, εάν η πράξη ή παράλειψη διαπράχθηκε εν
όλω ή εν μέρει στην επικράτεια του άλλου αυτού κράτους και εάν ο υπαίτιος ήταν παρών στο
έδαφος αυτό κατά την διάπραξή της»—Βλ. τροχαίο ατύχημα, με υπαίτιο όργανο αλλοδαπού
κράτους, αλλά και πιο σοβαρά εγκλήματα. —Δεν συζητάμε εδώ εάν έχει διεθνή ευθύνη το κράτος,
αλλά πού μπορούν τα θύματα να ζητήσουν αποζημίωση

—Υπόθεση Letelier /Χιλής 1978

—Σε κάθε περίπτωση, δεν μπορούν να θεωρηθούν κυρίαρχες πράξεις που παραβιάζουν κατάφωρα
δικαιώματα του ανθρώπου (δικαίωμα στη ζωή) (πολύ σημαντική η νομολογία αυτή για τις
γερμανικές επανορθώσεις)

—Νομολογία ΕΣΔΑ

—Προσφυγές για παραβιάσεις άρθρου 6

—Al Adsani /Η.Β. : απαγόρευση βασανιστηρίων

Ο ενάγων ισχυρίστηκε ότι τον Μάιο 1991 συνελήφθη και βασανίστηκε στο Κουβέιτ από
αξιωματούχους της κυβέρνησης κατόπιν εντολής της βασιλικής οικογένειας. Αναγκάστηκε να
εγκαταλήψει τη χώρα και να καταφύγει στην Αγγλία, όπου εξακολουθούσε να απειλείται για τη ζωή
                                 ο
του. Τα βρετανικά δικαστήρια σε 1 βαθμό, αναγνώρισαν την ετεροδικία του Κουβέιτ, ενώ το
Εφετείο αποφάνθηκε ότι δεν χωρούσε προνόμιο ετεροδικίας σε περίπτωση αδικοπραξίας. Τελικά το
Ανώτατο Δικαστήριο της Αγγλίας δικαίωσε το αλλοδαπό κράτος. Το ΕΔΔΑ απέρριψε με πλειοψηφία 1
ψήφου την προσφυγή. Η μειοψηφία και εδώ ΄΄εδωσε έμφαση στη σχέση ανάμεσα σε ένα κανόνα jus
cogens από την μία πλευρά κι έναν δικονομικό, από την άλλη, θεωρώντας ότι αυτό έχει μεγαλύτερη
σημασία, σηλαδή, η ίδια η φύση του κανόνα (απαγόρευσης βασανιστηρίων) και η διάδρασή του
προς ιεραρχικά κατώτερους κανόνες

—Mc Ekhinney /Ιρλανδίας: ακούσια είσοδος Βρετανού στρατιώτη που υπηρετούσε σε φυλάκιο της
Ιρλανδίας και η επίθεση εναντίον ιρλανδού αστυνομικού – ζήτημα ετεροδικίας σε περίπτωση
αδικοπραξίας –Ιρλανδικά δικαστήρια αναγνώρισαν ετεροδικία του Η.Β., ενώ το ΕΔΔΑ απέρριψε την
προσφυγή του με το αιτιολογικό ότι τα μέτρα που λαμβάνουν τα κράτη για τη διαφύλαξη του
γενικώς παραδεδεγμένου κανόνα του διεθνούς δικαίου της κρατικής ετεροδικίας δεν μπορούν να
10 Περράκης –Μαρούδα –Διάγραμμα Σημειώσεις Διεθνές ΙΙ 2012



    θεωρηθούν ως δυσανάλογος περιορισμός του άρθρου 6 ΕΣΔΑ. Μειοψηφία 5 δικαστών (Ροζάκης κ.α.)
    διαφώνησαν μιλώντας για δυσανάλογο περιορισμό υπογραμμίζοντας την μεταβατική περίοδο στην
    αρχή της ετεροδικία

    —Συμπεράσματα–τάσεις και εξελίξεις…




    3. Η Διεθνής ευθύνη
    Ι. Εισαγωγικές έννοιες

    Διεθνής εθιμικός θεσμός διαπολιτειακού χαρακτήρα

    2. Φύση και θεσμικές εκφάνσεις του θεσμού

    Το κωδικοποιητικό έργο της Επιτροπής Διεθνούς Δικαίου (ΕΔΔ): Τα Άρθρα περί της ευθύνης του
    κράτους για διεθνώς παράνομες πράξεις

    Συμβατικά καθεστώτα ευθύνης (π.χ. Σύμβαση για την χρήση πυρηνικής ενέργειας

    3. Διεθνής ευθύνη και καταλογισμός /απόδοσή

    Υποκείμενα

            -    Κράτη

            -    Μη Κρατικοί δρώντες

            -    Διεθνείς οργανισμοί

            -    Ατομική ποινική ευθύνη

    Παράνομη πράξη –σύννομη ενέργεια (υπόθεση Trail Smelter, Άρθρο 106 Σύμβασης Montego Bay για
    την πειρατεία - κατάσχεση χωρίς επαρκή στοιχεία)

    Υποκειμενική –αντικειμενική ευθύνη (υποθέσεις Στενά Κέρκυρας, Home Missionary Society)

    Ζημία (υλική, ηθική, άμεση, έμμεση (υποθέσεις Lusitania, Alabama) μη σύμπραξη στο ζημιογόνο
    γεγονός (clean hands)

    ΚΑΤΑΛΟΓΙΣΜΟΣ /ΑΠΟΔΟΣΗ

    [Βλ. Μαρούδα Μ.Ντ., Διεθής ευθύνη από παραβιάσεις διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, Α
    κρατική και ατομική ευθύνη σε κίνηση, Εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, 2006]

    Α. ΟΡΓΑΝΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ Άρθρα 4, 6, 7, Επιτροπή Διεθνούς Δικαίου (ΕΔΔ)

    Άρθρο 4 (1) Η συμπεριφορά κάθε οράνου του κράτους, θα θεωρείται πράξη του κράτους υπό το
    διεθνές δίκαιο, είτε το κράτος ασκεί νομοθετική, είτε εκτελεστική, είτε δικαστική, ή άλλες
    λειτουργίες, όποια θέση κι αν κατέχει στην εσωτερική οργάνωση του κράτους, κι όποιος κι αν είναι ο
    χαρακτήρας του ως οργάνου κεντρικής ή άλλης περιφέρειας του κράτους.

    Άρθρο 4 (2) Όργανο = κάθε πρόσωπο ή οντότητα που έχει αυτό το καθεστώς σύμφωνα με την
    εσωτερική οργάνωση κάθε κράτους

    ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ 4
Περράκης –Μαρούδα 2012 Αναλυτικό Διάγραμμα -Σημειώσεις Διεθνές Δίκαιο ΙΙ


Α) ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ : πράξεις ή παραλείψεις οργάνου = πράξεις ή παραλείψεις κράτους, χωρίς
διακρίσεις (εκτελεστικής /νομοθετικής ή δικαστικής εξουσίας, ή εάν οι πράξεις είναι jure gestionis ή
εμπορικές)

Β) ΚΕΝΤΡΙΚΟ Ή ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (βλ. Ειδικά σε Ομοσπονδιακά Κράτη –υποθέσεις

(i ) Pellat –γαλλο-μεξικανική διαιτησία για αποζημιώσεις

(ii) ΔΔ : La Grand –Γερμανια /ΗΠΑ

Γ) Το άρθρο 4 αντανακλά εθιμικό δίκαιο

ΠΡΑΞΕΙΣ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ

Α) πράξεις οργάνων που εκπροσωπούν διεθνώς την πολιτεία

Β) ανεξαρτήτως ιεραρχίας (;)

ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕΛΩΝ ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ

Απαιτείται ιδιαίτερα υψηλός βαθμός προνοητικότητας όσον αφορά την πειθαρχία και τον έλεγχο που
ασκεί το κράτος (βλ. Άρθρο 7 ΕΔΔ) αφού αποδίδονται στο κράτος πράξεις ΕΔ «ακόμη κι αν δεν
έδρασαν υπό αυτήν τους την ιδιότητα αλλά κι εκτός των επίσημων καθηκόντων τους» Έτσι, τα κράτη
αναλαμβάνουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερο αριθμό παράνομων συμπεριφορών στη διάρκεια
συρράξεων ή κατοχής Υπόθεση Kling: διαιτητικό δικαστήριο: «...λανθασμένη ενέργεια, εσφαλμένη
κρίση, ή επικίνδυνη συμπεριφορά στρατιωτών...» αποτελούν περιπτώσεις στις οποίες «,,,μια
κυβέρνηση έχει θεωρηθεί υπεύθυνη»

ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΕΛΩΝ ΕΝΟΠΛΩΝ ΔΥΝΑΜΕΩΝ ΕΚΤΟΣ ΣΥΝΟΡΩΝ

Π.χ. Στη διάρκεια κατοχής (Τουρκικές δυνάμεις στη Β. Κύπρο) Όπου ασκούν έλεγχο σε έδαφος έστω
και για περιορισμένες επιχειρήσεις π.χ. Στο Τορκικές Δυνάμεις στο Β. Ιράκ /Βλ. Bancovic ΕΔΔΑ

ΠΡΑΞΕΙΣ ΜΥΣΤΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

Rainbow Warrior –βύθιση πλοίου GREENPEACE /ΗΠΑ στο Αφγανιστάν (;)

ΠΡΑΞΕΙΣ ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ

Κοινοβούλια με πράξεις ή παραλείψεις αντίθετες στο διεθνές δίκαιο

Α) από παράλειψη όταν υπάρχει ρητή διεθνής υποχρέωση λήψης νομοθετικού μέτρου

Β) εάν η διεθνής υποχρέωση αφορά ρύθμιση στο εσωτερικό δίκαιο, η διεθνής ευθύνη εγείρεται από
τη στιγμή που το κράτος δεν μπορεί να προβεί στη σχετική ρύθμιση (βλ. Ειδικά στην Ε.Ε.) –ΕΔΔΑ
υπόθεση Young /H.B.)

Γ) Από αντιδιεθνείς νόμους, λόγω ενέργειας που βασίζεται στο νόμο (υπόθεση ΔΔΔΔ: Ορισμένων
Γερμανικών Συμφερόντων στην άνω Σιλεσία, 1926 -)

ΠΡΑΞΕΙΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ

α) Είναι συμβατή αφενός η «ανεξαρτησία» της δικαστικής εξουσίας κι αφετέρου η έγερση διεθνούς
ευθύνης= ΝΑΙ

β) (1955 Απόφαση γαλλο-ιταλικής Διαιτητικής Επιτροπής (δημεύσεις ιταλικών περιουσιών στη
Τύνιδα) «...η μη τήρηση από ένα δικαστήριο κανόνα του διεθνούς δικαίου προκαλεί τη διεθνή
ευθύνη συλλογικής ενότητας»

γ) εσφαλμένη εφαρμογή διεθνούς συνθήκης από δικαστήριο
12 Περράκης –Μαρούδα –Διάγραμμα Σημειώσεις Διεθνές ΙΙ 2012



    δ) Fabiani (1896) –αρνησιδικία προαλεί ευθύνη

    ΙΙ. ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΥΘΥΝΗ ΑΠΟ ΠΡΑΞΕΙΣ ΙΔΙΩΤΩΝ (άρθρα 5,8,9,10,11 ΕΔΔ)

    Άρθρο 5 ΕΔΔ: «Η συμπεριφορά προσώπου ή οντότητας που δεν είναι όργανο του κράτους (βάσει του
    4) αλλά που του έχει ανατεθεί από το δίκαιο του κράτους να ασκεί στοιχεία κυβερνητικής εξουσίας,
    θα θεωρείται ως πράξη του κράτους, αρκεί το πρόσωπο ή η οντότητα να έδρασαν υπό την επίσημη
    ιδιότητα αυτή, στη συγκεκριμένη περίσταση»

    - Προϋπόθεση : Να μην γίνεται «μυστικά» αλλά με νόμο του κράτους

    Β. ΕΥΘΥΝΗ ΚΡΑΤΟΥΣ ΑΠΟ ΠΡΑΞΕΙΣ ΙΔΙΩΤΩΝ (Άρθρα 5, 8, 9, 10, 11 ΕΔΔ)

    i. Ιδιωτική ασφάλεια (στρατοπέδων, φυλακών, χώρων κράτησης, πρεσβειών π.χ. Blackwater –Ιράκ)

    ii. Εθνοφρουρά, οργανώσεις πολιτικής άμυνας (παλλαϊκής άμυνας)

    iii. Ημι-δημόσιες επιχειρήσεις ή οργανισμοί ή ακόμη και ιδιωτικές επιχειρήσεις που ασκούν στοιχεία
    κυβερνητικής εξουσίας

    Άρθρο 9 ΕΔΔ: Ιδιώτες ασκούν κυβερνητική εξουσία εν απουσία ή ελλείψει κρατικών αρχών στη
    διάρκεια καταστάσεων εκτάκτου ανάγκης

    1) διαφέρει από τις «de facto» κυβερνήσεις

    2) Διαφέρει από το άρθρο 5: εδώ η κρατική εξουσία ασκείται όχι με πρωτοβουλία του κράτους, αλλά
    των ιδιωτών που αναγκάζονται –λόγω των ειδικών περιστάσεων (βλ. συρράξεις, π.χ. Levee en
    masse), ξένη κατοχή, επαναστάσεις, εσωτερικές αναταραχές ή και περιπτώσεις αποτυχημένων
    (failed) κρατών για όσο διάστημα ασκούν τέτοιες εξουσίες

    ΙΙ. ΑΡΘΡΟ 8: de facto ΟΡΓΑΝΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ

    «συμπεριφορά προσώπου ή οντότητας θα θεωρείται πράξη του κράτους, εάν στην πραγματικότητα
    ενεργεί υπό τις οδηγίες ή υπό την διοίκηση ή τον έλεγχο...»

    Αυτό που αναζητάμε είναι η πραγματική σχέση ανάμεσα στον κρατικό μηχανισμό και τους ιδιώτες

     οδηγίες= πρόσωπα ή ομάδες χρησιμοποιούνται «βοηθητικά -από στρατό ή αστνομία- ή εθελοντές
    που αποστέλλονται σε άλλες χώρες ΧΩΡΙΣ ΕΠΙΣΗΜΗ ΑΝΑΘΕΣΗ, αφού οι ομάδες μένουν εκτός
    κρατικού μηχανισμού ΠΡΟΒΛΗΜΑ: εάν υπερβούν την εξουσιοδότηση ή τις οδηγίες; ΕΔΔ: εξετάζεται
    ποια η αποστολή κι αν η αντιδιεθνείς συμπεριφορά ήταν στο πλαίσιο αυτής (δύσκολη η απόδειξη)

    ΔΙΟΙΚΗΣΗ Ή ΕΛΕΓΧΟΣ τί είδος ελέγχου; 2 τάσεις

    ΔΔ: Νικαράγουα, –Διπλωματικό και Προξενικό Προσωπικό των ΗΠΑ στο Ιράν

    Επιβεβαίωση της θέσης του ΔΔΧ περί «αποτελεσματικού ελέγχου» στις πιο πρόσφατες υποθέσεις
    Κογκό /Ουγκάντας, Βοσνία /Σερβίας

    Το Εφετείο ΔΠΔΓ στις υποθέσεις Tadic, Blaskic, Celebici θεώρησε ότι όταν πρόκειται για ολόκληρες
    αντάρτικες ομάδες που δρουν σε μια χώρα, αρκεί να αποδειχθεί ένας «συνολικός έλεγχος»

    Αντίστοιχη η ερμηνεία ΕυρΔΔΑ στην υπόθεση Κύπρος /Τουρκία: και μόνο η παρουσία 20,000
    στρατιωτών στην Β. Κύπρο, αρκεί για να θεωρηθεί ότι ελέγχεται η περιοχή και οι «εγχώριες δυνάμεις
    της ΤΔΒΚ» από Τουρκία

    Εθνικά δικαστήρια (επιλογή υποθέσεων)

    Μεικτά διαιτητικά (π.χ. Yeager, Stephen)
Περράκης –Μαρούδα 2012 Αναλυτικό Διάγραμμα -Σημειώσεις Διεθνές Δίκαιο ΙΙ


Άρθρο 11 ΕΔΔ: εκ των υστέρων αναγνώριση και υιοθέτηση από το κράτος αντιδιεθνούς
συμπεριφοράς ιδιώτη ως δικής του

Άρθρο 10 ΕΔΔ: δεν αποδίδεται στο κράτος συμπεριφορά αντάρτικου κινήματος παρά μόνο στις
παρακάτω περιπτώσεις:

1. η συμπεριφορά αντάρτικου κινήματος που γίνεται κυβέρνηση θεωρείται πράξη του κράτους

Συμπεριφορά κινήματος που διαδέχεται στην εγκαθίδρυση νέου κράτους σε μέρος εδάφους
προϋπάρχοντος κράτους ή σε έδαφος υπό την διοίκηση του πράξη νέου κράτους υπόθεση Bolivar
Railway. Βλ. και περιπτώσεις κυβερνήσεων εθνικής συμφιλίωσης

Κανόνας υπόθεση Solis, όπου ο Επίτροπος Nielsen εξήγησε ότι «σύμφωνα με την θεμελιωμένη αρχή
το διεθνούς δικαίου, καμία κυβέρνηση δεν μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνη για συμπεριφορά
επαναστατικών ομάδων, κατά παράβαση της εξουσίας του...»

6. Η ευθύνη του κράτους από παράλειψη, πρόληψη ή καταστολή αντιδιεθνούς πράξης προσώπων
ή οντοτήτων

ΔΔ- Υπόθεση γενοκτονίας (Βοσνία-Ερζεγοβίνη /Σερβίας)

7. Λόγοι αποκλεισμού της ευθύνης

    -   Κατάσταση Ανάγκης (υπόθεση Torrey Canyon)

    -   Συναίνεση

    -   Νόμιμη Άμυνα (Υπόθεση Νικαράγουα /ΗΠΑ)

    -   Ανωτέρα Βία (Υπόθεση Rainbow Warrior)

    -   Κίνδυνος (Υπόθεση Rainbow Warrior)

    -   Αντίμετρα (Νικαράγουα /ΗΠΑ)

8. Αποτελέσματα Διεθνούς ευθύνης

Διεθνής Αξίωση –Διπλωματική προστασία

    -   Ιθαγένεια (υποθέσεις Nottembohm, Barcelona Traction κλπ)

    -   Εξάντληση εσωτερικών ενδίκων μέσων (υποθέσεις Αμπατιέλος, Interhandel, Ellectronica
        Sicula)

    -   Εξαιρέσεις (δικαιώματα του ανθρώπου)

Μορφές επανόρθωσης (αποκατάσταση στην προηγούμενη κατάσταση [restitution in intergrum]
αποζημίωση, ικανοποίηση [I am alone])

        Κυρώσεις

Γενικά περί διεθνούς ευθύνης –νομολογία

ΔΔ – σημαντικές υποθέσεις Στενά της Κέρκυρας – Διπλωματικό και Προξενικό Προσωπικό των ΗΠΑ
στη Τεχεράνη, Νικαράγουα (1986), Aεροπορικό Επεισόδιο Ιράν /ΗΠΑ (1988)-Αν. Τιμόρ (1995),
Gobcikovo-Nagymaros (1997)

Επανόρθωσις –υποθέσεις Εργοστάσιο Chorzow (1927), Ένταλμα Σύλληψης Κογκό /Βελγίου –
Ορισμένες ποινικές διαδικασίες (Γαλλία /Κογκό)
14 Περράκης –Μαρούδα –Διάγραμμα Σημειώσεις Διεθνές ΙΙ 2012



    4. ΕΠΙΛΥΣΗ ΔΙΕΘΝΩΝ ΝΟΜΙΚΩΝ ΔΙΑΦΟΡΩΝ
    Ι. ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ

    Α. ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ:    Η Επίλυση των διεθνών νομικών διαφορών

             α. Η υποχρέωση της ειρηνικής επίλυσης των διεθνών διαφορών

             β. Το σύστημα της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών σύμφωνα με τον

             Χάρτη Η.Ε.

             γ. Οι διεθνείς διαφορές και οι διακρίσεις τους

             δ. Το εύρος και η ισοτιμία των μεθόδων ειρηνικής επίλυσης

             ε. Διακρίσεις και λειτουργικά χαρακτηριστικά πολιτικών και νομικών μεθόδων



    Β. Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ

    1.   Η διεθνής δικαιοσύνη στη διεθνή δικαιοταξία
              α. Διακρίσεις των διεθνών δικαιοδοτικών οργάνων

             β. Οι θεμελιώδεις αρχές που διέπουν τη λειτουργία της διεθνούς δικαιοσύνης

             γ. Θεσμικές εκφράσεις της διεθνούς δικαιοσύνης στο 19ο και 20ο αιώνα

    ι. Διαρκές Διαιτητικό Δικαστήριο ιι. Το Διεθνές Δικαστήριο Λειών ιιι. Το Κεντροαμερικανικό
    Δικαστήριο ιv. Η Γενική Πράξη της Γενεύης του 1928

    2. Διαιτησία

    α. Διακρατική Διαιτησία ιι. Οι κυριότερες γνωστές διαιτησίες (Στενά Beagle, Νέα Ζηλανδία/Γαλλία, )

    3.           Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης
    α. Από το Διαρκές Δικαστήριο Διεθνούς Δικαιοσύνης στο Διεθνές Δικαστήριο β. Δομή κι οργάνωση γ.
    Η αρμοδιότητα του ΔΔ επί διεθνών διαφορών δ. Η διαδικασία ενώπιον του ΔΔ ε. Ισχύς κι εκτέλεση
    αποφάσεων στ. Η γνωμοδοτική αρμοδιότητα ζ. Υποθέσεις ελληνικού ενδιαφέροντος.

								
To top