PSIHIJATRIJA STARIJE DOBI

Document Sample
PSIHIJATRIJA STARIJE DOBI Powered By Docstoc
					PSIHIJATRIJA STARIJE DOBI

   doc. dr. sc. Ivan Požgain
            DOBNI KRITERIJI

   STARIJE OSOBE - 60 DO 75 g
   STARE OSOBE - 76 DO 90 g
   VRLO STARE OSOBE - PREKO 90 g
   GERONTOLOŠKA POPULACIJA – PREKO 65
   GRANICE UTEMELJENE NA STATISTICI
  SOCIODEMOGRAFSKI ASPEKTI
          STAROSTI
 U ANTIČKO DOBA STAROST 3O G
 NA POČETKU 20. STOLJEĆA 50 GODINA
 POČETAK MILENIJA 75 GODINA
 U SAD STARIJIH OD 65 GODINA 11%
 U 2030. PREDVIĐA SE UDIO OD 21%
 SKUPINA 65-74 g U 1986. OSAM PUTA
  VEĆA NEGO 1900.
 U SAD 11% STARIJIH TROŠI PREKO 30%
  SREDSTAVA IZ FONDOVA ZDRAVSTVA
          TEORIJE STARENJA

 GENETSKE TEORIJE
 ukodirane poruke, mutacije, pogreške,
 entropije

 FIZIOLOŠKE TEORIJE STARENJA
  endogeni i egzogeni slobodni radikali,
 neuroendokrine teorije, fiziološka involucija
 mozga
          Genetske teorije podržava

• točno normiran kapacitet za mitoze pojedinih vrsta
• jatrogene genetske manipulacije uzrokuju
  prijevremeno starenje
• hereditarna stanja s prijevremenim starenjem
• jednojajčani blizanci približno jednako dugo žive
• dugovječnost – longitudinalna familijarnost
              Kromosom 14
•   genom – 50 mlrd kopiranja u 4 mlrd godina
•   manje od 50 staničnih dioba – tijelo
•   gen TEP1 – proizvodi protein telomerazu
•   na krajevima kromosoma “besmisleni tekst”
•   “riječ” TTAGGG čini telomeru
•   godišnje se gubi oko 31 “slovo”
•   kod 80-godišnjaka telomera 5/8 novođenč.
            Kromosom 14

• duljina telomera različita kod ljudi, u
  rasponu 7.000 – 10.000 “slova”
• duljina telomera nasljedno svojstvo
• starenje ipak pod kontrolom više od 7.000
  gena, utjecaja slobodnih radikala itd.
           Fiziološke teorije

• slobodni radikali – stradavaju membrane,
  enzimi, transmitori (peroksidacija
  serotonina – triptamin 4,5 dion)

• radikali egzogeni i endogeni
             Fiziološka involucija

• viša reaktivnost neurona u mladenačkoj dobi

• redukcija međusobnih neuronskih kontakata

• morfološke promjene neurona

• redukcija broja neurona
 NEUROBIOKEMIJSKE PROMJENE U
         INVOLUCIJI
• redukcija katekolamina (tirozinhidroksilaza,
  dopamindekarboksilaza, betahidroksilaza)
• porast razine MAO (posebno u menopauzi)
• labilnost HPA osovine (osjetljivost na stres)
• redukcija acetikolinergičke aktivnosti (pad
  aktivnosti acetilkolintransferaze)
• propadanje kolinergičkih glutaminergičkih
  neurona
• redukcija gabaergičkog sustava
    “Normalne” psihičke promjene u starenju

•    prvi znaci popuštanja početkom 4. desetljeća
•    stil, moral – stabilni cijelog života
•    predstava o sebi i samoprihvaćanje veći
•    okretanje od vanjskog k unutarnjem svijetu
•    reorganizacija sustava vrijednosti
•    naglašavanje humanitarnih crta
•    umjesto mjenjanja prilagodba okolini
 PSIHIČKI POREMEĆAJI U
       STARENJU

• Involutivni psihotični poremećaji
• Kronični organski moždani poremećaji –
  demencije
• Akutni psihoorganski sindromi
• Anksiozno depresivna stanja
        INVOLUTIVNI PSIHOTIČNI
             POREMEĆAJI


   Involutivna melankolija (Kraepelin 1898)
   Involutivna paranoja (Kleist 1913)
   Involutivna parafrenija (Serka 1919)
   Presenilne psihoze – demencije
    (SDAT i Pick)
    INVOLUTIVNA MELANKOLIJA

• endogena monopolarna depresija, češće u žena
• uz tipične simptome depresije – sumanute ideje
  krivnje, ideje proganjanja, anksioznost, agitacija
• delire enormite – ekstremni oblik nihilizma
• trajanje faze 14 mjeseci
• velika opasnost od suicida
• ponekad stupor – “katatona involutivna depresija”
         INVOLUTIVNA PARANOJA


•   Kleist 1913.
•   sumanutost proganjanja
•   sadržajni poremećaji mišljenja
•   poremećaji opažanja, ali rijetke slušne haluc.
•   kroničan tijek, ali bez raspada ličnosti
     INVOLUTIVNA PARAFRENIJA


• Serka 1919.
• kronično progresivna produktivna psihoza
• sumanute ideje veličine i seksualni motivi
• česte slušne halucinacije
• razdražljivost vremenom prelazi u emocionalnu
  tupost
• poremećaji pamćenja i govora
• većina autora ju označava kao “kasni oblik sch”
 ORGANSKI MOŽDANI POREMEĆAJI
          DEMENCIJE


• progresivno oštećenje duševnih, osobito
  intelektualnih funkcija zbog čega je osoba
  ometena u svim aspektima života
• moguća u svim razdobljima života
• podjela na SDAT i ostale
               DEMENCIJE

   SDAT
   MID
   Huntingtonova koreja
   Creutzfeld-Jacobsova bolest
   Pickova demencija
   Dementia pugilistica
   NPH demencija
                 SDAT

• progresivna demencija poslije 65 g.
•  prije 60 g. Alzheimerova bolest
• više od 50% svih demencija su SDAT
• 80% umire unutar 2 g
• autosomalno dominantan prijenos (gen
  lociran na 21. kromosomu)
• plakovi i neurofibrilarna degeneracija
    SDAT PATOLOŠKE PROMJENE

• selektivni gubitak kolinergičkih neurona
• snižena aktivnost acetilkolin transferaze
• pad sinteze melatonina
• povećano stvaranje slobodnih radikala
• snižena utilizacija glukoze i regionalni
  krvni protok (PET)
• na CT difuzne atrofičke promjene
  (najizraženije temporalno)
       SDAT KLINIČKI STADIJI

• rani stadij – zapamćivanje, smetnje govora
  sve do afazije, orijentacija, apstraktno
  mišljenje, promjene raspoloženja
• srednji stadij- progresija + ataksija,
  zapuštanje, potreban nadzor
• terminalni stadij- potpuno osiromašenje,
  smetnje gutanja, inkontinencija, konfuzno-
  delirantna stanja, stalna njega
                   MID


• po učestalosti na 2. mjestu, češća kod
  muškaraca
• kaskadna progresija
• prethode joj hipertenzija, TIA i ICV
• klinički prolazna smetena stanja ili
  delirantne psihotične dekompenzacije
• klinička dijagnoza upotpunjena s CT, MR,
  SPECT
      HUNTINGTONOVA KOREJA

• opisana 1872.g.
• autosomalno dominantna neurološka
  bolest, poslije 30.g.
• vrlo rijetko, 1:25.000
• atrofija front. i supkortik.struktura
• koreiformne kretnje
• paranoidna stanja, agitacija, depresija
• demencija s deterioracijom, oko 15 g
    PARKINSONOVA DEMENCIJA




• zahvaćeno više od 25% osoba s
  Parkinsonovom bolesti
• kod 20% oboljelih od Parkinsonove bolesti
  koegzistencija sa SDAT
 CREUTZFELD-JACOBSOVA BOLEST

• subkortikalna demencija
• upadni neurološki znaci i EEG promjene
  (lepršavi tremor, miokloni napadi)
• infekcija sporim virusom
• spongioformna degeneracija mozga
• brzo propadanje ličnosti
• smrt unutar godinu dana od pojave
  demencije
       PICKOVA DEMENCIJA

• klinički se teško razlikuje od SDAT
• zahvaća frontalni i temporalni režanj
• dg samo patohistološki - jasna odvojenost
  zahvaćenih od nezahvaćenih dijelova mozga
  (gubitak neurona kore, nema senilnih plakova i
  neurofibrilarne degeneracije)
• izražena apatija sa zapuštanjem ličnosti
• žarišne promjene (afazija, apraksija, agnozija)
   DEMENTIA PUGILISTICA


• frontalni režanj
• posljedica ponavljanih mikrotrauma
• u starijoj dobi zbog pridruženih utjecaja
  cerebralne involucije
           NPH DEMENCIJA


• normotenzivni hidrocefalus
• nakon preboljelog meningitisa ili teže
  kraniocerebralne ozljede
• uz interni hidrocefalus trijas simptoma:
  smetnje hoda, inkontinencija i demencija
      Akutni psihoorganski sindromi

• akutna dekompenzacija kod demencija

• akutna konfuzna stanja

• akutna delirantna stanja
    Akutne dekompenzacije dementnih



 razni etiološki čimbenici (lijekovi,
  endokrini poremećaji, egzacerbacije
  psihoza, socijalni)
  LIJEKOVI KAO ETIOLOŠKI
        ČIMBENICI

• antikolinergici (posebno osjetljivi SDAT)

• lijekovi s antikolinergičkim nuspojavama
  (antiparkinsonici, antihistaminici,
  antiaritmici, triciklici, spazmolitici, neki
  okulistički lijekovi, pojedini anestetici)
    ENDOKRINI I METABOLIČKI
         POREMEĆAJI
•   hiperkalcijemija
•   hiper ili hipoglikemija
•   pogoršanje mb Cushing ili mb Adison
•   hepatalna, srčana, respiratorna oboljenja
•   malnutricija
•   dehidracija
     SOCIJALNI ČIMBENICI


• promjena sredine

• odlazak u bolnicu

• gubici
       TERAPIJA AKUTNIH
    PSIHOORGANSKIH STANJA
• ukloniti uzroke akutnih dekompenzacija

• vazoaktivni lijekovi, antikolinesterazni lijekovi
  (fizostigmin, piridostigmin), MAO inhibitori

• od psihofarmaka kod lakših slučajeva
  anksiolitici i hipnotici, a kod težeg stupnja
  antipsihotici
 Afektivni poremećaji u staračkoj
               dobi
• najčešći psihogerijatrijski problem
• preko 25% svih suicida u SAD oni
  preko 65 g
• biološka uvjetovanost (deplecija NE i
  5HT, porast MAO u menopauzi)
• klinička slika često netipična, česta
  konfuzna stanja
    LIJEČENJE AFEKTIVNIH
        POREMEĆAJA
• antidepresivi uz pažljiv odabir
• inhibirane depresije – stimulirajući
  antidepresivi
• agitirane depresije – antidepresivi s
  naglašenijim sedativnim učincima
• kod refrakternih - EST
    Paranoidna stanja staračke dobi

•   patološka sumnjičavost
•   tranzitorna paranoidna stanja
•   kasna ii staračka parafrenija
•   kasna shizofrenija
•   liječenje samo kod težih slučajeva -
    antipsihotici
      Gerijatrijska prevencija

• adekvatni uvjeti stanovanja
• pojačan nadzor kod noćnih ustajanja zbog
  sedativnih i hipoten. učinaka psihofarmaka
• ispravni slušni aparat i naočale
• kontrola prehrane, unos tekućine
• poticanje na osobnu higijenu

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:174
posted:5/31/2012
language:
pages:38