Get documents about "2006 Yillik Rapor
Shared by: Jb66EXF2
-
Stats
- views:
- 29
- posted:
- 5/30/2012
- language:
- pages:
- 114
Document Sample
T.C.
KUVEYT BÜYÜKELÇİLİĞİ
TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ
KUVEYTİN GENEL
EKONOMİK DURUMU
VE TÜRKİYE İLE
EKONOMİK-TİCARİ
İLİŞKİLERİ
Nisan 2007
KUVEYT
İÇİNDEKİLER
BÖLÜM I
1. GİRİŞ
2. SOSYAL VE EKONOMİK GÖSTERGELER
2.1. Ülke Kimliği
2.2. Sosyal Göstergeler
2.3. Ekonomik Göstergeler
3. ÜLKE HAKKINDA GENEL BİLGİLER
3.1.Ülkenin Kısa Tarihçesi
3.2. Siyasi ve İdari Durum
3.3.Coğrafi Bilgiler ve Nüfus
4. GENEL EKONOMİK DURUMU
4.1. Genel Durum
4.2. Tarım ve Hayvancılık
4.3. Sanayi
4.4. Ulaştırma ve Telekomünikasyon
4.5. Ticaret
4.6. Hizmetler (Bankacılık, Turizm, Sigortacılık, Diğer Hizmetler)
4.7. Enerji
4.8. Doğal Kaynaklar ve Madencilik
4.9. Para ve Sermaye Piyasaları
4.10. Son Yılda Ekonomiyi Etkileyen İç ve Dış Olaylar
5. EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLER
5.1. Genel Durum
5.2. Ödemeler Dengesi ve Sermaye Hareketleri
5.3. Yıl İçinde Alınan Ekonomik Önlemler ve Uygulamalar
5.4. Dış Ticaretin Genel durumu
5.5. Dış Ticaret İstatistikleri
BÖLÜM II
1. TÜRKİYE İLE EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLER . . . . . . . . . . . . .
1.1. Ekonomik İlişkilerin Genel durumu
1.2. Ticari İlişkilerin Genel Durumu
1.3. Dış ticaret İstatistikleri
1.4. Ticari İlişkilerde Bilinmesi Gerekli Genel Konular
1.5. Yıl İçinde Açılan Fuarlar
1.6. Diğer Bilgiler
2. SORUNLAR, GÖRÜŞLER VE ÖNERİLER . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2
2.1. Sorunlar
2.2. Görüş ve Öneriler
EKLER :
KAYNAKÇA :
METİN İÇİNDEKİ TABLOLAR LİSTESİ
SAYFA
NO
Tablo 1- Kamu Çalışanları Dağılımı (MOP Statistical Review 2006) 16
Tablo 2- İşgücü Yapısı (MOP Statistical Review 2006) 16
Tablo 3 Kuveyt Tarımsal Üretimi, (MoP Annual Statistical Abstract 2004) 20
Tablo 4- Seçilmiş Tarım Ürünleri Üretimi
(MoP Annual Statistical Abstract 2004) 20
Tablo 5- Kuveyt Hayvancılık İstatistikleri
(MoP Annual Statistical Abstract 2004) 21
Tablo 6- Başlıca Hayvan Ürünleri Üretimi
(MoP Annual Statistical Abstract 2004) 21
Tablo 7- Deniz Ürünleri ve Arıcılık Üretimi
(MoP, Annual Statistical Abstract 2004) 21
Tablo 8- Temel Sanayi Malları Üretimi
(MoP Annual Statistical Abstract 2004) 23
Tablo 9- Bankacılık Kesimince Kullandırılan Krediler (Central Bank of Kuwait)
(Quarterly Bulletin, October-December 2005) 27
Tablo 10- Bankacılık Kesimi Aktif ve Pasifleri (CBK)
(Quarterly Bulletin, October-December 2005) 28
Tablo 11- İnşaat ve Gayrimenkul Sektörlerinin GSYİMH içerisindeki payı
(CBK) 31
Tablo 12- Konut Satışları (Global Investment House, Kuwait Economic
and Strategic Outlook-VIII, December 2005) 31
Tablo 13- İnşaat İzinleri (Global Investment House,
Economic & Strategic Outlook IV) 32
Tablo 14- Kuwait Petroleum Company (KPC) iştirakleri ve faaliyet konuları 34
Tablo 15- Petrol Talebi (International Energy Agency,
Oil Market Report, 12 May 2006) 35
Tablo16- Petrol Fiyatları (US Energy Information Administration,
World Crude Oil Prices 36
Tablo 17- Temel Borsa Göstergeleri
(CBK Quarterly Bulletin, October-December 2005) 38
Tablo 18- Kuveyt Dış Ticaret Verileri (MoP, CBK) 49
3
Tablo 19- Kuveyt İhracatında ilk 18 sırayı alan ülkeler (MOP) 50
Tablo 20- Kuveyt ithalatında ilk 18 sırayı alan ülkeler (MOP) 51
Tablo 21- Ülke Gruplarına Göre Ticaret (MOP) 52
Tablo 22- İthalatın Ekonomik Sınıflara Göre Dağılımı (MoP, CBK) 52
Tablo 23- Petrol Dışı Ürün İhracatı (CBK) 53
Tablo 24- STIC Grupları İtibariyle İthalat (MoP) 53
Tablo 25- Kuveyt Petrol Dışı Ürünler İhracatı (Re-export dahil) (CBK, MoP) 53
Tablo 26- Kuveyt Petrol Dışı Ürünler İhracı (Sadece Re-export) (CBK, MoP) 54
Tablo 27- Kuveyt’in İthalatında ilk 15 Sırada Yer Alan Ürünler (MoP, 2004) 54
Tablo 28- Kuveyt’in İhracatında ilk 15 Sırada Yer Alan Ürünler (MoP, 2004) 55
Tablo 29- Kuveyt’in İlk 15 İthal Ürününde Başlıca İthalat Yapılan
Üç Ülke İle Türkiye’nin Karşılaştırmalı Pazar Payları (MoP, 2004) 56
Tablo 30- Kuveyt-Türkiye Dış Ticaretinin Gelişimi (DTM, MoP, CBK) 65
Tablo 31- Kuveytin Türkiyeye İhracatı (DTM) 66
Tablo 32- Türkiyenin Kuveyte İhracatı – Başlıca Maddeler (DTM) 66
Tablo 33- Türkiyenin Kuveyte İhracatı – Tüm Maddeler (DTM) 69
Tablo 34- Türkiye’nin Kuveyt’ten İthalatı – Tüm Maddeler (DTM) 72
4
BÖLÜM I
1. GİRİŞ.
“Kuveyt’in Genel Ekonomik Durumu ve Türkiye ile Ekonomik-Ticari İlişkileri”
başlıklı bu rapor, Müşavirliğimizce başta ihracatçılarımız olmak üzere ilgili olabilecek
tüm taraflara Kuveyt’in genel ekonomik durumu ile ülkede yer alan siyasi ve ticari
gelişmelerle ilgili olarak bilgi vermek amacıyla yıllık olarak hazırlanmaktadır.
Rapor muhtevasında Kuveyt’e ait sosyal ve ekonomik göstergeler, ülke hakkında
genel bilgiler, genel ekonomik durum ve bu çerçevede sektörler bazında gelişmeler,
ülkenin ekonomik ve ticari ilişkileri genel olarak irdelenmekte, özel olarak da ülkemiz ile
olan ekonomik ve ticari ilişkiler mercek altına alınmaktadır.
Bu çalışmanın hazırlanmasında Kuveyt’te bulunan bakanlıklar, meslek kuruluşları ile
özel nitelikli kuruluşlar yanında Kuveyt ile ilgili araştırmalar yapan ve veriler yayınlayan
uluslararası resmi ve özel kuruluş yayınlarından, ayrıca Müsteşarlığımız kaynaklarından
yararlanılmıştır. Kuveyt’te özellikle kamu kurumlarının peryodik resmi rakamları
oldukça geç yayınlamaları, temel bazı veriler itibariyle rakamların iki yıl gecikmeli
açıklanması, raporun güncelliğini koruyabilmesi için Kuveyt resmi makamlarınca
yayınlananlar haricinde de verilere ulaşmayı ve bunları kullanmayı zorunlu kılmıştır.
Özellikle detay dış ticaret rakamlarını yayınlayan Maliye Bakanlığı bünyesindeki
Planlama Departmanının 2007 yılı Mayıs ayı itibariyle 2005 yılı verilerini halen
yayınlamamış olması sebebiyle bu bölümde ancak 2004 yılı verileri kullanılabilmiştir.
Rapor çerçevesinde ülke ekonomisinin hususiyetleri göz önünde bulundurularak bazı
konularda daha detaylı bilgi verilirken, diğer bazı hususlar özet olarak değerlendirilmiştr.
5
2. SOSYAL VE EKONOMİK GÖSTERGELER
2.1. ÜLKE KİMLİĞİ
Devletin Adı : Kuveyt Devleti
Başkenti : Kuveyt
Yönetim Biçimi : Anayasal Emirlik
Resmi Dili : Arapça
Dini : İslam (%70 Sünni - %30 Şii)
Para Birimi : Kuveyt Dinarı (KD)
Üyesi olduğu uluslararası kuruluşlar : ABEDA, AfDB, AFESD,
AMF, BDEAC, CAEU, FAO, G-77, GCC, IAEA, IBRD, ICAO, ICC, ICCt (imzalandi),
ICRM, IDA, IDB, IFAD, IFC, IFRCS, IHO, ILO, IMF, IMO, Interpol, IOC, IPU, ISO,
ITU, LAS, MIGA, NAM, OAPEC, OIC, OPCW, OPEC, PCA, UN, UNCTAD,
UNESCO, UNIDO, UNITAR, UPU, WCO, WFTU, WHO, WIPO, WMO, WToO, WTO
Yıllık Ortalama Döviz Kuru (Bir dolar karşılığı) : 0.290,202 KD (Bu rakam
2006 yıllık ortalaması olup, dönem sonu itibariyle 0.289,14 olmuştur.)1
Yüzölçümü : 17,820 km2
Nüfus : Toplam 3,117 milyon (Eylül
2006 itibariyle) 1.008.100 Kuveytli (2006 Haziran ayı itibariyle)2
Kadın : %51
Erkek : %49 (Kuveytli olmayan
nüfus için bu oran %69,9)
Yıllık nüfus artışı (%) : 4,223
Nüfus Yoğunluğu (km2/kişi) : 174.9 kişi/km2
Mesai Saatleri ve Günleri : Resmi kurumlar Nisan-Ekim
arası 7:00 – 14:00 Kasım – Mart arası 7:30-14:00, Ramazan ayında 10:00- 13:00 Mesai
günleri Cumartesi-Çarşambadır (Perşembe ve Cuma günleri resmi tatildir).
Özel kuruluşlar ve firmalar Cuma günleri hariç olmak üzere 8:30-12:30 ve 16:30-20:00
arası çalışmaktadır. Bankalar Perşembe ve Cuma günleri hariç 8:00-13:00 ve 17:00-19:00
arası çalışmaktadır.
Büyük Kentler, (Varsa Limanlar) : Al Ahmadi, Al Asimah, Al
Farwaniyah, Al Jahra, Hawalli, Mubarak Al Kabir olarak 6 şehir vardır. Al-Shuwaikh,
Al-Shuaiba, Doha olmak üzere 3 adet liman ve bir adet havaalanı bulunmaktadır –
(Kuwait International Airport)
Türkiye ile Saat Farkı : Türkiye’de yaz saati
uygulaması olduğunda saat farkı bulunmamakta, ülkemizde kış saati uygulaması
olduğunda ise Kuveyt bir saat ileride bulunmaktadır.
Haftalık Çalışma Saati (Ortalama) :Kuveyt İş Kanununa göre 48
saat (özel sektör için) Ancak uygulamada farklılıklar olabilmektedir.
1
Central Bank of Kuwait, Quarterly Bulletin October – December 2006
2
Public Authority for Civil İnformation (PACI)
3
Global Economic Research - Kuwait Global Investment House
January 2007 Kuwait Economic & Strategic Outlook
6
Resmi Tatil Günleri : 25 Şubat Milli Gün (National Day), 26
Şubat Bağımsızlık günü (Liberation Day), Kurban Bayramı 4 gün, Ramazan Bayramı 3
gün, Mevlid ve Miraç Kandilleri birer gün, Hicri ve Miladi yıl başı birer gün resmi
tatildir. Dini bayram ve miladi yıl başı tatilleri hariç olmak üzere, diğer tatil günleri hafta
başına denk gelmezse, takibeden ilk hafta başı tatil ilan edilmektedir.
Uluslararası Telefon Kodu : 965
2.2. SOSYAL GÖSTERGELER
Ortalama Ömür
Kadın :78.314
Erkek :76.135
Okuma Yazma Oranı (%) : % 93,86
Yüksek Öğretim Okul Sayısı :77
Yüksek Öğretimdeki Öğrenci Sayısı : Kuveytli 72.182 - Yabancı 80.316 8
Hastane Sayısı : Devlet hastanesi 15, özel hastane 59
Doktor Başına Düşen Kişi Sayısı : 66710
Bin kişiye düşen
Otomobil : 31311
Telefon : 1.01512
Televizyon : Hanehalkının % 95’i TV sahibi13
Mobil Telefon : 81314
Bilgisayar :18315
Internet Bağlantı Sayısı :24416
Gelen Turist Sayısı : 90.66517
4
CIA The World Factbook, 2006 tahmini
5
Ibid,
6
MOP-Annual Statistical Abstract 2005
7
(KuveytYüksekÖğretimBakanlığıwebsayfası, http://www.mohe.edu.kw/123/departments/institutions.html)
8
(2004 yılı rakamı), MOP-Annual Statistical Abstract 2004
9
(2003 yılı için ve genel sağlık merkezleri, diş, ana çocuk bakım ve diabet merkezleri hariç), MOP-Annual
Statistical Abstract 2004
10
WB Development Indicators 2004, (www.worldbank.org/data kullanılarak hesaplanmıştır)
11
(2003 yılı için) MOP-Annual Statistical Abstract 2004
12
WB Development Indicators 2004, www.worldbank.org/data
13
Ibid,
14
WB Development Indicators 2003, www.worldbank.org/data
15
WB Development Indicators 2004, www.worldbank.org/data
16
Ibid,
17
(2004 yılında otel müşterileri toplamı), MOP-Annual Statistical Abstract 2004
7
Giden Turist Sayısı : 665.00018
Eğitim Harcamaları / GSMH : % 8.219
Sağlık Harcamaları / GSMH : % 3.520
Karayolu Uzunluğu : 5.507 km21
Otoyol Uzunluğu : 4405 km asfalt yol22
Demiryolu Uzunluğu : Yok
Kişi Başına Yıllık Elektrik Tüketimi (KWH/Kişi): 14.808 kwh/kişi23
Asgari Ücret : Kamuda Kuveytlilere 226 KD,
yabancılara 90 KD, özel sektörde sözleşme serbestisi mevcut.
2.3. EKONOMİK GÖSTERGELER
2004 2005 2006
GSYİH (yerel para birimi) 17.466 23.588 27.9Milyon
Milyon Milyon KD26
KD24 KD25
GSYİH ($, piyasa fiyatları) 59,2 80,7 96.2 Milyar
Milyar $ Milyar $ $
GSMH (SAGP göre)
Reel GSMH Artış Oranı (%) 10,527 1028 10,629
30
Kişi Başına (GSMH-MG)($) 21.722$ 31
27.006$ 29.06432
Enflasyon Oranı
Toptan Eşya Fiyat İndeksindeki Yıllık Artış (%) 0,733 7,834 3,935
18 18
(2005 turizm sezonu için bu sayıda Kuveytlinin dışarıda harcadığı para yaklaşık 1 milyar KD,
President of the Arab Businesswomen Association Sheikha Hessa Al Sabah,) 15 Şubat 2006 Arab Times
19
(GSYİH’nın %’si olarak), WB Development Indicators 2004, www.worldbank.org/data
20
(GSYİH’nın %’si olarak, WB Development Indicators 2003, www.worldbank.org/data)
21
(2003 yılı için) MOP-Annual Statistical Abstract 2004
22
WB Development Indicators 2003, www.worldbank.org/data
23
Ibid,
24
Central Bank of Kuwait, Quarterly Bulletin October – December 2006 (Cari fiyatlarla)
25
Ibid.,
26
EIU Kuwait Country Report, February 2007 (Nominal GSYIH Tahmini)
27
Ibid
28
Ibid
29
Ibid
30
Global Economic Research - Kuwait Global Investment House
January 2007 Kuwait Economic & Strategic Outlook
31
Ibid
32
Oxford Business Group (Emerging Kuwait 2007)- Forecast
33
Central Bank of Kuwait, Quarterly Bulletin October – December 2006
34
Ibid
35
ibid
8
Tüketici Fiyat İndeksindeki Yıllık Artışı (%) 1.336 4.337 3,338
İşgücü (faal nüfus) 155134239 1,726m40
İşsizlik oranı (%) 1.641 1.842
Yurt Dışında Çalışan İşçi Sayısı - - -
GSMH – Sektörel Büyüme Hızları (%)
Tarım 15.143 -
Sanayi 2.244 -
Hizmet 4.545 -
Sabit Sermaye Yatırımları (Mahalli Para)
Kamu 402,7 385,1 425,3
Milyon Milyon Milyon
KD46 KD47 KD48
Özel - - -
Dış Ticaret ($)
İhracat 28,598 44,868 55,667
Milyar $ Milyar $49 Milyar $50
İthalat 12,630 17,488 15,982
Milyar $ Milyar $51 Milyar $52
Denge 15,698 27,380 39,685
Milyar $ Milyar $ Milyar $
Dünya Ticareti İçindeki Payı (%) 0,4653 0,6
Türkiye ile Ticaret
İhracat 25,69 41,4 56
Milyon Milyon Milyon $56
$54 $55
36
Central Bank of Kuwait, Quarterly Bulletin October – December 2006
37
Ibid
38
Ibid
39
MOP Annual Statistical Abstract 2005
40
Ibid
41
Ibid
42
MOP Statistical Review 2006
43
WB World Development Indicators 2006 (2000-2004 ortalaması)
44
Ibid
45
Ibid
46
Central Bank of Kuwait, Quarterly Bulletin October – December 2006 (Genel Bütçeden kalkınma
projelerine ayrılan pay olarak)
47
Ibid
48
Ibid
49
Central Bank of Kuwait (CBK) (Quarterly Bulletin, October-December 2006
50
Ibid.,
51
Ibid
52
Ibid.,
53
WTO, World Trade Developments in 2004 and Prospects for 2005
54
DTM
55
Ibid
56
Ibid
9
İthalat 266 210 218,9
Milyon Milyon Milyon $59
$57 $58
Denge -240,31 -168.6 -162,9
Milyon $ Milyon $ Milyon $
Ülke Toplamı İçinde Türkiye’nin Payı (%)
İhracat 0,08 0,09 0,01
İthalat 2,1 1,3 1,3
Cari İşlemler Dengesi ($) 18.161 32.729 36.183
Milyon Milyon Milyon $62
$60 $61
Borç Stokları
İç Borç Stoku 2.427 2.407 2.296
Milyon Milyon Milyon
KD63 KD64 KD65
Dış Borç Stoku
13,2 17 Milyar 17,9 Milyar
Milyar $66 $67 $68
Orta ve Uzun Vadeli
Kısa Vadeli
Sabit Yabancı Sermaye Yatırımları (milyon $)
3,739
Milyar $69
Emisyon Hacmi (mahalli para)
11,655 13,086 15,920
Milyar Milyar Milyar
KD70 KD71 KD72
Seçilmiş Oranlar (%)
İhracat/İthalat 2.26 2.56 3,4
İhracat/GSMH (GSYİH kullanılmıştır) 0.48 0.55 0.57
İthalat/GSMH (GSYİH kullanılmıştır) 0.21 0.21 0.16
57
Ibid
58
Ibid
59
Ibid
60
Central Bank of Kuwait (CBK) (Quarterly Bulletin, October-December 2006
61
Ibid
62
Ibid
63
Ibid
64
Ibid
65
Ibid
66
EIU Kuwait Country Report, February 2007
67
Ibid
68
Ibid
69
Kuwait Foreign Investment Bureau (Kuveyt 2003 yılı itibariyle Doğrudan yabancı sermaye yatırımı
müracaatlarını kabul etmeye başladı)
70
Central Bank of Kuwait (CBK) (Quarterly Bulletin, October-December 2006) (M2 Olarak)
71
Ibid
72
Ibid
10
Cari İşlem Dengesi/GSMH (GSYİH kullanılmıştır) 0.30 0.40 0.37
Dış Borç/GSMH (GSYİH kullanılmıştır) 0.22 0.21 0.18
İç Borç/GSMH (GSYİH kullanılmıştır) 0.13 0.10 0.08
Enerji
Petrol rezervi 96.5 99 Milyar 104 Milyar
Milyar Varil Varil74
Varil73
Petrol Üretimi 837,655 939,276
Milyon Milyon
varil75 varil76
Petrol ihracatı 7,861 12,392 15,418
Milyar Milyar Milyar
KD77 KD78 KD79
Doğalgaz üretimi 418 350
Milyon Milyon
kübik feet kübik
80
feet81
Doğalgaz ihracatı - - -
3. ÜLKE HAKKINDA GENEL BİLGİLER
3.1. Ülkenin Kısa Tarihçesi
Ortak tarihi ve kültürel bağlarımız oldukça eskilere uzanan Kuveyt 1961 yılında
bağımsızlığını kazanarak 1963 yılında Birleşmiş Milletler'in bir üyesi olmuştur.
Jeopolitik konumu nedeniyle etrafındaki istikrarsızlıklardan olumsuz olarak etkilenen
Kuveyt sekiz yıl süren İran Irak savaşının akabinde Ağustos 1990 tarihinde Irak
tarafından işgal edilmiş, ancak ABD'nin öncülüğünde çeşitli ülkelerin oluşturduğu askeri
güçlerin ortak harekatı sonucunda Şubat 1991 tarihinde yeniden bağımsızlığına
kavuşmuştur.
Petrol bulunması ve üretimi, Kuveyt tarihini ve ekonomik gelişimini etkileyen en
önemli konudur. 1936 yılında Kuveyt’te ilk sondaj gerçekleştirilmiş ve 1938 yılında
Burgan bölgesinde petrol bulunmuştur. Kuveyt’in mevcut ekonomik sisteminin
şekillenmesi ise 1946 yılında petrol ihracatının başlaması ile gerçekleşmiştir. Kuveyt
ülkedeki petrol üretimini 1975 yılında millileştirmiştir.
73
www.oapec.org
74
www.eia.doe.gov
75
MOP Annual Statistical Abstract 2005
76
Ibid
77
Central Bank of Kuwait (CBK) (Quarterly Bulletin, October-December 2006)
78
Ibid
79
Ibid
80
MOP Annual Statistical Abstract 2005
81
Ibid
11
1946 yılı sonrası dönemde petrol üretim ve ihracatının artması, ülkenin
gelirlerinde hızlı bir yükselişe neden olmuştur. 1946 tarihinden günümüze kadar olan
dönemde, Kuveyt ekonomisi, ülkenin tek gelir kaynağı niteliğindeki petrole bağımlılığını
devam ettirmiş ve petrol piyasalarındaki gelişmeler ülke ekonomisini yakından
etkilemiştir. 1972 yılında, petrol rezervlerinin tükeneceğine dair iddialar üzerine, petrol
üretiminin 3 milyon varil/gün (VG) seviyesinde tutulması için Kuwait Oil Company’e
(KOC) talimat verilmiş, daha sonraki yıllarda üretim kademeli olarak 1,25 milyon VG’ye
(1983) düşürülmüştür. Halen Angola ile beraber üye sayısı 12’ye yükselen OPEC’e üye
olan Kuveyt’in petrol üretimi, OPEC tarafından belirlenen kotalara tabi olmakla beraber,
Kuveyt kendisine tahsis edilen kotanın üzerinde günlük 2.5 milyon varil üretim
yapmaktadır.
6 Mart 2006 tarihinde kuveyt Enerji Bakanlığından yapılan bir açıklamayla
Kuveytte ticari olarak üretilebilir ciddi serbest doğal gaz rezervleri tespit edildiği resmen
ilan edilmiştir. Mevcut petrol gelirlerinin yaklaşık olarak dörtte birisine tekabül edecek
bir gelir beklenen yeni doğal gaz alanı sayesinde Kuveytin iki ana gelir kaynağı olan
petrol ve yurtdışı yatırım gelirlerine doğal gazın da üçüncü bir gelir kaynağı olarak
eklenmesi beklenmektedir.
3.2. Siyasi ve İdari Durum
3.2.1. Yasama
Kuveyt’in yönetim biçimi, anayasal monarşi olup; Kuveyt Anayasa’sı Kuveyt'i
sadece Şeyh Mübarek Al Sabah'ın soyundan gelenlerin başa geçebileceği bir emirlik
olarak tanımlamaktadır. İktidar müteveffa Şeyh Ahmad Al-Jaber'in (1921-1950) iki
oğlunun aileleri arasında paylaşılmaktadır.
"Jaber" kolundan gelmekte olup 1977 yılından bu tarafa emirlik makamında olan
Şeyh Jaber Al-Ahmad Al-Jaber Al-Sabahın 15 Ocak 2006 da ölümü üzerine emirlik
makamına çok kısa bir süre Sabah ailesinin"Salem" kolundan olan veliaht Şeyh Saad Al-
Abdullah Al-Salem Al-Sabah getirilmiştir. Ancak onun da genel sağlık durumundaki
bozulma nedeniyle daha önceden Başbakan olarak görev yapan Şeyh Sabah al-Ahmad al-
Jaber al-Sabah 29 Ocak 2006 tarihinde yemin ederek yeni emir olmuştur.
Yasama yetkisi; Emir, Bakanlar Kurulu ve Ulusal Meclis tarafından
paylaşılmaktadır. Kanunlar, meclis tarafından kabul edildikten sonra Emir tarafından
onaylanmakta ve ancak bundan sonra resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe
girmektedir. Emir'in parlamentoyu feshetme yetkisi de bulunmaktadır. Ancak fesih için
nedenlerin açık olarak belirtilmesi gerekmektedir.
Kuveyt'in seçimle iş başına gelmiş bir meclisi bulunmaktadır. Kuveyt'te
seçimlerle ilgili olarak belirtilebilecek hususlara gelince; seçim bölgelerinin sayısı 5’e
indirilmiş olup, seçimlerde 50 milletvekilliği için oy kullanılmaktadır. Yeni düzenlemede
her bölge 10 milletvekili çıkaracaktır. Meclis dışından Hükümet'e atanan bakanlar da,
milletvekili statüsünü kazanmaktadır. Oy kullanma yaşı 21'dir. Askeri personel ve
polisler ile Kuveyt vatandaşlığına geçmiş olmakla birlikte vatandaşlık süreleri henüz 20
12
yılı doldurmamış kişiler oy kullanamamaktadır. Ayrıca oy kullanabilmek için kayıtlı
seçmen olma şartı aranmaktadır. 1999 Mayıs ayında, kadınlara tanınan seçme ve seçilme
hakkı 2005 yılında onaylanmıştır.
Kuveyt'te siyasi parti kurmak yasak olduğundan yasal olarak tanınmış partiler
bulunmamaktadır. Ancak çeşitli gruplaşmalar mevcut olup, seçimlerde resmen
tanınmayan çeşitli politik görüşleri benimsemiş olan adaylar yarışmaktadır. Bu
gruplaşmaların başlıcaları; İslami Anayasa Hareketi (liberal), Kuveyt Demokratik
Forumu (liberal), Al-Salaf İslami Hareketi, Ulusal Demokratik Hareketi, Şii Ulusal İslam
İttifakı ve Kuveyt’te bulunan başlıca bedevi kabilelerin oluşturduğu bloklardır.
Daha önceki dönemlerde Başbakanlık Veliaht tarafından yürütülmekte iken, 2003
yılında iki makama ayrılmıştır. Emir tarafından atanan Başbakan Hükümetin başı olarak
Bakanlar Kurulu'nu yönetmekte ve Emir'e karşı sorumlu olmaktadır.
21 Mayıs 2006 tarihinde, Kuveyt Emiri Şeyh Ahmad Al – Sabah anayasal
yetkisini kullanarak parlamentoyu feshetmiş ve 29 Haziran 2006 tarihinde erken seçime
gidilmiştir.
Fesih kararı, 50 üyeli meclis çoğunluğunu 29 milletvekili ile ellerinde bulunduran
muhalefet bloğu ile hükümet arasında bir süredir seçim bölgesi sayısı konusunda devam
eden tartışma ve akabinde muhalefetin Kuveyt tarihinde ilk olarak Emirin yeğeni olan
Başbakanı Meclisde sorgulama talebi üzerine verilmiştir. Siyasi krizin nedeni olarak,
mevcut 25 bölgeli seçim sisteminde bazı bölgelerin daha az sayıda seçmenle milletvekili
çıkartmasına imkan verilmesi, muhalefet bloğunun ise daha adil olacağını düşündükleri 5
seçim bölgesi konusunda ısrarlı tavrı gösterilmektedir.
Parlamenter sisteme geçilen 1963 yılından itibaren Kuveyt tarihinde sonuncusuyla
birlikte 1976, 1986, 1996 ve 2006 yıllarında dört defa meclis feshedilmiştir. İlk defa 2005
yılında tam olarak siyasi hak sahibi yapılan kadınlar, Haziran ayında yapılan seçimlerde
Kuveyt tarihinde ilk kez oy kullanıp, aday olabilmişlerdir.
Seçimlerden güçlenerek çıkan muhalefet bloğu, Bakanlar kurulu haricindeki 50
üyeli Meclisde 33 sandalyeye sahip olmuştur. bir sonraki seçimlerin Haziran 2010’da
yapılması planlanmaktadır.
Körfez ülkeleri arasında yer almasına rağmen, Kuveyt’te diğer KİK ve Arap
ülkelerine kıyasla siyasi olarak daha özgür bir ortam bulunmaktadır. Dünya Basın
Hürriyeti Endeksinde Kuveyt 85. sırada yer almaktadır.82
3.2.2. Yürütme
Yürütme yetkisi Devlet Başkanı olarak Emir'e verilmiştir. Emir yürütme yetkisini
Bakanlar Kurulu vasıtasıyla kullanmaktadır. Hükümette Başbakan hariç, 15 bakan
bulunmaktadır. Bakanların mutlaka seçilmiş olması şartı bulunmamakta, meclis dışından
82
Worldwide Press Freedom Index 2005, By Reporters Without Borders
13
da atama yapılabilmektedir. Milletvekili sayısının 50 gibi az olması ve bunlara hem
yasama çalışmaları ve hem de çeşitli parlamento komitelerinde görev yapabilmeleri için
gerekli zamanın tanınabilmesi için, bakanların meclis dışından atanması yolunun tercih
edildiği belirtilmekle birlikte, asıl neden Emir’in istediği kişilerin Bakan olabilmelerine
olanak sağlayabilmektir. Hükümetin göreve başlayabilmesi için güven oylamasına da
gerek bulunmamaktadır.
11 Mart 2007 tarih ve 809 sayılı Kuveyt Resmi Gazetesi’nde yayımlanan bir
Emirlik Kararı ile Başbakan Şeyh Nasser Al-Mohammed Al-Ahmad Al-Sabah’ın 4 Mart
2007 tarihinde Emirlik makamına sunduğu istifa mektubu kabul edilmiş ve yeni kabine
oluşturulana kadar kabine üyelerinin görevlerine devam etmeleri karara bağlanmıştır. Söz
konusu istifa kararı Meclis içerisinde etkin olan muhalefet bloğunun emir ailesinden olan
Sağlık Bakanı Ahmad Abdullah Al-Ahmad Al-Sabah’a yönelik olarak güvensizlik
oylaması yapılması talebi üzerine alınmış ve söz konusu oylamanın yapılmasının önüne
geçilmiştir.
18 Mart 2007 tarih ve 810 sayılı Kuveyt Resmi Gazetesi’nde yayımlanan başka
bir Emirlik Kararı ile Şeyh Nasser Al-Mohammed Al-Ahmad Al-Sabah tekrar Başbakan
olarak atanmış ve kendisinden yeni kabineyi oluşturması talep edilmiştir.
Şeyh Sabah, 25 Mart 2007 tarihinde yayımladığı yeni bir Emirlik Genelgesiyle
Başbakan tarafından tespit edilen ve Kuveyt’in 1961 yılında bağımsızlığını elde
etmesinden bu tarafa 24. hükümeti olan yeni kabine listesini onaylamıştır.
Atamaları yapılan Bakanlar Kurulu listesi şu şekildedir : -- Şeyh Jaber Al-
Mubarak Al-Hamad Al-Sabah – Başbakan Birinci Yardımcısı, İçişleri Bakanı ve
Savunma Bakanı-- Şeyh Dr. Mohammed Sabah Al-Salem Al-Sabah – Başbakan
Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı—Faisal Mohammad Al Hajji Bukhadour - Başbakan
Yardımcısı ve Kabine İşlerinden Sorumlu Devlet Bakanı – Bader Mishari Al-Humaidhi –
Maliye Bakanı –Shireeda Al Meosherji - Haberleşme ve Meclis İşlerinden Sorumlu
Devlet Bakanı – Şeyh Sabah Al Khaled - Sosyal İşler ve Çalışma Bakanı – Abdullah Al
Muhailbi - Enformasyon Bakanı-- Dr. Abdullah Abdul-Rahman Al-Maatouq – Adalet
Bakanı ve Evkaf ve Din İşleri Bakanı – Abdulwahed Al Awadhi – Konut İşlerinden
Sorumlu Devlet Bakanı - Şeyh Ali Jarrah Al-Sabah – Petrol Bakanı-- Falah Fahad
Mohammad Al-Hajri – Sanayi ve Ticaret Bakanı – Mohammad Al Olaim – Elektrik ve
Su Bakanı - Dr. Massouma Saleh Al-Mubarak – Sağlık Bakanı – Mussa Al Sarraf –
Kamu İşleri ve Belediye İşleri Bakanı – Nuriya Al Sebih - Eğitim ve Yüksek Eğitim
Bakanı.
Yeni kabinede eski kabineden 9 bakan yer almakta olup, toplam 15 bakan
bulunmaktadır. Eski kabinede tek bakanlık çatısı altında olan Enerji Bakanlığı, yeni
kabinede petrol ve elektrik/su bakanlıkları olarak iki ayrı bakanlığa ayrılmıştır. Yine eski
kabinede yer alan kamu işleri ve konut işleri, konut ayrı bir bakanlık olmak ve kamu
işleri belediye işleri ile birleştirilmek üzere ikiye ayrılmıştır. Eski kabinede müstakil olan
meclis işleri, haberleşme ile birleştirilmiştir. Önceden müstakil bir bakanlık olan
planlama bakanlığı Maliye Bakanlığı bünyesine alınmıştır. Hükümetin istifasına sebep
14
olan ve emir ailesine mensup eski sağlık bakanı Ahmad Abdullah Al-Ahmad Al-Sabah’a
yeni kabinede görev verilmemiştir.
Kuveyt herbirisi bakan düzeyinde bir vali ve “Governate Council” olarak
adlandırılan bölge meclisi tarafından yönetilen 6 bölgeye ayrılmıştır. Bu bölgeler:
Başkent-Kuwait City, Hawalli, Ahmadi, Jahra, Farwaniya ve Mubarak Al Kabeer’dir.
3.2.3.Yargı
Yargı yetkisi Emir adına mahkemelere aittir. Çeşitli konularda ihtisaslaşmış
mahkemeler bulunmaktadır. Temyiz mahkemeleri; Yüksek Temyiz Mahkemesi ve Nihai
Temyiz Mahkemesi olarak kademelendirilmiştir. Ticari konuların görüldüğü ticaret
mahkemeleri mevcuttur.
3.3.Coğrafi Bilgiler ve Nüfus
3.3.1. Coğrafi Konumu, Yer Şekilleri, Akarsular ve Göller, İklim-Bitki Örtüsü
Kuveyt; Basra Körfezinin kuzeyinde yer almaktadır. Kuveyt ile Suudi Arabistan
arasındaki tarafsız bölgedeki 2590 km2’lik alanda dahil edildiğinde toplam 17,818
km2’lik yüzölçüme sahip olan Kuveyt’in kara komşuları Irak ve Suudi Arabistan olup,
Irak ile 240 km, Suudi Arabistan ile ise 222 km sınıra sahiptir. Kuveyt’in toplam kıyı
uzunluğu ise 499 km’dir. Boubiyan Adasında yer alan bataklık alanlar dışında, Kuveyt’in
tamamına yakını düz ve çöl alanlardan oluşmaktadır. Ülkenin en yüksek noktası 306 m.
olup, dağ, akarsu, ve benzeri fiziksel yapılara sahip değildir. Boubiyan ve Failaka Adaları
dışında bazı küçük adalar bulunmaktadır.
Ülkenin iklimi, yıl içerisinde farklılıklar göstermektedir. Yağışlı ve rutubetli kış
aylarında en düşük hava sıcaklıkları 3 dereceye kadar düşerken, bu dönemde ortalama en
yüksek sıcaklık 20 derece civarındadır.
Nisan ayında başlayan ve Kasım ayına kadar süren yaz aylarında iklim özellikleri
dönemler itibariyle farklılık göstermekle beraber, bu dönemde ortalama en yüksek hava
sıcaklıkları 60 dereceye kadar yükselebilmektedir. Kuveyt’in iklimi genellikle kuru
olmakla beraber, dönemsel olarak yüksek nem gözlenmektedir. Her mevsim sıklıkla
yaşanan kum fırtınaları/toz fırtınaları, Kuveyt’te gerşekleşen diğer bir doğa olayıdır.
Çöl iklimine sahip olan Kuveyt’te ülkenin iklim yapısı nedeniyle, ülke
topraklarının yalnızca %0.73’ü ekilebilir alan olarak değerlendirilmekte, %0.11’lik
kısmında ise ürün yetiştirilmektedir.
3.3.2.Nüfus
Toplum bilgilendirme Kamu idaresi (PACI) verilerine göre Eylül 2006 yılı
itibariyle Kuveyt resmi nüfusu 3,117 milyon olup, bunlardan 1.008.100’ü Kuveyt
vatandaşıdır.
15
Ülkede yaşayan toplam yabancı sayısına ülkede bulunan ABD ve diğer koalisyon
ülkelerine mensup askerler dahil edilmemektedir. Ayrıca, Kuveyt’e ziyaretçi vizesi ile
gelerek ülkede kaçak çalışan çok sayıda yabancı bulunmaktadır.
3.3.3. Çalışma ve İşgücü
Kuveytli işgücünün büyük bir kısmı kamuda çalışmakta olup, aynı anda özel
sektörde de çalışma imkanına sahiptirler. Bununla beraber Kuveytliler özel sektör işlerine
pek rağbet etmemektedirler. Asgari ücret kamuda Kuveytlilere 226 KD, yabancılara 90
KD, olarak uygulanmakta, özel sektörde ise sözleşme serbestisi bulunmaktadır. Ülkede
bulunan yabancı vasıfsız işçilerin aylık 20-30 KD ücretlerle çalıştıkları bilinmektedir.
KAMU ÇALIŞANLARI
YIL İdari Genel Özel İşler TOPLAM
Meslekler Hizmetler ve
Teknik İşler
2003 231 126,907 47,527 174,665
2004 328 152,967 60,429 213,724
2005 347 163,550 62,781 226,678
Tablo 1- Kamu Çalışanları Dağılımı (MOP Statistical Review 2006)
İSTİHDAM DURUMUNA GÖRE İŞ GÜCÜ YAPISI (15 YAŞ+)
İSTİHDAM 2003 2004 2005
DURUMU Cinsiyeti Kuveytli Yabancı Kuveytli Yabancı Kuveytli Yabancı
ÇALIŞAN Erkek 164,137 883,775 170,441 977,179 179,199 1,113,258
Kadın 98,596 254,235 105,960 271,843 119,553 288,896
Toplam 262,733 1,138,010 276,401 1,249,022 298,752 1,402,154
İŞSİZ Erkek 4,415 5,714 5,928 6,794 6,153 6,683
Kadın 5,525 2,407 8,417 4,780 7,662 5,200
Toplam 9,940 8,121 14,345 11,574 13,815 11,883
TOPLAM Erkek 168,552 889,489 176,369 983,973 185,352 1,119,941
İŞGÜCÜ Kadın 104,121 256,642 114,377 276,623 127,215 294,096
Toplam 272,673 1,146,131 290,746 1,260,596 312,567 1,414,037
Tablo 2- İşgücü Yapısı (MOP Statistical Review 2006)
İşsizliğin önlenmesi ve Kuveytli nüfusun özel sektörde çalışmasını teşvik etmek
amacıyla “Kuwaitization” isimli bir proje başlatılmış ve özel sektör firmalarına belirli
oranda Kuveytli çalıştırma zorunluluğu getirilmiştir. Bu kotalar sektörlere göre %2 gibi
rakamlardan başlayarak, bankacılık gibi alanlarda %50’ye çıkabilmektedir. Sektörler
arasında farklılık gösteren asgari Kuveytli çalışan oranlarını sağlayamayan firmaların
kamu ihalelerine katılmaları engellenebilmekte ve ceza ödemeleri gerekmektedir.
16
Ancak, Kuveytlilerin yabancılara göre daha yüksek ücret ile çalışmaları, özel
sektörün çalıştırdığı yabancı işçilerin yerine kamu tarafından sağlanan şartlarda Kuveytli
çalıştırmaları maliyet artışına neden olmaktadır. Ayrıca, kamuda çalışma gün ve
saatlerinin daha az oluşu, kamu çalışanlarının ikinci bir iş ile iştigal etmeleri,
Kuveytlilerin özel sektör tarafından aranan niteliklere sahip olmayışı, özel sektörde
çalışan Kuveytli sayısının artırılmasını sınırlandıran etkenler olarak
değerlendirilmektedir.
Kuveyt çalışma şartları ve yabancı işçi çalıştırma sistemi nedeniyle çeşitli
uluslararası kuruluşlar ve çeşitli şekillerde ekonomik işbirliğini geliştirmeye çalıştığı
batılı ülkeler tarafından eleştirilmektedir. Yabancıların Kuveyt’te çalışabilmeleri için
uygulanan kefalet sistemi ile ortaya çıkan sorunların giderilmesi, küçük yaşta işçi
çalıştırılmasının önlenmesi, ev hizmetlilerinin durumunun iyileştirilmesi ABD, AB, ve
ILO tarafından talep edilmektedir. Kuveyt, kefalet sisteminde değişiklikler yapılmasını da
kapsayan bir takım değişiklikleri içeren yeni yasal düzenlemeler üzerinde çalışmalar
yaptığını açıklamıştır.
3.3.4. Eğitim ve kültür
Kuveytte devlet eğitime önem vermekte ve teşvik etmektedir. Kuveyt
vatandaşlarına anaokulu düzeyinden itibaren üniversiteye kadar eğitimi devlet
okullarında ücretsizdir. Belirli bir başarı ile mezun olan öğrenciler yurtdışında istedikleri
üniversitede masrafları devlet tarafından karşılanmak üzere yüksek lisans ve doktora
eğitimi için gönderilmektediler. Bununla beraber ülkede her düzeyde pek çok paralı özel
okul da bulunmaktadır.
Kuveyt her ne kadar batıya ve liberal eğilimlere açık bir ülke ise de, İslam
dininden kaynaklanan bazı uygulamalar Kuveyt toplumunda günlük hayatın ayrılmaz bir
parçasıdır. Evkaf ve İslami İşler Bakanlığı dini konularla ilgilenen birimdir. Hafta sonu
tatilleri Perşembe ve Cuma günüdür. Alkol ve domuz eti veya mamullerinin ülkeye ithali
ve tüketimi yasaktır. Resmi ve ticari görüşmelerde çay veya kahve ikram edilmesi
adettendir ve ikramın geri çevrilmesi hoş karşılanmamaktadır.
3.3.5. Sosyal Güvenlik
Kuveyt vatandaşları kamu sağlık hizmetlerinden ücretsiz yararlanmaktadırlar.
Sosyal İşler ve Çalışma Bakanlığı vasıtasıyla çocuklara, gençlere, sakatlara, yaşlılara ve
ihtiyaç sahibi ailelere bir çok hizmet verilmektedir. Ülkede yasal olarak ikamet eden
yabancılar için de cüzi bir yıllık sigorta bedeli ödenmesi karşılığında aynı şekilde kamu
sağlık kurumlarından yararlanma imkanı mevcuttur
4. GENEL EKONOMİK DURUMU
4.1.Genel durum
4.1.1.Genel Ekonomik Yapı
17
Kuveyt ekonomisi petrol fiyatlarındaki son dönemde gözlenen artışlar ve bundan
kaynaklanan bütçe gelirlerindeki yükseliş nedeniyle büyük bir güven ve iyimserlik
içerisindedir. Petrol fiyatlarında rekor düzeyde artış yaşanması ve petrol üretimindeki
artış, Kuveyt’e önemli ölçüde likidite sağlamış, bu da ülkenin 1990’da yaşanan Irak
işgalinden bu tarafa görülmeyen ölçüde yeniden bir inşa ve yapılanma dönemine
girmesine imkan vermiştir. Bu durum istihdamın son on yılın en yüksek rakamlarına
ulaşmasına ve zaten yüksek olan tüketim harcamalarının artmasına da yol açmıştır. Özel
sektör hem tüketim harcamalarındaki artıştan, hem de kamu alım ve ihalelerindeki
artıştan büyük ölçüde yararlanmıştır.
Bölgede genel güven ve istikrar ortamının sürmesi ve ülkedeki liberalizasyon ve
reformların devamı halinde, bütün göstergeler bu olumlu gidişin devam edeceği
yönündedir. Son iki yıldır Kuveyt’in Irak’a gerçekleştirilen sevkiyatlarda önemli bir rol
üstlenmesi ve Amerikan ordusu tarafından açılan ihalelerin büyük bir kısmını Kuveytli
firmaların alması da ekonomik büyümede etkin olan faktörlerden olmuştur. Sadece
Kuveytli önde gelen lojistik ve nakliye firmalarından olan Agility firması 2006 Haziran
ayında Irak’taki Amerikan ordusundan 300 milyon $’lık bir ihale almış olup, firma
yetkilileri aynı yıl Eylül ayında da 5 yıl süreli 180 milyon $’lık bir sözleşmenin
yenilendiğini açıklamıştır. Aynı firmanın 2007 Mart ayı başı itibariyle de 4 milyar $’lık
yeni bir ihale almasının beklendiği belirtilmiştir.83
Kuveyt ekonomisinin 2005 yılındaki %8.184’lik reel büyüme oranının ardından,
2006 yılında da % 6.5 – 7 arasında büyümesi beklenmektedir. Aynı oran Economist
Intelligence Unit (EIU) raporlarına göre %10.6 olarak tahmin edilmektedir. Her iki
değerlendirme de 2006 yılı için yüksek bir büyümeye işaret etmektedir. Nominal GSYİH
artışının ise %15 seviyesinde olması beklenmektedir. 2005 yılında fertbaşına GSYİH
27.006 $ iken, bu rakamın 2006 yılında 30 bin $ sınırını aşması muhtemel
gözükmektedir.
Petrol fiyatları 2002 yılında başlayan ve 2005’te hızlanan artış ivmesiyle, 2006’da
tarihi rekor düzeyine ulaşmıştır. 2005 yılında varil başına ortalama 48.7 $ olan Kuveyt
hampetrol ihraç fiyatı, 2006 yılı ortalaması olarak %21’lik artışla varil başına 58.9 $
olarak gerçekleşmiştir. Bununla birlikte 2006 yılı üretim miktarı bir önceki yılla aynı
düzeyde kalmıştır. Gelecek dönemde petrol fiyatları dünya petrol talebine, jeopolitik
gerginliklerin iyi yönetilip yönetilmemesine, ve belli başlı büyük ekonomilerin büyüme
potansiyellerine bağlı olarak değişecektir.
Kuveyt Merkez Bankası verilerine göre 2006 yılı içinde toplam gelirlerde petrol
gelirlerindeki artıştan kaynaklanan önemli bir yükselme söz konusudur. 2007 Mart ayı
sonu itibariyle 2006-2007 mali yılı geliri 53,5 milyar $ olarak gerçekleşmiştir. Bu
rakamın 51,688 milyar $’ının petrol gelirlerinden elde edilmesi beklenmekte olup, petrol
83
Reuters, 27 Şubat 2007
84
Global Economic Research - Kuwait Global Investment House
January 2007 Kuwait Economic & Strategic Outlook
18
gelirleri toplam gelirlerin %94,3’üne tekabül etmektedir. Aynı yıla ait gerçekleşen kamu
giderleri ise 36,181 milyar $ olmuştur.
Kuveyt ekonomisi ile ilgili diğer bir husus ise Kuveyt Devleti’nin bazı temel girdi
fiyatlarına uyguladığı sübvansiyonlardır. Su, elektrik, akaryakıt, et, un, ekmek, demir-
çelik ürünleri ve çimento gibi ürünlerin uygulanan sübvansiyonlar ile düşük fiyatlarla
satılması, yurtiçi telefon görüşmelerinin ücretsiz sağlanması, bütçe giderlerini artırmakta
ve petrol dışı gelirlerin düşük olmasına neden olması dışında sübvanse edilen ürünlerin
tüketiminde gereksiz artışlara ve kaynak israfına neden olmaktadır. Örnek olarak bir
torba çimentodaki sübvansiyon oranı %40’tır.85 Kuveyt Sanayi ve Ticaret Bakanlığının
2000-2005 yılları arasındaki toplam sübvansiyon harcamalarının 56.6 Milyar KD olduğu
ifade edilmektedir. Sadece 2005 yılındaki sübvansiyon toplamı 15.95 milyar KD tutarına
ulaşmıştır.86
Dünya Ekonomik Forumu tarafından yayınlanan Global Rekabet Edebilirlik
Endeksinde Kuveyt bir önceki yıla göre durumunu iyileştirerek 2006 yılında 44. sıraya
yükselmiştir. Ülkemiz bu sıralamada aynı yıl 71.’likten 59. sıraya yükselmiştir.87
4.1.2.Kalkınma Planları
Kuveytte kalkınma planları uygulanmakta olup, 2000/01-2005/06 dönemine ait
olan 5 yıllık kalkınma planı yabancı semayenin teşvik edilmesi, diğer ülkelerle imzalanan
ticaret anlaşmalarının faal hale getirilmesi, tüketici güvenliğinin geliştirilmesi, telif
haklarının korunması, teknik altyapının ve üretim kapasitesinin geliştirilmesi, Kuveytli
genç nüfusun serbest teşebbüs geliştirme ve çalışma zihniyetini benimsemesi gibi
başlıklar içermektedir.
2006/07-2010/11 dönemine ait olan 5 yıllık kalkınma planı çerçevesinde ise
Kuveyt’in bölgesel bir ticari merkez haline getirilmesi, iktisadi yapının güçlendirilmesi
ve çeşitlendirilmesi, ticari ve iktisadi düzenlemelerin DTÖ taleplerine uyumlu hale
getirilmesi, idari birimlerin ticari gelişmeye aktif bir şekilde katkı sağlamasının temini,
ticari mevzuatın geliştirilmesi hedefleri benimsenmektedir.
Yeni beş yıllık plan Kabine İşlerinden Sorumlu Devlet Bakanlığı bünyesindeki
Planlama birimi tarafından hazırlanmış olup, Kasım 2006’da Kabineye sevkedilmiştir.
Planın kabine onayından sonra Meclise sevkedilerek Mecliste kabul edilmesi
beklenmektedir.88
4.2.Tarım
Kuveyt, iklimi ve coğrafi özellikleri itibariyle tarım ve hayvancılık konularında
yeterli kaynağa sahip değildir. Tarım ve hayvancılık sektörlerinin yaratılan katma değer
85
Oxford Business Group, Emerging Kuwait 2007
86
KUNA, 23 Eylül 2006
87
KUNA, 26 Eylül 2006
88
Al Seyassah, 21 Eylül 2006
19
itibariyle ekonomi içerisindeki payının 2005 yılında %0.4 olması bu durumu teyid
etmektedir.
Kuveyt’in tarım ve hayvancılık sektörlerinin geliştirilmesine yönelik uyguladığı
politikalar sayesinde 2000-2005 yılı arasında bu sektörler tarafından yaratılan katma
değer 140 milyon $’dan 323 milyon $’a yükselmiştir.
(1000 KD)
Bitkisel Üretim 2000-01 2001-02 2002-03 2003-04 2004-05
Yeşil alanlar 3,041.00 2,406.00 1,350.00 2,063 3,554
Kış Ürünleri 7,931.60 8,351.10 9,109.60 9,784 10,904
Yaz Ürünleri 1,686.10 2,096.80 2,627.60 2,010 2,503
Meyva Ağaçları 5,123.60 6,631.40 9,052.10 10,297 11,781
Seracılık Toplamı 7,140.70 7,758.90 9,579.10 9,743 10,407
Çevre Düzenleme 3,070.40 4,054.00 5,237.30 5,234 6,585
Diğer 5,050.40 6,797.10 6,588.30 8,706 16,915
Toplam Tarımsal
33,043.80 38,095.30 43,544.00 47,840 62,652
Üretim
Tablo 3- Kuveyt Tarımsal Üretimi, (MoP Annual Statistical Abstract 2005)
1999/2000-2003/2004 döneminde Kuveyt’in toplam tarım üretimi sürekli artış
göstermiştir. 1999-2000 döneminde 84 milyon $ olan toplam üretim, 2004-2005
döneminde 215.8 milyon $’a yükselmiştir.
Ürün Değeri Ürün Miktarı Üretim Alanı
(1,000KD) (TON) (DONUM)
2002 2003 2004 2002 2003 2004 2002 2003 2004
Ürün 2003 2004 2005 2003 2004 2005 2003 2004 2005
Domates 3,509.0 2,902 3,371 47,419.5 39,218 45,561 4,695 3,883 4,511
Salatalık 3,668.8 4,126 3,980 33,970.2 38,207 36,854 5,147 5,789 5,584
Biber 1,074.5 1,102 1,333 7,309.7 7,497 9,071 1,091 1,119 1,354
Toplam 9,583.7 8,130 10,407 103,716.2 84,922 111,954 15,072 9,791 16,976
Tablo 4- Seçilmiş Tarım Ürünleri Üretimi (MoP Annual Statistical Abstract 2005)
(Toplam rakamı tabloda gösterilmeyen diğer tarım ürünlerini de içermektedir.)
Bir önceki döneme göre 2004-2005 döneminde üretim alanı, üretim miktarı ve
üretim değerinde artış gözlenmektedir. Yine 2004-2005 döneminde bitkisel üretimin
değer olarak %83.4’ünü domates, salatalık ve biber üretimi oluşturmaktadır.
20
Adet 2000-01 2001-02 2002-03 2003-04 2004-05
Sığır 20,331 24,969 27,444 28,220 27,350
Koyun 521,408 469,774 480,564 390,742 379,926
Keçi 168,173 146,747 193,559 141,662 138,378
Kümes Hayvanları 27,012,185 29,580,212 30,371,636 29,036,297 33,406,254
Deve 4,972 4,833 5,582 5,041 4,711
Tablo 5- Kuveyt Hayvancılık İstatistikleri (MoP Annual Statistical Abstract 2005)
Kuveyt Planlama Bakanlığı tarafından açıklanan 2005 yılı istatistiklerine göre,
ülkede kümes hayvanları hariç, keçi, koyun, deve ve sığır sayısında azalma
görülmektedir.
2001/00 2002/01 2003/02 2004/03 2005/04
Süt Miktar (ton) 33,240.00 36,716.O 42,919.00 35,972 42,680
Değer (bin KD) 6,196.10 6,470.90 7,665.70 6,704 7,313
Miktar (Milyon 314.6 273 329.4 390.5 282
Yumurta adet)
Değer (bin KD) 6,539.40 6,070.50 7,282.20 8,084 6,764
Koyun ve Keçi eti Miktar (ton) 3,104.00 3,110.00 3,086.00 3,072 2,854
Değer (bin KD) 3,934.90 3,934.70 3,912.50 4,774 3,662
Sığır eti Miktar (ton) 465 722 980 479 728
Değer (bin KD) 349.8 526.7 698.3 367 559
Tavuk eti Miktar (ton) 32,688.70 37,362.00 37,421.40 32,429 37,821
Değer (bin KD) 11,918.40 14,797.70 15,102.90 13,899 18,133
Yün Miktar (ton) 390 356 369 326 289
Değer (bin KD) 97.7 89 93.7 81.7 72
Deve eti Miktar (ton) 487 69 101 106 47
Değer (bin KD) 414.2 60 88 92 41
Tablo 6- Başlıca Hayvan Ürünleri Üretimi (MoP Annual Statistical Abstract 2005)
2004-2005 döneminde süt, sığır ve tavuk eti üretiminde artış diğer hayvan
ürünleri üretiminde düşme gözlenmektedir.
1000 KD 2001-2002 2002-2003 2003-2004 2004-2005
Yerel Balık Tüketimi 5,543.6 4,513.9 4,590 4,847
Kültür Balıkçılığı 1,096.2 738.6 999 948
Balık İhracatı 1,185.5 1,348.1 1,940 1,503
Bal ve Balmumu 43.9 70.0 52 53
Toplam 7,869.2 6,707.1 7,583 7,352
Tablo 7- Deniz Ürünleri ve Arıcılık Üretimi (MoP, Annual Statistical Abstract 2005)
Deniz ürünleri Kuveyt’in geleneksel üretim konularından birisi olmasına karşın,
sektör üretimi 25,3 milyon $ civarında olduğu belirtilmektedir.
Kuveyt hükümeti, uyguladığı tarım teşvik politikaları çerçevesinde; sebze üretimi,
balıkçılık ve hayvancılık alanlarında devlet tarafından sübvansiyonlar sağlamaktadır.
Kuveyt Çiftçiler Birliği sağlanan üretim artışında subvansiyonların etkisi olduğunu ve
sübvansiyonların azaltılmadan devam ettirilmesini istemektedir.
21
4.3.Sanayi
Industrial Bank of Kuwait tarafından 2005 yılında hazırlanan bir rapora göre
1999-2004 yılları arasında reel imalat sanayi büyümesi yıllık %12.2 olarak
gerçekleşmiştir. 2004 sonu itibariyle GSYİH içindeki toplam imalat sanayi payının
%30.2’si kimyasal ürünler, %18.1’i işlenmiş metal ürünler, %16.4’ü gıda ve içeceklerden
oluşmaktadır.89
Kuveyt’in petrol dışı sanayi sektörünün petrol harici GSMH içindeki payı 2003
yılı için %5, toplam GSMH içindeki payı ise %2.6 dır. Aynı yıl için endüstriyel
büyümenin yıllık % 0.2 olduğu görülmektedir. Kuveyt Planlama Bakanlığı ülkedeki
endüstrileri sekiz kategoride değerlendirmektedir. Bu çerçevede 2003 yılı itibariyle gıda
ve içecekler üretimin %22.9’unu, fabrikasyon metal ürünler % 20.7, metal olmayan
mineraller %13.4, kimyasal ürünler %12.8 ve tekstil ürünleri %11’ini oluşturmuştur.
Diğer kategoriler de ağaç ve ağaç ürünleri, kağıt ve matbaa ürünleri, ve temel metaller
olarak sıralanmaktadır.
Yine 2003 yılında imalat sanayi içerisinde toplam 961 tesis yer almakta olup
bunlardan 103 tanesi ihracat yapmaktadır.
Kuveyt için önemli olan bir sektör de desalinasyon tesisleridir. Deniz suyundan
tatlı su elde etmek için halihazırda beş tesis mevcut olup, toplam kapasiteleri günde 1.19
milyon metreküptür. Ülkede kişi başına su tüketimi günlük ortalama 650 litredir. Üretim
maliyetinin yaklaşık %85’i devlet tarafından karşılanmakta ve sübvanse edilmektedir.
Sanayi sektörünün Kuveyt GSYİM’si içerisindeki payı 2004 yılı itibariyle %8
olup, bunun %4.8’lik kısmını rafine ürünler sektörü oluşturmaktadır. Diğer bir ifadeyle
petrole bağımlı sektörler dışındaki sanayi konularının toplam GSYİMH içindeki payı
yalnızca %3,2’dir. İmalat sanayi 2004 yılında %22.1 büyürken, rafine ürünler
sektöründeki büyüme %38.7 olmuştur.
İmalat sanayinin 2005 yılında GSYİH’ya katkısı 1,756 Milyar KD’ye ulaşmıştır.
Kuveyt’te 139 endüstriyel fabrika faaliyet göstermektedir.
Kuveyt’te Al Ahmadi, Shaiba ve Mina Abdullah olmak üzere toplam 3 adet petrol
rafinerisi bulunmaktadır. Bu rafinerilerin toplam üretim kapasitesi 890 bin VG
civarındadır. Proje çalışmaları devam eden Al Zour bölgesinde inşa edilmesi planlanan 4.
rafinerinin 630 bin VG kapasiteli olması planlanmaktadır. Projenin tamamlanması
sonrasında 190 bin VG kapasiteli Shuaiba rafinerisinin faaliyetlerine son verilmesi ve
toplam üretim kapasitesinin 1,33 milyon VG’ye yükselmesi öngörülmektedir.
Kuveyt sanayi üretimi içerisinde önemli yer tutan diğer sektör ise Kuveyt Petrol
Şirketi (KPC)’nin petrokimya alanında faaliyet gösteren iştiraki olan Petrochemical
Industries Co. (PIC) ve PIC, Boubiyan Petrchemicals ve Dow Chemicals ortaklığı ile
89
Oxford Business Group, Emerging Kuwait 2007
22
kurulan Equate isimli firmalar tarafından üretilen gübre, etilen, polipropilen, vb.
petrokimya ürünlerinin dahil olduğu kimya sektörüdür.
PIC, 858 bin ton/yıl sıvı amonyum ve 792 bin ton/yıl üretim kapasitesine sahiptir.
Firmaya ait 100 bin ton/yıl kapasiteli propilen tesisi EQUATE tarafından işletilmektedir.
Tesis 800 bin ton/yıl etilen, 600 bin ton polietilen ve 400 bin ton glikol üretim
kapasitesine sahiptir. EQUATE aynı zamanda PIC’ye ait 100 bin ton/yıl polipropilen
üretim kapasitesine sahip tesisi de işletmektedir.
Kuveyt petrokimya sektörünün geliştirilmesi amacıyla OLEFINS II ve
AROMATICS isimli iki ayrı projeyi gerçekleştirmeyi planlamaktadır.
AROMATICS projesi; Mina Abdullah ve Shuaiba rafinerilerinden temin edilen
2515 ton/yıl naftanın işlenerek ana ürün olarak 768 bin ton/yıl para-xylene ve 324,5 bin
ton/yıl benzen ile rafinerilerde kullanılmak üzere 803 bin ton/yıl hafif nafta, 199 bin
ton/yıl LPG ve 40,6 bin ton hidrojen ve OLEFINS II tesislerinde kullanılmak üzere 297,5
bin ton/yıl hafif ürünler ve yakıt olarak kullanılacak 82,4 bin ton/yıl ağır nafta
üretilmesini kapsamaktadır.
Halen proje aşamasında olan OLEFINS II tesislerinin tamamlanması ile 850 bin
ton/yıl etilen ünitesi, 300 bin ton/yıl polietilen kapasite artışı, 450 bin ton/yıl sitiren
manomerleri ve 600 bin ton/yıl etilen glikol üretimi gerçekleştirilecektir.
Olefins II projesine ilave olarak PIC and Dow Chemicals, OLEFINS II tesisinden
elde edilecek etilen ve Aromatics projesinden elde edilecek etilenin kullanılacağı 450 bin
ton/yıl kapasiteli etilbenzen/stiren ünitesi kurmayı planlanmaktadır.
Petrol ve petrokimya dışında tarım, kimya, plastik, tekstil, metal ürünler, çeşitli
inşaat malzemeleri üretimi konularında faaliyet gösteren çeşitli firmalar bulunmaktadır.
Kuveyt’in son yıllardaki sanayinin geliştirilmesine ilişkin politikaları sonucunda ülkedeki
sanayi üretiminin 2000-2002 yıllarında artış gösterdiği görülmektedir. GSYİMH verileri,
sanayi sektörü tarafından yaratılan katma değerin son yıllarda önemli ölçüde arttığını
göstermektedir. Büyümenin ve sanayi ürünleri üretimindeki artışın 2003-2004 yıllarında
da devam ettiği ve ülkedeki ekonomik faaliyetlerdeki artışa paralel olarak yakın gelecekte
devam edeceği tahmin edilmektedir.
İhracat İç Piyasaya Üretim
Satışlar
Ürün 2003 2004 2005 2003 2004 2005 2003 2004 2005
Gıda Ürünleri (1000 ton)
Un 1.6 11.5 22,7 191.9 207.2 218,7 193.7 220 241,4
Kepek 0.4 0 0,3 55.9 61.5 67,1 53.4 61.6 67,4
Makarna 4 4.2 4,4 4.3 4.2 4,5 8.2 8.6 8,9
Biskuvi 0.2 0 0,2 2.1 2.2 3,2 2.3 2.2 3,4
23
Ekmek 0 0.2 - 94.8 116.6 118,9 94.8 116.6 118,9
Tuz 0 0 - 6.2 10.1 8,1 44.7 10.2 8,1
Bitkisel yağlar 4.2 2.3 2,4 22.3 20.1 20,1 26.3 22.7 22,5
Kimya Sektörü Ürünleri
Klor (1000 ton) 4.4 10.7 8,1 15 15.4 15 21.3 27.2 23,1
Kostik Soda (1000 ton) 15 24.7 24 21.5 7.8 8,7 62.6 32.6 32,7
Hidrojen gazı (1000 m3) - - - 54.7 60.8 68,6 54 62.1 68,6
Hypoklorit Sodyum (1000 0.7 2.2 2,7 2.2 1.7 1,2 12.8 15.6 3,9
m3)
Hidroklorik asit 0.5 6.2 1,7 2 7.6 1,7 1.6 16 3,4
(milyon galon)
Amonyum Hidroksit 81.6 81,2 74,9 0.5 - 0,4 574.4 - 75,3
(1000 ton)
Polipropilen (1000 ton) 99.3 - 131 1 - 1,9 106.3 - 132,9
Üre (1000 ton) 756.5 NA 710 2 - 3,6 800.6 - 713,6
İnşaat Malzemeleri
Çimento (1000 ton) - - NA 1850.8 NA NA 1863.4 2635 NA
Kireç (1000 ton) - - 16.5 23.3 5,2 121.9 23,3 5,2
Briket (1000 m3) 38.2 35.9 70,1 469.7 551.1 557,2 508 551,1 627,2
Beton Slablar (milyon m2) - - 1 1.1 1,1 0.9 1,1 1,1
Beton Bloklar (000 M) - - 4.2 6.3 6 4.2 6,3 6
Kablo Kanalı (1000 m3) - - 68 41.4 41,4 79.3 68 41,4
Kaldırım taşları (milyon m) - - 0.7 0.8 0,8 0.8 0,8 0,8
Beton Borular (1000M) - - 0,7 69 50.9 68,7 75.5 50,9 69,4
Hazır Beton (1000M) - - 280.4 292.9 296,3 280.4 292,9 296,3
Plastik Boru (1000 ton) 0.2 0.5 3.9 2 2 4.5 1,8 2
Ana Metal Sanayi Ürünleri
Metal Borular (1000 Ton) - - - 72.7 38,3 8,9 72.7 - 8,9
Basınçlı Tanklar (1000 Ton) - - - - - 2 - - 2
Kaplama Boruları (1000 - - - 459.1 331 - 459.1 - -
Ton)
Tablo 8- Temel Sanayi Malları Üretimi (MoP Annual Statistical Abstract 2005)
4.4. Ulaştırma ve Telekomünikasyon
Irak’ta mevcudiyeti devam eden Amerikan ordusunun ihtiyaçlarına ilişkin
taleplerine bağlı olarak Kuveyt nakliye ve lojistik hizmeti veren firmaların yoğunluğu da
artmaktadır. Gelecekte Irak’a yönelik lojistik hizmetlerini deruhte etmek üzere Bubiyan
adasına bir liman inşa edilmesi gündemdedir. Irak açısından fiziki bir engel olarak Irak’ın
tek limanı Umm Qasr ’da denizin çok sığ olması ve ciddi derinleştirme yatırımı
gerektirmesi nedeniyle, Bubiyan limanı stratejik olarak iyi konumlanmış bir proje olarak
düşünülebilir. Ancak gelecekte Irak’ın Umm Qasr limanını geliştirmesi ve planladığı gibi
24
mevcut 4 terminali 11 terminale çıkartması durumunda Bubiyan limanı Irak’a yönelik
nakliye konusunda ikincil konuma da düşebilecektir. Bubiyan adası limanı inşaat
maliyetinin 4.6 milyar $ tutması beklenmektedir.
Diğer taraftan Kuveyt’in mevcut Shuaiba ve Shuwaikh limanlarında 4 büyük
yükleme vinci mevcut olup bu limanların da genişletme ve geliştirme yatırımlarına
ihtiyacı bulunmaktadır.
Halihazırda sadece Public Warehousing Company (PWC)’ye ait günde 100-150
kamyon Irak’a mal taşımaktadır. Bu alanda büyük firmalardan olan KGL firmasının da
işlerinin %50 den fazlasını Irak’a yaptığı bilinmektedir.
Kuveyt’te şehir içi ulaşım konusunda öncelik özel vasıtalardadır. Bir Kuveytli
ailenin ortalama 3.7 arabası bulunmaktadır. 2005 yılında 100.000 araba satışı, 2004
yılında yıllık 75.000 araba satışı, yaklaşık 10-15.000 de ikinci el araba satışı
gerçekleşmiştir. Bir kamu şirketi olan Kuwait Public Transport Company (KPTC) de
genel olarak ülkede çalışan düşük gelirli yabancı nüfusa toplu taşıma hizmeti
vermektedir. Şirketin 2005 yılı itibariyle taşıdığı yolcu sayısı ortalama yıllık 70.5 milyon
kişidir. 2004 yılı itibariyle kullanımda olan araç sayısı 1.008.317’dir.
Kuveyt Kamu İşleri Bakanlığı’ndan yapılan bir açıklamada ulaşım konusunda
rahatlama sağlanması amacıyla 32 km uzunluğunda bir metro inşaatı için danışmanlık
firmalarına bir çalışma yaptırılacağı açıklanmıştır. Bu çerçevede Kuveyt haberleşme
bakanı Dr. Ismail Al Shatti tarafından 14 Haziran 2006’da yapılan bir açıklamada, metro
istasyonları ve demiryolları inşasına ilişkin planlanan bir mega proje ile ilgili olarak
teknik fizibilite çalışmalarını gerçekleştirmek üzere İspanyol INECO ulaştırma firmasının
seçildiği bildirilmiştir. Adı geçen şirketin demiryolu, metro tünelleri, havaalanları ve
toplu taşımacılık konusundaki altyapı porjelerinde deneyimi olduğu belirtilmiştir.
Çalışmanın 6 ay içerisinde biteceği ve toplu taşımaya ilişkin olarak yer altı veya yer üstü
seçeneklerinin tercih edilmesinde etkili olacağı ifade edilmektedir. Demiryolu
şebekesinin hem insan, hem de yük taşımacılığı amacıyla inşa edileceği bildirilmektedir.
Gelecekte şebekenin KİK ülkeleri, Irak, Türkiye ve AB ile bağlantılı olması da
planlanmaktadır.
4.5. Ticaret
Kuveyt ticari hayatında Kuveyt Sanayi ve Ticaret Odası’nın önemli bir yeri
vardır. 1959 yılında kurulmuş olan odanın halihazırda 32.000 civarında aktif üyesi
bulunmaktadır. Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleri birleştirilmiş gümrük kanunu
çerçevesinde Kuveyt gümrük vergisi oranları %5 olarak tatbik edilmektedir. Çoğu gıda
maddesi olan yaklaşık 417 üründe gümrük vergisi oranı sıfır olarak uygulanmaktadır. Bu
durum genel olarak ithalata bağımlı olan Kuveyt ticari hayatı için olumlu bir altyapı
oluşturmaktadır.
Petrol fiyatlarındaki tırmanış ve üretim miktarlarının yüksek olması Kuveyt ticari
hayatını da olumlu etkilemektedir. 2006 yılında GSMH’nın %10.6’lık bir büyümeyle
96.2 milyar dolar olması beklenmektedir. 2004 yılında özel tüketim harcamaları cari
25
fiyatlarla 21,093 milyar $, kamu tüketim harcamaları da 11,747 milyar $ olarak
gerçekleşmiştir. Petrol dışı gelirlerde son üç yıldır ortalama olarak %10.6 civarında bir
düşme gözlenmektedir.
Ticari hayatı etkilemesi beklenen bir diğer faktör son dönemde gözlenen yüksek
enflasyon rakamlarıdır. 2006 yılı tüketici fiyat endeksi yıllık artışı %3.3, toptan eşya fiyat
endeksi yıllık artışı ise %3.9 olarak gerçekleşmiştir.
Genel anlamda ticari değerlerdeki olumlu gidişin bir başka nedeni de, 2004 ve
2005 yıllarında gerçekleşen yüksek nüfus artışlarıdır. 2004 yılında bir önceki yıla göre
yıllık nüfus artışı %8.1 olarak gerçekleşmiş, 2006 yılı içinse %4.22 olmuştur. Bu yüksek
nüfus artışındaki en büyük etken her sene yurtdışından çalışmak üzere Kuveyt’e gelen
yabancılardan kaynaklanmaktadır.
4.6. Hizmetler
Bankacılık
Kuveyt Bankacılık sektörü petrol sektöründen sonra ekonominin en önemli itici
gücü olmaya devam etmektedir. Yüksek seyreden petrol fiyatları ve bundan kaynaklanan
iş çevreleri ve tüketicinin artan güveni ile beraber yüksek net faiz marjları Kuveyt
bankalarının 2005 ve 2006 yıllarında karlılıklarında artışa yol açmıştır. Bununla beraber
düzenleyici kurum olan Kuveyt Merkez Bankasının yakın takibi ve sektörü liberalize
eden politika tedbirleri, sektörün bölge ülkeleri arasında çok iyi bir yere gelmesine imkan
sağlamıştır.
KİK ülkelerinin DTÖ üyesi olmaları nedeniyle, anılan örgüt nezdindeki
taahhütleri doğrultusunda bankacılık sistemine sağladıkları korumaları 2005 yılı itibariyle
kaldırmaları ve bankacılık sistemlerinin rekabete açılması ve 2006 yılında Basel II
düzenlemelerine uyumlu hale getirilmesi öngörülmüştür. Kuveyt bu çerçevede Basel II
düzenlemelerine uyumunu tamamlamıştır.
2004 yılında, toplam 7 yerel genel banka ve bir islami bankadan oluşan
bankacılık sektörünün, 30 yıl aradan sonra yabancı bankalara açılması kararının da bu
olumlu gidişe katkısı olmuştur. İlk olarak Fransız BNP Paribas, National Bank of Abu
Dhabi ve HSBC Bank Middle East olmak üzere üç yabancı bankaya çalışma izni
verilmiştir. Bunları dördüncü yabancı banka olarak Citibank izlemiştir. Lisans işlemleri
2.4.2006 tarihinde tamamlanan Citibank 2006 Haziran ayı içerisinde faaliyete başlamıştır.
Qatar National Bank da 2006 Aralık ayı içerisinde Kuveyt’te şube açma izni almıştır.
Halen İngiliz Standart Chartered bankası için süreç devam etmektedir. Yine Kuwait
Finance House’un islami banka olma tekeli Boubyan Islamic bank ve Kuwait Real Estate
Banka da islami banka olarak çalışma izni verilmesi ile kırılmıştır. Kuveyt Merkez
Bankası Yönetim Kurulu da 2007 yılı içerisinde devletin başlıca hisse sahibi olacağı yeni
bir İslami Banka kurulması kararı almıştır.
26
Kuveyt Merkez Bankası’nın bu kararında ülke içi dinamiklerle beraber islami
esaslara göre çalışan finans sektörünün global hacminin 300-500 milyar $ civarına
yükselmesi de etkili olmuştur. Citigroup, Deutsche Bank, HSBC, Lloyds, TSB, USB gibi
ulluslarası finans kuruluşlarının da söz konusu fonlara yönelik finansal enstrümanlar
geliştirdiği bilinmektedir.90
Halihazırda Kuveyt’te faaliyet gösteren bankalar National Bank of Kuwait
(NBK), Kuwait Finance House (KFH), Gulf Bank (GB), Commercial Bank of Kuwait
(CBK), Bank of Kuwait and the Middle East (BKME), Burgan Bank (BB), Al Ahli Bank
(ABK), Bank of Bahrain and Kuwait (BBK), Kuwait International Bank (Eski Kuwait
Real Estate Bank -KREB), Boubyan Islamic Bank, Industrial Bank of Kuwait (IBK),
BNP Paribas, National Bank of Abu Dhabi, HSBC Bank Middle East ve Citibank olarak
sıralanabilir.
Bankalar tarafından kullandırılan krediler 2006 yılında %26,2 artarak 51,457
milyar $’a yükselmiştir. Krediler içerisinde en yüksek payı %40’la bireysel krediler
almıştır. Bireysel krediler içerisinde en yüksek payı %51.8 ile taksitli krediler almaktadır.
Kuveyt Merkez Bankası, artan borçlanmayı kontrol altına almak üzere Temmuz
2004’te bankalar tarafından verilen bireysel kredilerin toplam mevduata oranını %80 ile
sınırlandırılmasına ilişkin bir genelge yayınlamış ve bankaların Haziran 2005 itibariyle
bu oranlara uyması gerektiğini açıklamıştır.
Dönem Sonu (Milyon KD) 2003 2004 2005 2006 %Değişim
Ticaret 1072.2 1290.6 1371,2 1702 24
Sanayi 441.7 450.2 467,9 606,3 29
İnşaat 632.6 591.4 769,8 1069,6 39
Tarım ve Balıkçılık 48.7 23.3 19,1 36 89
Bankalar dışındaki Finans
650.2 781 932,8 1427 53
Kurumları
Tüketici Kredileri 748.8 736.4 789 756 -4
Taksitli Krediler 1558.4 2074.5 2447,5 3154 29
Bireysel Menkul Kıymet
755.1 885.1 1248,3 1636,6 31
Krediler Alımları
Diğer Krediler 380.2 460.1 654,7 540,3 -17
Toplam 3442.6 4156.1 5139,5 6087 18.4
Gayrimenkul 1434.3 2019.4 2538,5 3288 29.5
Petrol ve Gaz 73 55.1 49,5 51,3 3.6
Kamu Hizmetleri 1.2 0.1 4,8 4,7 -2
Diğer 622.9 499.8 534,3 662 23.9
Büyük Toplam 8419.4 9867 11827,3 14933,7 26.2
Tablo 9- Bankacılık Kesimince Kullandırılan Krediler (CBK) (Quarterly Bulletin,
October-December 2006)
90
AFP, 24 Eylül 2006
27
Bankacılık kesimi varlıkları 2006 yılı sonu itibariyle 93 milyar $’a ulaşmıştır. Söz
konusu varlığın yaklaşık %29’u tekbaşına National Bank of Kuwait’e aittir. Onu takiben
islami bankalardan Kuwait Finance House %18’lik bir paya sahiptir.
Kuveyt bankalarına ait aktif ve pasiflerine ait özet bilgiler tablo:10’da yer
almaktadır. Buna göre, Kuveyt bankalarının 2005 yılında 73,474milyar $ olan toplam
aktifleri, 2006 yılında 93 milyar $’a yükselmiştir.
(Milyon KD) 2004 2005 2006
Nakit 75.3 105,9 148,6
Merkez Bankası Cari Hesapları 174,9 111,7 50,2
Kamudan Kamu Borçlanma Senetleri 2146 2084 1989,3
Alacaklar Bonolar 603 378 175,8
Diğer - - -
Toplam 2750 2463 2165,1
Özel Diğer Yerel Yatırımlar 1018 1109 1214,5
Sektörden Yerleşik Kişi/Kurumlara Krediler 9867 11827 14933,7
Alacaklar Toplam 10885 12936 16148,3
Yabancı Varlıklar 3192 3794 5245,7
Yerel Bankalar Arası Mevduat 1404.8 1014 1290,8
Diğer Varlıklar 535.3 621,6 658,5
Genel Toplam 19144,2 21611,6 26989,2
Pasifler (Milyon KD) 2004 2005 2006
KD Cinsinden Vadeli Mevduat 2643,3 3148,7 2893,9
Özel Sektör
Quasi - Money 8481 9358,8 12373,3
Mevduatı
Toplam 11124,2 12507,5 15264,2
Kamu Hesapları 842 995,8 1434,4
Yabancı Yükümlülükler 1822,2 2260,4 3116,9
Öz Varlıklar 2311,3 2751,7 3130,4
Interbank Hesapları 1368,7 852,8 1301,9
Diğer Yükümlülükler 1675,6 2243,2 2741,4
Genel Toplam 19144,2 21611,6 26989,2
Tablo 10- Bankacılık Kesimi Aktif ve Pasifleri Central Bank of Kuwait (CBK) (Quarterly
Bulletin, October-December 2006)
Kuveyt bankacılık sektörünün en önemli avantajı yüksek miktardaki sermaye
gücüdür. Genel olarak bankaların sermaye yeterlik oranları %15 – 22 arasında
değişmekte olup, bu oranlar %8 olan Basel I düzenlemelerinin oldukça üzerindedir. 2004
yılında getirilen bir düzenleme ile bankalara üç yıl içerisinde en az %50 Kuveytli
personel istihdam etme mecburiyeti konmuştur.
Bankacılık sistemini etkileyen diğer bir düzenleme, mevduatlara uygulanan devlet
garantisinin kaldırılmasıdır. Merkez bankası, devlet garantisinin kaldırılması ile
bankacılık sisteminde birleşmelerin hızlanmasının amaçlandığını belirtmiştir. Gerek yeni
İslami banka kuruluşlarına imkan sağlanması, yabancı bankaların Kuveyt’te şube
açabilmelerine izin verilmesi, bankacılık sistemine sağlanan devlet garantilerinin
28
kaldırılması Kuveyt bankacılık sisteminde yeni gelişmelere ve konsolidasyona neden
olabileceği düşünülmektedir.
Sigortacılık
Batılı anlamda sigortacılığın İslami kaygılar nedeniyle Körfez ülkelerine oldukça
geç girmesine rağmen Kuveyt ilk sigorta şirketini 1960 yılında kurarak bu konuda
öncülük yapmıştır. Kuveyt sigortacılık sektöründe faaaliyet gösteren şirketlerin %87’si
Kuveytli şirketlerdir.
Ekonomik canlılık, güçlü iktisadi yapı ve hızla büyüyen nüfus Kuveyt’i
sigortacılık yönünden çok canlı bir pazar haline getirmiştir. Irak pazarında da ortaya
çıkan fırsatlar Kuveytli sigorta şirketlerine, Irak’ta faaliyet gösteren uluslararası şirketleri
ve Kuveytli firmaları sigortalama imkanı vermiştir. Ulusal sigorta şirketleri, kamuya ait
sigortalama faaliyetlerine neredeyse tamamen hakim olmaları ve ülkede tabi felaketlerin
çok nadir görülmesi nedeniyle çok düşük risk seviyelerinden yararlanmaya devam
etmektedirler. Kuveyt vatandaşları ücretsiz sağlık, sosyal güvenlik ve emeklilik
hizmetlerinden yararlanmaktadırlar. Bununla beraber, ülkedeki yabancıların zorunlu
sigorta kapsamına dahil edilmesi ve artan iktisadi hareketlilik nedeniyle sektör son üç yıl
içinde % 58.5 büyüme göstermiştir.
2004 yılında toplam olarak 442 milyon $’lık bir büyüklüğe ulaşan sigorta
sektöründe, 2005 yılında genel sigorta segmenti bir önceki yıla göre %17.8 büyüme
göstermiştir. 2005 yılının üçüncü çeyreği itibariyle 5 ulusal sigorta şirketi ve Kuveyt’in
tek reaşşürans şirketi olan Kuwait Reinsurance Co. karlarını bir önceki yılın aynı
dönemine göre iki kat arttırarak 196,18 milyon $’a ulaşmışlardır. 2005 yılı itibariyle
sektörün toplam karının tek başına %41.1’i Kuwait Reinsurance Co.’ye aittir.
2006 yılı ilk dokuz aylık dönem itibariyle sektörün en büyük ilk dört şirketinden
sadece Gulf Insurance bir önceki dönemle kıyaslandığında karlılığını arttırmış, diğer
firmaların karlılıklarında azalma olduğu gözlenmiştir. Sektörde dört adet de islami
usüllere göre çalışan takaful şirketi bulunmaktadır.
Turizm
Kuveyt’te halihazırda 66 otel faaliyet göstermekte olup toplam yatak kapasitesi
5.516’dır. 2006 yılında bu otellerde toplam 144.067 kişi kalmış ve 231.508 gecelik
konaklama gerçekleşmiştir91.
Kuveyt mevcut şartlar itibariyle turizm açısından cazip bir merkez olmasa da, bu
alandaki yatırım eksiğini kapatma niyetindedir. Bu alanda, sadece inşaat sözleşmeleri 5
milyar dolar tutacak olan Failaka adası projesi için 42 yatırımcı davet edilmiştir. Aynı
şekilde Bubiyan adasının da inşa edilecek 1.2 milyar dolarlık bir liman haricinde, eko-
turizm çerçevesinde potansiyel taşıdığı düşünülmekte ve ikinci mega proje adayı olarak
lanse edilmektedir. Önümüdeki 20 yıl içerisinde turizm sektöründe planlanlanan
91
MOP Statistical Review 2007
29
yatırımların gerçekleşmesi durumunda ülke istihdamına %5 katkı sağlancağı tahmin
edilmektedir.
Resmi istatistiklere göre Kuveytliler her sene turizm maksatlı olarak yurtdışında 3
milyar dolar harcamakta ve ülke nüfusunun %80’i turizm amacıyla her sene yurtdışına
çıkmaktadır. 15 Şubat 2006 tarihli Arab Times gazetesinin bir haberinde Arap İş
Kadınları Birliği Başkanı Sheikha Hessa Al Sabah’a istinaden 2005 turizm sezonununda
665.000 Kuveytli’nin yurtdışında turizm amacıyla harcadığı paranın yaklaşık 1 milyar
KD olduğu belirtilmiştir. Planlanan turizm yatırımlarının öncelikli amacının, tatil amaçlı
yurtdışına giden Kuveytlileri en azından hafta sonları ve kısa tatillerde ülke içerisinde
tutmak olduğu vurgulanmaktadır. Bir sonraki aşamada diğer KİK ülkeleri vatandaşlarını
Kuveyt turizmine kazandırmak hedeflenmektedir.
İnşaat ve Gayrımenkul
İnşaat ve gayrımenkul sektörü Kuveyt 2005 yılı GSYİH’nın %6.6’sını
oluşturmuştur. Kuveyt gayrımenkul sektörü konut, yatırım ve ticari binalar olarak üç
altbaşlıkta incelenebilir. Kuveyt hükümetinin her vatandaşına bir ev verme politikasının
bir yansıması olarak en popüler olan grup konut alt sektörüdür. Yatırım alt sektöründe
özel sektör tarafından kiralama amaçlı inşa edilen villalar ile binalar, ticari binalar alt
sektöründe ise iş merkezleri ve ofis inşaatları bulunmaktadır. Kuveyt’te gayrımenkul inşa
edilebilecek arsaların %98’i şahısların %2’si de şirketlerin elinde bulunmaktadır.92
Kuveyt inşaat sektörünün ülke içerisinde önümüdeki 5 yıllık süreçte 8 milyar
dolararı özel sektör, 3 milyar doları da kamu olmak üzere toplam 11 milyar dolarlık
yatırım yapacağı ifade edilmektedir. Bu tutarın yap işlet devret projelerinin de hayata
geçirilebilmesi durumunda 40 milyar doları bulması beklenmektedir.93 Mevcut inşaat
yatırımlarının bir çoğu alış veriş ve eğlence merkezlerinin inşası çerçevesinde
gerçekleşmektedir.
Emlak piyasasında 2005 yılının ilk 9 aylık rakamlarına bakıldığında, satılan emlak
adedi itibariyle bir önceki yılın aynı dönemi ile kıyaslandığında %42.19 düşüş olmasına
rağmen, fiyat artışlarındaki yükselme nedeniyle toplam satış rakamı %56.1 lik bir artışla
11,832 milyar $ olarak gerçekleşmiştir.
Kuveyt emlak talebi, ülkedeki ekonomik gelişmelere bağlı olarak oluşan işyeri ve
yatırım amaçlı emlak talebi ile yine ekonomideki gelişmelere bağlı olarak ülkeye
çalışmak amacıyla gelen yabancılar ve artan nüfus nedeniyle oluşan konut talebi ile
yakından ilgilidir. Emlak piyasasını etkileyen diğer unsurlar ise; düşük faiz oranları, daha
önce diğer ülkelerde bulunan ve 11 Eylül sonrasında ülkeye dönen yatırımların konut
sektörüne yönelmesi, Irak Savaşının sona ermesi ile ülkede artan istikrar, düşük faizler,
artan petrol fiyatlarına bağlı olarak artan likidite, yabancı sermaye mevzuatının
uygulanmaya konulması ile ülkede faaliyet gösterecek yabancı firmaların yaratacağı
işyeri amaçlı emlak talebinde artış beklentisi, sanayileşme politikalarıdır. Bunlara bağlı
92
Global Investment House, Kuwait Economic and Strategic Outlook, January 2007
93
Global Investment House, Kuwait Economic and Strategic Outlook-VIII, December 2005
30
olarak ülkedeki inşaat faaliyetleri ve gayrimenkul sektörünün gelişmeye devam etmesi
beklenmektedir.
Sektör/Yıl 2001 2002 2003 2004 2005 Pay Değişim
(Milyon KD) % %
İnşaat 252,6 311,9 349,3 401,9 455,2 1,92 13.4
Gayrimenkul 873,7 969,8 1062 1095 1137 4,8 3,8
GSYİMH (Tüketici) 11312.3 10445.7 14253,5 17466 23588 100.0 35
Tablo 11- İnşaat ve Gayrimenkul Sektörlerinin GSYİMH içerisindeki payı –Cari
fiyatlarla (CBK, Quarterly Bulletin, October-December 2006)
İnşaat ve gayrimenkul sektörlerinin, 2005 yılında Kuveyt milli geliri içerisindeki
toplam payı %6,72 olarak gerçekleşmiştir.
(Adet, Milyon KD) Konut Yatırım Ticari Toplam
Emlak Satışları Sayı Değer Sayı Değer Sayı Değer Değer
1999 9,265 1,027 592 176 49 31 1,234
2000 8,790 937 686 143 32 16 1,096
2001 10,231 1,099 1,094 280 46 23 1,402
2002 13,895 1,482 2,528 742 69 57 2,281
2003 13,397 1,781 2,630 970 64 72 2,823
2004 11,064 1,705 2,213 973 76 76 2,755
200594 5,612 1,955 753 1,403 87 122 3,480
Tablo 12- Konut Satışları (Global Investment House, Kuwait Economic and Strategic
Outlook-VIII, December 2005)
1999-2005 döneminde gayrimenkul satışları içerisinde en yüksek payın konut
satışlarından kaynaklandığı, ancak 1999’da %83 olan konut satışlarının toplam
gayrimenkul satışları içerisindeki payının 2005 yılı ilk 9 aylık dönemde %56’ya
gerilediği, bu gerilemenin tamamına yakınının yatırım amaçlı gayrimenkullere kaydığı
görülmektedir. Ticari konut satışlarının aynı dönemdeki payı ise %1,4-3,5 arasında
olmuştur.
2006 yılının ilk 9 aylık rakamlarına bakıldığında aylık ortalama gayrımenkul satışı
591’yükselmiştir. 2005 yılında bu rakamın 554 olduğu görülmektedir. Ayrıca 2006 yılı
ilk 9 ayı itibariyle ortalama gayrımenkul fiyatı 246.000 KD olarak gerçekleşmiştir.95
Kuveyt tarafından verilen inşaat izinleri 2002 yılından itibaren önemli bir artış
göstermiştir. 2004 yılında bir önceki yıla göre ciddi bir düşüş gösteren inşaat izni sayısı
2005 yılında tekrar artışa geçmekle beraber hala 2003 rakamlarının çok altındadır.
94
İlk 9 ay rakamları
95
Global Investment House, Kuwait Economic and Strategic Outlook, January 2007
31
2005 %
Değişm
2000 2001 2002 200396 200497 200598 e
Toplam Yeni Yapı 3,013 3,234 5,560 2,803 1,404 2,011 % 43,23
Ticari 15 25 46 89 28 27 % -3,57
Yatırım 71 220 524 356 336 506 % 50,60
Sanayi 45 63 103 99 35 43 % 22,86
Konut 2,882 2,926 4,887 2,259 1,005 1,435 % 42,79
İlaveler 5,580 6,346 6,949 3,511 NA NA NA
Yenileme 1,942 2,297 1,584 978 81 112 % 38,27
Toplam 10,535 11,877 14,093 7,292 1,485 2,123 % 42,96
Tablo 13- İnşaat İzinleri (Global Investment House, Economic & Strategic Outlook IV)
Konut Refahı Kamu İdaresi (Public Authority for Housing Welfare) tarafından
2006 Mayıs ayı içerisinde “Yeni Kurulacak Şehirlerde” inşa edilecek konut projeleri için
yerel ve uluslararası müteahhitlik firmaları ön yeterlilik başvurusuna davet edilmişlerdir.
Söz konusu projeler kapsamında Sabiya bölgesinde 50.000, Al-Zour bölhgesinde
New Khairan City için 30.000, Arifjan’daki Sabah Al Salem City için 11.000, Mutlah
Side için 17.000 ve Abdali Jahra Side için 9400 konut yapılacağı açıklanmıştır.
Arifjan yerleşim bölgesi projesi kapsamında 20 yıllık bir süreç içerisinde 10
milyar dolarlık yatırımla yaklaşık 100.000 kişiye konut ve diğer tesislerin inşası
planlanmaktadır. Kheiran projesinin de 20 milyar dolara mal olması ve 40 milyon
metrekarelik konut inşa edilmesi planlanmaktadır.
Yine çeşitli kaynaklar Subiyah bölgesinde 25 kilometre karelik bir alanda “Silk
City- Madinat Al Hareer” adıyla yerleşim, ekonomi, eğlence, ticaret, eğitim, sağlık ve
kültür merkezi olacak çok maksatlı bir şehir kurulmasının planlandığını ifade etmektedir.
Proje kapsamında dünyanın en yüksek kulesi olması planlanan “Mübarek Tower”,
yediyüz bin kişilik nüfus için evler, yollar, havaalanları, hastaneler, stadyumlar, okullar
ve muhtelif kamu binaları inşa edilmesi planlanmaktadır. Şehrin inşası için 25 yıllık bir
süre zarfında 80 milyar dolar harcanacağı tahmin edilmektedir. 700 bin kişinin
yaşayacağı şehirde 430 bin kişiye de istihdam imkanı sağlanacaktır. Projenin incelenmesi
ve fizibilitesinin yapılması konusunda Başbakan tarafından 2006 Mart ayında Yüksek
Planlama ve Kalkınma Konseyine görev verilmiştir.
4.7. Enerji
Petrol
Petrol fiyatları 2002 yılında başlayan ve 2004’te hızlanan artış ivmesiyle, 2006’da
da devam etmiştir. Özellikle 2006’nın ilk yarısındaki fiyat artışı talep artışından
kaynaklanmıştır. 2006 yılında dünya petrol talebi önceki yıla göre %1 oranında artış
96
Ocak-Haziran 2003
97
Ocak-Haziran 2004
98
Ocak-Haziran 2005
32
göstermiş olup, talep artışında önemli tesiri olan Çin’in petrol ithalatı artışı %9.5
olmuştur. Ayrıca İran’ın takip ettiği dış politika, İsrail’in Lübnan’a saldırısı ve
Nijerya’nın üretimi kısması da petrol fiyatlarındaki artışa katkıda bulunmuştur.
2006 yılında varil başına ortalama OPEC referans fiyatı bir önceki yıla göre
%20.6’lık bir artış göstererek 61.08 $ seviyesinde gerçekleşmiştir. Aynı yıl Kuveyt ham
petrol ihracatı varil fiyatı ortalama 58.8899 $ olarak gerçekleşmiştir. Kuveyt Petrol üretimi
de 2005 yılında bir önceki yıla göre %3.8 tutarında artış göstermiş ve günlük ortalama 2.5
milyon varil olarak gerçekleşmiş, 2006’da da OPEC’in üretim artışının sınırlandırılması
baskısı nedeniyle bu üretim miktarı korunmuştur. 2006 Ağustos ayı itibariyle Kuveyt
ham petrolünün varil ihraç fiyatı yeni bir rekor kırarak 68.85 $’a yükselmiş, Londra Brent
tipi ham petrolün varil fiyatı ise 77.33 $’a ulaşmıştır.
2007 yılı başı itibariyle Kuveyt’in ispatlanmış petrol rezervinin 101.5 milyar varil
olduğu ifade edilmektedir.100 Söz konusu rezerv kapasitesi ile Kuveyt dünyanın dördüncü
büyük petrol ülkesidir. Suudi Arabistanla Kuveyt arasındaki tarafsız bölgede bulunan 5
milyar varillik rezervin Kuveyt’e ait %50’lik kısmı da göz önüne alındığında, Kuveyt’in
toplam rezervi 104 milyar varile ulaşmaktadır. Mevcut üretim rakamlarıyla söz konusu
rezervin 115 yıl daha yeteceği hesaplanmaktadır. Kuveyt’te petrol çıkartma maliyeti varil
başına 2 dolar civarındadır.
Kuveyt petrol üretimini ve petrokimya ve rafineri sektörlerini geliştirmek
amacıyla önemli projeler gerçekleştirmeyi planlamaktadır. 9 milyar $’a malolacağı
tahmin edilen “Project Kuwait” isimli Kuzey Petrol Sahalarının geliştirilmesi projesi ile
Kuveyt’in petrol üretiminin günlük 4 milyon varile çıkarılması hedefi kapsamında, 20
yıllık proje döneminde Rawdatain, Abdali, Sabriya ve Ratqa’yı kapsayan Kuzey petrol
sahalarından elde edilen petrol üretiminin 530 bin VG (bpd)’den 900 bin VG (bpd)’ye
çıkarılması ve 6 yıl süreyle bu seviyede tutulması amaçlanmaktadır. Mevcut Kuveyt
kanunlarının yabancı firmaların petrol ve gaz sektörlerinde doğrudan faaliyet
gösterebilmelerini engellemesi nedeniyle, projenin ihale süreci, kanunun Meclis
tarafından onaylanması sonrasında başlayabilecektir. Meclis içerisinde Kuzey petrol
sahalarının yabancı firmalar tarafından işletilmesine ciddi bir muhalefet olması nedeniyle,
hükümet geniş bir parlamento desteği almadan bu yönde adım atmaktan kaçınmaktadır.
Kuveyt’in halihazırda 900 bin VG kapasiteli Mina Al Ahmadi, Mina Al Abdullah
ve Shuaiba olmak üzere üç tane rafinerisi mevcut olup, 4. rafinerinin Al Zour bölgesinde
tesis edilmesi için çalışmalar devam etmektedir. Günlük 615.000 varil kapasiteli olması
düşünülen yeni rafineri gerçekleştiği takdirde bölgenin en büyük rafinerisi olacaktır. Yeni
rafineri için daha önce ihaleye çıkılmış, ancak 6.3 milyar $ kaynak ayrılan rafineri için en
düşük teklifin 15 milyar $ verilmesi nedeniyle ihale ertelenmiştir. İhaleye iki İtalyan, üç
Güney Kore, bir Amerikan ve bir de BAE firması katılmıştır. Tekrarlanacak olan ihalede
maliyet yine çok yüksek çıkarsa projenin askıya alınma ihtimali bulunmaktadır. KNPC
ayrıca söz konusu rafinerinin en çok %40’lık dilimi için yabancı ortak da
düşünebileceklerini açıklamıştır. Ayrıca rafinerinin inşa edileceği alana tarafsız bölgede
99
Global Investment House, Kuwait Economic and Strategic Outlook, January 2007
100
Energy Information Administration, US Government - http://www.eia.doe.gov/oiaf/ieo/oil.html
33
olması sebebiyle Suudi Texaco firması tarafından 1954 tarihli anlaşma gerekçe
gösterilerek itiraz edilmiştir. Suudi Arabistan ile Kuveyt arasındaki söz konusu tarafsız
bölge anlaşması gereğince bu bölgede inşa faaliyeti yasaklanmıştır. KNPC Genel Müdür
Yardımcısı Asad Al Saad, bu sorunların halledilememesi durumunda alternatif projelere
yöneleceklerini ifade etmiştir. Değerlendirilen alternatifler arasında sıvı ham petrolü gaza
çevirerek elektrik üretecek Entegre Kombine Gaz Çevrim projesi de bulunmaktadır. Yeni
rafinerinin tamamlanması halinde 190 bin VG kapasiteli Shuaiba rafinerisinin
faaliyetlerinin durdurulması planlanmaktadır. KNPC ayrıca mevcut iki rafineriyi 2011
yılına kadar 3 milyar $’lık bir yatırımla modernize etmeyi planlamaktadır.
Petrol ve petrokimya sektörünün geliştirilmesi amacıyla 2020 yılına kadar
yapılması planlanan yatırım tutarı 55 milyar $ olarak açıklanmaktadır. Bu tutarın önemli
bir kısmını 2010 yılına kadar yapılacak yatırımlar oluşturmaktadır.
Kuveyt Petrol Şirketi Başkanı Genel Müdürü Farouk Al Zanki’nin 2006 Kasım
ayında yaptığı bir açıklamaya göre gelecek 20 yıl içerisinde yeni petrol çıkarma
faaliyetleri için 26 milyar $ tutarında bir kaynak ayrılmıştır.
Kuveyt, 1975 yılında ülkedeki petrol faaliyetlerini devletleştirmiştir. 1980 yılında
tamamlanan devletleştirme sonrasında Petrol ile ilgili faaliyetler yürütmek amacıyla
Kuwait Petroleum Corporation (KPC) isimli firma kurulmuştur. Başbakanın
başkanlığında toplanan Petrol Yüksek Konseyi (Supreme Petroleum Council) üretim
politikasını belirlemekte ve yatırım kararlarını almaktadır.
KPC üç tanesi petrol arama ve üretimi ile ilgili olan toplam sekiz şirketi kontrol
etmektedir.
Kuwait Petroleum Company Petrol ile ilgili faaliyetleri gerçekleştiren firmaların
(KPC) bağlı olduğu ana firma
Kuwait Oil Company (KOC) Kara ve deniz tüm petrol arama ve çıkarma
Kuwait National Petroleum Co. Petrol rafinerileri, akaryakıt dağıtımı, akaryakıt dağıtım
(KNPC) firmalarına petrol ürünleri temini
Kuwait Oil Tankers Co. Petrol taşımacılığı
(KOTC)
Kuwait Foreign Petroleum Yurtdışında petrol arama ve çıkarma, Güney Doğu
Exploration Company Asya ve Kuzey Afrikada etkin olup, halen günlük 35
(KUFPEC) bin varil petrol üretmektedir.
Kuwait Gulf Oil Co. (KGOC) Suudi Aramco ile birlikte Tarafsız bölgedeki petrol
sahalarını işletilmesi.
Petrochemical Industries Co. Gübre ve petrokimya ürünleri üretim ve pazarlaması.
(PIC) Halen yıllık 850.000 ton amonyak ve 792.000 ton üre
üretimi gerçekleştirmektedir.
Kuwait Aviation Fueling Co. Havayolu firmalarına yakıt temini
Kuwait Petroleum International Yurtdışında petrol refinerileri, akaryakıt istasyonları
(KPI-Q8) işletilmesi, petrol ürünleri dağıtımı, pazarlanması
Tablo 14- Kuwait Petroleum Company (KPC) iştirakleri ve faaliyet konuları
34
Üretilen 2,5 milyon VG petrolün 290-300 bin VG’si yurtiçinde kullanılmakta,
kalanı ise rafine petrol ürünleri veya ham petrol olarak ihraç edilmektedir.
Kuveyt 2020 yılına kadar petrol üretimini 4 milyon VG’ye yükseltmek amacıyla
çeşitli çalışmalar yapmaktadır. Mevcut petrol alyapısının ve ihraç tesislerinin
geliştirilmesi ve yenilerinin inşası, yeni petrol sahalarının üretime açılması, yeni rafineri,
petrokimya tesisleri inşası, mevcut rafinerilerin modernizasyonu konularını kapsayan
projeler planlanmaktadır.
Kuveyt petrokimya sanayi 60’lı yıllarda kurulmaya başlanmış olup, Petrochemical
Industries Co. (PIC) halen yıllık 850.000 ton amonyak ve 792.000 ton üre üretimi
gerçekleştirmektedir. PIC ve Union Carbide ortaklığı ile 1995 yılında kurulan EQUATE
firması da yıllık 650 bin ton etilen, 350 bin ton etilen glikol ve 450 bin ton polietilen
üretmektedir. Bu firmanın OLEFINS II projesinin 2008 yılında gerçekleşmesi ile üretim
kapasitesinin iki katına çıkması beklenmektedir.
2003 ve 2004 yıllarında küresel büyümenin yüksek seviyelerde gerçekleşmesi
petrol talebindeki artışı olumlu etkilemiş ve petrol talebi %3.1 artarak 82,5 milyon VG’ye
yükselmiştir. 2006 yılında petrol talebi günlük 84.13 milyon varil olmuştur. Talep
artışının %26’sı ABD, %35’i ise Çin’deki talep artışından kaynaklanmıştır.
Dünya petrol talebine bakıldığında, talebin %58.5’inin OECD ülkelerinden,
%41.5’inin ise diğer ülkelerden kaynaklandığı görülmektedir. ABD 21,1 milyon VG’lik
talep ile toplam talebin %25’ini oluşturmaktadır. Son yıllarda sağladığı yüksek büyüme
oranlarının etkisiyle Çin, ikinci büyük tüketici konumuna gelmiştir. OECD üyesi Avrupa
Ülkeleri ise toplam talebin %18.9’unu oluşturmaktadır. Ancak, Avrupa ülkelerindeki
büyüme oranlarında meydana gelen duraklama bu ülkelerin petrol taleplerinin yatay
sayılabilecek seviyelerde oluşmasına sebep olmaktadır.
Talep % Talep Payı
(Milyon V/Gün)
2004 2005 2006 2007 2005 2006 2007
Kuzey Amerika 25,33 25,51 25,31 25,47 30,6 30,1 29,8
Batı Avrupa 15,62 15,51 15,49 15,50 18,6 18,4 18,2
OECD Pasifik 8,53 8,59 8,45 8,45 10,3 10 9,9
OECD Toplamı 49,48 49,61 49,25 49,42 59,6 58,5 57,9
Gelişmekte Olan Ülkeler 21,59 22,44 23,04 23,62 26,9 27,4 27,7
Çin 6,52 6,54 7,16 7,62 7,9 8,5 8,9
Toplam Talep 82,28 83,29 84,13 85,39 100 100 100
Tablo 15- Petrol Talebi (OPEC) (2007 rakamları tahmin)
1997-1998 yılları arasında yaşanan küresel krize bağlı olarak azalan petrol talebi
nedeniyle 10 $/varilin altına kadar düşen petrol fiyatları, bu tarihten sonra değişkenlik arz
etmekle beraber yükseliş eğilimi içerisinde olmuştur. Petrol fiyatlarının önemli yükseliş
ve düşüşler gösterdiği 2002 yılında ortalama petrol fiyatı %3 artarken, artış oranı 2003
35
yılında %22, ve 2004 yılında %21, 2005 yılında % 51.9 ve 2006 yılında da %20.6
olmuştur.
$/varil KUVEYT OPEC OPEC DIŞI ABD DÜNYA
1998 11.36 11.69 11.98 11.57 11.82
1999 16.06 16.66 16.91 16.64 17.01
2000 25.27 26.44 27.19 26.68 27.07
2001 22.34 23.01 22.45 21.56 22.73
2002 23.55 23.45 23.49 22.86 23.47
2003 26.79 28.75 28.61 28.28 28.66
2004 32.57 34.69 34.60 34.28 34.64
2005 50.33 53.30 52.18 51.24 52.65
2006101 58.88102 61,08103 58.02 56.68 58.80
Tablo 16- Petrol Fiyatları (US Energy Information Administration, World Crude Oil
Prices)104
Petrol fiyat artışlarına ilişkin çeşitli kaynaklar tarafından yapılan
değerlendirmelerde petrol fiyatlarının, küresel ekonomik büyümeye bağlı olarak artan
enerji ihtiyacı, petrol üreticisi ülkelerin olası talep artışlarını karşılayabilecek yedek
kapasiteye sahip olmayışları ve buna bağlı olarak petrol kaynaklarının artan arzı
karşılayabilmesine ilişkin endişeler, petrol üreticisi ülkelerin karşı karşıya bulunduğu
politik riskler, rafineri kapasitesinin yetersiz oluşu, ve mevcut rafinerilerin OPEC ülkeleri
tarafından piyasaya sürülebilecek ilave petrolün işlenmesinde yetersiz oluşu, petrolün
fiyatlandırılmasında kullanılan ABD $’ının değer kaybı, savaş sonrası dönemde Irak’ın
petrol üretiminin beklentilerin altında kalması, İran’ın nükleer programından kaynaklanan
gerginlik ve Nijerya’da yaşanan karışıklıklar gibi çeşitli nedenlere bağlı olarak artış
gösterdiği belirtilmektedir.
Elektrik
Son 30 yıl içerisinde ülkede hem kişi başı, hem de genel elektrik tüketimi çok
hızlı bir artış göstermiş olup, elektrik fiyatlarının devlet tarafından sübvanse edilmesi ile
ekonomideki ve nüfusdaki büyüme nedeniyle gelecek on yıl içerisinde de bu eğilimin
artarak devam edeceği beklenmektedir. Kuveytliler kişi başına ortalama yıllık 13 bin
KWh elektrik tüketmektedirler. 2006 yılı elektrik üretimi toplamı 47,639 milyon KWh,
tüketimi ise 41,604 KWh oalrak gerçekleşmiştir105.
Kuveyt’te 9200 Megavat kapasiteli beş adet elektrik santrali mevcuttur. Talebin
7500 Megavat olması nedeniyle, Al Zour bölgesinde yatırım bedeli 2 milyar dolar
tutarında 2500 Megavat kapasiteli yeni bir santralin devreye sokulması planlanmaktadır.
Buna ilave olarak gazla çalışacak 1000 Megavat kapasiteli iki adet çevrim santrali de
kurulması düşünülmektedir.
101
2006 ilk üç aylık ortalama rakamlarıdır.
102
Global Investment House, Kuwait Economic and Strategic Outlook, January 2007 (Yıllık gerçekleşen)
103
Ibid
104
Üç aylık ortalama rakamlar ortalaması alınarak hesaplanmıştır
105
MOP Statistical Review 2007
36
Doğalgaz
Kuveyt geçmiş dönemlerde komşularına oranla serbest gaz imkanları kısıtlı olan
bir körfez ülkesi olagelmiştir. Günlük 25.4 milyon metreküp olan mevcut doğal gaz
üretiminin çoğu petrol üretiminin yan ürünü olarak elde edilen gazdan kaynaklanmıştır.
Bu gazın büyük bir kısmı petrokimya sanayinin ihtiyacını karşılamada kullanılmıştır.
Kuveyt gaz alımı konusunda Irak, Katar ve İran ile görüşmelerde bulunmakta olup, İran
ve Irak ile ön anlaşmalar imzalanmıştır. Doğal gaz konusunda 25 trilyon metreküplük
rezerviyle en önemli oyuncu olan Katar ile görüşmeler, Suudi Arabistan’ın engellemeleri
yüzünden kesintiye uğramıştır.
Bununla beraber 2006 Mart ayı içerisinde Enerji Bakanı Şeyh Ahmed Fahad El
Sabah tarafından yapılan bir açıklamada, Kuzey Kuveyt’te 1 (Bir) trilyon metreküp
tutarında serbest doğal gaz ve 13 milyar varil petrol rezervi bulunduğu belirtilmiştir.
Doğal gaz üretimine 2007 Aralık ayında başlanacağı açıklanmış olup, hedeflenen üretim
miktarı günlük 175 milyon kübik fit civarındadır. Bu rakamın 2010’da 1 milyar kübik fite
ulaşması beklenmektedir. Basra körfezinde Suudi Arabistan ile paylaşılan Dorra
bölgesinde de 200 milyar metreküplük bir doğalgaz rezervi tespit edilmiş olup, yakında
üretime başlanacak olan sahada hedeflenen üretim miktarı günlük 17 milyon metreküptür.
Buradan elde edilen gaz Suudi Arabistan ile eşit olarak paylaşılacaktır. Yine 2006
Haziran ayı içerisinde Kuwait Oil Company tarafından yapılan bir açıklamada Batı
Kuveyt sahalarında 142 milyar metreküp tutarında serbest doğal gaz daha bulunduğu
açıklanmıştır.
Yeni bulunan gaz rezervlerine karşın artan elektrik, petrokimya ve desalinasyon
tesisleri enerji ihtiyacı nedeniyle komşulardan gaz alımına ilişkin çalışmalara devam
edileceği açıklanmaktadır.
4.8. Doğal Kaynaklar ve Madencilik
Kuveyt, enerji bölümünde ele alınan petrol ve doğal gaz haricinde ciddi manada
başka doğal kaynaklara ve madencilik faaliyetlerine sahip değildir.
4.9. Para ve Sermaye Piyasaları
Kuveyt Borsası, 2001 yılı sonrasında önemli bir artış eğilimi içerisinde olmuştur.
2001 yılında 1709,4 olan borsa endeksi, 2002 yılında %39,0, 2003 yılında %101,7, 2004
yılında %33,8 artarak, 2004 yılı sonunda 6409,5’e yükselmiştir. 2005 yılı sonu itibariyle
11445.1’e çıkan endeks, 2006 yılında 10067’ye gerilemiştr.
Borsada işlem gören hisselerin toplam değeri 2005 sonu itibariyle 29,16 milyar
$’a ulaşmıştır. Borsada işlem gören hisselerin değeri itibariyle sırasıyla %39.2 ile yatırım
şirketleri, %21.9 ile gayrımenkul şirketleri ve %14.6 ile hizmet sektörü şirketleri
gelmektedir.
37
Kuveyt borsasında 15’i yabancı olmak üzere toplam 158 firmanın hisse senetleri
işlem görmektedir. 2005 yılı sonu itibariyle bunlardan 152 tanesi kar açıklamış olup,
toplam karları 8,211 milyar $ olmuştur.
Kuveyt Borsası 2002 2003 2004 2005 2006
Toplam İşlem Hacmi (Milyon KD)
6681.1 16253 15275.8 28420 17333
Toplam Anlaşma Sayısı (1000
521.3 1082.2 1057.3 1955.5 1492.5
Anlaşma)
Borsa Endeksi ) (29 Aralık
2375.3 4790.2 6409.5 11445.1 10067.4
1993=1000)
Tablo 17- Temel Borsa Göstergeleri (CBK Quarterly Bulletin, October-December 2006)
Kuveyt Merkez Bankası tarafından yapılan bir açıklamada, 11 Mayıs 2006
Perşembe günü itibariyle Kuveyt Dinarının Amerikan Doları karşısında %1 oranında
revalüe edildiği bildirilmiştir. Söz konusu revalüasyon 17 aydan bu tarafa ilk defa
gerçekleştirilmektedir. Bu çerçevede daha önce 292 fils olan 1 Amerikan Doları, 289.1
Fils düzeyine gerilemiştir (1 Kuveyt Dinarı = 1000 Fils) . Kuveyt Dinarının Amerikan
dolarına bir marj içerisinde endeksli olmasına rağmen, uygulamanın Amerikan dolarının
Dünya piyasalarında değerindeki düşmenin telafi edilmesi ve Kuveyt ekonomisindeki
enflasyonist baskının azaltılması amacıyla gerçekleştiği değerlendirilmektedir. Kuveyt’te
Tüketici Fiyat Endeksi enflasyon oranları 2005 için %4.3, 2006 yılı için % 3.3 olarak
gerçekleşmiştir.
4.10. Son Yılda Ekonomiyi Etkileyen İç ve Dış Olaylar
15 Ocak 2006 tarihinde sabık Kuveyt Emiri Şeyh Jaber al-Ahmad al-Sabah vefat
etmiştir. Şeyh Sabah 1977’den bu tarafa Kuveyt’i idaresi altında bulundurmaktaydı.
Kuveyt siyasi eliti, ciddi bir yönetim krizine yol açmadan, Şeyh Sabah’ın uzak bir kuzeni
olan ve 1978’den bu tarafa veliaht prens olan Şeyh Saad al-Abdullah al-Sabah’ın sağlık
sorunları nedeniyle Emirlikten feragat etmesini sağlayarak, Başbakan olan Şeyh Sabah al-
Ahmad al-Sabah’ın Emirlik makamına gelmesine imkan hazırlamıştır.
7 Şubat 2006 tarihinde yayımlanan bir Emirlik Genelgesiyle, Şeyh Nawaf Al-
Ahmad Al-Jaber Al-Sabah Veliaht Prensliğe aday gösterilmiş ve Parlamento çoğunluğu
tarafından onaylanarak veliaht ilan edilmiştir. Şeyh Nasser Al-Mohammed Al-Ahmad Al-
Sabah da yeni Başbakan olarak atanmıştır.
21 Mayıs 2006 tarihinde Kuveyt Emiri Şeyh Ahmad Al – Sabah anayasal yetkisini
kullanarak parlamentoyu feshetmiştir. 29 Haziran 2006 tarihinde erken seçime gidilmesi
kararı alınmıştır.
38
Fesih kararının, 50 üyeli meclis çoğunluğunu 29 milletvekili ile ellerinde
bulunduran muhalefet bloğu ile hükümet arasında bir süredir seçim bölgesi sayısı
konusunda devam eden tartışma ve akabinde muhalefetin Kuveyt tarihinde ilk olarak
Emirin yeğeni olan Başbakanı Meclisde sorgulama talebi üzerine verildiği
değerlendirilmektedir. Siyasi krizin nedeni olarak, mevcut 25 bölgeli seçim sisteminde
bazı bölgelerin daha az sayıda seçmenle milletvekili çıkartmasına imkan verilmesi,
muhalefet bloğunun ise daha adil olacağını düşündükleri 5 seçim bölgesi konusunda
ısrarlı tavrı gösterilmektedir. Yeni seçim de yine 25 seçim bölgesi uygulaması üzerinden
yapılmıştır.
Parlamenter sisteme geçilen 1963 yılından itibaren Kuveyt tarihinde sonuncusuyla
birlikte 1976, 1986, 1996 ve 2006 yıllarında dört defa meclis feshedilmiştir. İlk defa 2005
yılında tam olarak siyasi hak sahibi yapılan kadınlar, 2006 Haziran ayında yapılan
seçimlerde Kuveyt tarihinde ilk kez oy kullanıp, aday olabilmişlerdir.
Kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilmesinden bir ay sonra, Haziran 2005’te ilk
defa bir kadın, Massouma Al-Mubarak bakan olarak atanmış ve Planlama Bakanlığı ile
İdari Kalkınma İşlerinden sorumlu Devlet Bakanlığı makamına getirilmiştir. 25 Mart
2007 tarihinde kurulan 24. hükümette ise kadın bakanlar olarak Dr. Massouma Saleh Al-
Mubarak’e Sağlık Bakanı ve Nuriya Al Sebih’e Eğitim ve Yüksek Eğitim Bakanı olarak
görev verilmiştir.
2006 yılının iktasadi açıdan önemli diğer gelişmelerini şu şekilde sıralayabiliriz:
- Kuveyt Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından ABD merkezli Citibank’a
Kuveyt’te şube açma izni verilmiştir. Banka için 15 milyon KD’lik bir yatırıma izin
verilmiş ve iki yıl süresince vergiden muaf tutulmuştur.
- Ocak 2006 ayı gayrımenkul satışları Aralık 2005’e kıyasla %6.6 artarak 435
milyon $’a ulaşmıştır. Artışa daha ziyede konut ve ticari bina satışları neden olmuştur.
- 2006 Mart ayında sona eren mali bütçe yılı sonunda elde edilen kamu gelirleri
47 milyar $ olarak açıklanmıştır. Bu gelirin 44.4 milyar $’ı petrol 2.6 milyar $’ı da petrol
dışı gelirlerden elde edilmiştir.
- 2006/07 dönemi için açıklanan bütçe tahmininde devlet emeklilik fonlarına
aktarılacak 7 milyar $ tutarındaki katkı nedeniyle bütçenin 8.1 milyar $ açık vereceği
öngörülmüştür. Bütçe gelirlerinin düşük tutulması tahmini petrol fiyatlarının gerçekleşen
rakamların çok altında tutulmasından kaynaklanmaktadır.
- Kuveyt Merkez Bankası Temmuz 2006’da KD iskonto haddini 25 baz puan
arttırarak %6.25 olarak belirlemiştir.
- Maliye Bakanlığı tarafından yapılan bir açıklamada 23 firmada yer alan kamu
hisselerinin şeffaflığı sağlamak amacıyla özelleştirileceği ifade edilmiştir. Listede Bank
of Kuwait and the Middle East, Kuwait Finance House, Kuwait Investment Company,
Industrial Bank of Kuwait, Livestock Transport and Trading Company, Agricultural Food
39
Products Company, United Agricultural Production Company, Kuwait International
Investment Company, Kuwait Food Co. (Americana), Kuwait International Fair
Company gibi firmalar yer almaktadır.
- Kuveyt’in petrol üretimini arttırmak için 2020’ye kadar ortalama her yıl 2 milyar
$ yatırım yapacağı açıklanmıştır.
5. EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLER
5.1. Genel Durum
Kuveyt ekonomisinin 2005 yılındaki %8.1106’lik reel büyüme oranının ardından,
2006 yılında da % 6.5 – 7 arasında büyümesi beklenmektedir. Aynı oran EIU raporlarına
göre %10.6 olarak tahmin edilmektedir. Her iki değerlendirme de 2006 yılı için yüksek
bir büyümeye işaret etmektedir. Nominal GSYİH artışının ise %15 seviyesinde olması
beklenmektedir. 2005 yılında fertbaşına GSYİH 27.006 $ iken bu rakamın 2006 yılında
30 bin $ sınırını aşması mümkün gözükmeketdir.
Petrol fiyatları 2002 yılında başlayan ve 2005’te hızlanan artış ivmesiyle, 2006’da
tarihi rekor düzeyine ulaşmıştır. 2005 yılında varil başına ortalama 48.7 $ olan Kuveyt
hampetrol ihraç fiyatı, 2006 yılı ortalaması olarak %21’lik artışla varil başına 58.9 $
olarak gerçekleşmiştir. Bununla birlikte 2006 yılı üretim miktarı bir önceki yılla aynı
düzeyde kalmıştır. Gelecek dönemde petrol fiyatları dünya petrol talebine, jeopolitik
gerginliklerin iyi yönetilip yönetilmemesine, ve belli başlı büyük ekonomilerin büyüme
potansiyellerine bağlı olarak değişecektir.
Kuveyt Merkez Bankası verilerine göre 2006 yılı içinde toplam gelirlerde petrol
gelirlerindeki artıştan kaynaklanan önemli bir yükselme söz konusudur. 2006 Mart ayı
sonu itibariyle 2006-2007 mali yılı gerçekleşen gelir 53,842 milyar $ olmuştur. Bu
rakamın 50,985 milyar $’ı petrol gelirlerinden elde edilmiş olup, petrol gelirleri toplam
gelirlerin %94,7’sine tekabül etmektedir. Aynı yıla ait kamu giderleri ise 23,456 milyar $
olarak gerçekleşmiştir.
5.2. Ödemeler Dengesi ve Sermaye Hareketleri
5.2.1. Cari İşlemler Dengesi
2006 yılında Kuveyt ticaret fazlası 39,685 milyar $ ile tüm zamanların en yüksek
performansını göstermiştir. 2006 yılı toplam ihracatının %95,6 lık bir yüzdesine tekabül
eden 53,130 milyar $’ı petrol ihracı olmak üzere toplam ihracat 55,667 milyar $ olarak
gerçekleşmiştir. Aynı yıl ithalat 15,982 milyar $ olarak gerçekleşmiştir.
106
Global Economic Research - Kuwait Global Investment House
January 2007 Kuwait Economic & Strategic Outlook
40
5.2.2. Sermaye Hareketleri
2005 yılında yurtdışına yapılan sermaye yatırımlarının bir göstergesi olarak
sermaye ve finans hesabı açığı 28,116 milyar $’a ulaşmıştır. Doğrudan yatırımlar,
portfolyo yatırımları ve diğer yatırımlar da sırasıyla 4,890 milyar $, 7,722 milyar $ ve
16,297 milyar $ ile söz konusu açığa katkıda bulunan kalemler olmuştur.
5.2.3. Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları
2005 yılında Kuveyt Merkez Bankası verilerine göre yurtdışına yapılan doğrudan
sermaye yatırımı 5,143 milyar $ olup, bunun 0,729 milyar $’ı devlete aittir.
Kuveyt’e yapılan doğrudan yabancı sermaye yatırımlarına ilişkin olarak bahse
konu Bakanlığın yayınladığı ödemeler dengesi verilerinde bir bilgi bulunmamakla
beraber, Kuveyt Yabancı Sermaye İdaresinden (Kuwait Foreign Investment Bureau) elde
edilen verilerde, 8/2001 sayılı kanun çerçevesinde 2003 yılından itibaren ülkeye yabancı
sermaye yatırımı kabul edilmeye başlandığı ve bu çerçevede halihazırda 112 milyon $’ı
Fransa, 1,336 milyar $’ı ABD, 812 milyon $’ı İngiltere ve 1,451 milyar $’ı Hollanda’ya
ait olmak üzere Kuveyt’te toplam 3,712 milyar $ doğrudan yabancı sermaye yatırımı
bulunduğu tespit edilmiştir. Söz konusu yatırımın 2,712 milyar $’ı sanayi, 1 milyar $’ı
hizmetler sektöründe yer almaktadır.
2005 yılında Kuveyt’e yapılan doğrudan yabancı sermaye yatırımı 250 milyon $
olup, 2006 yılı dahili doğrudan yabancı sermaye yatırımı performans indeksine göre
Kuveyt sıralamada 132. sıradadır.107
5.3. Yıl İçinde Alınan Ekonomik Önlemler ve Uygulamalar
Kuveyt Bakanlar Kurulu her sene devlet bütçe gelirlerinden “Kuveyt Gelecek
Nesiller Fonu”na aktarılan miktarı %10’dan %15’e yükseltmiştir.
Kuveyt Maliye Bakanlığınca gelecek beş yıl içerisinde altyapı projeleri ve yol
çalışmalarına 3.7 milyar dolar harcanacağı açıklanmıştır.
Kuveyt Parlamentosu Mali Komitesi, yabancı firmalarca elde edilen gelirler
üzerindeki %55 olan vergi oranlarının %15 e indirilmesini içeren bir yasa teklifini olumlu
olarak incelemeyi sonuçlandırmıştır.
Kuveyt Petrol Şirketi 1 milyar dolara mal olacak yeni bir petrol ihraç tesisi için
ihaleye çıkma planlarını kamuoyuna açıklamış olup, projenin Kuveyt’in petrol üretimini
ilk aşamada bu yıl içerisinde günlük 3 milyon varile yükseltmesi planları kapsamında
gündeme geldiği belirtilmiştir.
107
UNCTAD, World Investment Report 2006
41
Kuveyt Enerji Bakanı Şeyh Ahmad Fahad Al Sabah, iki mega petrokimya tesisi
inşa edileceğini açıklamıştır. Söz konusu iki olefins ve aromatik tesisi kamuya ait olan
Petrochemical Industries Company (PIC) ve Amerikan Dow Chemical şirketi arasında
joint venture olarak toplam 3.4 milyar dolar bedelle inşa edilecek ve 2008 de faaliyete
geçecektir.
Meclis Mali ve İktisadi İşler Komitesi, Kuzey Kuveyt petrol sahalarının
geliştirilmesi projesi “Project Kuwait”e ilişkin taslak kanunu bazı değişikliklerle
onaylamıştır. Bu çerçevede kanunun sadece Rawdatain, Abdali, Sabariya ve Ratka
sahalarını içeren dört Kuzey sahası için geçerli olması, ihaleyi kazanacak uluslararası
petrol şirketleri konsorsiyumunun petrol çıkartmadaki payının sadece 20 yılla
sınırlandırılması, bu sürenin yenilenmemesi ve projenin %80 Kuveytli istihdam etmesi,
ayrıca projenin ticari acentalar olmaksızın doğrudan yabancı firmalarla yeni kurulacak
kamu şirketi Tanmiya Petrol Company arasında imzalanması şart koşulmuştur.
Kuveyt Merkez Bankası, National Bank of Abu Dhabi ve HSBC Bank Middle
East Ltd. ve Citibank’a Kuveyt’te şube açma izni vermiştir. 2004 yılında Boubyan
Islamic Bank’ın Kuwait Finace House’un islami banka olma tekelini kırmasından sonra,
Kuwait Real Estate Bank da üçüncü islami banka olma niyetini açıklamıştır.
Kuveyt Merkez Bankası tarafından yapılan bir açıklamada, 11 Mayıs 2006
Perşembe günü itibariyle Kuveyt Dinarının Amerikan Doları karşısında %1 oranında
revalüe edildiği bildirilmiştir. Söz konusu revalüasyon 17 aydan bu tarafa ilk defa
gerçekleştirilmektedir. Bu çerçevede daha önce 292 fils olan 1 Amerikan Doları 289.1
Fils düzeyine gerilemiştir (1 Kuveyt Dinarı = 1000 Fils) . Kuveyt Dinarının Amerikan
dolarına bir marj içerisinde endeksli olmasına rağmen, uygulamanın Amerikan dolarının
Dünya piyasalarında değerindeki düşmenin telafi edilmesi ve Kuveyt ekonomisindeki
enflasyonist baskının azaltılması amacıyla gerçekleştiği değerlendirilmektedir. Kuveyt’te
Tüketici Fiyat Endeksi enflasyon oranları 2005 için %4.3, 2006 yılı için % 3.3 olarak
gerçekleşmiştir.
5.4. Dış Ticaret
5.4.1. Genel Durum
2006 yılında Kuveyt ticaret fazlası tüm zamanların en yüksek performansını
göstermiştir. 2006 yılı toplam ihracatının %95,6 lık bir yüzdesine tekabül eden 53,130
milyar $’ı petrol ihracı olmak üzere toplam ihracat 55,667 milyar $ olarak
gerçekleşmiştir. Aynı yıl ithalatın 15,982 milyar $ olarak gerçekleşmesi ile 39,685 milyar
$ dış ticaret fazlası verilmiştir.
2006 yılı petrol dışı ürün ihracatına bakıldığında yıl sonu itibariyle bir önceki yıla
göre %5.2’lik artışla 2,536 milyar $’a ulaşıldığı görülmektedir. Bu rakamın 218 milyon
$’ı gübre, 1,199 milyar $’ı etilen ürünleri ve 477 milyon $’ı diğer ürünler olup toplam
1,895 milyar $’ı yerli üretimdir. 640 milyon $’lık kısım ise re-export olarak ihraç
edilmiştir.
42
Kuveyt’in 2006 yılı ithalatı bir önceki yıla göre %8.6 lık bir azalışla 15,82 milyar
$ olarak gerçekleşmiştir.
5.4.2. Dış Ticaret Mevzuatı
Kuveyt, 2003 yılı Ekim ayı itibariyle Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleri
arasında oluşturulan Gümrük Birliği kapsamında ortak gümrük tarifesi uygulamasına
geçtiğini açıklamıştır. Önemli kısmı gıda ve tarım ürünlerinden oluşan 417 kalem ürün
grubuna ise herhangi bir gümrük vergisi uygulanmamaktadır. Tütün mamullerine
uygulanan vergi oranı %100’dür. Bu ürünlerin dışında kalan ürünlere uygulanan vergi
oranı %5’tir.
Kuveyt ithalata uygulanan gümrük vergisi oranlarında değişiklikler
yapabilmektedir. Kuveyt Sanayi İdaresi tarafından uygulanan sanayi teşvikleri
kapsamında ülkedeki sanayi yatırımları için ihtiyaç duyulan makina, ekipman ve
hammadde ithalatına gümrük muafiyeti sağlanmaktadır.
Kuveyt tarafından ithalata uygulanan gümrük vergileri www.musavirlikler.gov.tr
adresinin ilgili bölümlerinden temin edilebilir. İthalat esnasında gümrük vergisi dışında
alınan herhangi bir fon ve KDV uygulaması bulunmamaktadır.
Kuveyt halk sağlığının korunması, tüketici güvenliği, ulusal güvenlik, dini ve
kamu ahlakı ve çevrenin korunması amacıyla International Conformity Certification
Program (ICCP) isimli bir uygunluk belgelendirme programı oluşturmuştur. Ürünlerin
teknik düzenlemeler ve standardlara uygunluğunu sağlamayı amaçlayan program
kapsamında yer alan ürünler; çeşitli elektrikli makina ve ekipmanlar, taşıt araçları ve araç
lastikleri, boya ve taşıt araçlarında kullanılan yağlar, temizlik kağıtları, melamin mutfak
eşyası, çimento, alçı, briket, plastik elektrik kanalları ve bağlantı elemanlarıdır. Sanayi
İdaresi web sayfasından (www.pai-iccp.com) konuyla ilgili daha detaylı bilgi alınması
mümkündür.
Kuveyt’e yapılacak gıda ve sağlık ürünleri ithalatı, ithalata konu malın türüne
göre özel uygulamalara ve belgelendirmeye tabi olabilmektedir.
Kuveyt’in İsrail’e uyguladığı boykot nedeniyle bu ülke ile ticaret yapılması ve
İsrail menşeili ürünlerin ülkeye girişi yasaktır. Ayrıca domuz eti ve domuz ürünleri ile
alkol ve alkollü bazı maddelerin ülkeye ithalatı yasaktır. Kuveyt tarafından ithalatı
yasaklanan bazı ürünler ekte yer almaktadır. Ayrıca, Kuveyt ürün ithalatlarını belirli bazı
ülkelerle sınırlı tutarak yasaklayabilmektedir.
Kuveyt ülkedeki ekonomik duruma bağlı olarak bazı malların ihracatına da
yasaklamalar getirebilmektedir. Demir çelik ürünleri ihracatı, ülkenin demir çelik
ihtiyacının karşılanmasında yaşanabilecek sıkıntıların önlenmesi ve demir çelik hurdaları
ihracatı ülkedeki sanayicilerin uygun fiyattan hammadde bulabilmelerinin sağlanması
amacıyla yasaklanmıştır. Hurda bakır ve pirinç ihracı ise Savunma Bakanlığı ile Elektrik
ve Su Bakanlıklarının (eski Enerji Bakanlığı) iznine bağlanmıştır.
43
Ülkedeki ekonomik ve ticari faaliyetleri düzenleyen diğer bir önemli husus ise
Kuveytlilere ve Kuveyt’te kurulan firmalara sağlanan avantajlardır. Mevcut düzenlemeler
ile kamu alımlarına ilişkin ihalelerde Kuveytli firmalara %10, KİK ülkeleri ürünlerine ise
%5 fiyat avantajı sağlanmaktadır. 2004 yılında Kuveyt kamu alımlarında yerli ürünlere
sağlanan fiyat avantajının %15’e çıkartılmasına ilişkin bir karar almıştır. Ancak, bu
kararın uygulanması için değişikliğin KİK tarafından onaylanması gerekmektedir.
Kamu alımlarında yabancılara getirilen diğer bir sınırlama ülkedeki ihale
sisteminin, yabancı firmaların uluslararası ihaleler dışındaki ihalelere katılabilmelerini
önlemesidir. Ayrıca, 31.8.2005 tarih ve 13/2005 sayılı Maliye Bakanlığının Offset
programının yeniden uygulamaya konulmasına ilişkin kararı çerçevesinde, sivil ihalelerde
petrol sektörü hariç olmak üzere 10 milyon KD’yi (34 milyon $) , askeri ihalelerde ise 3
milyon KD’yi (10,2 milyon $) aşan ihaleleri üstlenen yabancı firmalara ihale nakit
bedelinin %35’i oranında offset yükümlülüğü getirilmektedir. Söz konusu oranla
belirlenen değer nominal değer olup, gerçek offset değeri bu rakamın iktisadi faaliyet
sahasına göre belirlenen bir çarpan faktörü ile bölünmesi ile elde edilmektedir. Offset
kapsamına giren ihaleyi alan yabancı firmanın şartsız olarak ihale bedelinin %6’sı
oranında mali teminat vermesi gerekmektedir.
Kuveyt ile ilgili yapılan pek çok değerlendirmede, ülkenin uyguladığı gümrük
vergisi oranlarının düşük olması nedeniyle Kuveyt’in serbest bir ticaret sistemine sahip
olduğu belirtilmektedir. Ancak, ülkede yabancı faaliyetlerine getirilen kısıtlamalar, ticaret
ve ekonomik faaliyetleri düzenleyen uygulamaların değişkenliği ve açık olmayışı, vergi
sistemi, kamu alımlarında yerli firmalara sağlanan avantajlar, acentalık sistemi gibi pek
çok husus nedeniyle Kuveyt serbest bir ekonomi olmaktan oldukça uzaktır.
5.4.3. İthalatta Alınan Tarife Dışı Vergiler
İthalatta alınan gümrük vergisi haricinde başkaca vergi alınmamaktadır. Ayrıca
Kuveyt’te KDV uygulaması bulunmamaktadır.
5.4.4. Tarife Dışı Engeller
Ülkemizde görülen kuş gribi vakalarını takiben Kuveyt Tarım İşleri ve Balık
Kaynakları Kamu İdaresi (Kuwait Public Authority for Agriculture Affairs and Fish
Resources) tarafından 30 Ekim 2005 tarihli Kuveyt Resmi gazetesinde yayımlanan 875
sayılı kararla Türkiye’den bütün canlı kuş ithalatının ikinci bir emre kadar durdurulduğu
açıklanmıştır.
Yine ülkemizde görülen şap hastalığı (foot and mouth disease) vakalarını takiben
Kuveyt Tarım İşleri ve Balık Kaynakları Kamu İdaresi tarafından 5 Mart 2006 tarihli
Kuveyt Resmi gazetesinde yayımlanan 758 sayılı kararla, Türkiye’den her çeşit geviş
getiren hayvan ithalatının ikinci bir emre kadar durdurulduğu açıklanmıştır.
Kuveyt hükümetinin güvenlik gerekçesi ile Irak-Kuveyt sınırında bulunan Abdali
sınır kapısından Türk kamyonlarının Kuveyt’e girişini yasaklaması, doğrudan ülkemizin
Kuveyt’e ihracatını olumsuz etkileyen bir uygulamadır. Halen bir çok vatandaşımız
44
Kuveyt nakliye şirketleri araçlarında çalışarak Irak’ın hemen her noktasına Kuveyt
üzerinden Kuveyt firmalarına ait mal taşımaktadırlar. Irak üzerinden Kuveyt’e çok daha
kısa sürede gelebilecek olan kamyonlarımızın, alternatif güzergah olarak Suriye, Ürdün,
Suudi Arabistan üzerinden gitmeleri nedeniyle ihracat maliyeti ve süresi artmaktadır. Bu
durum ihracatçı firmalarımızın Kuveyt pazarına olan coğrafi yakınlık avantajını
kullanamamalarına yol açmaktadır.
Son olarak Kuveyt Başbakanı Şeyh Nasser Al-Mohammed Al-Ahmad Al-
Sabah’ın 3-8 Nisan 2007 tarihleri arasında ülkemize gerçekleştirdiği resmi ziyaret
sırasında 2 ay içerisinde Abdali sınır kapısının kamyonlarımızın geçişine açılacağı ifade
edilmiştir. Güvenlik kaygıları ve sigortalama problemleri nedeniyle firmalarımızın söz
konusu güzergahı kullanmaları bu aşamada mümkün görülmemekle birlikte, Irak’ta
görece istikrar ortamının yakalanması ile Abdali kapısının hem Kuveyt’e hem de körfez
bölgesine gönderilecek ülkemiz menşeli sevkiyatlarda yoğun bir geçiş noktası olması
beklenmektedir.
Kuveyt elektrikli ev aletleri, arabalar, kimyasallar, motor yağı, boya, inşaat
malzemeleri, plastik ve kağıt ürünleri gibi bazı sanayi ürünlerinin ithalatında Uluslararası
Uygunluk Belgelendirmesi Programı (Internetional Conformity Certification Program -
ICCP) adı altında bir uygulama yürütmektedir. Sanayi Kamu İdaresi (Public Authority
for Industry –PAI) uhdesinde yürütülen uygulamada, söz konusu ürünleri ihracat edecek
firma ihracat öncesinde PAI’nin anlaşmalı olduğu firmanın en yakın ülke ofisine
başvurmaktadır. Söz konusu uygulamanın Kuveyt Uygunluk Değerlendirmesi Programı
(Kuwait Conformity Assessment Scheme) isimli başka bir uygulama ile değiştirilmesi
planlanmakla beraber, ilgili idare yetkililerinden alınan bilgilerden halen uygulamanın
mevcut haliyle sürdürüldüğü ifade edilmiştir.
Kuveyt’te resmi ihalelerde yerli ürünlere %10, KİK ülkeleri ürünlerine %5 fiyat
avantajı sağlanmaktadır. Yani eşit şartlarda verilen fiyat tekliflerinde yerli ürünün %10
daha pahalı olması durumunda tercih yerliden yana kullanılmaktadır. Bu oran %15’e
çıkartılmakla beraber, uygulamaya geçmesi için KİK ülkelerinin onayına ihtiyaç
bulunmaktadır.
31.8.2005 tarih ve 13/2005 sayılı Maliye Bakanlığının Offset programının
yeniden uygulamaya konulmasına ilişkin kararı çerçevesinde, sivil ihalelerde petrol
sektörü hariç olmak üzere 10 milyon KD’yi (34 milyon $), askeri ihalelerde ise 3 milyon
KD’yi (10,2 milyon $) aşan ihaleleri üstlenen yabancı firmalara ihale nakit bedelinin
%35’i oranında offset yükümlülüğü getirilmektedir. Söz konusu oranla belirlenen değer
nominal değer olup, gerçek offset değeri bu rakamın iktisadi faaliyet sahasına göre
belirlenen bir çarpan faktörü ile bölünmesi ile elde edilmektedir. Offset kapsamına giren
ihaleyi alan yabancı firmanın şartsız olarak ihale bedelinin %6’sı oranında mali teminat
vermesi gerekmektedir.
Offset programı konusunda son örnek, Kuveyt’e AH-64 Apache helikopterleri
satan Lockheed Martin firması Kuveyt Milli Offset Şirketi ile imzaladığı anlaşma ile
45
Kuveyt Avustralya Üniversitesi bünyesinde bir ham petrol deniz nakliyesi simulasyon
laboratuvarı kurmasıdır.108
Kuveyt telif hakları kanununu TRIPS anlaşmasına uygun hale getirmek için bir
değişiklik taslağı hazırlamış ve Meclise sevketmiş ancak taslak henüz Meclis gündemine
alınmamıştır. Ancak 2004 yılında ABD’nin Kuveyt’i “Special 301 Priority Watch List”
kapsamına alması sonrasında Kuveyt resmi makamlarının telif haklarını koruma
yönündeki çalışmaları artmıştır.
Kuveyt’te %100 yabancı sermayeli banka açılabilmekle beraber, mevcut
uygulama itibariyle bu bankaların sadece bir şube açmasına izin verilmektedir.
Yine sadece Kuveyt vatandaşları ve firmaları yabancı firmalar için acentalık ve
distribütörlük yapabilmektedirler. Kuveyt’teki yabancı firmalar %55’e varan oranlarda
gelir vergisine tabi tutulmaktadırlar.
Kuveyt’e gerçekleştirilen ihracat işlemlerinde fatura ve menşe belgelerinin
ihracatçı ülkede bulunan Kuveyt Büyükelçiliği veya konsolosluklarınca tasdik edilmesi
gerekmekte olup, KİK ülkeleri hariç bütün ülkelere şamil olan söz konusu uygulamada
fatura tasdiği için 10, menşe belgesi tasdiği için 15 Kuveyt Dinarı tahsil edilmektedir.
Konuya ilişkin olarak görüşülen Kuveyt Gümrük İdaresi yetkilileri söz konusu
uygulamanın özellikle coğrafi olarak büyük ülke ihracatçıları için fiziki açıdan sıkıntı
oluşturması nedeniyle iki yıl kadar önce tadil edildiğini ve bu çerçevede tasdik işleminin
mal Kuveyt’e intikal ettikten sonra Kuveyt Dışişleri Bakanlığı nezdindeki bir ofis
tarafından gerçekleştirilebildiğini, bu noktada işlemleri ithalatçının yaptırdığını ifade
etmişlerdir.
Kuveyt Yerel Sağlık Birimi, gıda ürünlerinin kullanma süresi (üretim ile son
kullanma tarihi arasındaki süre) 1 yıldan fazla olması halinde, paket üzerinde yer alan
orjinal üretim tarihinden 6 ay geçmiş ürünlerin ithalatına izin vermemektedir. Üretimleri
mevsimsellik gösteren ürünler bu kuralın dışında tutulmakta olup, bu grupta olan ürünler
için, belirtilen süre 8 ay olarak uygulanmaktadır.
Kullanma süresi, 1 yıldan az olan ürünlerde ise, ithalat tarihi itbariyle kullanım
süresinin yarısının veya 3 ayın (hangisi önce ise) geçmemiş olması şartı aranmaktadır.
Ancak, kullanım süreleri 2 aydan az olan gıda ürünleri için bu kural uygulanmamaktadır.
5.4.5. Anti-Damping Uygulamaları
2006 yılı itibariyle Kuveyt aleyhine açılmış veya Kuveyt’in açmış olduğu bir anti-
dumping uygulaması bulunmamaktadır.
5.4.6. Çok Taraflı Ticaret Anlaşmaları ve Preferanslar
108
KUNA, 17 Eylül 2006
46
1963 yılında GATT üyesi olan Kuveyt 1 Ocak 1995’te DTÖ üyesi olmuştur.
Kuveyt DTÖ kurallarına uyum sağlanması için 2000 yılına kadar süre almış olup, halen
bu kurallara uyum sağlamak amacıyla çalışmalar yapmaktadır.
Kuveyt’in ticaret ve ekonomik faaliyetler ile ilgili düzenlemelerini etkileyen diğer
bir etken ise halen çalışmaları devam eden ABD ile imzalamak istediği Serbest Ticaret
Anlaşması (STA) ve bu kapsamda ABD ile imzaladığı Ticaret ve Yatırım Çerçeve
Anlaşması (TIFA)’dır. Fikri mülkiyet hakları, standardlarla ilgili konular, hizmetler ve
yatırımlar TIFA görüşmelerinde önecelikle ele alınan hususlardır. Körfez İşbirliği
Konseyi (KİK) ülkeleri ile AB arasındaki STA görüşmeleri de Kuveyt’in ticaret
politikalarını etkileyen/etkileyecek diğer bir önemli husustur.
Kuveyt’in üye olduğu diğer bir ekonomik topluluk olan Arap Birliği ülkeleri
arasında gümrüksüz ticaret yapılmasına imkan sağlayan GAFTA, 2005 yılı başında
uygulamaya konulmuş ve Suudi Arabistan, Kuveyt, BAE, Bahreyn, Katar, Umman,
Yemen, Suriye, Mısır, Libya, Lübnan, Irak, Sudan, Tunus, Fas karşılıklı olarak anlaşma
kapsamı ürünlerde gümrük muafiyeti uygulamaya başlamıştır
KİK Ülkeleri arasında ekonomik işbirliğinin geliştirilmesi amacıyla 2007 yılında
ortak para ve 2010 yılında ortak pazara geçilmesi planlanmaktadır. KİK ülkeleri Merkez
Bankası Başkanları ve Parasal İdarelerinin Mart 2005’te düzenlenen toplantısında, KİK
para birliğinin sağlanması için öngörülen standardların onaylandığı, bu standardların faiz
oranları, bütçe açıklarının GSYIH’ye oranı, kamu borçlarının GSYIH’ye oranından
oluştuğu açıklanmıştır. Açıklamada, belirlenen standardların 2007 yılından itibaren
gözlemlenmeye başlanacağı, parasal birlik sağlanıncaya kadar uygulanacağı, bütçe açığı
ve kamu borç kriterlerinin parasal birliğe geçilmesi öngörülen 2010 yılı sonrasında da
uygulanacağı belirtilmektedir.
Para birliğine geçiş ile ilgili olarak üye ülkeler farklı açıklamalar yapmaktadırlar.
Kuveyt, ortak pazar ve ortak para birimi oluşturulması ve ortak paranın piyasaya
sürülmesi için makul bir süreye ihtiyaç duyulacağını açıklamıştır. Bahreyn Para İdaresi
Başkanı ise KİK ülkelerinin 5 yıl içerisinde ortak paraya geçeceklerini belirtmiştir.
Ayrıca, KİK ülkeleri arasında inşa edilmesi planlanan elektrik şebekesi inşası için
çalışmalar devam etmekte olup, projenin ihalesine katılmak için önyeterlilik alan firmalar
açıklanmıştır. Üye ülkeler arasında gerçekleştirilmesi planlanan diğer bir proje ise Kuveyt
ile Umman arasında demiryolu hattı inşası olup, projenin ön çalışmaları devam
etmektedir.
Sonuç itibariyle, KİK ülkelerinin çeşitli alanlarda entegrasyonun sağlanmasını
amaçlayan projeler ile ilgili çalışmaları devam etmektedir. Ancak, son dönemde Suudi
Arabistan ile diğer üyeler arasında ikili STA’lar nedeniyle ortaya çıkan sorunlar ve 2003
yılında geçilen gümrük birliğinin uygulanmasında yaşanan güçlükler entegrasyonun
takvimi ve hangi boyutta olacağı konusunda çelişkili sonuçlar ortaya koymaktadır.
ABD, 2003 yılında Ortadoğunun demokratikleştirilmesi ve bu kapsamda bölge ile
ekonomik ilişkilerin ve ticaretin geliştirilmesi planı çerçevesinde bölge ülkeleri ile 2013
47
yılına kadar devam edecek bir plan açıklamıştır. Bu kapsamda, ABD; Fas, Ürdün ve
Bahreyn ile STA imzalamıştır. Mısır ile ABD arasında ise Mısır’ın ABD’ye gümrük
muafiyetli ihracat yapmasına imkan sağlayan QIZ imzalanmış olup, Ortadoğu-ABD
STA’larının Kuveyt ile beraber 2013 yılına kadar tamamlanması amaçlanmaktadır.
ABD yukarıda belirtilen plan kapsamında Suudi Arabistan dışındaki KİK ülkeleri
ile STA imzalamayı planladığını, KİK üyesi ülkelerin farklı ekonomik özelliklere sahip
olmaları nedeniyle, blok anlaşma yerine ikili anlaşmaları tercih ettiğini açıklamıştır. Bu
çerçevede, Bahreyn ile ABD arasında STA imzalanmış, ABD ile BAE ve Umman
arasında STA görüşmeleri başlatılmıştır. Kuveyt ve Katar ile ise, STA görüşmelerine
başlamadan önceki aşama olarak değerlendirilen “Trade and Investment Framework
Agreement-TIFA” imzalamıştır. 2004 yılı başında ise ABD Kuveyt’i NATO dışı müttefik
ilan etmiştir.
ABD ile KİK Ülkeleri arasında ikili STA imzalanmasına yönelik olarak devam
eden girişimler ve Suudi Arabistan’ın kapsam dışında bırakılması, KİK’in lideri
konumundaki Suudi Arabistan’da rahatsızlıklara neden olmuştur. Suudi Arabistan ikili
STA’lara, KİK entegrasyonunu engelleyeceği ve üye ülkeler arasında uygulamaya
konulan gümrük birliğine aykırı olduğu gerekçesi ile karşı çıkmaktadır. Bahreyn ile ABD
arasında STA imzalanması sonrasında, Suudi Arabistan, Bahreyn’e karşılıksız olarak
sağladığı petrol sevkiyatını durdurmuş; ayrıca, ikili STA’lar kapsamında ülkeye girecek
mallara gümrük vergisi uygulayacağını açıklamıştır.
KİK üyeleri daha sonra yaptıkları bir açıklama ile ABD ile imzalanacak ikili
STA’ların kapsam dışında tutulmasını kararlaştırdıklarını açıklamışlardır. Ancak,
BAE’nin Avusturalya, Umman ve Hindistan, Katar’ın ise Singapur arasındaki STA
görüşmelerinin ileriki aşamalara geldiği gerekçesi ile karara itiraz ettiklerini açıklamaları,
sorunun tam olarak çözümlenmediğini göstermektedir.
AB-KİK arasında STA imzalanmasına ilişkin ilk girişimler, 1989 yılında iki grup
arasında imzalanan AB-KİK İşbirliği Anlaşması ile başlamış ancak, 1990 yılında
başlatılan STA görüşmeleri, 2001 yılına kadar durmuş ve herhangi bir gelişme
sağlanamamıştır. KIK ülkelerinin gümrük birliği oluşturma kararı almasıyla,
müzakerelere 2001 yılında tekrar başlanmıştır. 2002 yılında, AB’nin STA görüşmelerine
ilişkin düzenlemeleri ve müzakerelere hizmetler sektörü ve diğer konuları da dahil etme
kararı doğrultusunda görüşmelere, mal ve hizmet ticareti, fikri mülkiyet hakları, rekabet
sorunlarının halli ve menşe kuralları da dahil edilmiştir.
AB tarafından 2004 yılında oluşturulan politik, ekonomik ve sosyal konuları
kapsayan Ortadoğu ve Akdeniz Stratejik İşbirliği, Birliğin KİK ülkeleri ile ilişkilerini
geliştirmede kullandığı bir diğer mekanizmadır. Anlaşmanın, insan hakları, yasadışı göç
ve terörle mücadele gibi politik konuları kapsaması öngörülmektedir.
AB’nin oluşturduğu stratejik işbirliği mekanizması ile KİK Ülkeleri ile STA
imzalanmasını engelleyen konular arasında yeralan siyasi ve sosyal konuların STA
görüşmelerinden ayrılmasını amaçlaması muhtemeldir.
48
Körfez ülkelerinin telif hakları ve terörizm konusunda AB taleplerinin önemli bir
kısmını yerine getirdikleri, vergilendirme ve deniz ürünleri ihracatı konularının
çözümlenmeye çalışıldığı, anlaşmanın mevcut komisyonun görev süresinin sona
ermesinden önce sonuçlandırılmasını istedikleri belirtilmiş olmakla beraber henüz önemli
bir gelişme kaydedilememiştir.
Esasen, ABD ile Bahreyn arasında STA imzalanması; AB’nin ABD’nin diğer
KİK ülkeleri ile benzer anlaşmaları sonuçlandırmasından önce müzakereleri
sonuçlandırmak istemesi normal bir gelişme olarak değerlendirilebilir. Ancak, KİK-AB
arasında daha önce düzenlenen STA görüşmelerinde gündeme gelen hususların ne şekilde
sonuçlandırılacağı konusu halen belirsizdir. Belirsizliğini koruyan konular arasında
AB’nin petrokimya, aluminyum, balıkçılık ürünlerine uygulacağı vergiler, insan hakları,
kitle imha silahları, yasadışı göç, telif hakları, çevre, vb konular yer almaktadır.
KİK Ülkeleri, AB ve ABD dışındaki ülkeler ile ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi
yönünde de çeşitli çalışmalar yürütmektedirler. Bu kapsamda, KİK Ülkeleri Çin,
Hindistan, ve Pakistan ile STA görüşmelerine devam etmektedirler. Bu görüşmeler
neticesinde Pakistan’a “dialog partner” statüsü verildiği, Hindistan ile çerçeve anlaşması
imzalandığı açıklanmıştır. Suriye ve Lübnan ile STA imzalanmıştır. AB üyesi olmayan
Avrupa ülkelerinden İsviçre, AB-KİK STA görüşmelerine paralel olarak KİK ile STA
imzalanmasına yönelik girişimlere başlayacağını, anlaşmanın AB-KİK STA’sı ile
eşzamanlı olarak imzalanmasını beklediğini açıklamıştır.
Kuveyt’in üye olduğu diğer bir kuruluş ise OPEC’tir. OPEC 1960 yılında İran,
Irak, Suudi Arabistan, Venezuella ve Kuveyt tarafından kurulmuş; üye ülkeler arasında
petrol politikalarının koordinasyonu ve birlikteliğinin sağlanması, petrol fiyatlarında
istikrar ve devamlılığın oluşturulması, petrol arzının ekonomik, verimli ve düzenli
olmasının, ve yatırımlardan makul kar elde edilmesinin sağlanması amacıyla
oluşturulmuştur. Katar, Libya, Endonezya, Cezayir, BAE, Nijerya, Gabon ve Ekvator
daha sonra kuruluşa üye olmuşlar, ancak, bu ülkelerden Ekvator ve Gabon daha sonra
üyelikten ayrılmışlardır. Irak’ın OPEC’e üyeliği devam etmekle beraber, OPEC
tarafından alınan kararlar dışında tutulmaktadır. Halen Angola ile beraber OPEC’in 12
üyesi bulunmaktadır.
5.5. Dış Ticaret İstatistikleri
5.5.1. Yıllara Göre Dış Ticaret Değerleri
1998-2006 yılları arasında Kuveyt dış ticareti, petrol fiyatları ve bölgedeki
ekonomik-politik gelişmelere bağlı olarak oldukça değişkenlik göstermiştir. 1998 yılında
petrol fiyatlarının düşmesi ile birlikte 8,4 milyar $’a kadar düşen ihracat, 2000 yılında
18,2 milyar $’a yükselmiştir. 2001 yılında fiyatların tekrar düşmesi sonrasında 2001 ve
2002 yıllarında ihracat olumsuz etkilenmiştir. 2002 yılı sonundan itibaren petrol
fiyatlarının artışı, 2003-2006 yıllarında ihracatın hızlı bir şekilde yükselmesine neden
olmuştur. Bu temayül 2006 yılında zirve yapmış ve Kuveyt tüm zamanların en yüksek
ihracat rakamını gerçekleştirmiştir.
49
Milyon $ Petrol Diğer Re-Export Toplam İthalat Dış Ticaret
Ihracatı İhracat Dengesi
1998 8,470.7 1,082.1 225.7 9,552.8 8,616.4 936.7
1999 11,027.0 1,138.0 212.2 12,165.0 7,616.4 4,548.6
2000 18,183.0 1,253.0 208.6 19,436.0 7,156.1 12,279.9
2001 14,976.2 1,236.1 203.2 16,212.3 7,872.7 8,339.9
2002 14,056.7 1,294.2 216.1 15,351.0 9,000.3 6,351.0
2003 19,002.1 1,672.6 420.1 20,675.0 10,985.2 9,689.8
2004 26,674.9 2,054.3 631.2 28,729.2 12,005.4 16,723.8
2005 42,275.6 1,798.6 612 44,868.2 17,488.0 27,380.4
2006 53,130.9 2,536.1 640.9 55.667.0 15.982.0 39.685.0
Tablo 18- Kuveyt Dış Ticaret Verileri (MoP, CBK)
Kuveyt’in ithalatı da petrol fiyatları ile yakından ilişkilidir. Ancak, bu ilişki
ithalata gecikmeli olarak yansıyabilmektedir. Bunun en önemli nedeni petrol
fiyatlarındaki düşüşler sonrasındaki dönemlerde kamu projelerinin durması ve tekrar
başlamasının zaman almasıdır. 1999’da %12, 2000’de %5,4 düşüş gösteren ithalat , 2001-
2005 döneminde önemli artışlar göstermiştir. 2005 yılı ithalat artışı bir önceki yıla göre
%34.5 olarak gerçekleşmiştir.
Kuveyt tarafından planlanan ve çalışmaları devam eden çeşitli projelerde
kullanılacak çeşitli, malzeme, makina ve ekipmanlar ile petrol fiyatlarındaki artışa bağlı
olarak oluşan gelir artışının yaratacağı ilave talep nedeniyle ithalatın gelecekte de
artmaya devam etmesi beklenmektedir.
5.5.2. Başlıca Ülkelere Göre Dış Ticaret
ÜLKE DEĞER MİKTAR ÜLKE DEĞER MİKTAR
(2003) Milyon $ 1000 Ton (2004) Milyon $ 1000 Ton
S. ARABİSTAN 232.22 385.1 S. ARABİSTAN 207.4 234,0
IRAK 182.24 234.1 IRAK 196.52 272,2
BAE 168.98 159.2 BAE 191.76 187,9
ENDENOZYA 126.82 287.0 ENDENOZYA 174.08 342,2
HINDİSTAN 99.96 485.5 PAKISTAN 132.6 263,0
ABD 94.18 489.1 ABD 108.46 490,3
ÇİN 85 146.2 HİNDİSTAN 107.1 466,5
PAKISTAN 81.6 183.6 TAYLAND 76.5 162,6
HONG KONG 61.54 71.5 ÇİN 76.16 117,3
BAHREYN 42.5 57.1 HONG KONG 65.96 75,5
MISIR 40.8 45.6 SURİYE 46.92 51,8
ÜRDÜN 39.1 42.2 ÜRDÜN 46.58 38,6
SURİYE 37.74 51.0 MISIR 44.54 57,0
KATAR 32.64 23.4 MALEZYA 42.5 52,3
TAYLAND 30.94 98.6 BAHREYN 35.7 32,2
İSPANYA 26.18 59.7 KATAR 33.66 21,4
FİLİPİNLER 23.8 78.2 LÜBNAN 28.22 21,4
İRAN 23.12 21.1 İSPANYA 27.54 46,7
ARA TOPLAM 1430.4 - ARA TOPLAM 1642.2 -
50
YILLIK YILLIK
TOPLAM TOPLAM
İHRACAT 1.672 - İHRACAT 2.054 -
109
Tablo 19- Kuveyt İhracatında ilk 18 sırayı alan ülkeler (MoP)
2003 2004
DEĞER MİKTAR DEĞER MİKTAR
ÜLKE Milyon $ 1000 Ton ÜLKE Milyon $ 1000 Ton
Değer Miktar Değer Miktar
ABD 1.295,4 218 ALMANYA 1.449,42 261
ALMANYA 1.142,4 292 ABD 1.360,68 220
JAPONYA 1.098,2 170 S.ARABİSTAN 1.002,32 1304
S.ARABİSTAN 754,8 2,195 ÇİN 857,48 440
ÇİN 635,8 341 JAPONYA 810,22 172
İTALYA 571,2 175 İTALYA 687,48 178
İNGİLTERE 496,4 73 BAE 568,14 11977
HİNDİSTAN 418,2 1,091 HİNDİSTAN 536,52 2611
BAE 414,8 8,639 İNGİLTERE 514,08 67
AVUSTURALYA 370,6 398 FRANSA 386,24 72
FRANSA 323 81 G. KORE 352,92 155
G. KORE 275,4 97 TÜRKİYE 324,7 477
TÜRKİYE 227,8 399 AVUSTURALYA 94,4 528
İRAN 193,8 1,165 İRAN 212,5 1661
KANADA 166,6 41 HOLLANDA 190,06 69
İSPANYA 163,2 124 İSVİÇRE 168,98 7
HOLLANDA 153 65 İSPANYA 165,92 114
İSVİÇRE 142,8 10 KANADA 165,24 37
MALEZYA 136 92 MALEZYA 160,14 151
TAYLAND 119 100 TAYVAN 145,18 71
ARA TOPLAM 9.098,4 - ARA TOPLAM 10.152,14 -
YILLIK YILLIK
TOPLAM TOPLAM
İTHALAT 10.985,2 - İTHALAT 12.005,40 -
Tablo 20- Kuveyt ithalatında ilk 18 sırayı alan ülkeler 110
(MoP)
Kuveyt’in ithalatında Planlama Bakanlığı verilerine göre Türkiye 2004 yılında
324.7 milyon dolarla 12. sırada bulunmaktadır. Gazetelere yansıyan haberlerden derlenen
önemli ülkelerin 2005 yılı Kuveyt’e ihracat rakamlarına bakıldığında ABD’nin 2 milyar
dolara, İngiltere’nin 798, Hindistan’ın 650 ve İtalya’nın 520 milyon dolara ulaştığı
görülmektedir. 2006 yılında ABD’nin Kuveyt’e ihracatı 2.13 milyar $’a, ithalatı da 4
milyar $’a ulaşmıştır. 2006 yılında İngiltere ile Kuveyt ticaret hacmi 2 milyar dolara,
İtalya ile Kuveyt ticaret hacmi 220 milyon $’a ulaşmıştır.111 Fransa’nın Kuveyt’e 2006
109
Petrol ve petrol ürünleri ihracı, rakamlara dahil edilmemiştir.
110
Kuveyt Planlama Bakanlığı ithalat kayıtlarını ithale konu malın menşe ülkesini esas alarak
yayınlamaktadır.
111
KUNA Haber Ajansı, 28 Mart 2007
51
yılı ihracatı 382 milyon Euro olarak gerçekleşmiştir.112 Kuveyt’in aynı yıl Fransa’ya
ihracatı ise 827 milyon Euro olmuştur. 2006 yılında Brezilya’nin Kuveyt’e ihracatı 220
milyon $’a, ithalatı da 36 milyon $’a ulaşmıştır.
5.5.3. Ülke Grupları veya Ekonomik Topluluklara Göre Dış Ticaret
(2004 – Milyon $)
ÜLKE GRUBU İHRACAT % DEĞER İTHALAT %DEĞER
KİK Ülkeleri 493.1 1,72 1695.5 13,39
Arap Ligi 880.6 3,07 2033.3 16,06
İslam Konferansı Ülkeleri 1272.7 4,43 2937.4 23,2
APEC – Asya Pasifik Ekonomik 624.1 2,17 4702.04 37,14
İşbirliği Ülkeleri
ASEAN- Güney Doğu Asya 337.7 1,18 546.5 4,32
Ülkeleri Birliği
AB Ülkeleri 84.01 0,29 3.9 31,57
NAFTA 109.5 0,38 1592.5 12,58
225.5 0,79 7.7 61,25
OECD Ülkeleri
OPEC- Petrol İhraç Eden 829.2 2,89 1914.9 15,13
Ülkeler Organizasyonu
OAPEC- Arap Petrol İhraç Eden 760.2 2,65 1832.9 14,48
Ülkeler Organizasyonu
Tablo 21- Ülke Gruplarına Göre Ticaret113 (MoP)
5.5.4. Dış Ticaretin Sektörel Dağılımı
Mal Grupları (Milyon $) 2001 2002 2003 2004 Pay Değişim
Sermaye Makina ve Ekipmanlar 923 1.059 1.603 2.136 16,8 533
Malları
Araba ve Taşıt Araçları 266 323 602 602 4,7 0
Toplam 1.189 1.381 2.206 2.737 21,6 533
Ara Endüstriyel Girdiler 2.121 2.505 2.851 3.733 29,4 882
Mallar
Yağlar ve Yakıtlar 9 10 11 4 0,03 -7
Yedek Parça ve Taşımacılık Ekip. 717 891 930 1.110 8,7 180
Toplam 2.847 3.405 3.793 4.845 38,2 1052
Tüketim Yiyecek ve İçecekler 1.013 1.046 1.304 1.353 10,6 49
Malları Özel Kullanıma Mahsus Taşıt
1.017 1.203 1.525 1.215 9,6 -310
Araçları
Dayanıklı ve Yarı Dayanıklı Mallar 1.101 1.243 1.335 1.560 12,3 225
Dayanıksız Tüketim Malları 618 648 760 873 6,8 113
Toplam 3.749 4.139 4.924 5.003 39,5 79
Sınıflandırılmayanlar 94 88 75 64 0,5 -11
Genel Toplam 7.156 7.873 9.000 12.655 100.0 3.655
Tablo 22- İthalatın Ekonomik Sınıflara Göre Dağılımı (MoP, CBK)
112
Ibid, 19 Mart 2007
113
Aynı ülkeler farklı gruplarda mükerrer yer alabilmekte olduğu için yüzdelik değerler toplamı yüzden
farklı olmaktadır. Petrol ve petrol ürünleri ihracatı dahil edilmemiştir.
52
Kuveyt ithalatının 2004 yılı dağılımına baktığımızda birinci sırada %39.5 ile
tüketim malları ithalatı geldiği görülmektedir. Bunu %38.2 ile ara malları ve %21.6 ile
sermaye malları takip etmektedir. Toplam ithalatın yaklaşık %60’ı ara malı ve sermaye
malından oluşmaktadır.
(Milyon $)
LIY Kuveyt Menşeli İhracat Re- Grand
Gübreler Etilen Diğer Toplam export Toplam
Ürünleri
2001 70.2 621.8 342.4 1034.6 203.5 1238.2
2002 51.1 62.7 400 1081.5 216.8 1298.3
2003 106,0 632.2 514.4 1252.6 420.1 1672.8
2004 139.7 778.9 533.6 1452.3 476.1 1928.5
2005 191.7 1065.0 554.7 1811.6 616.4 2428.0
6002 6,212 ,,991, 27716 ,29916 22019 69625,
Tablo 23- Petrol Dışı Ürün İhracatı (CBK)
5.5.5. Başlıca Maddelere Göre İthalat
Mal Grubu (Milyon $) 2001 2002 2003 2004 Pay Değişim
Gıda ve Canlı hayvanlar 1,159 1,260 1,450 1.448,9 11,4 -2
İçecekler ve Tütün mamulleri 66 83 163 143 1,1 -20
Yakıtlar Dışındaki YenilemeyenYağlar 171 209 221 260,9 2 40
Mineral yakıtlar, Yağlar, vb. 41 45 60 63,8 0,5 3,8
Hayvani ve Bitkisel Yağlar 38 39 53 58,3 0,45 5,3
Kimyasallar 724 785 908 1.105,5 8,7 197,5
Malz. İtibariyle gruplandırılan Sanayi 1,474 1,679 1,991 2.596,8 20,5 605,8
Malları
Makinalar ve Taşımacılık Ekipmanları 2,976 3,584 4,591 5.137,5 40,6 546,5
Çeşitli Sanayi Malları 1,138 1,244 1,489 1.656,7 13 167,7
Diğerleri 85 71 59 61,2 0,48 2,2
Toplam 7,873 9,000 10,985 12.655,5 100.0 1670,5
Tablo 24- STIC Grupları İtibariyle İthalat (MoP)
Başlıca maddelere göre Kuveyt ithalatı incelendiğinde birinci sırayı %40.6 ile
makineler ve taşımacılık ekipmanlarının aldığı görülmektedir. Bunu %33.5 ile çeşitli
sanayi malları, %11.4 ile gıda ve canlı hayvanlar %8.7 ile kimyasallar takip etmektedir.
5.5.6. Başlıca Maddelere Göre İhracat
Mal Grubu (Milyon $) 2001 2002 2003 2004
Gıda ve Canlı hayvanlar 46.4 49.1 75.1 75.2
İçecekler ve Tütün mamulleri 9.8 10.2 17.4 24.8
Yakıtlar Dışındaki YenilemeyenYağlar 37.5 46.2 66.7 73.1
Mineral yakıtlar, Yağlar, vb. 10.4 9,9 11.4 13.6
Hayvani ve Bitkisel Yağlar 4.5 3.9 3.3 2.9
53
Kimyasallar 805.5 819.1 887.9 1092.6
Malzemeler İtibariyle Sınıflandırılmış Sanayi 131.3 134.6 231.2 239.8
Malları
Makinalar ve Taşımacılık Ekipmanları 143.9 149.5 300 309.1
Çeşitli Sanayi Malları 14.8 59.07 72.8 97.8
Diğerleri 0.326 1.3 7.04 -
Toplam 1238.2 1298.3 1672.8 1928.5
Tablo 25- Kuveyt Petrol Dışı Ürünler İhracatı (Re-export dahil) (CBK, MoP)
Mal Grubu (Milyon $) 2001 2002 2003 2004
Gıda ve Canlı hayvanlar 7.5 21.7 21.8 21.9
İçecekler ve Tütün mamulleri 1.9 3.3 4.02 6.2
Yakıtlar Dışındaki YenilemeyenYağlar 0.326 0.33 0.671 1.3
Mineral yakıtlar, Yağlar, vb. 0.326 0.33 0.33 0.34
Hayvani ve Bitkisel Yağlar 0.98 0.33 - 0,23
Kimyasallar 9.4 10.8 15.4 19.7
Malzemeler İtibariyle Sınıflandırılmış Sanayi Malları 41.5 39.9 55.03 70.6
Makinalar ve Taşımacılık Ekipmanları 112.4 108.9 273.8 274.6
Çeşitli Sanayi Malları 28.4 29.7 46.3 81.1
Diğerleri 0.326 103 3.02 -
Toplam 203.5 65.7 420.1 476.1
Tablo 26- Kuveyt Petrol Dışı Ürünler İhracı (Sadece Re-export) (CBK, MoP)
5.5.7. Madde gruplarına Göre (Büyüklük Sırasında) İthalat
DEĞER MİKTAR MİKTAR
ÜRÜN (2004 YILI İÇİN) (Milyon $) KG ADET
TAŞIT ARAÇLARI-BINEK 813 81,884,304 44.802
DİĞER TRAKTÖRLER 304,3 36,456,618 6.872
TAŞIT ARAÇLARI-9 KOLTUKTAN AZ 296,8 32,511,289 16.069
JİPLER 220,6 46,417,556 9.683
İLAÇLAR 194,8 3,744,403
YARI İŞLENMİŞ DEMİR ÇELİKTEN
ÇUBUKLAR, BAŞKA YERDE KLASİFİYE
EDİLMEMİŞ 179,8 12,734,798
ALTIN MÜCEVHERAT 165,9 409,654
RULO HALİNDE DEMİR ÇELİK ÜRÜNLERİ,
KAPLAMALI 143,1 14,284,200
KÜLÇE VE İŞLENMEMİŞ DEMİR VE ÇELİK
ÜRÜNLERİ 141,7 2,594,269
MOBİL TELEFON SETLERİ 138,7 378,164,954 904.824
PETROL VE GAZ İÇİN KAYNAKLI DEMİR VE
ÇELİK BORULAR 120 16,483,565
CANLI HAYVAN-KOYUN 113,5 66,693,951 1.827.032
DİĞER SENTETİK ELYAF TEKSTİL ÜRÜNLERİ 110,1 2,973,172
YALITKAN TRANSFORMATÖRLER 106,7 138,066,563 2.557
YALITILMIŞ ELEKTRİK KABLOLARI 106,4 11,279,580
TOPLAM İTHALAT 12.655.595 17,753,499,000
Tablo 27- Kuveyt’in İthalatında ilk 15 Sırada Yer Alan Ürünler (MoP, 2004)
54
Kuveyt ithalatında önde gelen ürünler itibariyle bakıldığında çeşitli taşıt araçları
ithalatı toplamının 1,635 milyar dolarla birinci sırada geldiği görülmektedir. Yine çeşitli
demir çelik ürünleri ithalat toplamının 583 milyon dolar olduğu görülmektedir. Bunu
194,8 milyon dolarla ilaçlar ve 165,9 milyon dolarla altın mücevherat takip etmektedir.
5.5.8. Maddelere göre (Büyüklük Sırasında) İhracat
DEĞER MİKTAR MİKTAR
ÜRÜN (2004 YILI İÇİN) (Milyon $) (Bin Ton) ADET
PETROL YAĞLARI VE MINERAL MADDELER
YAĞLARI, HAM (Mtn+1000 bbl) 16.638 72,2 521.787
DİZEL (Mtn+1000 bbl) 3.556 10,8 80.564
KISMEN RAFİNE YAĞLAR (Mtn+1000 bbl) 2445 6,6 61.067
ÇOK AMAÇLI KEROSEN (Mtn+1000 bbl) 1996 5,4 42.759
PROPAN (Mtn+1000 bbl) 670 1,9 23.859
YÜKSEK YOĞUNLUKLU ETİLEN
POLİMERLERİ (Ağırlığı 0.94 veya daha fazla) 224,4 673,8 -
FUELOİL (Mtn+1000 bbl) 465,9 2,8 18.726
BÜTANLAR (Mtn+1000 bbl) 455,7 1,3 14.240
DİĞER PETROL YAĞLARI 224,4 828,7 -
DÜŞÜK YOĞUNLUKLU ETİLEN POLİMERLERİ
(Ağırlığı 0.94 veya daha fazla) 210,8 501,2 -
MOTORLAR İÇİN GAZ YAĞI (Mtn+1000 bbl) 176,8 0,45 3.875
ÜRE, SIVI SOLÜSYONDA OLAN VE OLMAYAN 139,4 732,2 -
PROPİLEN POLİMERLERİ VEYA BİRİNCİL
FORMLARDA DİĞER OLEFİNLER 85,03 90,8 -
PETRO KOK 54,4 767,4 -
CAM ELYAFINDAN ÖRÜLMEMİŞ HASIR 37,4 18,1 -
TOPLAM İHRACAT 28.226 107.094,6 -
Tablo 28- Kuveyt’in İhracatında ilk 15 Sırada Yer Alan Ürünler (MoP, 2004)
55
5.5.9. En fazla İthalat Yapılan 20 Ürünün Türkiye ve Başlıca İthalat Yapılan Üç Ülke İle Karşılaştırmalı Pazar Payları
(2004 Yılı İçin)
ÜRÜN TANIMI (GTİP) TOPLAM EN ÇOK İTHALAT YAPILAN İLK ÜÇ ÜLKE TÜRKİYEDEN
İTHALAT 1. ÜLKE 2. ÜLKE 3. ÜLKE YAPILAN İTHALAT
(Milyon DEĞER YÜZDE DEĞER YÜZDE DEĞER YÜZDE DEĞER YÜZDE
$) (Milyon (Milyon (Milyon (Milyon $)
$) $) $)
TAŞIT ARAÇLARI-BINEK ALMANYA JAPONYA ABD
87032010
813 219,6 %27 139,7 %17 102 %12,5 5,44 %0,66
DİĞER TRAKTÖRLER ALMANYA SUUDİ ARABİSTAN İSVEÇ
87019000
304,3 227,4 %74.2 31,9 %10.4 19,7 %6,4 0,0136 %0,004
TAŞIT ARAÇLARI-9 ABD JAPONYA MEKSİKA
KOLTUKTAN AZ
87032020 296,8 179,8 %60.5 60,8 %20,4 24,8 %8,3 1,666 %0,56
JİPLER JAPONYA ABD ALMANYA
87032030 220,6 73,4 %33,2 56,4 %25,5 34,6 %15,26 - -
İLAÇLAR İNGİLTERE ALMANYA İSVİÇRE
30040010 194,8 30,2 %15,5 29,9 %15,3 23,8 %12,2 1,071 %0,54
YARI İŞLENMİŞ TÜRKİYE SUUDİ ARABİSTAN İRAN
DEMİR ÇELİKTEN
ÇUBUKLAR,
72140000 179,8 117,3 %65.2 51,3 %28.5 7,1 %3,9 117,3 %65,2
ALTIN MÜCEVHERAT HİNDİSTAN İTALYA BAE
71131910 165,9 40,1 %24.1 24 %14.4 22,7 %13,6 1,156 %0,9
RULO HALİNDE HİNDİSTAN GÜNEY KORE SUUDİ ARABİSTAN
DEMİR ÇELİK
ÜRÜNLERİ,
KAPLAMALI
72100000 143,1 31,9 %22,2 29,2 %20,4 20 %13,9 1,768 %1,2
56
KÜLÇE VE İRAN TÜRKİYE HİNDİSTAN
İŞLENMEMİŞ DEMİR
VE ÇELİK ÜRÜNLERİ
72060000 141,7 81,26 %57,3 60,18 %42,4 0,251 %0,2 60,18 %42,4
MOBİL TELEFON FİNLANDİYA MACARİSTAN ALMANYA
SETLERİ
85252070 138,7 63,58 %45,8 33,66 %24,2 17,68 %12,7 - -
PETROL VE GAZ İÇİN ABD SUUDİ ARABİSTAN JAPONYA
KAYNAKLI DEMİR VE
ÇELİK BORULAR
73051000 120 25,16 %20,9 20,46 %17 19,3 %16 - -
CANLI HAYVAN- AVUSTRALYA SURİYE İRAN
KOYUN
01041000 113,5 63,24 %55,7 23,12 %20,3 11,22 %9,8 - -
DİĞER SENTETİK ÇİN GÜNEY KORE HİNDİSTAN
ELYAF TEKSTİL
ÜRÜNLERİ
55150000 110,1 24,48 %22,2 17,68 %16 14,9 %13,5 7,939 %7,2
YALITKAN ALMANYA JAPONYA MACARİSTAN
TRANSFORMATÖRLER %55,1 %12 %6,3
85042000 106,7 58,8 12,9 6,8 - -
YALITILMIŞ SUUDİ ARABİSTAN BAE GÜNEYKORE
ELEKTRİK %26,5 %12,1 %11,5
KABLOLARI
85440040 106,4 28,2 12,9 12,24 - -
Tablo 29- Kuveyt’in İlk 15 İthal Ürününde Başlıca İthalat Yapılan Üç Ülke İle Türkiye’nin Karşılaştırmalı Pazar Payları (MoP,
2004)
Kuveyt’in başlıca ithal ürünlerinden sadece yarı işlenmiş demir çelikten çubuklarda Türkiye %65.2 ile pazar payında ilk sırada
gelmektedir. Külçe ve işlenmemiş demir ve çelik ürünlerinde %42.4 ile İran’ın arkasından ikinci sırada gelmektedir. Bunların
haricinde diğer sentetik elyaf tekstil ürünlerinde %7.2 pazar payına sahiptir.
57
BÖLÜM II
1. TÜRKİYE İLE EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLERİN
GELİŞİMİ
1.1. Ekonomik İlişkilerin Genel durumu
1.1.1. Ekonomik İlişkilerin Gelişimi
Kuveyt-Türkiye ekonomik ilişkileri; dış ticaret, müteahhitlik, taşımacılık, ve
karşılıklı yatırımlar olmak üzere 4 ayrı grupta değerlendirilebilir.
Türkiye Cumhuriyeti Hükumeti ile Kuveyt Devleti arasında ilk anlaşma Eşya ve
Yolcuların Transit Nakliyatına ve İki Ülke Arasındaki Nakliyata Mütedair Anlaşma
olarak 8 Haziran 1970 tarihinde Kuveyt’te imzalanmış olup, iki ülke arasındaki ekonomik
ve ticari ilişkiler, 22.3.1982 tarihinde imzalanmış olan Ekonomik, Sınai, Teknik İşbirliği
Anlaşması çerçevesinde yürütülmektedir.
80’li yıllarda çok olumlu bir seyir izleyen ticari ve ekonomik ilişkiler, bölgedeki
istikrarsızlık nedeniyle gerilemeye maruz kalmıştır. Halen Irak’taki fiili durum,
ülkemizin Kuveyt pazarına olan coğrafi yakınlık avantajını tam kullanamamasına yol
açmaktadır. Bununla birlikte Kuveyt’in Irak’a komşu oluşu ve özellikle Güney Irak’a
yönelik bir geçiş noktası konumunda olması nedeniyle, Irak’a yönelik ticaret üzerinde
önemli bir paya sahip olmasının Türk ve Kuveytli firmalar açısından fırsatlar
oluşturabileceği düşünülmektedir. Kuveyt’in savaş süresince ABD ve koalisyon
güçlerine sağladığı destek ve lojistik imkanlar, bölgede bulunan ABD ordusunun açmış
olduğu pek çok ihalenin Kuveytli firmalar tarafından üstlenilmesine ve Irak’taki ABD ve
koalisyon güçlerinin ihtiyaçlarının Kuveytli firmalar aracılığıyla temin edimesine imkan
sağlamıştır. Kuveyt’in Irak ile ilişkilerini geliştirmek ve bu ülkenin yeniden inşasından
daha fazla pay almak istemesi, Irak’ı bir yatırım noktası olarak görmesi, Kuveytlilerin
Irak’ta doğrudan veya Iraklılar ile birlikte faaliyet göstermelerini sağlamıştır.
Halen Kuveytli firmalar Irak’a yönelik faaliyetler içerisinde önemli bir paya
sahiptir. Özellikle bölgedeki ABD ordusunun ihtiyaçlarının karşılanması ve bu
kapsamdaki taşımacılık faaliyetleri ile Irak’ın resmi kurum ve kuruluşlarına yönelik
faaliyetlerden oluşan işlerden Kuveytli firmaların almış olduğu pay oldukça yüksektir.
Irak’ın akaryakıt ihtiyacının karşılanması, ABD ordusunun temel ihtiyaçlarının
karşılanması, yine ABD ordusu ve Irak’ta askeri güç bulunduran koalisyon ülkeleri
ordularının kamplarının kurulması, gıda ve temel ihtiyaçlarının karşılanması, bunların
taşımacılık ve lojistik faaliyetlerinin temini, Irak’taki cep telefonu hizmetlerinin
sağlanması, bankacılık faaliyetleri, çeşitli müteahhitlik hizmetleri, Irak hükümeti
tarafından yapılan mal ve hizmet alımlarında yer alınması Kuveytli firmaların bu
kapsamda üstlendikleri işler arasında yer almaktadır.
58
Kuveytli firmalar Irak’ta yatırım yapmak üzere çeşitli girişimlerde de
bulunmaktadırlar. Yukarıda belirtilen telekomünikasyon ve bankacılık hizmetleri dışında
Irak içerisinde taşımacılık ve depoculuk, inşaat, turizm, sanayi gibi alanlarda yatırım
yapmak üzere firmalar kurulmuş ve bu amaçla fonlar oluşturulmuştur. Firmalarımızın
Kuveyt’in yanı sıra Irak konusunda da Kuveytli firmalarla işbirliğini geliştirmelerinin
faydalı olabileceği düşünülmektedir.
Kuveyt müteahhitlik sektörü açısından iki ülke arasındaki gelişmelere
bakıldığında, müteaahitlik firmalarımızın yurtdışı performansına paralel bir gelişmenin
Kuveytte gerçekleştirilemediği müşahade edilmektedir. 11 Eylül’de gerçekleşen saldırılar
sonrasında ortaya çıkan yeni durum ve Irak savaşının sona ermesi ile sürekli ertelenen
belli başlı projeler ve yeni yatırımların tekrar başlaması, Kuveyt müteahitlik piyasınını
olumlu etkilemiştir. Çeşitli konut ve yerleşim projeleri, sağlık, eğitim, enerji, su, ulaşım,
çevre alanlarında açıklanan yeni projelerin yanısıra petrol sektörünün üretim
kapasitesinin ve işlenmiş petrol üretiminin artırılmasına yönelik petrokimya ve rafineri
projelerini kapsayan yatırımlar gündeme gelmiştir.
1997 yılında iki firmamızın üstlendikleri işleri tamamlayamadan ülkedeki
faaliyetlerini sona erdirmeleri sonrasındaki 5 yıl süresince herhangi bir iş
üstlenilememiştir. 2003-2004 yıllarında üstlenilen işlerden bir kısmına başlanılmamış,
diğer bir kısmı ise tamamlanamamıştır. 2004 yılında 5 firmamız Subiya köprü geçiş
projesi ihalesine katılabilmek için önyeterlilik almışlardır. Ayrıca, bazı firmalarımızın
mega projeler olarak gündeme gelen çeşitli konulardaki projeler için önyeterlik sürecine
ilişkin çalışmalarını devam ettirdikleri bilinmektedir.
Son dönemde gündeme gelen müteahhitlik projeleri kapsamında 2006 Mayıs ayı
içerisinde Konut Refahı Kamu İdaresi (Public Authority for Housing Welfare) tarafından
“Yeni Kurulacak Şehirlerde” inşa edilecek konut ve altyapı projeleriyle ilgili olarak yerel
ve uluslararası müteahhitlik firmaları ön yeterlilik başvurusu için davet edilmişlerdir.
Söz konusu projeler kapsamında Sabiya bölgesinde 50.000, Al-Zour bölhgesinde
New Khairan City için 30.000, Arifjan’daki Sabah Al Salem City için 11.000, Mutlah
Side için 17.000 ve Abdali Jahra Side için 9400 konut olmak üzere toplam 117.400 adet
konut inşa edilecektir.
Firmalarımızın Kuveyt pazarından aldıkları payın düşük olmasının en önemli
nedeni belli başlı firmaların önemli bir kısmının Kuveyt’i hedef pazar olarak
değerlendirmemeleri, Kuveyt iş kanunlarındaki sınırlandırmalar nedeniyle ortaya çıkan
güven sorunu, bazı bankalarımız tarafından düzenlenen teminat mektuplarının kabul
edilmeyebilmesi ile projeler içerisinde önemli bir yer tutan, petrol, enerji, su ve çeşitli
büyük çaplı projelere katılım için gereken ön yeterlilik sürecinde yer alınmaması olarak
belirtilebilir.
Müteahitlik firmalarımızın Kuveyt’e daha kalıcı ve uzun vadeli yaklaşmaları ve
endüstriyel projeler gerçekleştirebilecek firmaların Kuveyt pazarına girmeleri halinde
sektörden alınacak payın artabileceği düşünülmektedir.
59
Irak savaşının sona ermesi ile birlikte Kuveyt’ten Irak’a yönelik taşımacılık
hizmetlerinde önemli bir artış meydana gelmiş olup, Kuveyt ABD Ordusunun ve diğer
koalisyon güçlerinin ihtiyaçlarının karşılanmasında lojistik merkezi olarak kullanılmaya
başlanılmıştır. Kuveyt, ayrıca, Irak’ın Bağdat’a kadar uzanan Güney bölgesine yönelik
mal girişi amacıyla kullanılmaktadır. Bu yolla ihraç edilen mallar çeşitlilik arz etmekle
beraber, başlıca mal grupları arasında askeri malzemeler, gıda ve akaryakıt yer
almaktadır.
2003-2004 yıllarında çok sayıda Türk aracı Kuveyt üzerinden Irak’a taşımacılık
yapmıştır. 2003-2004 yıllarında Kuveytli firmaların taşımacılık hizmetlerini yerine
getirebilecek yeterli filoya ulaşmaları ile firmalarımıza ait araçların anlaşmalarını
durdurmuşlardır. Halen Kuveytli firmalara ait araçlarda şoför olarak çalışan
vatandaşlarımız bulunmaktadır.
1.1.2. Sermaye Hareketleri
Kuveyt belli başlı sermaye ihraç eden ülkeler arasında yer almakta olup, Kuveyt
Yatırım İdaresi (Kuwait Investment Authority) tarafından yönetilen ve 2007 itibariyle
200 milyar $ olarak tahmin edilen fonların dışında, Kuveytli özel girişimciler tarafından
çeşitli ülkelerde yapılan yatırımlar da bulunmaktadır. Al Shall danışmanlık şirketi
Başkanı Jassem Al Sadoun’a göre Kuveyt resmi ve özel sektörünün yurtdışı yatırımları
250 milyar $ tutarındadır.114 2003-2007 yıllarında petrol fiyatlarındaki artış bölge
ülkelerinin gelirlerini olumlu etkilemiştir. Meydana gelecek sermaye fazlasının, daha
önceki durumlardan farklı olarak ABD’ye sermaye girişi olarak geri dönmediği çeşitli
kaynaklar tarafından yayınlanan raporlarda yer almaktadır. Bu durumun sermaye
yatırımlarının diğer ülkelere kaymasına neden olabileceği düşünülmektedir.
Kuveyt hükümeti ülke ekonomisinin petrole bağımlılığı nedeniyle, petrol
kaynaklarının tükenmesi halinde kullanılmak üzere 1976 yılında “Gelecek Nesiller Fonu”
adı altında bir fon kurmuştur. Bütçe gelirinin %10’u gelecek nesiller fonuna aktarılmakta
ve bu fondan daha önce kurulan “Genel Rezerv Fonu” ile birlikte her iki kaynak 1982
yılında kurulan Kuveyt Yatırım İdaresi (Kuwait Investment Authority-KIA) tarafından
yönetilen yatırımlara aktarılmaktadır. Gelecek nesiller fonunda toplanan ana paranın 100
milyar $ civarında olduğu belirtilmekle beraber, fonun toplam tutarı net olarak
açıklanmamaktadır. Belirtilen fondan elde edilen gelirler bütçe gelirlerine dahil
edilmemektedir. Kuveyt; 2005 yılında Gelecek Nesiller Fonu’na yapılacak kesinti
miktarının %10’dan %15’e yükseltilmesini kararlaştırmıştır. 2005 yılı için Gelecek
Nesiller Fonunda yurtdışı yatırım varlıkları itibariyle 119 milyar $ artış beklenmektedir.
Kuveyt Yatırım İdaresi (Kuwait Investment Authority-KIA) tarafından verilen
bilgilerde, ülkemizin Çin ile birlikte Kuveyt hükümetince stratejik olarak yatırım
yapılabilecek öncelikli iki hedef ülke olarak tespit edildiği, bu çerçevede Türkiye ile artan
bir ivme içerisinde ilgilendikleri bilinmektedir. KIA’ya ait Londra merkezli 3.7 milyar $
sermayeli bir gayrımenkul yatırım şirketi ile Kuveyt’teki KIA genel merkezinden iki ayrı
114
Kuna, 18 Mart 2007
60
heyet 2006 yılı içerisinde Türkiye’de istikşafi mahiyette görüşmelerde bulunmuşlar, 2007
yılı içinde de ülkemizde somut yeni yatırımlara başlamışlardır.
Kuveyt Yatırım İdaresi’nin kurumsal yatırım stratejisi açısından, yönetilen fonlar
çeşitli ülkelerde uzun vadeli yatırımlarda değerlendirilmekte, bu noktada riskli yüksek
getiriden ziyade, uzun vadeli istikrarlı getirilere önem verilmektedir. Bir ülkeye yatırım
kararı alındığı takdirde, o ülkedeki yatırım uzun yıllar devam etmektedir. Bu çerçevede
Daimler Chrysler’in %50’si115 KIA’ya ait olup, idarenin British Petroleum gibi
firmalarda ve pek çok ülkede yatırımları bulunmaktadır.
KIA son dönemde aralarında Mısır, Hindistan, Fas, Doğu Avrupa ülkeleri de
bulunan 7-8 alternatif yatırım adayı ülkeyi mercek altına almış olup, ağırlıklı üzerinde
durdukları ülkelerin Türkiye ve Çin olduğu, ülkemizde bir çok proje ile ilgilendikleri,
kurum yetkilileri tarafından ifade edilmektedir.
2007 Nisan ayı başında ülkemize resmi bir ziyaret gerçekleştiren Kuveyt
Başbakanı, Kuveyt Yatırım İdaresinin Halk bankasının %20’sini ve IMKB hisselerinin
%10’unu almayı düşündüğünü, ayrıca Galataport özelleştirmesiyle ilgilendiklerini ifade
etmiştir.
1.1.3. Yatırımlar ve Mali İşbirliği Alanındaki Gelişmeler
Ülkemizde faaliyet gösteren az sayıda Kuveytli firma bulunmaktadır. Hazine
Müsteşarlığı Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü kayıtlarına göre 2006 Mart ayı
itibariyle ülkemizdeki 12 bin yabancı sermayeli şirketten 29 tanesi Kuveyt yatırımlarıdır.
Bu yatırımlar arasında en önemlileri Halen Kuwait Finance House’ın %62 oranında
hissesi olan Kuveyt Türk Evkaf Finans Kurumu, aralarında River Island, Starbucks, The
Body Shop, Topshop, Topman, Next, Evans, Peacocks, Debenhams gibi markaların
olduğu 18 markayı temsil eden, ülkemizde 100’ün üzerinde satış noktasıyla ilk üç
perakende zinciri arasında yer alan ve Türkiye cirosu 200 milyon doların üzerinde olan
Al-Shaya grubu, AREF Investment Group ve The International Leasing & Investment
Co. (ILIC)’ın ortakları oldukları Halic Leasing Company, Kuwait Investment
Authority’nin %6.4 oranında sermayedarı olduğu Arap-Türk Bankası, Kuveytli The
International Investor Company’nin sahibi olduğu ve 2005 yılında 11.500 araçlık filosu
olan Docar araba kiralama şirketi, Kuwait Investment Authority’nin 2007 Mart ayı
içerisinde 750 milyon $’a satın aldığı Cevahir İş Merkezi ülkemizdeki önemli Kuveyt
yatırımlarıdır. Cevahir İş merkezinde 280 işyeri bulunmakta olup, inşaat maliyeti 250
milyon $ olarak gerçekleşmiştir.
Yine, son dönemde Fransız Saint Gobain Isover firmasıyla Kuveytli Alghanim
Industries firması %50-50 ortak olarak İzocam A.Ş.’yi 240 milyon Euro’ya116, The
International Investor Company Adabank’ı 45,1 milyon YTL’ye satın almışlardır. Global
Investment House TAV Havalimanlari isletme A.Ş.’ye 75 milyon $ yatırarak ortak
olmuştur. Kuwait Finance House ülkemizde 250 milyon $ sermayeli yeni bir yatırım
115
Arab Times, 8 Eylül 2006 (Kuveyt Maliye Bakanı Al Humaidi’nin açıklaması)
116
Arab Times, 31 Ekim 2006 (Fransa Kobi ve Ticaret Bakanı Rino Teray’ın açıklaması)
61
şirketi kurmayı planlamaktadır. National Bank of Kuwait (NBK)’in yatırım ve ticari
bankacılık kolu olan NBK Capital İstanbul’da bir ofis açmış olup, adıgeçen bankanın
ülkemizde büyük bankalardan birisini satın almayı ciddi olarak değerlendirdiği
bilinmektedir. Kuwait Finance House’un %63’üne sahip olduğu Kuveytli Alafco firması,
THY’ye beş adet yeni B737-800 tipi uçak kiralanmasına ilişkin 160 milyon $’lık bir
kredi anlaşmasının üç tarafından biri olmuştur.
2007 Nisan ayı başında Kuveyt Başbakanı ile ülkemizi ziyaret eden Kuveyt
Yatırım İdaresi Genel Müdürü Bader Mohamad El-Saad, Türkiye'de bir bankaya yatırım
yapmak üzere görüşmelerde bulunduklarını belirterek, yatırımlarının asgari 250 milyon $
olacağını açıklamıştır. Kuveyt Yatırım İdaresi Kuveyt dışında çeşitli yatırımlara konu
olan 100 milyar $’ın üzerinde bir varlık protföyünü idare etmektedir. Yine bu ziyaret
sırasında heyette bulunan Kuwait Finance House başkanı Bader Abdulmohsen Al
Mukhaizeem ile TOKİ arasında KFH ve KFH-Bahreyn’in de katılımıyla dar gelirli
aileler için yapılacak toplu konut projelerinin finansmanı için bir mutabakat zaptı
imzalanmıştır. Kuveytli firmalar öncelikle finans, gayrimenkul, perakende ve turizm
sektörleri ile ilgilenmektedirler.
Birçok firmamızın sermayedarları arasında Kuveytli girişimciler bulunduğu,
ayrıca çeşitli Kuveytli finans kuruluşlarının sendikasyon kredileri, portföy yatırımları
yoluyla ülkemizde yatırım yaptıkları ve gayrimenkul edindikleri bilinmektedir.
Bazı Kuveytli firmalar ve KIA gündemdeki özelleştirme projeleri ile
ilgilenmektedirler. Kuveyt ve diğer Körfez Ülkelerinin ülkemizdeki özelleştirme ve diğer
bazı alanlardaki yatırımlara işletmecilik veya sermaye yatırımları şeklinde katılımının
sağlanmasının mümkün olabileceği değerlendirilmektedir.
1.1.4. Diğer Ekonomik İlişkiler
Kuveyt Fonu (Kuwait Fund For Arabic Development) tarafından 1979 – 2005
yılları arasında ülkemize yönelik toplam 12 projeye 360 milyon $ kredi açılmış, bunun
306 milyon $’ı kullanılmış, 152 milyon $’ı geri ödenmiş, 54,4 milyon $’ı da
kullanılmamış durumdadır. Devlet Bakanımız Sayın Ali BABACAN’ın 29-31 Mayıs
2006 tarihleri Kuveyt’e gerçekleştirdiği ziyaret sırasında, Fon’un Türkiye’ye açacağı
kredi limitinin yükseltilmesi talep edilmiştir.
Bunun haricinde Kuveytli özel girişimciler tarafından çeşitli ülkelerde yapılan
yatırımlar bulunmaktadır. Son yıllarda petrol gelirlerindeki artış nedeniyle meydana gelen
sermaye fazlasının, 11 Eylül 2001 sonrasında ABD ve Avrupa ülkelerindeki Ortadoğu’ya
yönelik mesafeli tavır nedeniyle, bu ülkelere eskisi gibi sermaye girişi olarak geri
dönmediği çeşitli kaynaklar tarafından yayınlanan raporlarda yer almaktadır. Avrupa
Birliği ile üyelik müzakerelerini sürdüren, iktisadi ve siyasi istikrarı yakalamış bir
Türkiye, bu noktada Kuveyt sermayesi tarafından cazip bir yatırım ülkesi olarak
görülmektedir.
Kuveyt vatandaşlarının ülkemizde turistik amaçlı gayrımenkul edinme konusunda
çok ilgili oldukları, ancak mütekabiliyet gereği şahsen gayrı menkul satın alamadıkları,
62
bununla birlikte Türk vatandaşları üzerinden veya ülkemizde kurdukları şirketler
üzerinden gayrı menkul sahibi oldukları da bilinmektedir.
Kuveyt Birleşmiş Milletler, Dünya Bankası ve IMF gibi uluslararası platformlarda
da ülkemizi desteklemekte olup, en son ülkemizin Çin, Güney Kore ve Meksika ile
birlikte Dünya Bankası nezdindeki kotası ve oylama gücünün arttırılması konusundaki
değişiklik teklifini desteklemiştir.
1.2. Ticari İlişkilerin Genel Durumu
1.2.1. Ticari İlişkilerin Gelişimi
Ülkemiz ile Kuveyt arasındaki ticari ilişkilerin geçmiş yıllar itibariyle seyrine
baktığımızda Kuveyt geleneksel olarak ticaret fazlası verdiğimiz bir ülkedir. İki ülke
arasındaki ticaret hacmi 1987 yılında 248 milyon $’ı bizim ihracatımız olmak üzere, 322
milyon $ ile zirveye çıkmış, ancak bu tarihten sonra her iki ülkenin de ihracat ve
ithalatlarının sürekli artmasına karşılık, hem Kuveyt’in Irak tarafından işgale uğraması,
hem de akabinde Irak’ın Amerikan işgaline maruz kalmasınadan kaynaklanan bölgedeki
istikrarsızlık, genel olarak iki ülke arasındaki ticaret hacmini, özel olarak da ülkemizin
Kuveyt’e olan ihracatını olumsuz etkilemiştir.
Bu noktada iki ülke arasındaki en kısa güzergah olan Irak geçişinin Kuveyt
tarafınca Abdali sınır kapısının Türk kamyonlarının geçişine kapalı tutulması sebebiyle
engellenmesi ve Kuveyt pazarının ülkemiz ihracatçıları tarafından pek fazla bilinmemesi,
bu ülkeye ihracatımızın beklenenin altında kalmasına yol açtığı söylenebilir. Son olarak
Kuveyt Başbakanı Şeyh Nasser Al-Mohammed Al-Ahmad Al-Sabah’ın 3-8 Nisan 2007
tarihleri arasında ülkemize gerçekleştirdiği resmi ziyaret sırasında 2 ay içerisinde Abdali
sınır kapısının kamyonlarımızın geçişine açılacağı ifade edilmiştir. Güvenlik kaygıları ve
sigortalama problemleri nedeniyle firmalarımızın söz konusu güzergahı yoğun olarak
kullanmaları bu aşamada mümkün görülmemekle birlikte, Irak’ta görece istikrar
ortamının yakalanması ile Abdali kapısının hem Kuveyt’e hem de körfez bölgesine
gönderilecek ülkemiz menşeli sevkiyatlarda yoğun bir geçiş noktası olması
beklenmektedir.
1.2.2. İkili Anlaşma ve protokoller, KEK Toplantıları
Türkiye ile Kuveyt arasındaki ekonomik ve ticari ilişkiler, 22.3.1982 tarihinde
imzalanmış olan Ekonomik, Sınai, Teknik İşbirliği Anlaşması çerçevesinde
yürütülmektedir.
Türkiye-Kuveyt Ticaret Anlaşması 3 Aralık 1997 tarihinde Kuveyt’te
imzalanmıştır. Sözkonusu anlaşma ülkemizde 16 Mart 1998 tarih ve 23288 sayılı Resmi
Gazete’de, Temmuz 1998’de de Kuveyt Resmi Gazetesinde yayımlanmıştır.
Türkiye Cumhuriyeti Hükumeti ile Kuveyt Devleti arasında Eşya ve Yolcuların
Transit Nakliyatına ve İki Ülke Arasındaki Nakliyata Mütedair Anlaşma 8 Haziran 1970
63
tarihinde Kuveyt’te imzalanmış olup, 24 Kasım 1970 tarih ve 13677 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanmıştır.
Türkiye-Kuveyt Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması ise
27.10.1988 tarihinde imzalanarak, 25.4.1992’de yürürlüğe girmiştir. Bu anlaşmada
yatırımların teşviki ve korunmasına ilişkin hükümlerin yanı sıra, kamulaştırmaya,
transferlere ve yatırım anlaşmazlıklarının çözümüne ilişkin hükümler de yer almaktadır.
Bu hükümler çerçevesinde taraflar; yatırımdan doğan net kazanç, temettü, royalti, teknik
yardım, teknik hizmet ücretleri ve diğer hasılat ile yatırımcının, yatırımının satışından
veya tasfiyesinden elde edeceği meblağın , serbest konvertibl para cinsinden transferine
izin vermektedir.
Türkiye Cumhuriyeti ile Kuveyt Devleti Arasında Gelir ve Servet Üzerinden
Alınan Vergilerde Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması 07 Ekim 1997 tarihinde
imzalanmıştır.
Denizcilik Müsteşarlığı tarafından hazırlanan Denizcilik Anlaşması taslağı 3
Mayıs 1994 tarihinde Kuveyt tarafına iletilmiş, ancak Kuveyt tarafından henüz bir yanıt
alınamamıştır. Son olarak, 1999 yılı Şubat ayında anlaşma müzakerelerine başlanabilmesi
için Kuveyt tarafından tarih önermesi talep edilmiştir.
Yeni bir Veterinerlik Anlaşması taslağı, VI. KEK toplantısı sırasında Türk
tarafınca Kuveyt tarafına iletilmiş, aynı şekilde Kuveyt tarafı da Türk tarafına Tarım
alanında işbirliği mutabakat zaptı taslağı iletmiştir.
Yine Kuveyt tarafı VI. KEK toplantısı sırasında Türk tarafına Turizm İşbirliği
anlaşması taslağı iletmiştir.
Kuveyt tarafının 1997 yılında Türk tarafına ilettiği İşgücü ve Teknik Yardım
konulu mutabakat zaptının en kısa sürede incelenmesi konusunda son KEK toplantısında
Kuveyt tarafına taahhütte bulunulmuştur.
UMB ile Kuveyt Müteahhitler Birliği Arasında İşbirliği Protokolu 3 Aralık 1997
tarihinde imzalanmıştır.
TOBB ile Kuveyt Ticaret ve Sanayi Odası arasında 30 Nisan 1995 tarihinde
Kuveyt’te bir İşbirliği Protokol’u imzalanmıştır. Sözkonusu Protokol ile iki ülke
işadamaları arasında ticari, ekonomik ve teknik işbirliğinin geliştirilmesi
amaçlanmaktadır.
Ekonomik, Sınai ve Teknik İşbirliği Anlaşması uyarınca kurulan Karma
Ekonomik Komite bugüne kadar dört defa toplanmış olup, KEK 5. Dönem Toplantısı 20-
22 Mart 2002 tarihlerinde Ankara’da yapılmıştır. Türkiye-Kuveyt 6. Dönem KEK
toplantısı, Türk tarafından Maliye Bakanımız Sn. Kemal UNAKITAN’ın ve Kuveyt
tarafından Ticaret ve Sanayi Bakanı Falah Fahad Mohammed Al Hajri’nin
eşbaşkanlıklarında 22-24 Ocak 2007 tarihinde Kuveyt’te gerçekleştirilmiştir.
64
1.2.2. Diğer Temas ve Görüşmeler
İki ülke arasındaki ticareti kolaylaştıracak ve olumlu etkileyecek unsurlardan
birisi de Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkeleri ile ülkemiz arasında imzalanacak olan
Serbest ticaret anlaşmasıdır. Türkiye ile KİK ülkeleri arasındaki Serbest Ticaret
Anlaşması (STA) müzakerelerinin ikinci turu 13 Nisan 2006 tarihinde Ankara’da
yapılmıştır.
Bu toplantıda taraflarca, STA’nın bir an evvel akdedilmesi hususunda karşılıklı
niyet beyanında bulunulmuştur. Toplantıda taslak STA metni ile tesis edilen iki çalışma
grubu çerçevesinde mal ticaretinin serbestleştirilmesi ve menşe kuralları görüşülmüştür.
Kuveyt Sanayi ve Ticaret Bakanlığı yetkilileri ile gerçekleştirilen görüşmelerde,
ülkemizle STA müzakerelerinin evleviyetle sonuçlandırılması için Kuveyt’in KİK
bünyesinde destek vereceğini ifade etmişlerdir.
2006 Kasım ayında Kuveyt Sanayi ve Ticaret Bakanı Falah Fahad Mohammad
Al-Hajri Devlet Bakanımız Sn. Kürşad TÜZMEN’in davetine icabeten “11. MÜSİAD
Uluslararası Ticaret Fuarı” ve “10. Uluslararası İş Forumu”na katılmıştır.
Yine 2006 Eylül ayındaki İzmir Enternesyonal Fuarına Kuveyt 200 metrekarelik
bir stand ve 16 firma ile katılmış, ayrıca Kuveyt Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Müsteşarı
Rashid Yousef Tabtabaee de resmi olarak fuarı ziyaret etmiştir.
1.2.4. Ticari Temas Sonuçlarının Değerlendirilmesi
Kuveyt başta ABD olmak üzere bir çok ülke ile serbest ticaret anlaşması
görüşmelerini sürdürmekte olup, ülkemiz firmalarının da rekabet güçlerini muhafaza
etmeleri ve arttırabilmeleri için Türkiye – KİK müzakerelerinin sonuçlandırılması büyük
önem taşımaktadır.
1.3. Dış Ticaret İstatistikleri
1.3.1. Türkiye İle Dış Ticaret Durumu
Milyon $
2002 2003 2004 2005 2006
Kuveyt’e İhracatımız 139,04 165,94 266,09 210,09 218,97117
Değişim-% % 32,7 % 19,3 % 59,9 % -21 % 4.2
Toplam İhracatımız (Milyar $) 36 47 63 73.4 85.2118
Değişim-% % 15,1 %31,0 % 32,8 % 16,8 % 16
117
DTM
118
Ibid.,
65
Kuveyt’in Toplam İthalatı
9.1 10.69 12.63 17.488 15.982
(Milyar $)
Değişim-% % 13,36 % 17,44 % 7,41 % 38,4 %-8.6
Kuveytten İthalatımız 26,52 15,90 25,69 41,40 56,03
Türkiye-Kuveyt Ticaret Hacmi 165,56 181,84 291,78 251,49 275
Tablo 30- Kuveyt-Türkiye Dış Ticaretinin Gelişimi (DTM, MoP, CBK)
Kuveyt’e 2006 yılı ihracatımız bir önceki yıla göre %4.2’lik bir artış
gerçekleştirerek 218.97 milyon ABD $’ına ulaşmıştır. Kuveyt Gümrük İdaresinden alınan
rakamlara göre ülkemizin 2006 yılı Kuveyt’e ihracatı 231,617 milyon ABD $’ı olarak
gerçekleşmiştir. Aradaki farklılığın üçüncü ülkelerden gelse de Kuveyt’in ihracatçı ülkeyi
belirlemeyi ürünün orijinine göre yapmasından kaynaklandığı değerlendirilmektedir.
1.3.2. Başlıca Maddelere Göre Türkiye’ye İhracat
ÜRÜN (Milyon $)
119
FASIL 2002 2003 2004 2005 2006
MİNERAL
YAKITLAR,MİNERAL
YAĞLAR VE
27 MÜSTAHSALLARI,MUMLAR 9,3 2,1
ORGANİK KİMYASAL
29 MÜSTAHZARLAR 10,8 8,2 13,5 18,4 36,3
PLASTİK VE PLASTİKTEN
39 MAMUL EŞYA 4,2 5,5 9,8 22,8 18,8
HAM POSTLAR,DERİLER
(KÜRKLER HARİÇ) VE
41 KÖSELELER 1,6 1,8 0,8 0,13
EMALPLELETEYİYRÜT
PAARRRE 26.5 15.9 25.6 41.4 56.03
Tablo 31- Kuveytin Türkiyeye İhracatı (DTM)
Kuveyt’in ülkemize 2006 yılı ihracatında 36.3 milyon ABD doları organik
kimyasal müstahzarlar ve 18,8 milyon ABD doları plastik ürünleri olmak üzere toplam
56,03 milyon ABD doları olarak gerçekleşmiştir.
1.3.3. Başlıca Maddelere Göre Türkiye’den İthalat
Fasıl ÜRÜN (Milyon $) 2002 2003 2004 2005 2006
SÜT VE SÜT MAMULLERİ,KUŞ VE KÜMES
04 HAY.YUMURTALARI,BAL VB. 4,931 5,712 6,035 7,44 8,11
07 YENİLEN SEBZELER VE BAZI KÖK VE YUMRULAR 0,738 1,872 1,280 1,207 2,87
08 YENİLEN MEYVALAR,KABUKLU 2,751 3,089 2,027 2,811 1
119
Ibid.,
66
YEMİŞLER,TURUNÇGİL VE KAVUN KABUĞU
HAYVANSAL VE BİTKİSEL YAĞLAR VE BUNLARIN
15 MÜSTAHSALLARI 1,058 1,232 1,220 0,935 1,21
ET,BALIK,KABUKLU HAYVAN,YUMUŞAKÇA VB
16 HAYVANSAL MÜSTAHZARLAR 0,064 0,086 0,109 0,071
17 ŞEKER VE ŞEKER MAMULLERİ 2,025 1,963 61229 2,396 2,98
18 KAKAO VE KAKAO MÜSTAHZARLARI 0,664 0,819 1,040 1,164 1,49
ESASINI HUBUBAT,UN,NİŞASTA,SÜT TEŞKİL
19 EDEN MÜSTAHZARLAR 1,188 1,751 2,115 2,121 2,45
SEBZE,MEYVA,BİTKİ PARÇALARI,SERT KABUKLU
20 YEMİŞ KONSERVELERİ 2,582 3,345 3,814 2,811 3,38
21 YENİLEN ÇEŞİTLİ GIDA MÜSTAHZARLARI 0,215 1,515 ,1202 2,752 2,34
22 MEŞRUBAT,ALKOLLÜ İÇKİLER VE SİRKE 0,022 0,640 0,021 0,006 0,341
TUZ,KÜKÜRT,TOPRAK VE TAŞLAR,ALÇILAR VE
25 ÇİMENTO 0,274 0,281 0,288 0,265 0,230
İNORGANİK KİMYASAL
MÜSTAHSALLAR,ORGANİK,İNORGANİK
28 BİLEŞİKLER 0,133 0,051 0,733 0,396 1,153
30 ECZACILIK ÜRÜNLERİ 0,098 0,191 0,035 0,034 0,049
DEBAGAT VE BOYACILIKTA KULLANILAN
32 HÜLASA,BOYA,MACUN,SAKIZLAR 0,205 0,235 0,149 0,329 0,261
UÇUCU
YAĞLAR,REZİNOİTLER,PARFÜMERİ,KOZMETİKLER
33 VB 0,235 0,249 0,557 0,821 0,580
SABUNLAR,YÜZEY AKTİF ORGANİK
34 MADDELER,YIKAMA-YAĞLAMA MADDE. 0,386 0,602 0,648 0,627 0,681
38 MUHTELİF KİMYASAL MADDELER 0,249 0,041 0,066 0,267 0,396
39 PLASTİK VE PLASTİKTEN MAMUL EŞYA 2,358 4,463 4,860 5,298 5,65
40 KAUÇUK VE KAUÇUKTAN EŞYA 0,650 1,232 1,981 2,285 2,39
DERİ EŞYA,SARACİYE EŞYASI,SEYAHAT
42 EŞYASI,BAĞIRSAKTAN EŞYA 0,179 0,162 0,246 0,047 0,119
44 AĞAÇ VE AĞAÇTAN MAMUL EŞYA;ODUN KÖMÜRÜ 0,074 0,063 0,251 0,087 0,141
KAĞIT VE KARTON;KAĞIT HAMURUNDAN KAĞIT
48 VE KARTONDAN EŞYA 0,367 0,118 0,237 0,246 0,245
BASILI KİTAP,GAZETE,RESİM VB BASKI SANAYİ
49 MAMULU,EL YAZMALARI 0,058 0,056 0,072 0,025 0,018
YÜN,KIL,AT KILI;BUNLARIN İPLİK VE
51 DOKUMALARI 0,240 0,195
52 PAMUK 0,192 0,230 0,471 0,327 0,267
DOKUMAYA ELVERİŞLİ SUNİ VE SENTETİK
54 LİFLER 5,540 4,612 2,885 1,866 0,868
55 SENTETİK VE SUNİ DEVAMSIZ LİFLER 2,493 1,811 0,758 0,928 0,749
VATKA,KEÇE,DOKUNMAMIŞ MENSUCAT,ÖZEL
56 İPLİK,SİCİM VE MAMULLERİ 0,019 0,037 0,075 0,196 0,101
HALILAR VE DİĞER DOKUMAYA ELVERİŞLİ
57 MADDEDEN YER KAPLAMALARI 4,416 4,766 6,373 8,36 11,56
92 ÖZEL DOKUNMUŞ MENSUCAT, DANTELA ,192, ,1992 2,37
60 ÖRME EŞYA 0,149 0,050 0,509 0,177 0,014
61 ÖRME GİYİM EŞYASI VE AKSESUARLARI 1,948 2,509 3,297 3,366 4,53
62 ÖRÜLMEMİŞ GİYİM EŞYASI VE AKSESUARLARI 8,177 6,744 7,512 7,33 6,17
MENSUCATTAN MAMUL DİĞER
63 EŞYA,KULLANILMIŞ EŞYA,PAÇAVRALAR 0,378 0,561 0,469 0,717 1,12
AYAKKABILAR,GETRLER,TOZLUKLAR VB EŞYA VE
64 AKSAMI 0,819 0,444 0,416 0,785 1,10
TAŞ,ALÇI,ÇİMENTO,AMYANT,MİKA VB
68 MADDELERDEN EŞYA 1,994 1,962 2,886 2,331 3,03
67
69 SERAMİK MAMULLERİ 0,311 0,558 0,779 1,419 1,60
70 CAM VE CAM EŞYA 1,129 0,796 0,978 0,832 0,995
İNCİLER,KIYMETLİ TAŞ VE METAL
71 MAMULLERİ,MADENİ PARALAR 0,690 0,561 0,292 0,100 0,149
72 DEMİR VE ÇELİK 67,57 82,52 150,76 71,29 80,96
73 DEMİR VEYA ÇELİKTEN EŞYA 7,861 3,435 4,280 17,48 32,86
74 BAKIR VE BAKIRDAN EŞYA 0,027 0,099 0,054 0,134 0,059
76 ALUMİNYUM VE ALUMİNYUM EŞYA 1,044 1,572 1,719 3,425 2,63
ADİ METALLERDEN ALETLER,BIÇAKÇI
82 EŞYASI,SOFRA TAKIMLARI 0,043 0,055 0,124 0,154 0,131
83 ADİ METALLERDEN ÇEŞİTLİ EŞYA 0,196 0,243 0,533 0,609 0,424
NÜKLEER REAKTÖRLER,KAZAN;MAKİNA VE
84 CİHAZLAR,ALETLER,PARÇALARI 3,392 7,395 10,918 8,841 9,17
ELEKTRİKLİ MAKİNA VE CİHAZLAR,AKSAM VE
85 PARÇALARI 3,169 1,988 9,469 9,202 11,72
MOTORLU KARA
TAŞITLARI,TRAKTÖR,BİSİKLET,MOTOSİKLET VE
87 DİĞER 1,304 7,497 17,048 15,94 2,41
HAVA TAŞITLARI,UZAY ARAÇLARI,AKSAM VE
88 PARÇALARI 0,170
89 GEMİLER,SUDA YÜZEN TAŞIT VE ARAÇLAR 0,029 6,208 14,14 1,05
OPTİK,FOTOĞRAF,SİNEMA,ÖLÇÜ,KONTROL,AYAR
90 CİHAZLARI,TIBBİ ALET. 0,278 0,364 0,445 0,360 0,514
MOBİLYALAR,AYDINLATMA,REKLAM
94 LAMBALARI,PREFABRİK YAPILAR 1,650 2,233 2,374 1,666 3,15
OYUNCAKLAR,OYUN VE SPOR
95 MALZEMELERİ,AKSAM VE PARÇALARI 0,046 0,005 0,020 0,005
TÜRKİYE’DEN TOPLAM İHRACAT 139 165,9 266 210 218.9
Tablo 32- Türkiyenin Kuveyte İhracatı – Başlıca Maddeler (DTM)
2004 yılında 150.76 milyon dolar olan demir çelik ihracatımız, Kuveyt demir
çelik üreticisi United Steel Industrial Co. firmasının pazar payını yükseltmesi ve diğer
KİK ülkeleri üreticilerinin üretimlerini arttırmaları sonucu 2005 yılında 71.29 milyon
dolara gerilemiştir. Burada KİK ülkeleri üreticilerinin Kuveyt pazarına gümrüksüz
girebilmeleri, üretimde en önemli maliyet unsurlarından olan enerjiyi çok ucuza
kullanmaları ve pazara yakın olmaları en önemli etkenler olmuştur. Türk firmaları yerel
ve KİK ülkeleri firmaları ile kıyaslandıklarında, %5 gümrük vergisi artı % 6 diğer masraf
ve komisyonlardan kaynaklanan % 11’lik ilave bir maliyet unsuru ile rekabet
etmektedirler.
Kuveyt demir çelik üreticisi United Steel Industrial Co. firması halihazırda yıllık
800.000 tonluk üretim kapasitesine sahip olup, bu rakamı yeni yatırımlarla 2 yıl
içerisinde ürün çeşitlendirmesi de yaparak 1 milyon tona çıkarmayı hedeflemektedir.
Şirket yetkilileri tarafından yapılan açıklamalarda üretimlerinin iç talebi karşılamada
yeterli olduğu, hatta ihracat yaptıkları ifade edilmiştir. Söz konusu firma düşük enerji
maliyetleri vb. genel teşviklerin yanısıra Kuveyt Sanayi Kamu İdaresi tarafından
sübvanse edilmektedir.
Ayrıca Kuveytli demir çelik ithalatçısı firmalarla yapılan görüşmelerde, geçmişte
Türk firmalarının anlaşmalarını yaptıkları ürünleri, yükleme öncesinde fiyat artışı olması
68
halinde değişik bahanelerle yüklemeden vazgeçmeleri, bu durumun onların Kuveyt
piyasasındaki ticari itibarlarını ve güvenilirliklerini zedelemesi, yine bazı firmalarımızın
küçük hacimli siparişleri kabule yanaşmamaları, en az 10 bin ton ve üzeri sipariş
verilmesini talep etmeleri, ayrıca Kuveyt hükümetinin konteyner başına 21 tondan fazla
yüke müsaade etmemesi sebebiyle bazı Türk firmaların yüksek tonaj göndermek
isteyerek cezai şartların alıcı tarafından ödenmesini teklif etmeleri gibi nedenlerin, demir
çelik ürünleri ihracatımızdaki düşüşte etkili olduğu tespit edilmiştir.
Demir çelik ihracatçısı bazı firmalarımızın satış süreci içerisinde yükleme
öncesinde fiyat yükselmesi nedeniyle taahhütlerini yerine getirmemeleri 2007 yılında da
vuku bulmuş ve bu durum maalesef ülke imajımıza olumsuz tesir etmiştir.
Gulf Organization for Industrial Consulting kuruluşu tarafından yayınlanan bir
raporda körfez ülkeleri demir çelik talebinin 2008 yılında 2005 yılına kıyasla %31 artarak
19.7 milyon tona ulaşacağı öngörülmektedir.120 Bu durum söz konusu ürünlere olan
talebin Kuveyt’te de artarak devam edeceğini göstermektedir.
2006 yılı ortasında bazı inşaat demirlerinin gümrük vergilerinin 2006 yılı sonuna
kadar sıfırlanması sonrasında, demir çelik ihracatımız tekrar artış göstererek yıl sonu
itibariyle 80.96 milyon dolar tutarına ulaşmıştır.
Bununla beraber demir ve çelikten eşya 2004 yılına oranla 2005 yılında 4.28
milyon dolardan 17.48 milyon dolara, 2006 yılı sonu itibariyle de 32.86 milyon dolara
yükselmiştir. Yine 2005 yılı rakamları ile 2006 yılı rakamları kıyaslandığında süt ve süt
ürünleri 7.44 milyon dolardan 8.11 milyon dolara yenilen sebzeler 1.2 milyon dolardan
2.87 milyon dolara, şeker ve şeker mamulleri 2.39 milyon dolardan 2.98 milyon dolara,
halılar 8.36 milyon dolardan 11.56 milyon dolara, örme giyim eşyası 3.3 milyon dolardan
4.53 milyon dolara, taş ve alçılar 2.33 milyon dolardan 3.03 milyon dolara, kazan ve
makineler 8.84 milyon dolardan 9.17 milyon dolara, elektrikli makine ve cihazlar 9.20
milyon dolardan 11.72 milyon dolara ve mobilyalar 1.6 milyon dolardan 3.15 milyon
dolara yükselen kalemler olmuştur.
Genel olarak 2006 yılı ihracatımızda demir çelik ürünlerinin 80.96 milyon $,
demir çelikten mamul eşyaların 32.86 milyon $, tekstil konfeksiyon ürünlerinin 27.9
milyon $, gıda ürünlerinin 26.2 milyon $, makine ve cihazların 20.89 milyon $ ile
önemli ürün gruplarını oluşturdukları görülmektedir
1.3.4. Maddelere Göre İhracat Miktar ve Değerleri
(2006 Yılı Türkiye’nin Kuveyt’e İhracatı)
FASIL ÜRÜN Miktar(KG) Değer($)
SÜT VE SÜT MAMULLERİ,KUŞ VE KÜMES 2,855,343
04 HAY.YUMURTALARI,BAL VB. 8,116,191
07 YENİLEN SEBZELER VE BAZI KÖK VE YUMRULAR 4,670,391 2,872,038
08 YENİLEN MEYVALAR,KABUKLU 1041451 1552401
120
Reuters 3 Ekim 2006
69
YEMİŞLER,TURUNÇGİL VE KAVUN KABUĞU
09 KAHVE,ÇAY,PARAGUAY ÇAYI VE BAHARAT 15205 23310
DEĞİRMENCİLİK 135040
ÜRÜNLERİ,MALT,NİŞASTA,İNÜLİN,BUĞDAY
11 GLUTENİ 201502
YAĞLI TOHUM VE MEYVALAR,SANAYİ 155
12 BİTKİLERİ,SAMAN,HAYVAN YEMİ 2142
HAYVANSAL VE BİTKİSEL YAĞLAR VE BUNLARIN 020035
15 MÜSTAHSALLARI 1211211
ET,BALIK,KABUKLU HAYVAN,YUMUŞAKÇA VB 12532
16 HAYVANSAL MÜSTAHZARLAR 11421
17 ŞEKER VE ŞEKER MAMULLERİ 1122121 2214212
18 KAKAO VE KAKAO MÜSTAHZARLARI 202235 1011220
ESASINI HUBUBAT,UN,NİŞASTA,SÜT TEŞKİL EDEN 2421535
19 MÜSTAHZARLAR 2410044
SEBZE,MEYVA,BİTKİ PARÇALARI,SERT KABUKLU 3404112
20 YEMİŞ KONSERVELERİ 3331521
21 YENİLEN ÇEŞİTLİ GIDA MÜSTAHZARLARI 1103220 2343305
22 MEŞRUBAT,ALKOLLÜ İÇKİLER VE SİRKE 1252551 222211
22 MEŞRUBAT,ALKOLLÜ İÇKİLER VE SİRKE T (litre)144421 112210
TUZ,KÜKÜRT,TOPRAK VE TAŞLAR,ALÇILAR VE 1122121
25 ÇİMENTO 235242
MİNERAL YAKITLAR,MİNERAL YAĞLAR VE 21125
27 MÜSTAHSALLARI,MUMLAR 02112
İNORGANİK KİMYASAL 1225114
28 MÜSTAHSALLAR,ORGANİK,İNORGANİK BİLEŞİKLER 1103132
29 ORGANİK KİMYASAL MÜSTAHSALLAR 20222 44212
30 ECZACILIK ÜRÜNLERİ 11314 05122
DEBAGAT VE BOYACILIKTA KULLANILAN 1523043
32 HÜLASA,BOYA,MACUN,SAKIZLAR 221121
UÇUCU 155212
YAĞLAR,REZİNOİTLER,PARFÜMERİ,KOZMETİKLER
33 VB 015322
SABUNLAR,YÜZEY AKTİF ORGANİK 002001
34 MADDELER,YIKAMA-YAĞLAMA MADDE. 211514
35 ALBÜMİNOİD MADDELER,TUTKALLAR,ENZİMLER VB 1112 4205
BARUT,PATLAYICI MADDELER,PİROTEKNİ 122
36 MAMULLERİ,KİBRİT VB 2141
FOTOĞRAFÇILIKTA,SİNEMACILIKTA KULLANILAN 102
37 EŞYA T1391
FOTOĞRAFÇILIKTA,SİNEMACILIKTA KULLANILAN (metre) 2252
37 EŞYA T19118
FOTOĞRAFÇILIKTA,SİNEMACILIKTA KULLANILAN (m2) 123
37 EŞYA 451
38 MUHTELİF KİMYASAL MADDELER 421122 322111
39 PLASTİK VE PLASTİKTEN MAMUL EŞYA 2114315 0041321
40 KAUÇUK VE KAUÇUKTAN EŞYA 24344 330140
40 KAUÇUK VE KAUÇUKTAN EŞYA T(adet) 12818 2525232
DERİ EŞYA,SARACİYE EŞYASI,SEYAHAT 0002
42 EŞYASI,BAĞIRSAKTAN EŞYA 151220
44 AĞAÇ VE AĞAÇTAN MAMUL EŞYA;ODUN KÖMÜRÜ 0411 2130
48 KAĞIT VE KARTON;KAĞIT HAMURUNDAN KAĞIT VE 102242 240511
70
KARTONDAN EŞYA
BASILI KİTAP,GAZETE,RESİM VB BASKI SANAYİ 4521
49 MAMULU,EL YAZMALARI 22220
50 İPEK 222 2351
51 YÜN,KIL,AT KILI;BUNLARIN İPLİK VE DOKUMALARI 24221 120131
52 PAMUK 21452 221111
DOKUMAYA ELVERİŞLİ BİTKİSEL LİFLER,KAĞIT 20
53 İPEĞİ VE DOKUMALARI 2210
54 DOKUMAYA ELVERİŞLİ SUNİ VE SENTETİK LİFLER T(m2) 500685 121011
55 SENTETİK VE SUNİ DEVAMSIZ LİFLER T(m2) 274478 141325
VATKA,KEÇE,DOKUNMAMIŞ MENSUCAT,ÖZEL 14011
56 İPLİK,SİCİM VE MAMULLERİ 151251
HALILAR VE DİĞER DOKUMAYA ELVERİŞLİ (m2) 1956839
57 MADDEDEN YER KAPLAMALARI 11021102
ÖZEL DOKUNMUŞ MENSUCAT,DANTELA,DUVAR 232101
58 HALILARI,İŞLEMELER 2314235
ÖZEL DOKUNMUŞ MENSUCAT,DANTELA,DUVAR T(m2) 374851
58 HALILARI,İŞLEMELER T1726341
EMDİRİLMİŞ,SIVANMIŞ,KAPLANMIŞ (m2) 1338
59 MENSUCAT,BUNLARDAN TEKNİK EŞYA 4502
60 ÖRME EŞYA 1322 14011
61 ÖRME GİYİM EŞYASI VE AKSESUARLARI 111442 3312255
62 ÖRÜLMEMİŞ GİYİM EŞYASI VE AKSESUARLARI (adet) 847594 0201212
62 ÖRÜLMEMİŞ GİYİM EŞYASI VE AKSESUARLARI 01501 152511
MENSUCATTAN MAMUL DİĞER EŞYA,KULLANILMIŞ 121522
63 EŞYA,PAÇAVRALAR 1121223
MENSUCATTAN MAMUL DİĞER EŞYA,KULLANILMIŞ T(adet) 15308
63 EŞYA,PAÇAVRALAR 351101
AYAKKABILAR,GETRLER,TOZLUKLAR VB EŞYA VE (çift) 104884
64 AKSAMI 1532121
65 BAŞLIKLAR VE AKSAMI (adet) 1738 3252
HAZIR KUŞ TÜYÜ VE İNSAN SAÇI 44
67 MAMULLERİ,YAPMA ÇİÇEKLER 420
TAŞ,ALÇI,ÇİMENTO,AMYANT,MİKA VB 2110224
68 MADDELERDEN EŞYA 3532342
69 SERAMİK MAMULLERİ 402152 231411
69 SERAMİK MAMULLERİ T(m2) 108125 211131
70 CAM VE CAM EŞYA (adet) 942010 122241
İNCİLER,KIYMETLİ TAŞ VE METAL 225
71 MAMULLERİ,MADENİ PARALAR 102221
72 DEMİR VE ÇELİK 112211131 15223013
73 DEMİR VEYA ÇELİKTEN EŞYA 12423122 32151153
74 BAKIR VE BAKIRDAN EŞYA 0113 04224
76 ALUMİNYUM VE ALUMİNYUM EŞYA 102411 2232101
79 ÇİNKO VE ÇİNKODAN EŞYA 205 105
80 KALAY VE KALAY MAMULLERİ 314 4202
ADİ METALLERDEN ALETLER,BIÇAKÇI 2242
82 EŞYASI,SOFRA TAKIMLARI 122211
83 ADİ METALLERDEN ÇEŞİTLİ EŞYA 152212 424141
NÜKLEER REAKTÖRLER,KAZAN;MAKİNA VE 1532111
84 CİHAZLAR,ALETLER,PARÇALARI 1525312
84 NÜKLEER REAKTÖRLER,KAZAN;MAKİNA VE T(adet) 5850 2522225
71
CİHAZLAR,ALETLER,PARÇALARI
ELEKTRİKLİ MAKİNA VE CİHAZLAR,AKSAM VE 1124211
85 PARÇALARI 15241323
ELEKTRİKLİ MAKİNA VE CİHAZLAR,AKSAM VE T(adet) 99750
85 PARÇALARI 1021212
MOTORLU KARA 201250
TAŞITLARI,TRAKTÖR,BİSİKLET,MOTOSİKLET VE
87 DİĞER 1351121
MOTORLU KARA T(adet) 968
TAŞITLARI,TRAKTÖR,BİSİKLET,MOTOSİKLET VE
87 DİĞER 1114515
89 GEMİLER,SUDA YÜZEN TAŞIT VE ARAÇLAR (adet) 7 1501110
OPTİK,FOTOĞRAF,SİNEMA,ÖLÇÜ,KONTROL,AYAR 25202
90 CİHAZLARI,TIBBİ ALET. 321211
MÜZİK ALETLERİ;BUNLARIN AKSAM,PARÇA VE 051
92 AKSESUARI 15214
SİLAHLAR VE MÜHİMMAT,BUNLARIN AKSAM,PARÇA (adet) 207
93 VE AKSESUARLARI 43111
MOBİLYALAR,AYDINLATMA,REKLAM 1252213
94 LAMBALARI,PREFABRİK YAPILAR 3103251
OYUNCAKLAR,OYUN VE SPOR 2101
95 MALZEMELERİ,AKSAM VE PARÇALARI 11511
96 ÇEŞİTLİ EŞYA (adet) 406072 220041
98 HARP SİLAHLARI 1132 2130
TÜRKİYE’DEN TOPLAM İHRACAT 219.016.823
Tablo 33- Türkiyenin Kuveyte İhracatı – Tüm Maddeler (DTM)
Kuveyt’e ihracatımızın belirli ürün gruplarında yoğunlaşması, demir çelik ve
demir çelikten eşya ürünlerinin toplam ihracatımız içerisinde %51.9 paya sahip oluşu, dış
ticaret hacminin düşüklüğü, ihracatın değişimi üzerindeki riskleri artırmakta ve aynı
zamanda ihracatın geleceği üzerinde tahmin yapılmasını güçleştirmektedir. Kısa ve orta
vadede Kuveyt inşaat sektörünün gelişmeye devam edeceğine ilişkin tahminler, demir
çelik talebinin belirtilen vadelerde devam edeceğini göstermektedir. Ancak, bu
ülkelerdeki düşük enerji maliyetleri ve demir çelik sektörünün önemli ölçüde enerji
maliyetlerine duyarlı oluşu, Kuveyt ve benzer özelliklere sahip KİK ülkelerinin demir
çelik yatırımları yapmaları demir çelik ürünlerinde ülkemiz ihracatına karşı rekabetin
devam edeceğini göstermektedir.
1.3.5. Maddelere Göre İthalat Miktar ve Değerleri
(2006 Yılı Türkiye’nin Kuveyt’ten İthalatı)
GTIP ÜRÜN Miktar(KG) Değer($)
02022220 DİĞER KABUKSUZ FINDIKLAR 0220 20292
29053100 DİOLLER-ETİLEN GLİKOL (ETANDİOL) 00229092 03302023
20003200 )OKSİDİETANOL (DİETİLEN GLİKOL,DİGOL-'2,2 2229323 022022
KİMYA SANAYİ/BAĞLI SANAYİLERDE 43890
KULLANILAN KİMYASAL ÜRÜN VE
38249099 MÜSTAHZARLAR 28.613
72
LİNEER POLİETİLEN (ÖZGÜL KÜTLESİ < 0, 94 2022300
39011010 (İLK ŞEKİLDE) 0920230
YÜKSEK YOĞUNLUK POLİETİLEN-ÖZGÜL 22020293
00022022 KÜTLE=>0.94 23292200
00020000 PROPİLEN KOPOLİMERLERİ (İLK ŞEKİLLERDE) 220930 220932
32022222 KUZULARIN YÜNÜ ALINMIŞ PİKLE DERİLERİ 23330 229229
HAVA TAŞIT.TURBO JETLER VE (adet) 290
23902022 PROPULSÖRLER VD PNÖMATİK STARTERLE 302320
DİĞER AMAÇLI ELEKTRİK İLETKENİ-BAĞLANTI 229
23333200 PARÇALI,GERİLİM<80V 20322
KUVEYT’TEN TOPLAM İTHALAT 56.038.401
Tablo 34- Türkiye’nin Kuveyt’ten İthalatı – Tüm Maddeler (DTM)
Kuveyt’ten 2006 yılı ithalatımız bir önceki yıla göre 14.6 milyon $ artmış olup,
genel olarak organik kimyasal müstahzarlar (Etandiol) ile esas itibariyle polietilen olmak
üzere plastik ve plastikten mamul eşya olarak iki kalemden oluşmaktadır.
1.4. Ticari İlişkilerde Bilinmesi Gerekli Genel Konular
1.4.1. Ticari Engeller
Kuveyt’in İsrail’e uyguladığı boykot nedeniyle bu ülke ile ticaret yapılması ve
İsrail menşeili ürünlerin ülkeye girişi yasaktır. Ayrıca domuz eti ve domuz ürünleri,
alkollü bazı maddeler ile buğday ve buğday ununun ülkeye ithalatı yasaktır. Kuveyt
tarafından ithalatı yasaklanan bazı ürünler ekte yer almaktadır. Ayrıca, Kuveyt ürün
ithalatlarını belirli bazı ülkelerle sınırlı tutarak yasaklayabilmektedir.
Kuveyt ülkedeki ekonomik duruma bağlı olarak bazı malların ihracatına
yasaklamalar getirebilmektedir. Demir çelik ürünleri ihracatı, ülkenin demir çelik
ihtiyacının karşılanmasında yaşanabilecek sıkıntıların önlenmesi ve demir çelik hurdaları
ihracatı ülkedeki sanayicilerin uygun fiyattan hammadde bulabilmelerinin sağlanması
amacıyla yasaklanmıştır.
Ülkedeki ekonomik ve ticari faaliyetleri düzenleyen diğer bir önemli husus ise
Kuveytlilere ve Kuveyt’te kurulan firmalara sağlanan avantajlardır. Mevcut düzenlemeler
ile kamu alımlarına ilişkin ihalelerde Kuveytli firmalara %10, KİK ülkeleri ürünlerine ise
%5 fiyat avantajı sağlanmaktadır. 2004 yılında Kuveyt kamu alımlarında yerli ürünlere
sağlanan fiyat avantajının %15’e çıkartılmasına ilişkin bir karar almıştır. Ancak, bu
kararın uygulanması için değişikliğin KİK tarafından onaylanması gerekmektedir.
Kamu alımlarında yabancılara getirilen diğer bir sınırlama ülkedeki ihale
sisteminin, yabancı firmaların uluslararası ihaleler dışındaki ihalelere katılabilmelerini
önlemesidir. Ayrıca, en son 11 Ekim 2005 tarihli Maliye Bakanlığı kararnamesi ile
düzenlenen offset uygulaması ile petrol sektörü hariç olmak üzere sivil ihalelerde 10
milyon KD (34 milyon $) ve üzeri, askeri ihalelerde ise ise 3 milyon KD (10,2 milyon $)
ve üzeri ihaleleri üstlenen yabancı firmalara ihale nakit tutarının %35’i oranında offset
yükümlülüğü getirilmektedir.
73
Kuveyt ile ilgili yapılan pek çok değerlendirmede, ülkenin uyguladığı gümrük
vergisi oranlarının düşük olması nedeniyle Kuveyt’in serbest bir ticaret sistemine sahip
olduğu belirtilmektedir.
Ancak, ülkede yabancı faaliyetlerine getirilen kısıtlamalar, ticaret ve ekonomik
faaliyetleri düzenleyen uygulamaların değişkenliği ve açık olmayışı, vergi sistemi, kamu
alımlarında yerli firmalara sağlanan avantajlar, acentalık sistemi gibi pek çok husus
nedeniyle Kuveyt serbest bir ekonomi olmaktan oldukça uzaktır.
1.4.2. İthalat Mevzuatı
1.4.2.1. Genel Olarak Gümrük Vergileri
Kuveyt, 2003 yılı Ekim ayı itibariyle KİK ülkeleri arasında oluşturulan Gümrük
Birliği kapsamında ortak gümrük tarifesi uygulamasına geçtiğini açıklamıştır. Önemli
kısmı gıda ve tarım ürünlerinden oluşan 417 ürüne ise herhangi bir gümrük vergisi
uygulanmamaktadır. Tütün mamullerine uygulanan vergi oranı %100’dür. Bu ürünlerin
dışında kalan ürünlere uygulanan vergi oranı %5’tir.
Kuveyt ithalata uygulanan gümrük vergisi oranlarında değişiklikler
yapılabilmektedir. Kuveyt Sanai İdaresi tarafından uygulanan sanayi teşvikleri
kapsamında ülkedeki sanayi yatırımları için ihtiyaç duyulan makina, ekipman ve
hammaddelere gümrük muafiyeti sağlanmaktadır.
Kuveyt tarafından ithalata uygulanan gümrük vergileri www.musavirlikler.gov.tr
adresinin ilgili bölümlerinden temin edilebilir. İthalat esnasında gümrük vergisi dışında
alınan herhangi bir fon bulunmamaktadır.
1.4.2.2. KDV ve Diğer Vergileri
Ülkede KDV uygulaması bulunmamaktadır. Yabancı firmalar 5.250 KD ile
18.750 KD arası gelirlerinden %5 olmak üzere, gelir arttıkça tabi olunan vergi dilimi de
artarak 375 bin KD’nin (1,275 milyon $) üzerinde elde ettikleri gelir üzerinden %55 gelir
vergisine tabidirler.
44 Sayılı ve 1985 tarihli Maliye Bakanlığı kararnamesine göre Kuveyt’te iş yapan
kurum, kuruluş ve firmalar taşeron, alt yüklenici veya her ne suretle olursa olsun iş
yaptırdıkları yabancı firmaları Maliye Bakanlığına bildirmekle yükümlüdürler. Kuveytli
iş veren, iş yaptırdığı yabancı firma Maliye Bakanlığından vergi yükümlülüklerini yerine
getirdiğine dair bir belge getirene kadar, toplam sözleşme bedelinin %5’inden az
olmamak üzere yabancı firmaya yapması gereken son ödemeyi tutma yükümlülüğü
altındadır.
Kuveyt vatandaşları, Kuveytli firmalar ve Kuveyt’te çalışan yabancı işçiler
vergiye tabi değildir. Ancak 2006 Mayıs ayı içerisinde Kuveyt Maliye Bakanlığı’ndan
yapılan bir açıklamada Kuveyt’te gelir elde eden herkesi kapsayacak ve %10 üzerinden
tek oranlı olarak uygulanacak yeni bir gelir vergisi projesinin Kabine tarafından
74
incelendiği duyurulmuştur. Yabancı firmaların tabi olduğu gelir vergisinin ise %15
üzerinden tek oranlı olarak uygulanmasına ilişkin bir kanun teklifi 2006 Mayıs ayı
içerisinde Kabine tarafından onaylanarak ilgili Hukuk Komitesine sevk edilmiştir.
1.4.2.3. Genel Olarak Ticari Tanımlama Uygulamaları
1.4.2.3.1. Etiketleme
Yiyecek maddeleri içeren şişe, kutu, teneke, vb. ambalajların; yiyecek adını,
içerdiği maddeleri, net ve brüt ağırlığı, menşe ülke ile üretim ve son kullanma tarih
bilgilerini içerecek şekilde Arapça olarak etiketlenmiş olması gerekmektedir.
Sıvı gıda maddeleri içeren kutu, şişe ve diğer ambalajların üzerinde “net hacmi
(lt)” belirten etiketler bulunması gerekmektedir.
1.4.2.3.2. Markalama
Ticari marka ve ticari numaraların, paketler üzerinde yeralması ve bu bilgilerin
manifestoda belirtilen şekliyle yazılmış olması gerekmektedir.
1.4.2.3.3. Paket ve Ambalajlama
Paketleme listelerinin, yukarıda belirtilen hususların yanı sıra aşağıdaki belgeleri
içermesi gerekmektedir.
i. her bir paketin içeriğini gösteren döküman,
ii. her bir paketin toplam ve net ağırlığını gösterir döküman,
iii. her bir paketin içindeki malların değerini gösterir döküman.
İhraç edilen malların her bir paket, balya, kutu vb. menşe ülke bilgilerini açık
olarak içermesi gerekmektedir. Bu bilgilerin, kredi mektubu ve diğer ilgili belgelerdekiler
ile aynı olması zorunludur. Ambalajlama ve paketlemenin sevkiyatın türüne göre ve
yükleme boşalma işlemlerine dayanıklı olacak şekilde yapılması gerekmektedir.
Kuveyt Yerel Sağlık Birimi, gıda ürünlerinin kullanma süresi (üretim ile son
kullanma tarihi arasındaki süre) 1 yıldan fazla olması halinde, paket üzerinde yer alan
orjinal üretim tarihinden 6 ay geçmiş ürünlerin ithalatına izin vermemektedir. Üretimleri
mevsimsellik gösteren ürünler bu kuralın dışında tutulmakta olup, bu grupta olan ürünler
için, belirtilen süre 8 ay olarak uygulanmaktadır.
Kullanma süresi, 1 yıldan az olan ürünlerde ise, ithalat tarihi itbariyle kullanım
süresinin yarısının veya 3 ayın (hangisi önce ise) geçmemiş olması şartı aranmaktadır.
Ancak, kullanım süreleri 2 aydan az olan gıda ürünleri için bu kural uygulanmamaktadır.
75
1.4.2.3.4. Ticarette Uygulanan Standartlar
Kuveyt halk sağlığının korunması, tüketici güvenliği, ulusal güvenlik, dini ve
kamu ahlakı ve çevrenin korunması amacıyla Uluslararası Uygunluk Sertifika Programı
(International Conformity Certification Program -ICCP) isimli bir standard mekanizma
oluşturmuştur. Ürünlerin teknik düzenlemeler ve standardlara uygunluğunu sağlamayı
amaçlayan program kapsamında yer alan ürünler; çeşitli elektrikli makina ve ekipmanlar,
taşıt araçları ve araç lastikleri, boya ve taşıt araçlarında kullanılan yağlar, temizlik
kağıtları, melamin mutfak eşyası, çimento, alçı, briket, plastik elektrik kanalları ve
bağlantı elemanlarıdır. Sanayi İdaresi web sayfasından (www.pai-iccp.com) konuyla
ilgili daha detaylı bilgi alınması mümkündür.
Gıda ve sağlık ürünleri ithalatı, ithalata konu malın türüne göre özel uygulamalara
ve belgelendirmeye tabi olabilmektedir.
Eczacılık ürünleri ve ilaçlar, Kuveyt Sağlık Bakanlığı tarafından laboratuvar
testlerine tabi tutulmaktadır. Bu nedenle, bu ürünlerin ithalatı sırasında gerekli işlemlerin
tamamlanması gerekmektedir. Gıda ürünlerinin de insan sağlığına zararlı olmaması ve
istenilen şartlara uygun olması zorunludur. Gıda ürünleri Kuveyt Yerel Sağlık Birimi
tarafından sıkı testlere tabi tutulmaktadır.
1.4.2.3.5. Diğer Hususlar
Kuveyt, bir Körfez İşbirliği Konseyi (GCC) üyesidir ve bu ülkeler arasında
uygulanan gümrük birliği anlaşması uyarınca ortak gümrük tarifesi uygulamaktadır.
Yabancıların Kuveyt’te mallarını pazarlayabilmeleri ancak Kuveyt’li bir acenta
aracılığı ile mümkün bulunmaktadır. Benzer şekilde yalnızca Kuveyt’liler ve Kuveytli
firmalar ithalat yapabilmektedir.
Mallara ait faturaların aşağıdaki şartları sağlamasına dikkat edilmesi
gerekmektedir.
- malların detaylı tanımları,
- toplam ve birim fiyatlar,
- net ve brüt ağırlıklar,
- paketleme şekli,
- üretici ve/veya ihracatçının tam adı ve adresi,
- ihracata konu malların ticari markası ve sayısı (manifestoda belirtilen şekli
ile)
- nakliye türü, yükleme yapılan liman/gümrük noktası ve menşei ülke
faturaların yetkili kurumlar tarafından onaylanmış sertifikaları
76
Bütün elektrikli alet ve ekipmanların voltajının 50 frekansta (+/-) %5, 220-240V
olması, ayrıca bu mallara ait kredi mektuplarının, ürünlerin yukarıda belirtilen voltaj ve
frekans şartlarını sağladığını tevsik etmesi gerekmektedir.
İhracata konu mallar ile ilgili düzenlenen kredi mektuplarının ebat, sayı, ölçümler,
paketleme, nakliye yöntemleri gibi detay ve özellikleri hakkında azami düzeyde bilgi
içermesine dikkat edilmelidir.
İhracata konu malların Kuveyt’e ithalatı esnasında üretici ve/veya ihracatçı firma
tarafından düzenlenmiş ve Ticaret Odası veya sanayi Odası veya İhracatçı Birlikleri
tarafından onaylanmış ve “certifying and attesting that the exported goods are of
………………. Origin, they contain …………………………materials and they are
being exported from…………………... The goods were manufactured by
……………………. ” bilgisini içerir menşe belgesinin ibraz edilmesi gerekmektedir.
İlaveten menşe belgesinin ürünün imal edildiği fabrika ve üretici firma, net ve brüt
ağırlık, manifestoda yer alan ticari marka, toplam değe paketleme çeşidi, nakliye yöntemi
bilgilerini de içermesi gerekmektedir. Bu belgenin Kuveyt’in Türkiye’deki Büyükelçiliği
veya Konsolosluğu tarafından onaylanması gerekmektedir.
Kuveyt’e ihracat öncesinde ilgili ihracatçı ülkede bulunan Kuveyt Büyükelçiliği
veya konsolosluğunun fatura ve menşe şehadetnamesini tasdik etmesi GCC ülkeleri hariç
bütün ülkeler için mecburi olmakla beraber, özellikle coğrafi olarak büyük ülkelerin
ihracatçılarının yaşadığı fiziki sıkıntıların bertaraf edilmesi için, tasdik işleminin mal
Kuveyt’e intikal ettikten sonra Kuveyt Dışişleri Bakanlığı nezdindeki bir ofis tarafından
gerçekleştirilebilmektedir. Bu noktada işlemler ithalatçı tarafından yapılmaktadır. Söz
konusu uygulamanın gerekçesinin İsrail menşeli ürünlere uygulanan boykot olduğu ifade
edilmiştir.
İstenilen bilgi ve belgelerin, mallar gümrüğe gelmeden önce ithalatçıya
ulaştırılması gerekmekte olup, ihracata konu malların ithalatının izne tabi olması halinde,
gerekli izin ve belgelerin ithalattan önce tamamlanması gerekmektedir. Bu belgeler
olmadan ithalat yapılması mümkün değildir.
Dondurulmuş eşyalar gümrüğe gelmeden önce, mallar gümrüğe geldikten hemen
sonra çekilebilmesi için ön ayarlamaların yapılması gerekmektedir. Gümrüklerde
depolama ile ilgili sorunların en aza indirilmesi için benzer önlemlerin alınmasında fayda
bulunmaktadır.
Yanıcı ve patlayıcı mallar ithalatı öncesinde Kuveyt gümrükleri ve liman
yetkililerinin, yükleme, taşıma ve depolama konularında gerekli önlemleri alınması için
önceden bilgilendirilmesi zorunludur.
Kuveyt ile ticaret konusunda Kuveyt Büyükelçiliği Ticaret Müşavirliğimizden
daha detaylı bilgi alınabileceği gibi, ilgili kurum ve kuruluşlar sayfasında yer alan
aşağıdaki adreslerden de bilgi alınması mümkündür.
77
Kuwait Municipality (gıda ürünlerinin kontrolü)
İlgili kişi: Mr. Khalid Al-Zahmoul (964 43 22)
Ünvanı: Et Ürünleri Bölüm Sorumlusu
Mrs. Umm Talal (904 62 83)
Ünvanı: İthal Gıda Ürünleri Müdür Yardımcısı
Adres: P.O. Box 10, Safat
13001, Kuwait
Tel: (965) 573 5375 - 5748341
Faks: (965) 573-5144
Directorate of Standards & Metrology (standartlar, gıda dahil)
Public Authority for Industry
İlgili kişi: Mr. Khalid A. Al-Fahed
Ünvanı: Director of Standards and Metrology
P.O. Box 4690, Safat
13047, Kuwait
Tel: (965) 5302626 - 5302621
Faks: (965) 5302625
www.pai-iccp.com
Canlı Hayvan ve Evcil Hayvanlar
The Public Authority for Agricultural Affairs and Fish Resources-
Animal and Fish Resources
İlgili kişi: Dr. Mohammed W. Al-Muhanna (2253999)
Ünvanı: Deputy Director of Animal Health
Mrs. Nabila Al Ali (2253980)
Ünvanı: Hayvan Sağlığı Bölümü Müdürü
Yusuf Al Nijm (225 3930)
Ünvanı: Hayvansal Üretim Bölümü Müdürü
P.O.Box 21422, Safat
13075 Kuwait
Faks: (965) 2253933
78
KUWAIT CHAMBER OF COMMERCE & INDUSTRY
Adres: Businessmen Center
P.O. Box No. 775 Safat 13008
KUWAIT.
Tel : 805580 Ext. 556/558/559
Fax : 2404110 / 2433858 / 2420357
E-Mail : bc@kcci.org.kw
Website: http://www.kcci.org.kw
1.4.3. Serbest Bölgeler ve Mevzuatı
1995 yılında kurulmuş olan Kuveyt Serbest bölgesi, özel bir firma olan National
Real Estate Company tarafından işletilmiş, ancak 796 sayılı ve 3 Aralık 2006 tarihli
Kuveyt Resmi Gazetesi’nde yayımlanan 507/2006 sayılı Kuveyt Sanayi ve Ticaret
bakanlığı kararnamesi ile Kuveyt Shuwaikh limanında bulunan serbest bölgenin adı
geçen bakanlık ile “National Real Estate Company” firması arasında imzalanan
30.5.1998 tarihli işletme sözleşmesi iptal edilmiştir. Halihazırda Serbest Bölgenin
işletilmesi Kuveyt Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’na bağlı Sanayi Kamu İdaresi (Public
Authority for Industry) kanalıyla yürütülmektedir.
. Serbest bölgede faaliyet göstermek suretiyle Kuveyt tarafından yabancıların
faaliyetlerine getirilen sınırlandırmalar önemli ölçüde aşılabilmektedir. Bu çerçevede,
serbest bölgede kurulacak firmalarda %100 hisse sahibi olunması, gümrük vergileri,
vergi, işçi çalıştırma ile ilgili sınırlandırmaların aşılması mümkün bulunmaktadır.
Serbest Bölge’de faaliyet göstermek isteyen firmalar için 4 ayrı türde lisans
düzenlenmektedir. 1 yıllık dönem için düzenlenen lisanslar yenilenebilmektedir.
Ticari faaliyetler için – Commercial Licence,
Üretim, montaj, ambalajlama, vb. faaliyetler için - Industrial Licence,
Finanasal, yönetim danışmanlığı, mühendislik, danışmanlık, ve denetmenlik
faaliyetleri için- Service licence,
Yukarıda belirtilen faaliyetler ile ilgili özel talepler için – Special Licence
düzenlenmektedir.
İlgilenen firmalarımızın Kuveyt Serbest Bölgesi hakkında daha detaylı bilgi
almak için ilgili idare ile irtibat kurmaları faydalı olabilecektir.
Public Authority for Industry.
Tel: (965) 5302001/2/3/4/5
Fax: 965 5301112
Dr. Ali Fahad Al Mudaf
79
General Manager
www.pai.gov.kw
www.kuwaitfreezone.com
1.4.4. Pazarlama ve hizmetler
1.4.4.1. Perakende Piyasası
Kuveyt nüfusuna oranla çok yüksek ithalat rakamları gerçekleştirmekte olup, bir
çok tüketim ürünü itibariyle net ithalatçı konumunda bulunmaktadır. Burada hem gelir
düzeyinin yüksek olması, hem de az sayıda ulusal endüstri kollarının haricinde ülke
özelliklerinden ötürü üretimin sınırlı olması etkendir.
Kuveyt perakende piyasası ağırlıklı olarak çok sayıda iş kolu ile aynı anda
ilgilenen belli başlı büyük ailelerin hakim olduğu, Avrupa, ABD, Uzak Doğu menşeli
malların yoğun olarak yer aldığı, bir çok üründe fiyata dayalı rekabetin ön planda olduğu
bir piyasadır. Bununla beraber, Kuveytli firmalar karşılıklı güven üzerine inşa edilmiş iş
ilişkisi tesisine de önem vermekte ve belli bir kalite düzeyinin üzerinde ürün üreten
firmalarla uzun süreli iş ilişkileri kurmaktadırlar.
Nüfusun az bir kısmının alım gücü yüksek kesimi temsil etmesi nedeniyle Kuveyt
pazarı görece küçük bir pazardır. Bu nedenle Kuveytli firmaların bir seferde düşük
miktarlarda mal talep etmesi yaygın bir uygulamadır ve geniş bir ürün gamında üretim ve
satış yapan yapan ihracatçı firmaların Kuveytli ithalatçılardan asgari belirli miktarlarda
ve çeşitlerde mal almalarını şart koşmaları direnç görebilmektedir.
1.4.4.2. Dağıtım, Satış kanalları ve Başlıca Yayın Kuruluşları
Kuveyt’te her çeşit ürünü doğrudan ithal ederek çeşitli dağıtım kanallarına
pazarlayan bir çok aracı firma olduğu gibi, gıda, tekstil ve benzeri genel tüketim
ürünlerinin hem ithalatını hem de satışını gerçekleştiren büyük zincir marketler de
bulunmaktadır. Bunların arasında Kuveyt Tüketici Kooperatifleri Birliği, Sultan Center
mağazaları ve City Center mağazaları en önemli dağıtım kanallarıdır. Tüketici
Kooperatifleri Birliği, yarı yarıya devlete ve özel sektöre ait bir yapılanma olup, bütün
Kuveyt genelinde 69 büyük süpermarket, 47 kooperatif satış merkezi, 300’ün üzerinde
bayisi bulunan, 160’ın üzerinde ürün kategorisinde satış yapan, yıllık 540 milyon KD
(1.860 milyar dolar) civarında cirosu bulunan bir dağıtım, pazarlama ve satış
kuruluşudur. Kooperatifler Birliği aynı zamanda kamu adına 25 bin farklı ürünün fiyatını
sübvanse ederek, piyasa fiyatlarını kontrol etme politika ve görevini de ifa etmektedir.
Sultan Center mağazaları da Ürdün’de 9, Umman’da 2, Kuveyt’te 15 mağaza ile
önemli bir zincir mağazadır. Kuveyt ciroları yaklaşık yıllık 240 milyon dolar
civarındadır. City center mağazaları da iki büyük mağazaya sahip olup, yıllık ortalama
200 milyon dolarlık ciroya sahip bulunmakla beraber, doğrudan ithalat
yapmamaktadırlar. City center yetkilileri 2007 yılı itibariyle doğrudan ithalata
başlayabileceklerini bildirmişlerdir. Bunların haricinde franchising yoluyla büyük alış
veriş merkezlerinde tanınmış markaların ürünleri kendi şubeleri vasıtasıyla satılmaktadır.
80
İhracatın geliştirilmesi amacıyla ithalatçı firma adreslerinin alınması yoluyla
yapılan yazışmalar pratikte yeterli sonuç vermemekte, bunun yanında etkili bir pazarlama
çalışması yapılmasının gerekli olduğu düşünülmektedir. Zira, dünyanın hemen her
ülkesinden italat yapan Kuveyt, yeni firma arayışları içinde bulunmadığından, pazara
giriş, pazarlama konusunda gösterilecek başarıya bağlı bulunmaktadır. Öte yandan, “The
Sultan Center” gibi büyük süpermarketlerle anlaşma yapılabilmesi ve iyi bir acenta
bulunabilmesi kalıcı bir pazar açısından önemlidir.
Ayrıca, kaliteli ürün sevkiyatının yanı sıra, başlangıçta düşük fiyatlarla ve az kar
marjına razı olarak piyasaya girilmesinde ve bu yolla gerekli tanıtımın yapılmasında
yarar bulunmaktadır.
Kuveytli ithalatçıların belirlemiş oldukları kar marjından fedakarlık etmeye
yanaşmadıkları ve kar marjlarını düşürmek yerine, ithalat yaptıkları ülke veya firmaları
değiştirmeyi tercih ettikleri hususu da fiyat belirlenirken göz ününde bulundurulmalıdır
Kuveyt’te bulunan başlıca yayın kuruluşlarına ilişkin bilgiler aşağıda yer
almaktadır:
HABER AJANSLARI
The Associated Press
P.O.Box: 28516 Safat 13146 Kuwait
Tel : 2564089
Fax : 2564087
Email : delias@ap.org
Deutsche Presse - Agentur GmbH
P.O.Box: 28308 Safat 13144 Kuwait
Tel : 2426044
Fax : 2451772
Kuwait News Agency (KUNA)
P.O.Box: 24063 Safat 13101 Kuwait
Tel : 4822000
Fax : 4815668
MBC – Middle East Broadcasting Center
P.O.Box: 29646 Safat Kuwait
Tel : 5730099
Fax : 5731616
Middle East News Agency
P.O.Box: 1927 Safat 13020Kuwait
Tel : 2433135
Fax : 2465056
81
Reuters Middle East
P.O.Box: 5616 Safat 13057 Kuwait
Tel : 2431920
Fax : 2465056
GAZETELER
Al-Anba Newspaper (Arapça)
P.O.Box: 23915 Safat 13100 Kuwait
Tel : 4830805
Fax : 4831217
Arab Times (İngilizce)
P.O.Box: 2270 Safat 13023 Kuwait
Tel : 4813566
Fax : 4818267
Kuwait Times (İngilizce)
P.O.Box: 1301 Safat 13014 Kuwait
Tel : 4835616
Fax : 4835621
Al-Qabas Newspaper (Arapça)
P.O.Box: 21800 Safat 13078 Kuwait
Tel : 4812819
Fax : 4834355
Rai-Al-Aam Newspaper (Arapça)
P.O.Box: 695 Safat 13007 Kuwait
Tel : 4817777
Fax : 4838352
Al-Seyassah Newspaper (Arapça)
P.O.Box: 2270 Safat 13023 Kuwait
Tel : 4813566
Fax : 4833628
Al-Watan Newspaper (Arapça)
P.O.Box: 1142 Safat 13012 Kuwait
Tel : 4840950
Fax : 4835426
MEDYA DAĞITIM KURULUŞU
United Company for Distribution
P.O.Box: 6588 Hawalli 32040 Kuwait
Tel : 2421468 Fax : 2460953
82
1.4.4.3. Acente ve Distribütörlerin Kullanımı
Kuveyt ile yapılacak her ticari faaliyet için acentalığa gerek bulunmamaktadır.
Diğer bir ifadeyle Kuveyt’e ihracat yapacak her firmamızın bir acentası olması
gerekmemektedir. Ancak, daha uzun vadeli işbirliği yapmak isteyen firmalarımızın yada
Kuveyt kanunları uyarınca yerine getirilmesi gereken prosedürlerin gerektirdiği
durumlarda yada işin niteliğinin Kuveyt’te bir yapılanmayı gerektirdiği durumlarda
acentalık sistemi yada bu notta belirtilen diğer faaliyetlerden birinin tercih edilmesi
gerekmekte/faydalı olabilmektedir. Bu durum, özellikle kamu kurumlarına yönelik mal
veya hizmet satışı yapmak isteyen firmalarımız için geçerli olabilmektedir.
Kuveyt hukukuk sistemi ve iş yasaları yabancıların Kuveyt’te herhangi bir şekilde
şube açmalarına imkan sağlamadığından, Kuveyt’te iş yapmak isteyen yabancı firma
veya kişiler, Kuveytli bir acenta ismi veya kefilliği altında bu tür faaliyetleri
gerçekleştirmektedirler.
Acentalık sistemi, yabancı bir firmanın, Kuveytli bir firma aracılığıyla, bu
firmanın yapısı içerisinde yeralmadan faaliyet göstermesi olarak tanımlanmakta olup,
1964 yılında çıkarılan 36 sayılı ve 1980 yılında çıkarılan 68 sayılı yasalar, Kuveyt’te
sadece Kuveytlilerin acenta olarak faaliyet göstermesine imkan sağlamaktadır.
Kuveyt acentalık sisteminde acentalıklar “Contracts Agency”, “Distributorship”
ve “Commision Agency” olmak üzere üçe ayrılmaktadır. Birinci türde, acentalık alan
firma (agent) acentalık veren firmanın (principal) ürün ve hizmetlerinin yapılan
anlaşma/kontrat çerçevesinde haklarını üstlenmekte ve onun adına faaliyetleri
yürütmektedir. Distribütörlükte ise belirtilen bölgede belirli bir komisyon karşılığında
firmanın temsilini üstlenmektedir. Distrübütörlük alan firmanın “sole distributer” olması
halinde sistem “contract agency” ile benzerdir. “commission agency” ise temsilci firma
anlaşmaları kendi adına yapmakta ve temsilciliğini üstlendiği firma anlaşmalarda
belirtilmemektedir.
Bir firma üretimini yaptığı farklı ürünler için ayrı acentalar kullanabilmektedir.
Ayrıca, firmaların birden fazla firmaya veya kişiye distribütörlük vermeleri mümkündür.
Acentalık anlaşmalarının kapsamı ve ödenecek komisyon veya ücretler firmalar
arasındaki anlaşmalar ile belirlenmektedir. Ancak, ürünün türüne göre farklılık gösteren
acentaların aldıkları ücretlerin %5-15 arasında değiştiğini söylemek mümkündür. (bu
oranlar bir fikir vermek için verilen oranlardır, ödenecek komisyon veya ücretler işin
türüne göre daha yüksek veya düşük olabilmektedir. Bazı durumlarda sabit bir tutar
ödenmesi de mümkündür.)
Acentalık, Kuveyt Ticaret ve Sanayi Bakanlığı’na kayıt olmadan geçerli
olmamaktadır. Kayıt başvurusunun Kuveytli acentanın belirlenmesinden sonra iki ay
içerisinde yapılması gerekmektedir.
Kayıt işlemleri için istenilen dökümanlar (2’şer adet):
83
Acentalık veren firmanın ülkesindeki resmi merciler tarafından tasdik edilmiş
acentalık anlaşması, (Noter onaylı acentalık anlaşmasının Dışişleri Bakanlığı
tasdikli suretinin Kuveyt Büyükelçiliği tarafından onaylanması gerekmektedir.)
Kuveyt’te yerleşik yeminli tercüme bürosu tarafından yapılmış Arabça çevirisi,
Acentanın ticari kaydı. Ticaret ve Sanayi Odası sertifikası, Ticaret Sertifikası,
Acentanın tek bir kişi olması halinde şahsın Kuveyt vatandaşlık belgesi yada
ortaklık anlaşmasının bir kopyası,
Kuveyt Ticaret ve Sanayi Odası’ndan alınan tescil belgesi,
Acentalık veren firmanın İsrail ile herhangi bir iş/ilişkisi olmadığına dair belge,
talep edilmektedir.
Acentalık sözleşmesinin geçerlilik kazanması için imzalandıktan sonra en çok 2
ay içerisinde Kuveyt Ticaret ve Sanayi Bakanlığı tarafından tescil edilmesi
gerekmektedir. Tescil işlemleri için başvuru sadece Kuveyt vatandaşları tarafından
yapılabilmektedir.
Acentalık anlaşmalarının hükümleri taraflar arasındaki müzakereler ile
belirlenmektedir. Acentalık anlaşmasının feshi halinde acentanın tazminat isteme hakkı
bulunmaktadır. Bu tür durumlarda anlaşmazlık mahkemeye intikal edebilmektedir.
Acentalık anlaşmalarında, anlaşmanın süresi, kapsamı, acenta ve firmanın
üstleneceği yükümlülükler, ücret ve komisyonlar, performans kriterleri, anlaşmanın hangi
hallerde sona ereceği konularının belirtilmesi, ortaya çıkabilecek uzlaşmazlıkların
çözümlenmesinde faydalı olabilecek hususlardır.
Esasen, Kuveyt’te acentaların belirlenmesi her ne kadar diğer ülkelerde acenta
yada temsilci belirlenmesinden çok farklı olmamakla beraber, Kuveyt kanununlarının
yabancı firma faaliyetlerini sınırlayıcı yönleri, firmalarımızın acentalık verme konusunda
daha dikkatli olmasını gerektirmektedir. Bu nedenle, bu tür anlaşmalar yapılmadan önce
işbirliği yapılacak firmanın iyi araştırılması faydalı olabilecektir.
Bu tür bir araştırma yapılırken, firmanın Kuveyt Ticaret ve Sanayi Odası
kayıtlarının kontrol edilmesi dışında, firmanın daha önce veya halen çalıştığı diğer
firmaların öğrenilmesi, banka hesapları, firmanın piyasadaki imajı, geleceğe yönelik
projeleri, vb. konularda bilgi edinilmesi faydalı olabilecektir. Ayrıca, yapılacak işbirliği
çerçevesinde firmalarımızın, işbirliği yaptıkları Kuveytli firmanın kefilliği altında
Kuveyt’te faaliyet göstermeleri yada kendileri tarafından görevlendirilecek/belirlenecek
kişilerin çalışmasının sağlanması da mümkündür.
Acentalık ve distribütörlük anlaşmalarının iptal edilebilmesi için İngilizce
tercümesi www.musavirlikler.gov.tr adresinin ilgili bölümünde yer alan formun acenta
tarafından doldurularak Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’na intikal ettirilmesi gerekmektedir.
Anlaşmanın iptali için sadece acentalığı üstlenen firma başvurabilmektedir. Ancak,
84
acentanın bu amaçla müracaat etmemesi halinde Ticaret Mahkemesine dava açılmakta ve
alınan karar ile Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’na başvurularak anlaşma iptal
edilebilmektedir.
Sözleşme kapsamına sözleşmenin haksız feshine ilişkin hükümler de
konulabilmektedir. Genel olarak sözleşmede, haksız fesih durumunda karşılıklı olarak
tazminat istenmesine ilişkin hükümler var ise istisnaları olmak kaydıyla Kuveyt
mahkemeleri sözleşmede belirtilen tazminatın ödenmesine karar vermektedirler. Esas
itibariyle, herhangi bir anlaşmazlık durumunda Kuveyt mahkemelerinin temel dayanağı
taraflar arasındaki sözleşme hükümleridir. Bu itibarla, son derece dikkatli bir sözleşme
hazırlanmasında yarar görülmektedir.
Sözleşmenin imzalanmasından ve feshinden önce mutlaka hukukçu tavsiyesine
başvurulması, sözleşmede tahkim hükümlerine yer verilmesinin yararlı olacağı
düşünülmektedir. Diğer önemli bir husus da sözleşmede acenta firmanın performansını
izleme hakkını veren hükümlere yer verilmesidir.
1.5. Yıl İçinde Açılan Fuarlar
Kuveyt’te düzenlenen fuarlar iki ayrı grupta değerlendirilebilir. Bunlardan ilki,
Kuwait International Fairs isimli firmaya ait fuar alanında düzenlenen ve tamamına
yakını katılımcı firmaların doğrudan satış yaptıkları fuarlar, ikincisi ise, bazı önemli
otellerin balo veya sergi salonlarında düzenlenen ülke fuarları yada Kuveytli firmaların
kendi ürünleri yada temsil ettikleri yabancı firmaların ürünlerinin sergilendiği butik
fuarlardır.
Kuveyt’te uluslararası nitelikteki fuarların sayısının düşük oluşu, bu fuarlara
firmalarımızın tek başına katılmasının çoğunluk ekonomik olmayışı tanıtım imkanlarını
sınırlandırmaktadır.
Bazı ülkeler, ülke fuarları düzenlemektedirler. Bu türdeki fuarlarda sergilenen
ürünler yada katılan firmaların büyük bir bölümü Kuveyt’te faaliyetleri olan firmalardır.
Fuarların tarihlerinin geç açıklanması, fuarların çoğunlukla ilk kez düzenlenmesi
nedeniyle düzenlenmesi planlanan fuarların sağlayacağı katkının hesaplanmasında
yaşanan güçlükler fuarlar konusunda karşılaşılan diğer bir önemli sorundur.
Geçmişte “Turkish Exhibition” adı altında düzenlenen tüketim mallarının
doğrudan satışının yapıldığı satışlı fuar, 2002 yılında Kuveyt Ticaret ve Sanayi Bakanlığı
tarafından satışlı fuarların yasaklanması sonrasında durdurulmuş, 2004 yılı sonrasında ise
satışlı fuarların ülke ismi kullanılmadan düzenlenmesi zorunlu olduğundan beklenen
ilgiyi görmemiştir. İlginin azalmasında ülkede gelişen alışveriş merkezlerinin de etkili
olduğu düşünülmektedir.
Sınırlı tanıtım imkanları ve ülkenin önemli bir uluslararası fuar merkezi
konumunda olmayışı, daha çok sayıda firmanın ürünlerinin tanıtılabileceği tanıtım
faaliyetlerini gerektirmektedir. Ülkede düzenlenen uluslararası nitelikteki sektörel
fuarlara sektörle ilgili İhracatçı Birlikleri çatısı altında firmalarımızın katılımı, İGEME
85
veya bir İhracatçı Birliğimizin uhdesinde gerçekleştirilecek ve her yıl düzenli olarak
tekrarlanacak Türk İhraç Ürünleri fuarı, katalog fuarları, genel veya özel konuları
kapsayan çeşitli boyutlardaki ticaret heyetleri en uygun tanıtım faaliyetleri olarak
değerlendirilmektedir.
1.6.Belli başlı Ekonomik ve Ticari kuruluşlar
www.alommah.gov.kw : National Assembly
www.mofa.com : Ministry of Foreign Affairs
www.mof.gov.kw : Ministry of Finance
www.moinfo.gov.kw : Ministry of Information
www.mop.gow.kw : Ministry of Planning
www.kia.gov.kw : Kuwait Investment Authority
www.pai.gow.kw : Public Authority for Industry
www.cbk.gov.kw : Central Bank of Kuwait
www.kuwait-fund.org : Kuwait Fund For Arab Economic Development
www.kse.com.kw : Kuwait Stock Exchange
www.kpc.com.kw : Kuwait Petroleum Corporation
www.kibs.org : Institute of Banking Studies
www.nbk.com : National Bank of Kuwait
www.kuna.net.kw : Kuwait News Agency
www.mpw.gov.kw : Ministry of Public Works
www.mod.gov.kw : Ministry of Defence
www.moc.gov.kw : Ministry of Communications
www.municipality.gov.kw : Kuwait Municipality
www.kptc.com.kw : Kuwait Ports Authority
www.paaf.gow.kw : Public Authority for Agriculture Affairs and Fish
Resources
1.6.1 Tarım, Ticaret, Hizmetler, Ulaştırma, İnşaat ve Turizm Sektörlerinde
Faaliyet Gösteren Belli Başlı Firmalar, Kuruluşlar ve Mesleki Kuruluşları
- Kuwait Chamber of Commerce and Industry
P.O. Box (775) Safat 13008 State of Kuwait
Tel: 805580 extensions (556 – 557 – 558 – 559)
Fax: 2404110 / 2433858
E-mail: bc@kcci.org.kw
Website: www.kcci.org.kw
- Central Bank of Kuwait
P.O. Box (526) Safat 13006 State of Kuwait
Tel: 2403257
Fax: 2440887
E-mail: cbk@cbk.gov.kw
Website: www.cbk.gov.kw
- Kuwait Union for Food Stuff Traders and Manufacturers
86
P.O. Box (26752) Safat, 13128
Tel: 2422478
Fax: 2422476
- Kuwait Banks Union
P.O. Box (1080) Safat 13011 State of Kuwait
Tel: 2463308
Fax: 2462072
E-mail: masarif@ananet.net
- Kuwait Industries Union
P.O. box (27517) Safat 13136 State of Kuwait
Tel: 2403561
Fax: 2403568
- Union of Drug Importers and Pharmacy Owners
P.O. Box (20002), Safat 13061 State of Kuwait
Tel: 2421417
Fax: 2421417
- Kuwaiti Union of Merchants and Importers of Fruits and Vegetables
P.O. Box (42184), Shuwaikh 70652 State of Kuwait
Tel: 4831215
Fax: 4846733
- Kuwait Fishers Association
P.O. Box (25699), Safat 13117 State of Kuwait
Tel: 2400122
Fax: 2453416-2427639
- Kuwait Union Farmers
P.O. Box (22166), Safat 13082 State of Kuwait
Tel: 4840592
Fax: 4836794
- The Union of Kuwait Overland Transport Associations
P.O. Box (29906), Safat 13160 State of Kuwait
Tel: 4845524
Fax: 4845524-4810715
- Union of Private Medical Services
P.O. Box (44630), Hawally 32061State of Kuwait
Tel: 5340584
Fax: 5340489
- Aluminium Producers and Traders Association
P.O. Box (2230), Safat 13023 State of Kuwait
87
Tel: 3985210
Fax: 3984925
- Kuwait Contractors Union
P.O. Box (5712), Safat 13058 State of Kuwait
Tel: 2437823
Fax: 2437824
- Kuwait Travel and Tourism Agencies Association
P.O. Box (21417), Safat 13075 State of Kuwait
Tel: 2462350
Fax: 2458570
- Union of Fresh Dairy Producers
P.O. Box (25390), Safat 13114 State of Kuwait
Tel: 4673360
Fax: 4675914
- Union of Electronics and Electrical Appliances Agencies
P.O. Box (1574), Safat 13016 State of Kuwait
Tel: 4841382
Fax: 4830244
1.6.2. Ülkede Yerleşik Olarak Faaliyette Bulunan Türk sermayeli
şirketler ve Firma Temsilcilikleri ile Türk Kültür vb Derneklerinin
İsim, Adres, Telefonları
Kuveyt Yabancı Sermaye İdaresi kayıtlarına göre, Kuveyt’te doğrudan yabancı
sermaye yatırımı olarak resmi kayıtlı firmamız bulunmamaktadır. Bununla birlikte
Kuveytli sponsorları üzerinden çalışan çok sayıda vatandaşımız berber, lokanta, küçük
ölçekli oto tamir, metal işleme, mobilya dekorasyon, kapı pencere imalatı işlerinde
faaliyet göstermektedirler.
2. SORUNLAR, GÖRÜŞLER VE ÖNERİLER
2.1. Sorunlar
Kuveyt ile ilgili yapılan pek çok değerlendirmede, ülkenin uyguladığı gümrük
vergisi oranlarının düşük olması nedeniyle Kuveyt’in serbest bir ticaret sistemine sahip
olduğu belirtilmektedir. Ancak, son dönemdeki serbestleşme çalışmalarına rağmen
ülkede yabancı faaliyetlerine getirilen kısıtlamalar, ticaret ve ekonomik faaliyetleri
düzenleyen uygulamaların değişkenliği ve açık olmayışı, vergi sistemi, kamu alımlarında
yerli firmalara sağlanan avantajlar, acentalık sistemi gibi pek çok husus nedeniyle
Kuveyt, serbest bir ekonomi olmaktan oldukça uzaktır.
88
Kuveyt’in ekonominin serbestleştirilmesi kapsamında değişiklik yaparak %100
yabancı mülkiyetine imkan sağlaması önemli bir gelişmedir. Çıkarılan yasa ile sağlanan
teşviklerin yasalardaki muhtemel değişikliklere karşı korunacağı taahhüt edilmektedir.
Kuveyt’teki ekonomik faaliyetleri düzenleyen kanunların uygulanmasındaki eksiklikler
ve farklılıklar, yabancıların elde ettikleri kazançlara %55’e kadar vergi uygulanmasına
ilişkin vergi kanunundaki değişikliklerin henüz tamamlanamamış oluşu, çalışma yasası
ile getirilen Kuveytli çalıştırma zorunluluğuna ilişkin düzenlemeler Kuveyt’te yatırım
ortamını olumsuz etkileyen faktörler olmaya devam etmektedir. Ancak, Kuveyt’in
uluslararası ilişkilerindeki gelişmeler çerçevesinde ekonomik faaliyetler ile ilgili
düzenlemelerde iyileşmeler gerçekleşmesi muhtemeldir.
Kuveyt tarafından sübvansiyonlar kamu maliyesini olumsuz etkilemekle beraber,
ülkede yaşayanlar ve iş yapanların maaliyetlerini azaltan bir unsurdur. Elektrik, su,
akaryakıt, yurtiçi telefon görüşmelerine sağlanan sübvansiyonlar ile bazı gıda
maddelerinin sübvanse edilmesi gibi uygulamalarda değişiklik yapılması halinde
maaliyetlerin artması muhtemeldir.
Kuveyt’in sanayileşme girişimleri ve yerel tüketimi teşvik eden düzenlemeleri
ülkenin ihtiyaçlarınının bir kısmını yerli üretim ile karşılanmasına neden olabilecek bir
gelişmedir.
Diğer taraftan sanayileşme girişimleri ve gündemde olan çeşitli projeler yeni iş
imkanları sağlayabileceği farklı ürünlerin Kuveyt’e ihracatı ile muhtemel kayıpların
dengelenebileceği düşünülmektedir.
Kuveyt ile ekonomik ilişkilerimizin istenilen seviyelerde olmamasının nedenleri
sektörler arasında farklılıklar gösterebilmekle beraber, temel itibariyle benzerlik
taşımaktadır.
Kuveyt iş kanunları ile yabancıların Kuveyt’teki faaliyetlerini Kuveytli acentalar
aracılığıyla yürütmelerini gerektiren düzenlemeler firmalarımızın Kuveyt’e olan ilgisinin
düşük olmasına neden olmaktadır. Yabancı firmaların, bazı istisnalar dışındaki kamu
alımlarına yönelik ihalelere acentaları aracılığıyla katılabilmelerine ilişkin düzenlemeler
ise müteahhitlik sektöründen yeterince pay alınamamasının en önemli nedenlerindendir.
Kuveyt’in küçük bir ülke oluşu, siparişlerin boyutlarını ve düzenliliğini olumsuz
etkilemekte, maliyetleri artırmakta ve istenilen ekonomik ölçeğe ulaşılmasını
güçleştirmektedir.
Kuveyt’e düzenli gemi taşımacılığının bulunmayışı, ihracata konu ürünlerimizin
önemli bir kısmının hava taşımacılığını ekonomik hale getirebilecek niteliğe sahip
olmayışı, karayolu taşımacılığının Kuveyt’e ihracatlarda önemli bir yere sahip olmasına
neden olmaktadır.
İki ülke arasındaki ticaretin mevcut potansiyelin altında ve kapsamının sınırlı
olduğu, bu durumun önemli ölçüde Ülkemiz ile Kuveyt arasında en uygun ulaşım
güzergahı olan Türkiye-Irak-Kuveyt güzergahının 1. Körfez Savaşı sonrasında kapanması
89
ve halen kapalı oluşundan kaynaklandığı daha önceki bölümlerde belirtilmiş idi. Irak
sınırı Türk kamyonlarının geçişine açılsa bile fiili olarak bir süre daha güvenlik nedeniyle
etkin şekilde kullanılabilmesinin zaman alacağı düşünülmektedir.
Ülke ekonomisinin küçük oluşunun diğer bir yansıması ise firmalarımızın
Kuveyt’te doğrudan faaliyet göstermeleri için ekonomik ölçeğe ulaşamamalarıdır. Ancak,
faaliyetlerin bölgede yer alan küçük bir kaç ülkenin bir arada değerlendirilecek şekilde
yapılandırılması, benzer nitelikte üretim yapan firmalarla işbirliği yaparak ürün aralığının
genişletilmesi suretiyle ölçek sorunun aşılmasının uygun bir strateji olabileceği
düşünülmektedir.
Uluslararası firmaların Kuveyt pazarındaki konumları, pazara yeni girmek isteyen
firmaları engelleyici olabilmektedir. Kuveytli işadamları ile uzun süredir pazarda bulunan
yabancı firmalar arasındaki köklü ve kapsamlı ilişkiler, ülkede yaşayan batılıların
genellikle üst düzey karar alıcılar olmaları, yine pek çok projenin batılı firmaların
danışmanlığında gerçekleştirilmesi, batılı markalara olan talep/bağlılık, franchising türü
faaliyetlerin ticaret ve hizmetler sektörlerindeki payının yüksek oluşu, bu kapsamda
değerlendirilebilecek hususlardır.
AB ile gümrük birliği anlaşmasının imzalanması, Sovyetler Birliğinin ve Doğu
Blokunun dağılması sonrasında firmalarımızın bu ülkelere yönelmeleri ile 1990 yılında
meydana gelen Kuveyt’in işgali ve sonrası dönemde Kuveyt’e ihracatta karşılaşılan
zorluklar firmalarımızın bölgeye olan ilgisini azaltmıştır.
Kuveyt tarafından ithal edilecek ürünlerin etiketlenmesi, belgelendirilmesi,
beyanlar ithalat esnasında sıkıntıların yaşanmasına neden olabilmektedir. Bu sorunun
aşılabilmesi için en uygun çözüm gerekli şartların yerine getirilmesi olacaktır.
Geçmişte yaşanan olumsuz tecrübeler, karşılıklı güven sorunlarına neden
olabilmektedir. Özellikle çeşitli müteahhitlik firmalarımızın üstlendikleri işleri
tamamlayamamaları, bu firmaların vermiş oldukları teminatların nakte çevrilmesi ve
çeşitli şekillerde uğradıkları zararlar firmalarımızın Kuveyt’e uzun vadeli yaklaşmalarını
ve risk almalarını önleyici unsurlar olmuştur. Mal ticareti ve taşımacılık konularında da
çeşitli sorunlar yaşanmıştır. Diğer taraftan, ihracatçılarımızın istenilen nitelikte mal temin
etmemeleri, taahhütlerini yerine getirmemeleri, ürün standardının ileriki teslimatlarda
korunmaması, vb. sorunlarla karşılaşılması Kuveytlilerin firmalarımıza güvenini olumsuz
etkilemiştir.
Firmalarımızın belirli firmalar ile çalışmaları diğer bir sorundur. Bazı Kuveytli
temsilci firmaların toptancılık yerine doğrudan satışa yönelmesi bu ürünlerin pazar
payında önemli düşüşlere ve mevcut pazarın diğer firmalara kaymasına neden olmuştur.
Bu tür olumsuz etkilerin önlenebilmesi için temsilcilik verilen firmaya performans
şartları getirilmesi, ilgili sektörde tecrübeli olan firmaların seçilmesi, bazı durumlarda
aynı firma üzerine yoğunlaşmadan kaçınılması faydalı olabilecektir.
90
İhracatçılarımızın karşılaştığı diğer bir sorun ise iletişim ve dil sorunudur.
Kuveytli firmalar da benzer şikayetlerde bulunmaktadırlar. Müşavirliğimizce de pek çok
firmamızda İngilizce bilen eleman eksikliği müşahade edilmektedir.
Müteahhitlik sektörü ile ilgili faaliyetlerde karşılaşılan bir diğer sorun ise
firmalarımızın yerel firmalara açık olarak ihale edilen işleri ihaleye katılan firmalar
aracılığıyla alt yüklenici olarak üstlenmelerinden kaynaklanmaktadır. Yüksek rekabet
nedeniyle düşük fiyatlarla ihale edilen işler, komisyon karşılığında firmalarımıza
devredilmekte ve firmalarımızın üstlendikleri işleri tamamlayamaması ve alacaklarını
tahsil edememeleri gibi sıkıntılarla karşılaşılmaktadır.
Bu türden iş üstlenecek firmalarımızın üstlendikleri projelerin karlılığını iyi
değerlendirmeleri, faaliyetlerini, mümkün olduğunca, ihaleyi açan kuruluş nezdinde kayıt
altına almaları, yaptıkları anlaşmalarda karşılıklı yükümlülüklerini iyi belirlemeleri,
üstlendikleri işlerdeki aracı sayısını en aza indirmeleri, ödemelerin kendilerine ait
kısmının doğrudan hesaplarına intikal edebilmesi için bankalardan “havalatül hak- hakkın
temliki” belgesinin tanzim edilmesi muhtemel sorunların önlenebilmesi için önem arz
eden hususlardır.
Teminat mektupları ve finansman, firmalarımızın Kuveyt’teki faaliyetlerini
sınırlayan diğer bir husustur. Kuveyt bankalarının, bazı bankalarımız tarafından
düzenlenen teminat mektuplarını üçüncü ülke bankaları üzerinden temin edilmesi şartıyla
kabul etmeleri önemli bir sıkıntıya neden olmaktadır. Firmalarımızın ilgili idareler
tarafından yapılan avans ödemelerini projelerin finansmanı için yeterli görmeleri,
mobilizasyon, nakit akışı, vb. konuları dikkate almamaları, finansman sıkıntılarına neden
olmaktadır. İlk kez iş yapan firmalar için finansman ihtiyacı, diğer firmalarla
karşılaştırıldığında daha yüksek olabilmektedir.
2.2. Görüş ve Öneriler
Kuveyt’in firmalarımızın önemli bir kısmı için hedef pazar değeri taşımayan,
daha çok spot mal satışlarının ağırlık kazandığı bir ülke olarak değerlendirilmesi piyasaya
giren ürünlerin markalaşmasını ve tutundurulmasını güçleştirmektedir. Bu durumun
doğal sonucu ise Kuveyt’in sınırlı ürünler için fiyatların öncelikli rekabet unsuru olarak
görüldüğü bir pazara dönüşmesidir. Firmalarımızın bölge pazarına önem vermeleri, uzun
vadeli ve kapsamlı ilişkiler kurulması halinde pazardan alınacak payın artırılması
mümkün olabilecektir.
Kuveyt’in toplam ithalatı içerisinde önemli yer tutan kamu alımlarına yönelik
ihalelere katılabilmek için gereken kayıt/onay işlemlerin tamamlanması gerekmektedir.
Kuveytli temsilciler aracılığıyla gerçekleştirilmesi gereken işlemler sonucunda firmaların
bir veya daha fazla ürün için ilgili kurum ve kuruluşlarca onaylanmış/kayıtlı tedarikçi
hakkını elde etmektedirler. Endüstriyel ürünler sınıfında yer alan ürünlerin ihracatının
artırılabilmesi daha fazla firmamızın ürünlerini kayıt ettirmesine bağlıdır.
Ülkemiz ve firmalarımızın gıda, tekstil, bazı ev eşyaları, demir çelik, gibi belirli
sektörler dışında yeterince tanınmaması ihracatın kapsamının artırılmasını engelleyen
91
diğer bir husustur. 2003 ve 2004 yılında sınırlı düzeyde yapılan tanıtım çalışmalarında
yer alan firmaların önemli bir kısmının tekstil, gıda, mobilya, mutfak eşyaları gibi
Kuveytlilerin tanıdıkları sektörler dışındaki sektörlerde faaliyet gösteren firmalar oluşu
ürün çeşitlendirilmesi için olumlu bir gelişmedir.
Kuveyt’te düzenlenen fuarların önemli bir kısmı ziyaretçilere doğrudan satış
yapılan fuarlar veya büyük otellerde ürünlerin temsilcisi konumundaki firmaların yer
aldığı sektörel fuarlardan oluşmaktadır. Kuveyt’te uluslararası nitelikteki fuarların
sayısının düşük oluşu, bu fuarlara firmalarımızın tek başına katılmasının çoğunluk
ekonomik olmayışı tanıtım imkanlarını sınırlandırmaktadır. Bazı ülkeler, ülke fuarları
düzenlemektedirler. Bu türdeki fuarlarda sergilenen ürünler yada katılan firmaların büyük
bir bölümü Kuveyt’te faaliyetleri olan firmalardır. Fuarların tarihlerinin geç açıklanması,
fuarların çoğunlukla ilk kez düzenlenmesi nedeniyle düzenlenmesi planlanan fuarların
sağlayacağı katkının hesaplanmasında yaşanan güçlükler fuarlar konusunda karşılaşılan
diğer bir önemli sorundur.
Geçmişte “Turkish Exhibition” adı altında düzenlenen tüketim mallarının
doğrudan satışının yapıldığı satışlı fuar, 2002 yılında Kuveyt Ticaret ve Sanayi Bakanlığı
tarafından satışlı fuarların yasaklanması sonrasında durdurulmuş, 2004 yılı sonrasında ise
satışlı fuarların ülke ismi kullanılmadan düzenlenmesi zorunlu olduğundan beklenen
ilgiyi görmemiştir. İlginin azalmasında ülkede gelişen alışveriş merkezlerinin de etkili
olduğu düşünülmektedir.
Sınırlı tanıtım imkanları ve ülkenin önemli bir uluslararası fuar merkezi
konumunda olmayışı, daha çok sayıda firmanın ürünlerinin tanıtılabileceği tanıtım
faaliyetlerini gerektirmektedir. Ülkede düzenlenen uluslararası nitelikteki sektörel
fuarlara sektörle ilgili İhracatçı Birlikleri çatısı altında firmalarımızın katılımı, İGEME
veya bir İhracatçı Birliğimizin uhdesinde gerçekleştirilecek ve her yıl düzenli olarak
tekrarlanacak bir Türk İhraç Ürünleri fuarı, katalog fuarları, genel veya özel konuları
kapsayan çeşitli boyutlardaki ticaret heyetleri en uygun tanıtım faaliyetleri olarak
değerlendirilmektedir.
Ülkemizin ihraç ettiği ürünlerin profilindeki değişiklikler, ve değişen ürün
profilinin bölgeye ihraç edilen ürünlere yeterince yansıtılamaması ihracatımızın
azalmasının diğer bir nedenidir. Geçmişte bölgeye ihracatta önemli yer tutan canlı
hayvan, hayvan yemi, tarım ve gıda ürünleri ihracatındaki artışların sınırlı oluşu (yada
düşüşü) bu saptamayı desteklemektedir. Ancak, son yıllarda genel ihracatımız içerisinde
payı artan otomotiv, dayanıklı tüketim malları, vb. ürünlerin bölgeye bu payla orantılı bir
miktarda ihracatı mümkün olamamıştır. Bu durumun en önemli nedenleri arasında
firmalarımızın patent, lisans, üretim anlaşmalarının ve ihracat yapabilecekleri bölgelerin
Kuveyt’i kapsamaması gösterilebilir.
Diğer ülkelerde olduğu gibi, ülkede iyi bir temsilcinin bulunması,
değerlendirilmesi, belirlenmesi, yapılacak anlaşma, pazara giriş sonrası sağlanacak teknik
veya pazarlama desteği, pazarda elde edilecek başarı için önemli hususlardır. Ancak,
Kuveytli işadamlarının temsilciğini yaptıkları firmalardan beklentileri ve
92
pazarlama/teknik kabiliyetleri diğer ülkelere göre farklılık arz etmektedir. Kuveyt’in
pazar özellikleri itibariyle firmalarımızın özel dikkat göstermelerini gerektirmektedir.
Firmalarımızın Kuveyt pazarına kısa vadeli yaklaşımları çeşitli faktörlerin bir
sonucu olmakla beraber, Kuveyt’teki iş imkanlarından istenilen payın alınabilmesi için
uzun vadeli yaklaşımların şart olduğu düşünülmektedir. Pazarın oldukça gelişmiş rekabet
seviyesine sahip oluşu, henüz yeterince uluslararası tecrübe ve birikime sahip olmayan
firmaların bu pazarda kalıcı olabilmelerini zorlaştıran bir etkendir. Bu nedenle, uzun
vadeli yaklaşım gerektirdiği düşünülen ve teknik konulardaki işlerin önerildiği Kuveyt
pazarına finansman gücüne sahip ve risk çeşitlendirmesine gidebilmiş firmalarımızın
ilgisinin sağlanması ile belirtilen güçlüklerin büyük ölçüde aşılabileceği
düşünülmektedir.
Diğer bir önemli husus ise Kuveyt’in sanayileşme çabaları ve bu çerçevede yerli
üretimin artış göstereceğine ilişkin tahminlerdir. Kuveyt tarafından önemli projeleri
üstlenen firmalara getirilen/getirileceği açıklanan yerli katkı zorunlulukları, kamu
alımlarında yerli ürünlere sağlanan fiyat avantajları, tüketim mallarında Kuveyt’in önemli
dağıtım noktaları olan kooperatiflerde yerli ürünlere öncelik sağlanması gibi
uygulamalar, ülkedeki çeşitli sübvansiyonlar ve ucuz girdilerden faydalanabilme
imkanları, Kuveyt’e yatırım yapılmasının da iş adamlarımız tarafından değerlendirilmesi
gereken bir seçenek oluşturduğu düşünülmektedir. Kuveyt piyasasında yerel firmalar
kurmak suretiyle faaliyet gösterme seçeneği taşımacılık ve müteahhitlik firmalarımız için
de geçerli bir alternatif durumundadır.
Kuveyt’in Irak ile yapılan ticarette ve bu ülkede devam eden çeşitli faaliyetler
içerisinde üstlendiği rol daha önceki bölümlerde belirtilmiş idi. Özellikle Kuveyt’in
Güney Irak ve bölgedeki ABD Ordusu ve Iraklı kamu kurum ve kuruluşlarına yönelik
faaliyetler içerisindeki yüksek payı, iş adamlarımızın bu kapsamdaki faaliyetler için
Kuveyt seçeneğini de değerlendirmeleri faydalı olabilecektir.
Irak’taki ticari ve ekonomik faaliyetler ile ilgili olarak belirtilmesi gereken diğer
bir husus ise Güney Irak’ın bu faaliyetler içerisinde gelecekte üstleneceği roldür. Irak’ın
güneyinde serbest bölge niteliğinde tesisler kurulması için çeşitli çalışmalar yapıldığı,
Kuveytli firmaların da aralarında bulunduğu çeşitli firmaların bu bölgede lojistik
merkezleri inşa ettikleri çeşitli şekillerde gündeme gelmiştir.
Irak ile ilgili belirtilmesi gereken diğer bir husus ise bu ülkeye yapılan taşımacılık
faaliyetleridir. 2003-2004 yıllarında çok sayıda firmamızın yeraldığı Kuveyt-Irak
karayolu taşımacılığından aldığımız pay, Kuveyt taşımacılık filosunun önemli ölçüde
büyümesi sonrasında durmuştur. Bu ülkeye taşımacılık faaliyetlerinin önemli bir kısmını
gerçekleştiren PWC isimli firma faaliyetlerini diğer komşu ülkeler ve diğer ulaştırma
yollarını da kapsayacak şekilde geliştirmektedir. Söz konusu firma halihazırda 4000
aracın üzerinde bir filoya sahiptir. Esasen, firmalarımızın Irak içerisinde doğrudan
faaliyet göstermeleri ile ülkemizin taşımacılık faaliyetlerinden aldığı pay arttırılabileceği
gibi, bu ülkeye yapılan ticaret üzerindeki kontrolümüz ve elde edilen gelirin de
artabileceği düşünülmektedir.
93
Bütün bu hususlarla beraber, Kuveyt uzun yıllar boyunca birçok tüketim ürününü
ithal etmeye devam edecek, ayrıca petrol ve doğal gaza bağlı zenginliğiyle artan oranda
yeni yatırım ve iş imkanları sunmayı sürdürecektir. Mal ve hizmet ihracatımız için
yarattığı pazar potansiyelinin yanısıra, yatırım ve sermaye ihtiyacının karşılanması
açısından da önemli bir ülke olmaya devam edecektir. Bilhassa fertbaşına alım gücü
itibariyle en zengin ülkeler arasında yer alan Kuveyt pazarının, bugün geçmişe kıyasla
daha fazla ülkemiz ihracatçılarının ilgi alanı içerisinde olması gerektiği düşünülmektedir.
EKLER :
Ek 1- Kuveyt’e İthali Yasak Mallar Listesi (71 Madde)
Ek 2- KIK Ülkeleri İthali Yasak Ürünler Birleşik Listesi (12 Madde)
Ek 3- Kuveyt’e İthali İzne Tabi Mallar Listesi (27 Madde)
Ek 4- KIK Ülkeleri İthali İzne Tabi Ürünler Birleşik Listesi (7 Madde)
94
KAYNAKÇA :
www.globalinv.net (Global Investment House)
www.tradearabia.com
www.kuna.net.kw (Kuveyt Resmi Haber Ajansi)
www.nbk.com (National Bank of Kuwait)
www.alshall.com (Al Shall Consulting and Investment Company)
www.cbk.gov.kw (Central Bank of Kuwait)
www.customs.gov.kw (General Administration of Customs)
www.oapec.org
www.eia.doe.gov
Kuwait Foreign Investment Bureau
Arab Times
Al Seyassah
EIU Kuwait Country Report
The World Factbook – CIA
Economic Report 2005 - Central Bank of Kuwait
Central Bank of Kuwait (CBK) (Quarterly Bulletin, October-December 2006)
Statistical review 2007 - Ministry of Planning Statistics and Census Sector
MOP-Annual Statistical Abstract 2005
Annual Bulletin of Foreign Trade Statistics 2004 - Ministry of Planning
International Monetary Fund (IMF) Country Report, Nisan 2006
WB World Development Indicators 2006
WTO, World Trade Developments in 2004 and Prospects for 2005
UNCTAD, World Investment Report 2006
Global Economic Research - Kuwait Global Investment House December 2005
Economic & Strategic Outlook-VIII 3
Global Economic Research - Kuwait Global Investment House
January 2007 Kuwait Economic & Strategic Outlook
Main Laws & Regulations Concerning Trade in the State of Kuwait –Kuwait Chamber of
Commerce and Industry
Emerging Kuwait 2007 – Oxford business group
Gulf Industry – May 2006 (Kuwait Review)
95
EK:1 Kuveyt’e İthali Yasak Maddeler Listesi, Kanuni Dayanağı ve Armonize
Sistem kodları
(71 Madde)
ÜRÜN ILGILI HS KODU
DUZENLEME
1 Ahlaka aykırı veya kışkırtıcı The Amiri decree in 49
dergi,kitap ve yayınlar force as of 15th May
1951.
2 Sahte veya taklit para, ağırlık ve The Amiri decree in 84 23 90 00
ölçüm aletleri ile posta pulları force as of 15th May 97 04 00 00
1951 71 18 10 00
3 Buğday ve buğday unu Minister of Commerce -Wheat flour
and Industry (11 01 00 10).
Resolution No. 5/ 65. - Solid wheat
- Customs Instructions (10 01 10 00).
No. 34/ 88. - Regular wheat
(10 01 90 10).
- Thin wheat
(10 01 90 20).
4 Beyan edilmesi ve bir günlük Minister of Health (01 05 92 10)
civciv olması haricinde, yolcu Resolution No. 15/ 68. (01 05 92 20)
beraberi veya diğer nakil - Customs Instructions (01 05 92 30)
yöntemleri ile canlı kümes no. 6/ 87. (01 05 93 10)
hayvanları (01 05 93 20)
(01 05 93 30)
5 Alkollü vanilya çözeltisi Minister of Health (22 08 70 00)
Resolution No. 217/
71.
6 Havai fişek, tüfek ve silahlar Minister of Commerce (36 04 10 00)
and Industry
(93 04 00 90)
Resolution Nos. 13/ 72,
49/ 02. (93 04 00 90)
- Customs Notification
No. 5/ 72.
- Customs Resolution
No. 1/ 81.
- Customs Instructions
Nos. 33/ 94, 36/ 94, 91/
96, 50/ 97, 9/ 02 and
57/ 2004, 19/ 05.
96
7 Aşağıda belirtilen bileşiklerden .1 Minister of Commerce (29 34 90 00)
oluşan her tür tıbbi ürün: and Industry
(29 37 92 00)
a) Oxpenisatine ve pheniformin Resolution No. 62/ 79.
hydrochioride (29 05 19 90)
b)Vajinal kullanım amaçlı
,çeşitli oestrojen bileşikleri
içeren eczacılık müstahzarları:
vajinal preparatı-
sentetik oestrojen
dietay lstibestrol
dienestrol
hexes trol
8 Üzerine Kuveyt Emiri'nin veya Minister of Commerce T Shirts
Veliaht Prens'in resimlerinin veya and Industry (61 09 10 00)
Kuveyt Devlet ambleminin Resolution No. 128/ - Advertisement
basıldığı ticari hacimda ithal 81. printed matters
edilmiş olan mallar - Customs Instructions (49 11 10 10)
30/ 89.
9 Kuveyt’te kullanılan cinsten polis Minister of Commerce -
üniformalarına benzeyen her tür and Industry
giyim eşyası, aksesuar, rütbe Resolution No. 5/ 83.
işareti, rozet ve bere (İçişleri Customs Instructions -
Bakanlığınca yazılı izin verilen Nos. 9/ 83, 25/ 94,
şirketler bu yasaklamadan muaf 28/ 94, 39/ 94, 6/ 00,
tutulmuştur) 31/ 02, 80/ 03, 14/
04, 34/ 04, 81/ 04,
30/ 05, 35/ 05.
10 Kuveyt’te kullanılan cinsten asker Minister of Commerce -
üniformalarına benzeyen her tür and Industry
giyim eşyası, aksesuar, rütbe Resolutions No. 55/
işareti, rozet ve bere (Savunma 82.
Bakanlığınca yazılı izin verilen - Customs Circular No.
şirketler bu yasaklamadan muaf 21/ 82.
tutulmuştur) - Customs Instructions
Nos. 18/ 94, 15/ 01, 6/
95, 107/ 04, 23/ 05, 30/
05, 35/ 05.
11 Alkollü içkiler Law No. 9/83 on (22 03 00 00)
Article 306 of the (22 04 10 00)
Criminal Law 16/ 60. (22 04 21 00)
97
- Customs Instructions (22 04 30 00)
No. 19/ 83. (22 05 10 00)
(22 06 00 00)
(22 08 20 00)
(22 08 30 00)
(22 08 40 00)
(22 08 50 00)
(22 08 60 00)
(22 08 70 00)
12 Üzerinde Hazreti Peygamber'in Minister of Commerce - Clothes, Chapter
tasvirleri olan her tür ürün and Industry (61-62).
Resolution No. 10/ 84. - Prints and pictures,
- Customs Instruction Chapter (49).
Nos. 7/ 84, 30/ 87.
13 300 MW’ı geçmeyen her tür telsiz - Minister of (85 17 11 00)
telefonlar Commerce and
Industry Resolution
No. 11/ 86.
- Customs Instructions
No. 31/ 86, Item 1.
14 Kuveyt Petrol Tankerleri Şirketinin Minister of Commerce - (73 11 00 30)
ithalat ve dağıtımında tek yetkili and Industry
olduğu sanayi tipi gaz tüpleri hariç Resolution Nos. 68/ 80 - Gas valve
olmak üzere her çeşit ve ebatta gaz and 33/ 86. ( 84 81 80 30)
tüpleri - Customs Instructions
Nos. 13/ 86,
21/ 86 and 29/ 86.
15 Çiğnemek için tütün - Minister of Finance (24 03 99 20)
and Industry
Resolution No. 41/ 86.
- Customs Instructions
No. 20/ 86.
16 Maymunlar ve diğer vahşi - Public Authority of (01 06 00 99)
hayvanlar Agriculture Affairs &
Sea Resources
Resolution No. 17/ 87.
- Customs Instructions
Nos. 45/ 89, 22/ 99, 44/
01.
17 Üretildiği tarihten itibaren beş yıl - Minister of - Chapter (87)
geçmiş kullanılmış araçlar Commerce and
Industry Resolution
Nos. 375/ 92, 39/ 05.
- Customs Instructions
Nos. 30/ 92, 45/ 97, 41/
98, 16/ 05.
98
18 Tohumun kendi tabi hali hariç - Minister of - Black cumin oil
olmak üzere, siyah kimyon yağı ve Commerce and (15 15 90 00)
ürünleri Industry Resolution
No. 47/ 93.
- Customs Instructions
Nos. 17/ 93, 28/ 2000
and 50/ 01
19 Soğutma tüpleri su haznesine - Minister of (84 18 69 10)
daldırılarak çalışan içme suyu Commerce and
soğutucuları ve aynı mekanizma ile Industry Resolution
çalışan benzer aletler No. 208/ 94.
- Customs Instructions
Nos. 44/ 94 and 25/ 97.
20 United Fisheries of Kuwait Co., - Fresh shrimps
National Fish Co. ve Kuwait - Customs Instruction (03 06 23 00)
Fishermen Union hariç olmak üzere No. 10/ 05.
Public Authority of Agriculture - The Public Authority
Affairs & Sea Resources tarafından of Agriculture Affairs
belirlenmiş süreler dahilinde taze & Sea Resources
karides. Diğer firmalar yasaklanmış Resolution No. 10/ 05.
dönemde sadece dondurulmuş
karides ithal edebilirler
21 İngiltere menşeli canlı sığır ve et - Minister of - Cows (01 02 10
Commerce and 00)
Industry Resolution (01 02 90 00)
No. 50/ 96. - Their meats
- Customs Instructions (02 01 10 00,
No. 10/ 96. until 02 02 30 00)
22 Cyclamate (Yapay tadlandırıcı) - Minister of (29 02 11 00)
maddesi ve türevleri ile bu Commerce and
maddeyi içeren gıda maddeleri Industry Resolution
No. 51/ 96.
- Customs Instructions
No. 14/ 96.
23 HIV virüslü kan ürünü satın Ministry of Public
almaları nedeniyle Avusturyalı Health letter No. 98/
AIBOVINA Co. ve onun ana 53555- 1/7 S, dated
şirketi olan WBAG firması ile 13th June 98.
ticaret - Customs Instructions
No. 32/98.
24 Uganda, Kenya, Tanzanya ve - Chapter (3).
Mozambik’ten ithal edilen balık - Public Authority of
Agriculture Affairs &
Sea Resources Letter
99
No. 3351 dated 7th Dec.
98.
- Customs Instructions
No. 52/ 97.
25 Pakistan menşeli her çeşit kümes - All kinds of live
hayvanı ve yumurta - Public Authority of poultry and fowls,
Agriculture Affairs & Chapter (1).
Sea Resources - Eggs (04 07 00 11)
Resolution No. 486/ (04 07 00 19)
99. (04 07 00 90)
- Customs Instructions
No. 59/ 99.
26 Dini esaslara aykırı olan ve - Ministry of Awqaf - Various kinds and
büyücülükte kullanılan yolcu and Islamic Affairs types.
beraberi aletler, nesneler ve religious opinion
muskalar (Fatwa), letter No.
2000/ 83 A’.
- Customs Instructions
No. 47/ 2000
27 Sierra Leone menşeli ham elmas - Ministry of Foreign (71 02 10 00)
Affairs letter No.
17622 dated 26th July
2000.
- Customs Instructions
No. 51/ 00.
28 Radyoaktif kobalt 60 maddesi - Ministry of Public - Watches and
taşımaları nedeniyle Fransız Health letter No. 870 clocks of all types
CARREFOUR zincir dated 13th Dec. 2000. included in Chapter
mağazalarında satılan “TROPHY” - Customs Instructions (91).
markalı saatler Nos. 70/ 2000 and
71/ 2000.
29 İkinci bir emre kadar, AB üyesi - Minister of - Chapters (2)
ülkeler menşeli taze, dondurulmuş, Commerce and and (16).
işlenmiş sığır eti ve türevleri Industry letter No.
4390 dated 10th Feb.
01.
- Customs Instructions
Nos. 10/ 01 and 14/ 01.
30 İkinci bir emre kadar, AB üyesi - Chapter (1).
ülkeler menşeli geviş getiren - Public Authority of
hayvanlar Agriculture Affairs &
Sea Resources
Resolution No. 51/ 01.
- Customs Instructions
100
No. 13/ 01.
31 İçişleri Bakanlığı’nın 530/02 sayılı - Minister of Interior - Chapter (87).
kararı ile tadil edilen 81/ 76 sayılı Resolution No. 530/ 02
kararın 41. maddesinde belirtilenler to amend the
hariç olmak üzere dextral provisions of the
direksiyonlu araçlar Ministerial Resolution
No. 81/ 76, Traffic
law’s Rules of
Implementation.
- Customs Instructions
No. 12/ 02.
32 Her çeşit telefon dinleme aletleri - Minister of - Chapters (85)
Communications and (17).
Resolution No. 444/ - 8517.
01, Article 5.
- Ministry of
Commerce and
Industry letter No.
1774 dated 14th Jan. 03
33 Middle East Tobacco Association - Council of Ministers
(META)’nın her tür faaliyetleri Resolution No. 17/ 03.
- Customs Instructions
No. 16/ 03.
34 Irak kültürel varlıkları - Kuwait National
Committee for
Education, Science and
Culture, letter No.
2687 dated 27th April
03.
- World Customs
Organization letter No.
1333 dated 6th May 03.
- Customs Instructions
Nos. 19/ 03, 26/ 03.
35 Ozon tabakasına zarar veren veren - Ministry of - Such as Air
maddeler kullanan makine, alet ve Commerce and conditioners and
cihazlar Industry letter No. refrigerators
35743 dated operating by the use
18th Nov. 2000. of substances
- Customs Instructions depleting the Ozone
No. 2/ 01. layer.
36 Çin menşeli donmuş tavuk ve - Minister of (02 07 12 00)
türevleri Commerce and (02 07 14 00)
Industry Resolution (02 07 25 00)
No. 195/ 03. (02 07 27 00)
- Customs Instructions
101
No. 60/ 03
37 İkinci bir emre kadar, Moritanya
menşeli canlı hayvan - Public Authority of
Agriculture Affairs & - Chapter (1).
Sea Resources
Resolution No. 1176/
03.
- Customs Instructions
No. 76/ 03.
38 İkinci bir emre kadar, ABD menşeli - Chapter (1),
geviş getiren hayvanlar - Public Authority of Items (2, 4).
Agriculture Affairs & - (01 06 19 10)
Sea Resources
Resolution No. 1217/ - (01 06 19 30)
03.
- Customs Instructions
No. 82/ 03.
39 İkinci bir emre kadar, Güney Kore
menşeli canlı kuşlar - Public Authority of
Agriculture Affairs & - Chapter (1), Item
Sea Resources (5).
Resolution No. 41/ 04.
- Customs Instructions
No. 2/ 04.
40 İkinci bir emre kadar, Tacikistan - Chapter (1),
menşeli geviş getiren hayvanlar - Public Authority of Items (2, 4).
Agriculture Affairs & - (01 06 19 10).
Sea Resources - (01 06 19 30).
Resolution No. 31/ 04.
- Customs Instructions
No. 7/ 04.
41 İkinci bir emre kadar, Japonya
menşeli her çeşit canlı kuş, bir - Public Authority of
günlük civciv ve kuluçkalık Agriculture Affairs & - Chapter (1), Item
yumurta Sea Resources (5).
Resolution No. 41/ 04.
- Customs Instructions
No. 9/ 04.
42 İkinci bir emre kadar, Vietnam
menşeli her çeşit canlı kuş, bir - Public Authority of
günlük civciv ve kuluçkalık Agriculture Affairs & - Chapter (1), Item
yumurta Sea Resources (5).
Resolution No. 35/ 04.
- Customs Instructions
No. 11/ 04.
102
43 Irak menşeli demir ve hurda - Minister of
malzeme Commerce and - Chapter (72),
Industry Resolution Item (4).
No. 16/ 04.
- Customs Instructions
No. 17/04.
44 İkinci bir emre kadar, Umman ve - Chapter (1), Item
Fas menşeli canlı kuşlar - Public Authority of (5).
Agriculture Affairs & (01 06 31 00)
Sea Resources (01 06 32 00)
Resolution No. 96/ 04. (01 06 39 10)
- Customs Instructions (01 06 39 20)
No. 24/ 04
45 İkinci bir emre kadar, Swaziland
menşeli sığır cinsleri - Public Authority of (01 02 10 00)
Agriculture Affairs & (01 02 90 00)
Sea Resources
Resolution No. 116/
04.
- Customs Instructions
No. 27/ 04.
46 İkinci bir emre kadar, Moğolistan (01 02 10 00)
menşeli sığır ve koyun cinsleri - Public Authority of (01 02 90 00)
Agriculture Affairs & (01 04 10 10)
Sea Resources (01 04 10 90)
Resolution No. 115/
04.
- Customs Instructions
No. 28/ 04.
47 İkinci bir emre kadar, Portekiz
menşeli koyun cinsleri - Public Authority of (01 04 10 10)
Agriculture Affairs & (01 04 10 90)
Sea Resources
Resolution No. 117/
04.
- Customs Instructions
No. 29/ 04.
48 İkinci bir emre kadar, ABD menşeli
her çeşit canlı kuş, bir günlük - Public Authority of - Chapter (1), Item
civciv ve kuluçkalık yumurta Agriculture Affairs & (5).
Sea Resources
Resolution No. 142/
04.
- Customs Instructions
Nos. 75/ 03 and 31/ 04.
103
49 İkinci bir emre kadar, Kıbrıs
menşeli geviş getiren hayvanlar - Public Authority of
Agriculture Affairs &
Sea Resources
Resolution No. 210/
04.
- Customs Instructions
No. 37/ 03.
50 Liberya menşeli ham elmas ve ağaç - UN Security Council
ürünleri No. 1521/ 03
- Ministry of
Commerce and
Industry letter No.
10708/ 04.
- Customs Instructions
No. 39/04
51 Moğolistan ve Tacikistan menşeli - Minister of
taze, dondurulmuş, işlenmiş dana Commerce and
ve koyun eti Industry Resolution
Portekiz menşeli taze, No. 102/ 04.
dondurulmuş, işlenmiş koyun eti - Customs Instructions
No. 44/04.
52 İkinci bir emre kadar, Güney
Afrika menşeli at cinsleri - Public Authority of
Agriculture Affairs &
Sea Resources
Resolution No. 309/
04.
- Customs Instructions
No. 45/ 03.
53 İkinci bir emre kadar, Rusya
menşeli geviş getiren hayvanlar - Public Authority of
Agriculture Affairs &
Sea Resources
Resolution No. 375/
04.
- Customs Instructions
No. 56/ 03.
54 İkinci bir emre kadar, ABD menşeli
at cinsleri - Public Authority of
Agriculture Affairs &
Sea Resources
Resolution No. 472/
04.
- Customs Instructions
No. 63/ 03
104
55 İkinci bir emre kadar, Swaziland
menşeli at cinsleri - Public Authority of
Agriculture Affairs &
Sea Resources
Resolution No. 473/
04.
- Customs Instructions
No. 64/ 03
56 İkinci bir emre kadar, Brezilya
menşeli geviş getiren hayvanlar - Public Authority of
Agriculture Affairs &
Sea Resources
Resolution No. 611/
04.
- Customs Instructions
No. 72/ 03
57 İkinci bir emre kadar, kişisel veya
ticari maksatlarla Irak’tan gelen - Public Authority of
geviş getiren hayvanlar ve develer Agriculture Affairs &
Sea Resources
Resolution No. 675/
04.
- Customs Instructions
No. 80/ 03
58 İkinci bir emre kadar, Irak menşeli - Minister of
geviş getiren hayvan etleri Commerce and
Industry Resolution
No. 349/ 04.
- Customs Instructions
No. 86/04
59 İkinci bir emre kadar, Güney
Afrika menşeli her çeşit canlı kuş, Public Authority of
bir günlük civciv ve kuluçkalık Agriculture Affairs &
yumurta Sea Resources
Resolution Nos. 786/
04, 810/ 04.
- Customs Instructions
Nos. 88/ 04, 92/ 04
60 İkinci bir emre kadar, Kolombiya
menşeli geviş getiren hayvanlar Public Authority of
Agriculture Affairs &
Sea Resources
Resolution No. 809/
04.
- Customs Instructions
No. 91/ 04
105
61 İkinci bir emre kadar, Fas menşeli Minister of Commerce
canlı hayvanlar and Industry
Resolution No. 920/
04.
- Customs Instructions
No. 97/04
62 İkinci bir emre kadar, Belize
menşeli geviş getiren hayvanlar ve Public Authority of
atlar Agriculture Affairs &
Sea Resources
Resolution No. 912/
04.
- Customs Instructions
No. 102/ 03
63 İkinci bir emre kadar, Nijerya
menşeli sığırlar Public Authority of
Agriculture Affairs &
Sea Resources
Resolution No. 1101/
04.
- Customs Instructions
No. 118/ 04
64 İkinci bir emre kadar, Güney Minister of Commerce
Afrika menşeli her çeşit taze ve and Industry
donmuş kuş vekümes hayvanı eti Resolution No. 375/
04.
- Customs Instructions
No. 5/05
65 Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca Minister of Commerce
kimyasal madde alım satımı ve and Industry
ithali konusunda yetkilendirilmiş Resolution No. 34/ 05.
firmalarca ithali hariç olmak üzere - Customs Instructions
kimyasal maddeler No. 9/05
66 Güneşlikle ilgili hükümleri ihlal Article 46, Traffic -
eden taşıt araçları Law Rules of
Implementation.
Ministry of Interior
letter Nos. 743/ 05,
1400/ 05
67 İkinci bir emre kadar, Nijerya - Minister of
menşeli sığır eti ve türevleri Commerce and
Industry Resolution
No. 42/ 05.
- Customs Instructions
No. 14/05
106
68 İkinci bir emre kadar, Kenya
menşeli sığır çeşitleri Public Authority of
Agriculture Affairs &
Sea Resources
Resolution No. 149/
05.
- Customs Instructions
No. 18/ 05
69 Venezüella kaynaklı taze ve Minister of Commerce
donmuş karides and Industry
Resolution No. 144/
05.
- Customs Instructions
No. 39/05
70 İkinci bir emre kadar, Çin, Hong
Kong, Laos, Kuzey Kore, Malezya, Public Authority of
Vietnam, Kamboçya, Tayland ve Agriculture Affairs &
Endonezya menşeli her çeşit canlı Sea Resources
kuş, bir günlük civciv ve kuluçkalık Resolution No.438/ 05.
yumurta - Customs Instructions
No. 41/ 05
71 Kulüp biber gazı ve benzerleri Minister of Commerce
and Industry
Resolution No. 198/
05.
- Customs Instructions
No. 48/05
107
Ek 2-
KIK ÜLKELERİ İTHALİ YASAK ÜRÜNLER BİRLEŞİK LİSTESİ
(Toplam 12 Ürün)
ÜRÜN ILGILI HS KODU
DUZENLEME
1 Ilgili maddelerde geçen ilaçlar -Minutes of the 59th (09 08 20 00)
(12 07 91 00)
extraordinary session of
(12 07 99 10)
the Financial and (12 07 99 20)
(12 11 30 00)
Economical
(12 11 40 00)
Cooperation (12 11 90 20)
(13 02 11 00)
Committee,
(13 02 19 10)
held in Qatar on 14th (29 39 91 00)
Dec. 02
2 Kamu ahlakına ve İslam inancına - Various Chapters
aykırı ürünler
3 İsrail menşeli veya İsrail Bayrak ve - Various Chapters
armasını taşıyan ürünler
4 Kumar oynamak için tasarlanmış - Various Chapters
alet ve ürünler
5 Nükleer radyasyona veya toza - Various Chapters
maruz kalmış ürünler
6 Asbest ve ürünleri ( 25 24 )
7 Sigaraya benzetilmiş şekerler - Various Chapters
8 Canlı domuz ( 01 03 )
9 Kullanılmış araba lastiği ( 40 12 )
10 Endüstriyel atık ve tehlikeli - Various Chapters
kalıntılar
11 Fildişi ( 05 07 10 00 )
12 Betel nut “pan”. (Hindistanda ( 17 04 90 90 )
cignenen keyif verici bir madde)
108
Ek 3-
KUVEYT’E İTHALİ İZNE TABİ ÜRÜNLER LİSTESİ
(Toplam 27 Ürün)
ÜRÜN VE İLGİLİ İDARE ILGILI HS KODU
DUZENLEME
1 Methanol veya Metil Alkol ve Amiri Decree in force - (29 05 11 00)
bunları içeren maddeler as of 15th May
“Ministry of Health”. 1951.
- Minister of Health
Resolution No. 603/ 00
2 Veteriner İlaçları ve aşıları - Minister of Health (Heading 30.04)
“Ministry of Health”. Resolution No. 302/ (30 02 30 00)
80.
3 Anestezi preparatları ve aletleri - Law No. 74/ 83, (12 07 91 00)
“Ministry of Health”. Regarding Fight (12 07 99 90)
Against Drug Abuse (13 02 11 00)
and Illicit Trafficking. (13 02 11 00)
- Minister of Health (12 11 90 20)
Resolution No. 356/
99.
4 Psikotropik maddeler - Law No. 48/ 87, ( Chapters 12, 13
“Ministry of Health”. Regarding Fight and 29)
Against Psychotropic
substances Abuse and
Illicit Trafficking.
- Minister of Health
Resolution No. 418/
02.
5 Telsiz Cihazlar, Telefon Setleri, - Ministry of (85 17 19 90)
Radyolar, bilgisayarlar, faks ve Communications (85 17 30 00)
modem cihazları letters Nos. 2152/ 86, (85 17 21 00)
“Ministry of Communications”. 1109/ 91. (85 17 50 00)
- Minister of (85 25 20 11-
Communications 85 25 20 19)
Resolution No. 334/ (85 27 12 00-
97. 85 27 39 00)
- Customs Instructions (Heading 84.71)
109
Nos. 9/ 86,
22/ 87, 29/ 87, 3/ 98, 29/
01, 34/ 01.
6 300 MW’ı geçmeyen telsiz ahizeli Minister of - (85 17 11 00)
hatlı telefonlar Commerce and
“Ministry of Communications”. Industry Resolution
No. 11/ 86.
Paragraph 2, of -
Customs Instructions
31/ 86.
7 KIK üyeleri resmi amblemini GCC Secretariat -
taşıyan baskılı maddeler, letter No.
- -
çıkartmalar, hediyelik eşyalar ve 1528/2/57400, dated
reklam malzemeleri 20th Oct. 87.
Ministry of -
KIK Sekretayası Commerce and
Industry Letter No.
25382/ 87.
Customs Instructions -
Nos. 45/ 89, 22/
99, 44/ 01.
8 Sinematografik kameralar, fotoğraf Ministry of - (Heading 90.06)
makineleri ve projector cihazları Commerce and (Heading 90.07)
Industry Letter No. (90 08 40 00)
“Ministry of Commerce and 25382/ 87. (90 09 11 00)
Industry” Customs Instructions - (90 09 30 00)
Nos. 45/ 89, 22/ (85 25 30 00)
99, 44/ 01. (85 25 40 00)
9 Petrol ürünleri ithalatı Kuwait - Minister of Oil
Petroleum Company (KPC) Resolution No. 4/ 84.
uhdesindedir. - Kuwait Petroleum
KIK ülkelerinden bitumen ithali Company’s letter No.
hariç 935/ 00.
- Customs Instructions
Nos. 30/ 88, 22/ 89, - -
35/ 89, 24/ 00.
10 Bitki İlaçları - Minister of Health (38 08 90 00)
“Ministry of Health”. Resolution No. 201/
97.
11 Ünyonize radyasyon üreten cihazlar Minister of Health - (Chapter 90)
110
“Ministry of Health”. Resolutions Nos.
257/ 93, 403/ 02.
- Customs Instructions
No. 403/ 02.
12 Üzerinde imal edildiği ülkede Minister of -
pazarlama ve promosyon amaçlı Commerce and - -
özel reklam taşıyan ürünler Industry Resolution
“Ministry of Commerce and No. 230/ 93.
Industry” Customs Instructions -
No. 2/ 94.
13 Yedek parça ve sim kartlar hariç Minister of - (85 28 12 91)
olmak üzere, televizyon için ses Commerce and
alma cihazları Industry Resolution
“Ministry of Information” No. 39/ 95.
Customs Instructions -
Nos. 14/ 95, 28/
97, 36/ 00.
14 Tohum, fide ve gübreler - Public Authority of ( Chapter 12)
“Public Authority of Agriculture Agriculture Affairs &
Affairs & Sea Resources” Sea Resources
Resolution Nos. 95/
95, 582/ 02.
- Customs Instructions
Nos.15/ 95, 60/ 02.
15 Bulgaristan’dan gönderilen WCO’s RILO Alert - (85 24 31 00)
CD’lerin gümrük beyannamesi ve No. 1/ 97. (85 24 39 00)
Bulgar Kültür Bakanlığı Customs Instructions - (85 23 20 10)
sertifikasını hazi olması No. 4/ 97. (85 23 20 90)
gerkemektedir.
16 Tehlikeli madde taşıma amaçlı Safety Committee - ( Chapter 87)
motorlu araçlar Resolution No. 2/ (87 04 21 30)
“Public Administration for Traffic 96. (87 04 22 30)
& General Administration of Fire Kuwait - (87 04 23 30)
Service Municipality letter (87 04 21 50)
No. 116/ 97. (87 04 23 70)
Customs -
Instructions Nos.
87/ 96, 10/ 97.
17 Acentaların ithal etmesi halinde Ministry of Interior - ( Chapter 87)
taşıt araçları ithalinde letter No. 2649/ 92.
spesifikasyonlara ilişkin sertifikada Minutes of KGAC/ -
PAI onayı German Embassy
111
AB ülkelerinden ithal edilmiş Meeting, dated
kullanılmış araçlar 17th March 97.
Almanya veya diğer ülkelerden Customs Instructions -
ithal edilmiş yeni veya kullanılmış Nos. 99/ 92, 22/
araçlar 93, 23/ 94, 89/ 96,
“Public Authority of Industry 22/ 97, 46/ 01.
18 İtfaiye idaresinin onayını gerektiren General - (84 24 10 00)
makine ve cihazlar Administration of (84 24 90 90)
“General Administration of Fire Fire Service letter (87 05 30 00)
Service” No. 1634/ 97. (89 05 90 10)
- Customs Instructions (65 06 10 20)
No. 30/ 97. (84 13 19 10)
19 Gaz maskeleri Ministry of Interior, - (90 20 00 00)
“Ministry of Interior, General General
Administration of Civil Defense”. Administration of
Civil Defense letter
No. 1222/ 98.
Customs Instructions -
Nos. 10/ 98, 13/
98, 18/ 98.
20 KIK ülkeleri haricinde ülkelerden - Kuwait Petroleum (27 13 20 00)
ithal edilen bitümen Company’s letter No. (27 14 90 10)
“Kuwait Petroleum Company 1420/ 00.
(KPC)” - Customs Instructions
Nos. 22/ 00, 58/ 00.
21 Petrol kalıntıları, tehlikeli ve Environment Public -
kimyasal maddeler Authority letter No.
- -
“Environment Public Authority”. 1857/ 00.
Customs Instructions -
No. 58/ 00.
22 Sirenler Ministry of Interior, - (Chapters 31/ 85)
“Ministry of Interior, General General
Administration of Civil Defense” Administration of
Civil Defense letter
No. 1237/ 03.
Customs Instructions -
No. 6/ 03.
23 Canlı hayvanlar, Gümrük - Public Authority of ( Chapter 1)
limanındaki karantina ofisinden Agriculture Affairs &
verilecek veteriner sağlık sertifikası Sea Resources letter
112
eşliğinde No. 4104/ 84.
“Public Authority of Agriculture - Customs Instructions
Affairs & Sea Resources”. Nos.15/ 84, 54/ 02.
Minister of -
Commerce and
Industry Resolution
No. 4000/ 03.
24 Yabani fauna ve floraya ait nesli Environment Public -
tehlikede olan türlerin ölü canlı Authority Resolution
- -
türev ve nümuneleri No. 93/ 03.
“Public Authority of Agriculture - Customs Instructions
Affairs & Sea Resources”. Nos. 44/ 03, 67/ 03,
94/ 03.
25 Balıkçılıkta kullanılan her türlü ağ - Public Authority of (56 08 11 00)
ve malzemeler Agriculture Affairs
Taze ve işlenmiş balık ve kabuklu & Sea Resources
veya diğer deniz mahsülleri Resolutions Nos. 8/
Süs balıkları 04, 427/ 04, 1057/
Balık yemleri 04, 8/ 05, 81/ 05.
“Public Authority of Agriculture - Customs Instructions
Affairs & Sea Resources”. Nos.93/ 04, 119/ 04,
10/ 05, 12/ 05, 54/ 02.
26 Kültür balıkçılığı ve yeni balık - Public Authority of
türleri ithali Agriculture Affairs &
- -
“Public Authority of Agriculture Sea Resources
Affairs & Sea Resources”. Resolution No. 293/
05.
- Customs Instructions
No. 29/ 05.
27 Silver Pomfret “Pampus argenteus- - Public Authority of
ZUBAIDI” balığının önceden izin Agriculture Affairs &
- -
alınması durumunda sadece hava Sea Resources
yoluyla ithali mümkündür. Resolution No. 358/
“Public Authority of Agriculture 05.
Affairs & Sea Resources”. - Customs Instructions
Nos.31/ 05, 33/ 05.
113
Ek 4-
KIK ÜLKELERİ İTHALİ İZNE TABİ ÜRÜNLER BİRLEŞİK LİSTESİ
(Toplam 7 Ürün)
ÜRÜN ILGILI HS KODU
DUZENLEME
1 Havai Fişek -Minutes of the 59th
(36 04 10 00)
extraordinary session of
2 Her tür canlı hayvan (01 01)
the Financial and (01 02)
(01 04)
Economical
(01 05)
Cooperation (01 06)
Committee,
3 Radyoaktif izotoplar, maddeler ve (28 44 40 10)
parçalar held in Qatar on 14th
4 Atlar Dec. 02 (01 01)
5 Silah ve mühimmat - Chapter (93)
6 İlaçlar ve tıbbi müstahzarlar (30 04)
(30 03)
7 Patlayıcılar - Various Chapters
114
