Karar verme islemi insan yasaminda oldugu gibi

							                        YÖNETİM EKONOMİSİ
                             ÜNİTE 1
                YÖNETİM EKONOMİSİNİN YERİ VE ÖNEMİ

   İşletmelerin üretimde yararlandıkları kaynağa olan talepleri kaynakların kıtlığını belirler.
Sınırlı kaynağa olan talep arttıkça kaynakların fiyatı artar. Bu nedenle de işletmelerin
kullandıkları kaynaklar pahalıdır. Kaynaklardan en akılcı biçimde yararlanmak işletmelerin
yaşamlarını sürdürmeleri için başta gelen koşuldur

    Yönetim Ekonomisi: BeIirli bir işletme yada yönetim birimi için elverişli olan kaynakların en
iyi biçimde bölüştürülmesi amacını taşır. Yöneticiler daha iyi karar vermek için ekonomideki
talep, maliyet, pazar yapıları, rekabet, kaynakların bölüştürülmesi gibi kavramlardan yararlanır.

  Yönetim ekonomisi; Karar verme alanında uygulanan,ekonomi kuramı ile yönetsel
uygulama arasındaki açıklığı köprüleyen özel bir daldır.

YÖNETİM EKONOMİSİNİN DİĞER BİLİMLERLE İLİŞKİLERİ
Yönetim ekonomisinin ilişkili olduğu ana bilim dalları şunlardır;

-Ekonomi bilimi
-Yöneylem araştırması
-İstatistik ve matematik
-Yönetim muhasebesi
-Karar verme kuramı

A- Ekonomi ile ilişkiler: Kıt kaynakların etken biçimde kullanımını amaçlayan ekonomi bilimi
ikiye ayrılır

1- Makro ekonomi: Ekonomiyi bütünüyle kapsayan bir yaklaşımla konuları ele alır.
2- Mikro ekonomi: Ekonominin daha küçük bölümleriyle ilgilenir.
* Ekonomideki çözümlemeler iki yaklaşımla ele alınmaktadır.

a) Pozitif ekonomi: Bu ekonomi dalında, birinci yaklaşım olayları sadece tanımlamak ve belli
düzen içinde sıralamaktır. ikinci yaklaşımda ise olaylar için kuramlar ortaya konmaya ve
açıklanmaya çalışılmaktadır.

   b) Normatif ekonomi: Belirli kalıpların saptandığı işletme davranışlarının bu kalıplara gore
oluşacağı varsayımına dayanır.
Yönetim ekonomisinin başta gelen dayanağı; fiyat kuramı olarak incelenen, mikro ekonomidir
Talep esnekliği uzun ve kısa dönem değişmeleri Pazar yapıları gibi konular özel bir yer tutar.
Yönetim ekonomisinde ağırlık; İşletmelerin Belirlenen amaçlara erişmek için gereken
kararların nasıl alınacağıdır.
   İşletmeler yaşadıkları toplumsal ve ekonomik çevreden bağımsız birimler değildir. Bu
nedenle makro ekonomik kuramın ve uygulamalarının doğru biçimde çözümlenip, temel
alınmasıyla işletmeler kararlarında daha tutarlı ve ger çekçi olma şansına sahiptirler.
B- Yöneylem araştırması ile İlişkiler: Karar vermede yardımcı olacak kuramsal modellerin
kurulması alanında yoğunlaşmış bir bilim dalıdır.

   Yöneylem araştırması, işletme yöneticilerinin günlük işlerinde onlara yol göstericilik amacı
taşıyan ve yönetici yerine uzmanlar tarafından yapılan bir araştırmadır.

    Yönetim ekonomisi yöneticilere hızlı bir yöneylem araştırmasını gerçekleştirecek araçlar
sağlamaktadır. Yöneylem araştırması zaman ve para harcanmasının sakıncalı olmadığı
işletmelerde, sorunların çok büyük olduğu ve elde edilen karın maliyetten fazla olduğu
durumlarda, sorunlar küçük olsa bile elde edilecek çözüm diğer işletme sorunları için de
uygulanabiliyorsa gerçekleştirilir.
C- İstatistik ve matematikle ilişkiler
  İstatistik ve matematik; kuramın deneysel uygulamasına, olanak sağlayan temelleri sunar.
Kuramın gerçeğe uygunluğunun denetlenmesi istatistiksel testlerle sağlanabilir. Matematikse,
yöneticinin en yararlı mantıksal aracıdır. İstatistiğe dayanan "olasılık kuramı" geleceğe ilişkin
belirsizliklerin önceden çözümlenmesinde önemli katkılarda bulunur.

D- Yönetim muhasebesi ile ilişkiler
Günümüzde muhasebe yalnızca bir defter kayıt sistemi değil, işletmeyle ilgili çeşitli kararlarda
yöneticinin kullanacağı verileri sağlayan ve kararların tutarlılığını, rasyonelliğini arttıran bir
araçtır.
E-Karar Verme kuramı ile ilişkiler:
Karar verme kuramı belirsizlik koşulları altında oluşan çeşitli olasılıkların değerlendirilmesiyle
uğraşır. Salt Model biçiminde kalan ekonomik kuram kalıplarının değiştirilmesine, yeni
sorunların ortaya konmasına, yeni bakış açılarının geliştirilmesine katkıda bulunmaktadır/'

YÖNETİM EKONOMİSİNİN BAŞLICA İNCELEME KONULARI

1- Bölüştürme sorunları: Yapılacak işin kapsam ve sayısına göre insan, makine ve diğer
kaynakların kıt olması nedeniyle ortaya çıkmıştır. Bölüştürme sorunlarının en önemlileri
ulaştırma ve üretim programlaması sorunlarıdır.

2- Envanter ve dizileme sorunları: Envanter sorunlarındaki temel amaç, hammadde yarı
bitmiş madde ya da son malın    kıvamlı bir düzeyde işletme stoklarında bulundurulmasıdır.
Envanter sorunlarında önemli olan üretim bölümünün taleplerini zamanında karşılayacak
biçimde stok bulundurulmasıdır, Dizileme sorunları ise, işletmenin işleyiş düzeyini gereğinden
az ya da çok kılmayacak ve aylak zaman bırakmayacak biçimde makinaların yerleştirilmesidir.
Bu konu işletme düzeni ve malzeme aşınması ile yakından ilgilidir.

3- Fiyatlandırma sorunları: İşletmeler uygulayacakları fiyatları belirlerken pazardaki rekabeti,
maliyetleri. pazar talebini ve devletin etkisini göz önüne alınmalıdır. İşletmelerin her alanı için
önem taşıyan fiyat, kar ya da zarar belirleyen en güçlü etmendir.

4-Yatırım Sorunları: Bölüştürme sorunundan farkı bu kararların zaman zaman ve gerek
duyuldukça alınmasıdır. Yatırım kararları Üçe ayrılır.
a) Genişleme kararları: Temel yatırım kararı sayılır. Yeni bir üretim alanına geçmek, bir
fabrika ya da makine satın almak gibi kararlardır,
b) Yenileme ve seçme kararları: Eldeki varlığı, bunun sağladığı gelire eşit gelir sağlayacak
başka bir varlıkla değiştirme kararıdır. Yeni alınacak varlıklar için yatırımlar birbirinden
farklıysa seçme kararı söz konusudur.
c) Kiralama ya da satın alma kararları: Belirli bir varlığın yenilenmesi için elde nakit varsa satın
alınır, yoksa kiralamaya karar verilir. Yönetim ekonomisi işletmelerde karar verme alanını
kapsar. Kararlarla ilgili bu dört sorunun incelenmesi için; talep, talebin esnekliği, maliyet ve
pazar yapıları gibi temel kavramların ortaya konması gerekir.

                                   ÜNİTE 2
                           KARARIN ANLAMI VE ÖNEMİ
GENEL ANLAMDA KARAR

Kararlar günlük yaşamda önemli bir yer tutar. Karar veren kişi daima bir riskle karşı karşıyadır.
Kişilere karar verme sorumluluğu verildiği anda eşit yetki ve uygun karşılık verilmelidir.
İŞLETME YÖNETİMİNDE KARAR

Karar verme işlemi insan yaşamında olduğu gibi işletme yaşamında da süreklilik gösterir.
Yöneticinin öncelikli görevi sürekli kararlar almak ve bunları uygulamaya yöneltmektir.

   Karar: Almaşık (alternatif) çözümler arasından en uygununun seçilmesi eylemidir. Karar
sorunları çözücü araçtır. Yönetimin en önemli görevidir. Yöneticiler ana kararların yanı sıra onu
bütünleyen ayrıntı kararları da almak zorundadır.

KARAR VERMEYE İLİŞKİN TEMEL KAVRAMLAR
Karar verme süreci: Yöneticilerin işletmelerde karşılaşılan              sorunları   çözmek     için
gerçekleştirdikleri karar vermeye ilişkin ey:em ve işlemlerdir.

Karar verme tekniği; Karar verme sürecinin yürütümünü sağlayan, bu sürecin içine gireceği
yöntemin ayrıntılarını ortaya koyan bir bütündür. Örneğin; diagnostik teknikler, beyin fırtınası
teknikleri, doğrusal programlama teknikleri simülasyon teknikleri v.b.
Karar verme kuralları (ölçütleri): Alınan kararların değerlendirilmesi için Belirlenen yol
göstericiler ya da ölçülerdir.
Karar verme becerisi (yetisi): Kişilerin bilgilerini yeteneklerini, deneyimlerini, görgülerini
sorunların çözümünde etkin bir biçimde kullanabilme yetenekleridir. '

Karar verme hakkı: Yönetimin sınırları içinde kimliğini bulan yetki hakkının bir bölümüdür. İlgili
yöneticinin örgütteki konumuna, o konumda söz konusu olan yetki ve sorumluluk sınırına
bağlıdır. Ayrıca örgütün merkezileşme ya da yerinden yönetim anlayışı da karar verme
hakkının belirleyicisidir.

KARAR VERME VE SORUN ÇÖZMEDE BAŞLICA YÖNTEMLER
Karar verme çeşitli seçenekler arasından birinin seçilmesi durumunda hangi sonuçların ortaya
çıkacağını düşünmektir. .
   Sorun çözme ise gerçekleştirilen işlemi e yapılması istenen işlem arasındaki farkı yaratan
nedenleri bulmayı düşünmektir. ikisinin ortak noktası içerdikleri düşünce sürecidir. Kıvamlı bir
sorun çözmede dört yöntem bulunmaktadır;

1- Geleneksel (Tutucu) yöntem: Varolan durumu korumak, karar vermede alışkanlıklara sıkı
sıkıya sarılmaktır. Önyargılara dayanılır, gelişmelerden ve yeniliklerden uzak durulur, alınacak
kararlarda uyumsuzluk görülür, yetersizliklerle karşılaşılır ,geleneksel üretim yöntemini kullanan
az gelişmiş toplumlarda uygulanır.
2- Yetkiye Dayanma (Otorite) yöntemi: Konusunda yetkin olan, uzmanlaşmış kişi ya da
kurumlardan sağlanan bilgiler irdelenmeden, doğru kabul edilir. Büyük ölçüde güvenilir
kaynakları temel alan yöntemdir.

3.Gerçeği Algılama yöntemi: Bu yönteme göre neden, bilmenin temel belirleyicisidir.
4- Bilimsel yöntem: Sorun çözümüne ilişkin geliştirilmiş bilimsel temellerin kullanımına dayanır.
Bilimsel yöntem sayesinde; karar verecek kişilerin kullanacağı ortak bir dil oluşur, karar
vermede kesin süreçler oluşur. Sezgi, duygu, alışmışlık gibi öznel öğelerin yerini sistematik,
nesnel ve denetlenebilir bir süreç alır .

KARAR ÇEŞITLERI
A- Karar sürecinde kullanılan yöntem ve verilerin kaynağına göre kararlar;
1- Araştırmaya dayanan bilimsel kararlar
2- Sezişe dayanan kararlar
3- Deneyime dayanan kararlar
4- Göreneğe dayanan kararlar
5- Geleneksel yöntemle verilen kararlar
6- Yetkiye dayanan kararlar
7- Gerçeği algılama yöntemine dayanan kararlar

B- Yinelenme derecesine göre kararlar
1. Programlanmış kararlar; Sıklıkla karşılaşılan konularda sürekli uygulana bilecek belirli yol
ve yöntemi olan kararlardır,

2- programlanmamış kararlar:Belirli yapısı olmayan ve her konumda değişebilen temel
nitelikli kararlardır. Yeni ürün çeşidi, yeni "pazarlara girme, yeni finansman olanakları gibi
konularda verilen kararlardır.

C- işletmelerin yaşam ve gelişme evrelerine göre kararlar
1- Kuruluş evresine ilişkin kararlar; kuruluş yerinin seçimi, büyüdüğünün, örgütsel düzeyinin,
mal çeşidinin kararlaştırılması gibi kararlardır.
2- Gelişme evresine ilişkin kararlar; Malın fiyatlandırılması, ücret, finansman politikaları
konusundaki kararlardır
3- Yeniden örgütlenme evresine ilişkin kararlar :
4- Sona erme evresine ilişkin kararlar; Tasfiye kararlarıdır.

D- Kapsam ve önem derecesine göre kararlar
1- Politika ve strateji kararları; hangi malın üretilecegi; hangi pazarlara girileceği, finansman,
personel, yönetim ve örgütlenme kararlarıdır. Kuruluşta alınması gereken, kuruluşun tam
yaşamını etkileyen ana nitelikteki konulara ilişkindir.
2- Yönetim kararları:Teknik konulardaki kararları kapsar. Kısa süreli kararlardır.
3- Yürütme kararlar: Yönetim kararlarını işler duruma getiren, süreklilik taşıyan kararlardır.

E- Karar veren organın örgütteki yetki derecesine göre kararlar

1- Yönetsel kararlar: komuta kararları da denir. Karar veren organ komuta yetkisine sahiptir.
2- Uygulama kararları:Daha alt düzeydeki yetkiler kulIanılır.
3- Kurmay ya da danışma kararları: Öğüt verme yetkisine             sahip, komuta yetkisi olmayan
uzman kişilerin kararlarıdır,

F- Kararların' alınmasında katılıma yer verme derecesine göre kararlar
1- Merkezcil kararlar; Tepeden alınmış kararlardır.
2- Tepeden inme kararlar: Uygulanması için dayatılan üst düzey kararlarıdır.
3- Merkezkaç kararlar; Alt kademelerde bu kararla ilgili olanların oluşturduğu kararlardır. Örgüt
biçimi demokratiktir. Yetki göçerimi varsa bu kararlar çoğalır.
4- Aşağıdan yukarıya doğru kararlar; Merkezkaç kararlar buna örnektir.

G- Birbiriyle bağlantı ve ilişki derecesine göre kararlar:
1- Birincil ya da bağımsız kararlar, Temel konularda, uzun dönemli sonuçlar doğurabilecek
nitelikte kararlardır. Genel politika kararları v.b. gibi.
2- ikincil ya da bağımlı kararlar; Ana kararın yaşama geçirilmesi için alınan alt konuları
kapsayan kararlardır.

H- Karar organını oluşturan kişilerin sayısına göre kararlar
1- Bireysel kararlar; öznellik yanı ağır basan kararlardır.
2- Grup ya da komite karaları

1- Kapsadıkları süreye göre kararlar :
1- Kısa süreli kararlar, Günlük işlere özgü değişken kararlardır.
2- Orta süreli kararlar; Taktik kararları v.b. gibi kararlardır.
3- Uzun süreli kararlar; te,mel konularda alınan, işletmenin yaşamı boyunca geçerli olan
kararlardır. Stratejik kararlar v.b. gibi kararlardır. .

J- Öteki yönlerden kararlar
1- ilgili oldukları didinme çeşidine göre; Pazarlama, personel örgütleme yönetim finansman
kararları v.b. gibi
2- Uygulamadaki esneklik derecesine göre
3- Karardan beklenen sonucun belirlilik derecesine göre 4- Karardaki oy sayısına göre vb.



                                             ÜNİTE 3
                KARAR VERMEDE ÇEVRE VE ORTAMLAR

KARAR VERMEDE ÇEVRESEL ETKİLER
Çevre; bir örgütü ya da örgütler topluluğunu çevreleyen ve etkileyen tüm koşullar ve
etkenlerdir. Örgütün gelişimini etkileyen, devingen olan dış güçlerdir. işletmeler bu koşulları
denetleyemedikleri için karar verirken tekdüze davranışlardan kaçınmalıdırlar.
  1- Teknolojik çevre; Teknoloji, işletmeleri etkileyen devingen koşulları öteki çevrelere göre
daha yoğun olarak taşıyan bir çevresel etkendir. Teknolojinin kendi devingen yapısı, maddi
koşulların yetersizliği, ,izleme ve seçme güçlüğü, varolan konumu koruma kaygısı teknolojik
uyumu zorlaştırmaktadır.
   2- Toplumsal çevre; Sürekli değişen toplumsal koşullar, toplumsal sorunların ağırlığı,
yaygınlığı, bölgesel durumu işletme kararlarında etkili olacaktır. İşgücünün sağlanması malın
tutunurluluğunun denenmesi, işletme atıklarının atılma biçimi toplumsal yatırımlara katkı
toplumsal çevre koşullarıyla ilgilidir.
   3- Ekonomik Çevre; Enflasyon, fiyatların düşmesi, ekonomik konjonktür, gelir dağılımı,
büyüme hızı, devletin ekonomideki yeri, dışalım ve dışsatım politikaları ve öncelikle de çeşitli
pazarlar işletmeleri etkiler.
4- Kamusal Çevre (devlet); Çevresel etkenler içinde işletmeleri kurumsal olarak etkileyen en
önemli etmendir.

KARAR ORTAMLARI
   1- Belirlilik ortamı; Karar vericilerin her bir almaşığın doğuracağı kesin sonucu bildiği
ortamdır. Çeşitli stratejilerin getireceği sonuçlar tam olarak kestirilir. Tek bir sonucun
bulunacağının varsayılmasına tam belirlilik ortamı denir. Belirlilik ortamında karar verilirken
önce her stratejiden beklenen getiri hesaplanır, sonra en yüksek getiriyi sağlayan strateji
seçilir.
   2- Risk ortamı; Her bir seçeneğin belirli bir sonuca götüreceğinin bilindiği, ancak karar
verici tarafından bilinen bu sonuçların birer olasılık olduğu ortamdır. Ölçülebilir bir belirsizliktir.
Zarar ya da kar olarak belirlenebilecek bir olasılığın ölçülebilmesidir. Risk kavramında önemli
olan ölçülebilme ve kestirilebilmedir. Riskin ölçülmesinde iki yaklaşım geçerlidir.

a) Önceden kestirim; Bu yöntemde sonuca ilişkin olasılık eski deneyimlere dayanma gereği
duyulmadan hesaplanabilir.
b) Deneysel ölçüm; sonuçların geçmişteki deneyimlerin verilerine dayalı olarak elde edildiği
yöntemdir. Herhangi bir sonucun ortaya çıkma olasılığı negatif olamaz % 100'ü aşamaz.

Olasılık 0'la 1 arasında yer alır.
   Bir işletmede çeşitli nedenlerle ortaya çıkacak risklerin doğuracağı zararların önceden
kestirilebilmesi için risk planlaması yapılmalıdır ve riskin maliyeti hesaplanmalıdır. .
   Riskin işletme içi olaylardan doğması durumunda istatistiksel olarak risk hesaplanır, planla-
nır ve doğuracağı zararlar üretim maliyetlerine eklenerek kendiliğinden sigorta ettirilir.




   Risk işletme dışı olaylardan doğuyorsa, bu tür risklerin sonuçları işletme içi risk planlarıyla
giderilemez. Bu çeşit riskler bu hesapları yapan sigorta şirketlerine aktarılır.

    3- Belirsizlik ortamı: Bir ya da birkaç seçeneğin bir takım sonuçlar doğuracağı ancak bu
sonuçların olasılıklarının bilinmediği, kestirilemediği ortamdır. Nesnel değildir, seçeneklere
ilişkin tam bir bilgi edinilemez. Öznel bir kavramdır. Belirsizlik koşullarında analitik yöntemler
yararsızdır, geleceğe ilişkin kestirim gücüne ağırlık verilir. Belirsizlik üç dereceye ayrılır.
a) Tam bilgili belirsizlik, karar verici için anlamlı olacak ön bilgi vardır.
b) Tam bilgisiz belirsizlik; karar konusuna ilişkin hiç bir bilgi ve varsayım yoktur. Bu ortamda
maksimin ve maksimaks ölçütlerine göre seçim yapılıp karar verilir.
c) Yarı bilgili belirsizlik.
Karar ortamları ile işletmelerin etkenlikleri arasındaki ilişki
Karar ortamlarının işletmelerin beklentileri, seçenekleri, çalışma alanları ve etkenlikleri üzerinde
etkileri vardır.
    Ortamlarda belirsizlik koşulları arttıkça işletmelerin zarara uğrama olasılığı da artar. Bunun
yanı sıra yüksek kar elde etme olasılığı da artar. Riski yüksek yatırımların getirisi de yüksek
olur. İşletmelerin belirsizlik ortamlarını tercih etmelerinin sebebi yüksek karlar elde etmektir.
İşletmelerin risk ve belirsizlik ortamlarına kaymaları ülke ekonomisinde gelişme, yeni kaynaklar
yaratma sonucunu doğurur.
   Yenilik yapan işletme belirlilik ortamından çıkmış olur. Kapitalist ekonomilerde canlılığın
sağlanması belirsizlik ortamlarının gelişmesine bağlıdır.

                                             ÜNİTE 4
                                KARAR VERME SÜRECİ


KARAR VERME SÜRECİNİN TEMEL ÖĞELERİ
Bir işletme kararı almaşık çözümler arasından seçim yapma eylemidir. Karar verme sürecinin
temel öğeleri üç tanedir;
   1- Sorunun tanımlanması Sorun çözme sürecinin en önemli aşamasıdır. Sorunun
tanımlanması; verileri toplayıp irdeleyerek, yanıtlanması zorunlu ve gerekli olan soru ya da
sorunların saptanması sürecidir. Sorunun daha iyi tanımlanmasında beş gösterge vardır.
a) Yöneticinin varmaya çabaladığı amaç
b) Amaca varmayı sağlayacak ve maliyetle umulan gelir arasındaki ilişkiyi ortaya koyan iki ya
da daha fazla almaşık yöntem
c) Gelecek, şimdiki durum ya da geçmişle ilgili belirsizlik
d) Seçeneklerden herhangi birisinin seçilme_ini zorunlu kılan neden
e) Karar vericinin istediğini yapmasını engelleyici dış baskı ya da kısıtlamalar

   2- işletme amaçları: İşletme Serbest girişime dayalı ekonomilerde bir kar yaratma amacı
çevresinde örgütlenmiş yatırımcı yada yatırımcılar kümesinden oluşan girişimdir. İşletmeler
karlarını en yükseğe çıkarma temel amacını göz önün de bulundurarak çeşitli ara amaçlarla bu
yönde çaba gösterirler.

  Ara amaçlar üç grupta toplanabilir;

a) Üretim ara amacı; Üretimin uzun sürelerle, kolay bir program çerçevesinde ve düşük
maliyetlerle gerçekleştirilmesidir. Bu amaç üretim bölümünce gerçekleştirilmeye çalışılır.
Kaynakları tam kapasiteyle ve düzenli olarak kulIanmak bu amacın iki temel hedefidir.
b) Envanter ara amacı; Envanterdeki (Stoktaki) mallar bakımından yetersiz bir duruma
girmemek, müşteri isteklerini karşılayabilecek kadar üretimi ve stokları gerçekleştirmektir.
Envanter ara amacı ile işletmelerin envanter bölür' mü, satış bölümü, üretim bölümü ve malın
alıcıları doğrudan doğruya ilgilidirler. Ayrıca finansman bölümü de ilgilidir.
c) Pazar ara amacı; İşletmelerin yöneldiği pazarlarla ilgili amacıdır. Bu amaçta iki ayrı hedef
bulunmaktadır.
Bunlar
Satış düzeyi hedefi ve Pazar payı hedefidir. Pazar payı hedefi üst düzey satış yöneticilerinin
etkisiyle saptanır. Pazar ara amacı, satış stratejisiyle ilgili kararlar alınırken saptanır. .

3- Seçenekler; Yöneticilerin karar vermede karşılaşılacakları seçenekler, pazar zaman ve yere
göre değişiklik gösterir. İşletme yöneticileri her kararın özellikleri çevresinde olası çözümler için
gereken irdelemeleri yapmak zorundadırlar.

KARAR VERME SÜRECİNİN BASAMAKLARI

Karar verme süreci; belli bir konuda karar verirken yapılması gereken çalışma ve eylemlerin
tümünü kapsayan çeşitli aşamalardır. Bunlar;
   1- Güdülecek amaçların saptanması; İşletmelerin temel amacı kar maximizasyonudur.
Yöneticilerin hedefi belli bir amacı gerçekleştirmek için kıvamlı karar almaktır. Bu bir kararın
başlangıç öğesidir. Etken bir karar, uygulayacak olanların benimsemesiyle gerçekleşir.
   2- Modeller kurma; Amaçlara ulaşmayı sağlamak için çavresel koşulları içeren modeller
kurulmasıdır. Belli bir kararı etkileyen çevreyi yalınlaştırılmış olarak temsil eden modeller
kurulur. Model gerçek yaşamın yalınlaştırılmış bir örneğidir. Modelin çıktılarından gerçek
yaşamda karşılaşılan ve kararı gerektiren sorunlar için çözümler üretilir. Modeller
oluşturulurken aşılması gereken dört ayrı basamak bulunur. Bunlar;
a) Temel öğelerin toplanması
b) Öğeler arası ilişkilerin belirlenmesi
c) Modele gösterge eklenmesi
d) Değişkenlerin değişmesinin etkilerinin belirlenmesidir.
3- Kestirim; Modeldeki değişmez öğelerle değişkenlerin hacimlerinin rakamlarla belirtilmesidir.
Kestirimde gerçek ağırlık noktası verilerin toplanmasıdır. Bu veriler işletme içi ve dışı
kaynaklardan sağlanır.
4- Karar; Bu basamakta sonuca varılır. Karar verici en kıvamlı çözümü bulmak zorundadır.
Bunun için; marjinal analiz, doğrusal programlama. karar ağaçları ve gelir-maliyet çözümleri
gibi niceliksel modeller kullanılmalıdır.

                                              ÜNİTE 5
                           DOĞRUSAL PROGRAMLAMA

KARAR VERMEDE NİTELİKSEL ve NİCELİKSEL YAKLAŞIMLAR
Niteliksel yaklaşım temel olarak sezgi, yargı ve deneyime dayanır. Bilimden çok sanat özelliği
taşır.
   Niceliksel yaklaşıma sayısal analiz de denir. Sayısal olgu ve verilerden hareketle çalışma
konusu sistem ve probleme ilişkin modeller kurulmasını içerir. Yönetsel kararlarda niceliksel
yaklaşımda bulunmanın gerekleri şunlardır.
1- Problemi n karmaşık olması
2- Problemin önemli olması         .
3- Problemin yeni olması, konuyla ilgili geçmiş deneyimin bulunmaması
4- Problemin tekrar tekrar ortaya çıkması'
KARAR VERMEDE MODEL KULLANIMI
İşletme sistemi üzerinde deney yapmama eksikliği modeller yoluyla giderilir. Modeller gerçek
nesnelerin veya sistemlerin gösterimidir. Modeller üçe ayrılır

1- Fiziksel modeller: gerçek sistemin benzeridirler. Minyatür otomobiller, uçaklar,bina maketleri,
molekül yapıları gösteren modeller v.b. gibi
2- Şematik Modeller: gerçek sistemdeki unsurların bir şema veya akış şeklinde gösterilmesidir.
Gerçek sistemle benzerlikleri fazla değildir. Grafikler, krokiler, örgüt şemaları, teknik resimler,
akış şemaları v.b. gibi
3- Matematiksel Modeller; Bunların gerçek sistemle görüntüsel hiçbir benzerlikleri yoktur.
Sayılar, semboller, formüller v.b. gibi
   Modeller gerçek yaşamda karşılaşılması muhtemel riskleri de azaltmaktadır.
   Matematiksel modeller;
   Matematiksel modelin yani niceliksel yaklaşımın başarısı, amaç ve kısıtlayıcıların
matematiksel olarak ne ölçüde ifade edildiğine bağlıdır. Amaç fonksiyonu; problemin amacına
karşılık gelen matematiksel ifadedir. Karı en büyüklemeyi amaçlayan firma için amaç kar
fonksiyonudur vb.
   Örnek; Bir birim mamul üretmek için 5 saat gerekliyse ve haftada bu üretime 40 saat
ayrılabilecekse haftalık üretim miktarı kısıtı ve amaç,fonksiyonu ne olmalıdır? Birim üründen
elde edilen kar 50 TL dk.....
5 x = 40 (5 x => X adet üretmek için gerekli süredir,)
x> O (negatif sayıda üretim olamayacagını gösterir)
En büyük kar TK = 50 x (Amaç fonksiyonudur.)
Bu işlem sonucunda en iyi çözüm x = B'dir. Üretim miktarı B birimdir. Modelin kontrol edilebilir
girdileri yöneticinin önündeki karar seçenekleridir ve karar değişkenleri olarak adlandırılır.
Deterministik model; Modelin kontrol edilemeyen girdilerinin kesin olarak bilinmesi ve
değişmemesi durumunda oluşan modellerdir. Vergi oranları v.b, gibi.
Rassal ya da olasılıklı model; Kontrol edilemeyen girdilerin belirsizlik ve değişkenlik
göstermesi durumudur. Ürüne olan talep v.b. gibi. Kontrol edilemeyen girdilerdeki değişkenlik
nedeniyle çıktının ne olacağı belirlenemeyecektir.

     Model Çözüm
Model kurulup veri derlendikten sonra, modelin çözümü aşamasında karar vericinin en iyi
çıktıyı verecek değişkenlerin değerini araştırmasıdır. En iyi çıktıya karşı gelen karar değişkeni
değerleri en iyi, optimum çözüm olarak adlandırılır. Model çözümü için deneme yanılma
yöntemi ve niceliksel modeller kullanılır.
ÇEŞİTLİ KARAR MODELLERİ
Doğrusal Programlama: Doğrusal kısıtlara bağlı olarak, doğrusal bir amaç fonksiyonununun
en büyüklenmesi veya en küçüklenmesine yöneliktir. Karar değişkenlerin tamsayı değerler
alması istenirse tamsayı doğrusal programlama, sıfır veya bir değerleri alması istenirse 0/1
programlama modeli söz konusudur.
Serim Modelleri; Özel çizim teknikleri kullanılan modeldir. Proje yönetimi (PERT/CPM);
Yöneticilerin işleri planlama, çizelgeleme ve kontrol etmek durumundayken kullanılan tekniktir.

Envanter modelleri; Yöneticilere talebi en düşük maliyetle karşılama problemini çözmede
yardımcı olan modeldir. .
Sıra bekleme veya kuyruk modelleri; Sıra bekleme hatlarının bulunduğu sistem için kullanılır.
Benzetim (Simulasyon) modelleri; Bir sistemin çalışmasını. bilgisayar ortamında oluşturup
deneyler yapmaya yarayan yöntemdir.
Karar analizi: Risk içeren karar seçenekleri arasından en iyi stratejinin belirlenmesinde
kullanılır.                                              '
Hedef programlama; Çok ölçüttü problemlerin çözümünde kullanılır.
Kestirim modelleri; Geleceğe yönelik tahminlerde kullanılır.
Dinamik programlama; Büyük problemlerin küçük parçalara ayrılarak çözülüp ana problemin
çözümüne ulaşmayı sağlayan tekniktir.

DOĞRUSAL PROGRAMLAMA MODELLERİ (DP)
Yöneticilere karar vermede yardımcı olan tekniktir. En tipik örnekleri; Atama, ulaştırma karışım
(petrol ürünleri ve menü oluşturma) problemleridir. Doğrusal karar problemlerinin matematiksel
gösterimidir.

DP'nin bileşenleri;

1- Amaç: Ençoklama ve enazlama olmak üzere iki amaç vardır. Her ikisine birden eniyileme
denir. Ençoklama probleminde kar, gelir, etkinlik ya da geri dönüş oranı gibi göstergelerin en
yüksek değeri alması amaçlanır.
Enazlama probleminde amaç; maliyet, süre, mesafe ıskarta oranı gibi göstergelerin
enazlanmasıdır.
2- Karar değişkenleri: Karar vericilerin girdiler veya çıktılar yönüyle yapa bileceği değişiklikleri
gösterirler.
3- Kısıtlar; Amaçları sağlamada karar vericiyi sınırlandıran özelliklerdir.
4- Parametreler; sabit değerli katsayılardır.
DP problemlerinin varsayımları;
a) Doğrusallık
b) Bölünebilirlik
c) Belirlilik
d) Negatif olmama

DP modelinin özellikleri;

a) Açık ve net olarak tanımlanmış bir amaç fonksiyonu
b) Farklı eylem seçenekleri
c) Amaca ulaşılmasını sınırlayan kıt kaynaklar veya diğer kısıtlar
d) Amacın ve her kısıtın doğrusal fonksiyonlarla ifade edilmesi

ENÇOKLAMA PROBLEMİ
Bir masa üretilmesi için ağaç işleme atelyesinde 2 saat, boya ve cila atelyesinde 4 saat
harcanmaktadır. Sandalye için ise ağaç işleme atelyesinde 3 saat, boya ve cila atelyesinde 1
saat işlem gerekmektedir.

Doğrusal programlama modellerinin çözüm yolları iki tanedir;
1- Grafik çözümü:Karar değişken sayısının 3 ya da daha az olması durumunda uygulanır
2- Simpleks Algoritması: Modelin bir başlangıç uygun çözümünden başlayarak ardışık
işlemlerle en iyi çözümü araştıran yaklaşımdır.
DP Problemlerinde dikkat edilmesi gereken hususlar, (karşılaşılan zorluklar)
1- Uygun çözüm olmaması
2- Sonsuz çözüm
3- Birden fazla çözüm olması
   Duyarlılık analizi: Bu analizler genellikle "eğer    olursa; ne olur" türü sorulara cevap
bulmak için kullanılır. Parametre veya kısıtların değişmesi durumunda bu analiz uygulanır.