erp ?? ???????????? ?????? by OLJcNLD

VIEWS: 1,232 PAGES: 92

									                                    Зам,тээвэр, барилга, хот байгуулалтын сайдын
                                           2011 оны ... дугаар тушаалын хавсралт

                 БАРИЛГЫН ҮНЭ БҮРДЭЛТИЙН ҮНДСЭН ДҮРЭМ

                              НЭГ. ЕРӨНХИЙ ЗҮЙЛ

      1.1   Энэхүү дүрэм нь Монгол улсын нутаг дэвсгэр дээр шинээр барилга
барих, ажиллаж байгаа үйлдвэрийн газар, барилга байгууламжийг өргөтгөх,
шинэчлэх, шинэ техникээр сэлбэн тоноглох, их засвар,туршилт тохируулгын ажил
гүйцэтгэхэд /цаашид барилга гэх/ барилгын өртгийг тодорхойлох,           барилгын
бүтээгдэхүүний үнийг тогтооход зориулагдсан. Түүнчлэн хөрөнгө оруулалтын бүх үе
шатанд /зураг төслийн өмнөх, зураг төслийн, гүйцэтгэлийн / барилгын бүтээгдэхүүний
өртгийг тодорхойлоход ашиглана.

      1.2   Улс, орон нутгийн төсвийн хөрөнгө, Монгол Улсыг хөгжүүлэх сан ба
төсвийн бус эх үүсвэрээр санхүүжигдэх барилга байгууламжийг барьж байгаа
байгууллагууд өмчлөлийн хэлбэр, харъяалалаас үл хамааран энэ дүрмийг мөрдөнө.
      Энэ дүрмийг сэргээн засварлах ажлын өртгийг тодорхойлоход ашиглаж болно.

     1.3. Улсын төсвийн болон түүнтэй адилтгах хөрөнгийн эх үүсвэрээр санхүүжих
барилгын бүтээгдэхүүний төсөвт өртгийг тодорхойлоход мөрдөгдөж байгаа норм,
дүрмийн жагсаалтыг 1 дүгээр хавсралтад үзүүлэв.

              ХОЁР. БАРИЛГЫН ТӨСВИЙН НОРМ, НОРМАТИВУУД

      2.1. Барилгын төсвийн нормчлол, үнэ бүрдэлтийн тогтолцоо нь барилгын
төсөвт өртгийг тодорхойлоход шаардлагатай төсвийн норм, норматив, үнэлгээ,
жишиг үнэ, тариф болон төсвийн бусад баримт бичгүүдийг /цаашид төсвийн
норматив гэх/ өөртөө агуулна.

      2.2. “Төсвийн норматив” гэдэг нь тусгай эмхтгэлд нэгтгэсэн төсвийн иж бүрэн
норм, норматив, үнэлгээ, жишиг үнэ, тарифын бүрдэл юм . Төсвийн нормативууд нь
өөртөө зайлшгүй тавигдах шаардлагуудыг агуулсан дүрэм, заавар, аргачлал,
журмуудын хамтаар барилгын төсөвт өртгийг тодорхойлох үндэс болно.

      2.3. Барилга, угсралт, засвар, бусад төрөлжсөн ажлын нэгж хэмжигдэхүүнд
тогтоогдсон нөөцийн биет хэмжээг /ажилчдын хөдөлмөр зарцуулалт, машины
ажиллах хугацаа, материал, хийц, эдэлхүүний хэрэгцээ / төсвийн норм гэж нэрлэнэ.
Төсвийн нормын үндсэн зориулалт нь тухайн төрлийн ажлыг гүйцэтгэхэд зайлшгүй
шаардлагатай, хүрэлцэхүйц доод хэмжээний нормативт/хөдөлмөр, материал, машин
механизмын/ нөөцийн хэмжээг тогтоох, түүнийг үндэслэн тэдгээрийн өртгийг
тодорхойлоход оршино.

      2.4. Барилгын норм ба дүрэм /БНбД/, барилгын дүрэм /БД/, удирдлагын баримт
бичиг/УББ/ технологийн дагуу ажил гүйцэтгэхэд         хэрэгцээтэй бүх нөөцийн
хүрэлцэхүйц доод хэмжээний зардлыг дундажлах зарчим дээр үндэслэн төсвийн
нормативыг боловсруулдаг тул түүнийг багасгах , бууруулах чиглэлээр тохируулга
хийхгүй.

                                                                             1
      2.5. Төсвийн норм, жишиг үнэлгээг /цаашид төсвийн норм, үнэлгээ гэх/ хэвийн
нөхцөлд тухайн ажлыг гүйцэтгэхээр боловсруулна. Хэрэв онцгой нөхцөлд /давчуу,
битүү, газрын дор, 8 метрээс өндөр, ажиллаж байгаа тоног төхөөрөмжид ойр зэрэг/
ажил гүйцэтгэвэл төсвийн норм, үнэлгээнд илтгэлцүүр хэрэглэх бөгөөд түүний
хэмжээ , ашиглах нөхцлийг төсвийн норм, үнэлгээний холбогдох эмхтгэлийн ерөнхий
/техникийн/ хэсэгт тодорхойлсон байна.

     2.6. Төсвийн нормативуудыг дараах төрөлд ангилна. Үүнд :

     а./ Барилгын норм ба дүрэм
        - Төсвийн суурь норм - БНбД
        - Төсвийн салбарын норм, дүрэм- БНбД
     б./ Удирдлагын баримт бичиг
        - Төсөв зохиоход холбогдолтой удирдлагын баримт бичиг – УББ
     в./Барилгын дүрэм /БД/
        - Төсөв зохиоход холбогдолтой барилгын дүрэм - БД
        - Төсвийн тухайлсан ажлын норм- БД
        - Төсвийн томсгосон норм, үнэлгээ - БД
        - Нэгж хүч чадлын төсөвт өртөг, төсвийн жишиг үнэлгээ- БД
     г./Байгууллагын стандарт
        - Бàéãóóëëàãы норм - БН
        - Байгууллагын ñòàíäàðò, -БСТ

      2.7. Барилгын төсвийн нормчлол, үнэ бүрдэлтийн нэгдсэн тогтолцоонд Монгол
Улсын Засгийн газрын 2009 оны 74 дүгээр тогтоолоор баталсан “Барилга
байгууламжийн норм, нормативын баримт бичгийн ерөнхий тогтолцоо”-ны “Төсвийн
эдийн засгийн баримт бичиг” гэсэн 8 дугаар бүлгийн 80, 81, 82, 83 дугаар дэд
бүлгүүдэд орсон төсвийн нормативууд хамаарагдана.

      2.8. Төсвийн салбарын нормативт холбогдох тухайн салбарын барилга
байгууламжийг барихад хэрэглэгдэх төсвийн нормативууд хамаарагдана.

      2.9. Тодорхой нэг байгууллагын үйл ажиллагааны бодит нөхцлийг тусгасан
төсвийн норм нь байгууллагын төсвийн нормативт хамаарагдана. Энэ норм нь улсын
болон салбарын төсвийн нормативуудыг үндэслэн тухайн гүйцэтгэгч байгууллагын
төрөлжилт, үйл ажиллагааны онцлогийг тусган боловсруулагдсан байна.

      2.10. Хэрвээ барилгын зураг төсөлд тусгагдсан технологиор тухайн ажлыг
гүйцэтгэх төсвийн норм батлагдаагүй, мөрдөж байгаа төсвийн норм, үнэлгээний
эмхтгэлд холбогдох норм нь байхгүй бол тухайлсан ажлын төсвийн нормыг зураг
төслийн ажлын бүрэлдэхүүнд боловсруулж, захиалагч /хөрөнгө оруулагч/
байгууллагаар батлуулж мөрдөнө.

     2.11. Төсвийн тухайлсан ажлын нормыг уг ажлыг гүйцэтгэх онцлог, тодорхой
нөхцөл байдал, түүнд нөлөөлөх бүх хүчин зүйлүүдийг тусган боловсруулна.

     2.12. Улс, орон нутгийн төсвийн хөрөнгөөр санхүүжих барилгын төсөвт өртгийг
тодорхойлоход байгууллагын болон тухайлсан ажлын төсвийн нормативыг


                                                                            2
хэрэглэхээр бол барилгын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны            байгууллага
(агентлаг)-тай зөвшилцсөний үндсэнд хэрэглэнэ.


       2.13. Барилга байгууламжийн зураг төслийн өмнөх шатны төслийн
төлөвлөлтийн тооцоо нь хөрөнгө оруулалтыг урьдчилан төлөвлөх, төсөл арга
хэмжээ боловсруулах, зураг төслийн судалгаа, эскизийн шатанд хэрэглэгдэнэ.
Урьдчилсан төсвийн тооцоог төсвийн томсгосон норматив үзүүлэлтийг ашиглаж
хийнэ.

         2.14. Төсвийн томсгосон нормативт үзүүлэлтүүд нь дараах төрлүүдтэй байна.
Үүнд :

       2.14.1 Барилга байгууламжийн нэгж хүч чадлын төсөвт өртөг. Энэ нь орон
сууц, олон нийт, иргэн, үйлдвэрийн áàðèëãын íýãæ талбайн /м2/ болон нэгж эзэлхүүн
/м3/, эрчим хүч, холбоо, автозам, гүүр, цэвэр, бохир ус, инженерийн шугам сүлжээний
нэгж уртын/метр,км/ òºñºâò ºðòгийн хэмжээг төсвийн суурь норм, суурь оны үнэ
тарифыг үндэслэн боловсруулна.

     2.14.2. Адилтгах объектын /орлуулах/ өртгийн үзүүлэлт. Энэ үзүүлэлтийг
барихаар төлөвлөж буй барилга байгууламжтай ижил төсөөтэй объектуудыг өмнөх
жилүүдэд барьсан гүйцэтгэлийн өртгийг үндэслэн судалгаагаар тогтооно.

      Адилтгах объектын өртгийн үзүүлэлтүүдийг ашиглан өртгийг үнэн зөв тооцох
зорилгоор тухайн барилга байгууламжийн байршил, үнэ ханшны өөрчлөлт, бодит
нөхцөл байдлыг тооцон дараах залруулгыг хийж болно. Үүнд:
   - Адилтгах объектын барилгын ажлыг дууссанаас хойш шинэ объектын зураг
      төслийг боловсруулж, барилгын ажлыг эхлүүлэх хүртэлх хугацаанд гарсан
      техникийн дэвшил, нийгэм эдийн засгийн хөгжлийн өөрчлөлт;
   - Барилга байгууламжийн зургийн техникийн шийдлийг гаргахад нөлөөлөх
      байгаль газар зүй, инженер-геологийн хүндрэлтэй /стандарт бус/нөхцөл ;
   - Барилгын ажилчдын жишиг тарифт цалингийн хэлбэлзэл ;
   - Материал, бүтээц, эдлэхүүний үнийн өөрчлөлт ;
   - Машин механизмын машин цагийн үнийн өөрчлөлт ;
   - Архитектур - төлөвлөлтийн болон хийцлэл, бүтээцийн шийдлийн ялгаа ;
   - Бусад хүчин зүйлсүүд ;

         2.14.3. Төсвийн үнийн томсгосон норматив үзүүлэлтүүдэд дараах зүйлс орно;
  -      Барилгын бүтээцийн төрлөөрх иж бүрдэл ажлын үнийн норматив. (Assemblies
                Estimating)
  -      Ажлын төрлөөрх нэгж бүтээгдэхүүний үнийн норматив (Unit price) хамаарна

         2.15. Төсвийн нормыг суурь болон томсгосон гэж ангилна

     2.16. Барилгын ажлын зураг төсөл боловсруулах шатанд төсвийн дараах норм,
нормативыг хэрэглэнэ . Үүнд:
            а./төсвийн суурь нормууд
   - Барилгын á¿òýýö, àæëûí òºðëөөрх төсвийн суурь нормууд /барилга, сантехник,
     цахилгаан, холбоо, засварын /

                                                                              3
  -   Тоног төхөөрөмжийн угсралт, зүгшрүүлэлтийн ажлын төсвийн суурь норм
            б./ Төсвийн томсгосон норм, үнэлгээ
  -   Төсвийн томсгосон норм /барилга, сантехник, цахилгаанны /
  -   Төсвийн томсгосон үнэлгээ /барилга, сантехник, цахилгааны/
            в./ жишиг үнэ, тариф, индекс
  -   Ажилчдын цагийн жишиг тарифт цалин
  -   Машин механизмын машин-цагийн жишиг үнэ
  -   Тээврийн жишиг үнэ , тариф
  -   Барилгын материал, хийц, эдэлхүүний зах зээлийн дундаж үнэ
  -   Үнийн өөрчлөлтийн индекс
  -   Зураг төслийн үнэ /суурь оны үнээр/
  -   Инженер хайгуулын ажлын үнэ /суурь оны үнээр/
            г./төсвийн бусад норм, норматив, илтгэлцүүр
  -   Байгууллагын нэмэгдэл/удирдлагын/ зардалын норм
  -   Төсөвт ашгийн норм
  -   Барилга угсралтын ажлын бусад лимитлэгдсэн зардлуудыг тооцох хувь
      хэмжээ, норматив үзүүлэлтүүд. Үүний дотор :
  -   Өвлийн улиралд барилга угсралтын ажлыг гүйцэтгэхэд гарах нэмэгдэл ажил
      болон зардлын төсвийн норм;
  -   Түр барилга байгууламжийг барих, ашиглах зардлын норм;
  -   Багаж, механикжсан хэрэгсэл, хөдөлмөр хамгааллын зардлын норм
  -   Барилгын хог зайлуулах ажлын норм;
  -   Захиалагчийн /техникийн , зохиогчийн , хөндлөнгийн хяналтын/ албаны болон
      үйл ажиллагааны зардлын норматив;
  -   Нормчлолын санд хөрөнгө төвлөрүүлэх норм;
  -   Даатгалын норматив
  -   Барилгын зөвлөх үйлчилгээний зардлын норм
  -   Барилгын тоноглол, тавилга, эд хогшлийн зардлын норм
  -   Бусад шаардлагатай норматив, засварлах илтгэлцүүдүүд /барилгын хэмжээ,
      чанарт тавигдах шаардлага, байршил, нэмэлт тоноглол хийгдэх эсэхээс
      хамаарсан/

      2.17. Төсвийн суурь норм хэрэглэх:

      Төсвийн суурь норм нь барилга угсралт, барилга засвар, тоног төхөөрөмж
угсралт, туршилт тохируулгын ажлын төсөвт өртгийг тодорхойлох, тэдгээрийг
гүйцэтгэхэд зайлшгүй шаардлагатай материал, машин механизм, хөдөлмөрийн
нөөцийн хэрэгцээ , бүрэлдэхүүнийг тодорхойлох зориулагдана. Төсвийн суурь
нормын эмхтгэлүүдийг томсгосон норм, үнэлгээ, салбарын, тухайлсан ажлын төсвийн
норм, төрөл бүрийн төвшингийн үнэлгээ боловсруулах суурь материал болгон
ашиглана. Түүнчлэн төсвийн суурь нормыг үндэслэж тодорхойлсон материал,
машин механизм, хөдөлмөрийн нөөцийн үзүүлэлтүүдийг барилга зохион байгуулах
төсөл /ПОС/, ажил гүйцэтгэх төсөл /ППР/ боловсруулах, ажил үргэлжлэх хугацааг
тодорхойлох, технологийн баримт бичиг зохиох, бусад шинжилгээ судалгааны
зориулалтаар ашиглана.

      2.18. Төсвийн суурь норм нь гүйцэтгэгч байгууллагын хгүйцэтгэж буй барилга
угсралт, барилга засвар, туршилт тохируулгын ажлын төсөвт өртгийг тодорхойлох


                                                                           4
үндэс болно. Төсвийн суурь нормыг үндэслэж тодорхойлсон нөөцийн үзүүлэлтүүд нь
тухайн ажилд зарцуулах материаллаг зардлыг тооцох үндэс болно.

      2.19. Төсвийн суурь нормын бүрэлдэхүүнд дараах нормууд орно. Мөрдөгдөж
байгаа норм дүрмийн жагсаалтыг хавсралт 1-д тусгав. Үүнд:

  -   Барилга угсралтын ажлын төсвийн суурь нормын эмхтгэлүүд / БНбД/,
  -   Барилгын цахилгаан, сантехник ба бусад төрөлжсөн ажлын төсвийн суурь
      нормын эмхтгэлүүд /БНбД /,
  -   Барилга засварын ажлын төсвийн суурь нормын эмхтгэлүүд / БНбД/,
  -   Тоног төхөөрөмж угсралтын ажлын төсвийн суурь нормын эмхтгэлүүд / БНбД/
  -   Туршилт тохируулгын ажлын төсвийн суурь нормын эмхтгэлүүд /БНбД /

      Яам, тусгай газар, бусад салбаруудын тусгай зориулалтын технологийн тоног
төхөөрөмжийн хувьд тоног төхөөрөмж угсралт, туршилт тохируулгын ажлын тухайн
салбарын нормыг хэрэглэнэ

      2.20. Төсвийн суурь нормыг ажил гүйцэтгэх хэвийн нөхцөл, барилгын
үйлдвэрлэл явуулах, машин механизм ашиглах дундаж түвшинд             тохируулан
боловсруулах бөгөөд түүнийг барилгын захиалагч, гүйцэтгэгч байгууллагууд өмчийн
хэлбэр , харъяалал харгалзахгүйгээр хэрэглэнэ.

      2.21. Төсвийн суурь нормыг тусгай төрлийн хийц эдэлхүүн, тусгай төрлийн
ажил болон чанарын онцгой шаардлага хангаж баригдах барилгын ажилд
хэрэглэхгүй. Тийм төрлийн ажлуудад тухайлсан ажлын төсвийн норм боловсруулж
хэрэглэх буюу ажил гүйцэтгэх онцлог, нөхцлийг тооцсон тохируулах илтгэлцүүрийг
тогтоож төсвийн суурь нормд хэрэглэнэ.

       2.22. Төсвийн суурь нормын эмхтгэл нь бүртгэлийн шифр, техникийн хэсэг,
бүлэг, төсвийн нормын хүснэгт, хавсралт лавлахтай байна.

      2.23.Техникийн хэсэгт удиртгал заавар байх бөгөөд түүнд төсвийн нормын
эмхтгэлүүдийг хэрхэн хэрэглэх заавар, ажил гүйцэтгэх нөхцлийг харгалзан төсвийн
нормд илтгэлцүүр хэрэглэх журам, түүнчлэн ажлын тоо хэмжээг хэрхэн тодорхойлох
талаар заана.

      2.24. Төсвийн суурь нормын хүснэгт нь дараах үзүүлэлтүүдийг агуулсан
байна. Үүнд :
   - Ажлын нэр, түүний хэмжих нэгж
   - Үíäñýí àæëûí äóíäàæ çýðýã, òàëáàéí 纺âөð, ìàòåðèàëûã à÷èæ áóóëãàõ àæëûí
      çýðэã
   - Аæëûí äóíäàæ çýðãèéí õºäºëìºð çàðöóóëàëò, òàëáàéí 纺âºð, ìàòåðèàëûã à÷èæ
      áóóëãàõ àæëûí õºäºëìºð çàðöóóëàëò, хүн.цагаар;

     2.25. Төсвийн суурь норм тус бүр 3 хавсралт лавлахтай байх бөгөөд түүнд
дараах үзүүлэлтүүд тусгагдана:




                                                                           5
  -   Ажлын бүтэц, хөдөлмөр зарцуулалтын лавлахад нормын үндэслэл, ажил
      гүйцэтгэх ажилбарын нэрс , ажилчдын мэргэжлийн             зэрэг бүрээр
      тодорхойлогдсон хөдөлмөр зарцуулалт хүн.цагаар;
  -   Материал, эдлэл, бүтээцийн орц, хүндийн жингийн лавлахад ажил гүйцэтгэхэд
      шаардагдах материал, хийц, бүтээцийн нэрс, шифр, тэдгээрийн биет /бодит/
      хэмжих нэгж, уг нэгжээр илэрхийлэгдсэн зарцуулалтын тоо хэмжээ, хэмжих
      нэгжийн цэвэр жин
  -   Машин цагийн лавлахад барилгын машин механизм, механикжсан багаж,
      тоноглол, хэрэгслэлийн нэр,шифр,       бүрэлдэхүүн,    ажиллах хугацаа,
      машин.цагаар;

       2.26. Туршилт, тохируулгын ажлын төсвийн суурь нормын эмхтгэлд туршилт
, тохируулгын ажлын дараах онцлог, нөхцлийг тусгана:
    - Туршилт, тохируулгын ажил гүйцэтгэх хэсгийн /бригад/ бүрэлдэхүүний тухай
       мэдээлэл /ИТА ба ажилчдын мэргэжил, тоо/;
    - Хэсгийн /бригад/ бүрэлдэхүүний нийт хөдөлмөр зарцуулалт, хүн.цагаар;

     2.27. Туршилт, тохируулгын ажлын төсвийн суурь нормын хүснэгтэд нөөцийн
дараах үзүүлэлтийг тусгахгүй:
   - Туршилт тохируулгын ажил гүйцэтгэх үед хэрэглэсэн түүхий эд, хагас
     боловсруулсан бүтээгдэхүүн, материалын /түүний дотор эрчим хүчний/
     нөөцийн зарцуулалт;
   - Тоног төхөөрөмжийг иж бүрнээр турших, ажиллуулж эхлэх үед оролцсон
     ашиглалтын ажилтнуудын хөдөлмөр зарцуулалт;
   - Хэрэглэгдсэн механизмууд, түүний дотор хэмжин-шалгах багаж хэрэгслэлүүд ;

      Дээрх зардлуудыг зураг төслийн өгөгдлүүдийг үндэслэн тодорхойлно.

     2.28. Төсвийн томсгосон нормыг төсвийн суурь нормыг               үндэслэн
боловсруулах ба томсгосон       үнэлгээг   суурь оны үнэ тарифт      тулгуурлан
боловсруулна. Томсгосон норм үнэлгээний хүснэгт нь нормын шифр, ажлын нэр,
хэмжих нэгжтэй байх бөгөөд тухайн хэмжих нэгжид тохируулан тодорхойлсон дараах
норматив үзүүлэлтүүд, үнэлгээ, зардлын бүтцийг агуулсан байна.Үүнд :
   - ажлын бүрэлдэхүүн, àæëûí äóíäàæ çýðýã, аæëûí äóíäàæ çýðãèéí õºäºëìºð
     çàðöóóëàëò, òàëáàéí 纺âºð, ìàòåðèàëûã à÷èæ áóóëãàõ àæëûí õºäºëìºð
     çàðöóóëàëò / хүн цагаар/, түүнийг тухайн үед мөрдөгдөж байгаа цагийн жишиг
     тарифт цалингаар тооцсон цалингийн зардал,
   - Барилгын машин механизм, механикжсан багаж, тоноглол, хэрэгслэлийн
     бүрэлдэхүүн, ажиллах хугацаа, түүнийг тухайн үед мөрдөж байгаа машин
     цагийн жишиг үнэлгээгээр тооцсон механизмын зардал ;
   - Ажил гүйцэтгэхэд ашиглах материал, хийц, эдэлхүүний нэрс, тэдгээрийн биет
     /бодит/ хэмжих нэгжээр илэрхийлэгдсэн зарцуулалт, түүнд суурь оны үнийг
     үндэслэн тооцсон материалын зардал , материалын хэмжих нэгжийн цэвэр
     жингийн хэмжээ;
   - Зардлын бүтэцэд тооцогдсон төсөвт ашиг , тээвэр, нэмэгдэл, бусад зардлын
     хэмжээ

      Техникийн хэсэгт ажлын хэмжээг хэрхэн тодорхойлох, томсгосон норм,
үнэлгээнд хэрэглэх илтгэлцүүрийн тухай тус тус заасан байна.

                                                                          6
      2.29. Мөрдөж байгаа төсөв-нормативын баазад зайлшгүй хэрэгцээтэй төсвийн
норматив байхгүй , эсвэл ажлын технологи, нөөцийн хэрэгцээ нь төсвийн суурь
нормын эмхтгэлүүдэд тусгагдсанаас эрс ялгаатай байвал тэдгээрт тухайлсан ажлын
төсвийн норм боловсруулж хэрэглэж болно.

      2.30. Төсвийн суурь   нормын материал эдлэл, бүтээцийн орц, хүндийн
жингийн лавлахад материал, бүтээц, эдлэл нь стандарт , нэмэлт тодорхойлолтгүй
ерөнхий нэрээр тусгагдана . Харин төсөв зохиох үед зураг төслийн өгөгдлийг
үндэслэн тодорхой нэр төрлийн материалын стандарт, маркийг тооцно.

      Зарцуулалт нь зураг төслийн шийдлээс хамаарах тодорхой нэр төрлийн
материал, бүтээц, эдлэхүүнийг төсвийн нормын лавлахад дундач хэмжээгээр
тусгана. Зураг төслийн баримт бичиг боловсруулахад тэдгээр материалын нөөцийн
хэмжээг зураг төслийн өгөгдлөөр нарийвчлан тооцож тохируулга хийнэ.

                       Төсвийн норм, нормативыг хянах, өөрчлөх

      2.31. Төсвийн нормативыг хянах , түүнд нэмэлт , өөрчлөлт оруулах ажлыг
эрдэм шинжилгээ , туршилтын дууссан ажлын үр дүн , гадаадын болон өөрийн орны
төсвийн норматив баримт бичиг боловсруулах, хэрэглэх талаарх туршлага , төсвийн
норм, нормативын мөрдөлтөнд тавих хяналтын ажлын үр дүн зэргийг үндэслэн
гүйцэтгэнэ.

      2.29. Төсвийн нормативын холбогдох       эмхтгэлд оруулсан өөрчлөлт    бүрд
бүртгэлийн дэс дараалсан дугаар олгоно.

                          ГУРАВ. БАРИЛГЫН ҮНЭ БҮРДЭЛТ

     3.1. Барилга байгууламжийн үнэ бүрдэлтийн үндсэн үзүүлэлтүүд тэдгээрийн
хамрах хүрээ, зардлуудыг тооцох үндэслэлийг хүснэгт № 1-д үзүүлэв.

                                                                       Хүснэгт №1


      Барилгын                                      Зардал тооцох үндэслэл
          үнэ        Үнэ бүрдэлтийн норм,
Ä/ä   бүрдлийн        үзүүлэлтийн хамрах
        норм,                хүрээ,
     үзүүлэлтүүд
    Áàðèëãûí       Барилгын төсөвт ºðòгийн      Төсөв зохиох зааврын дагуу
1   төсөвт өртөг   нэгдсэн тооцоо/нэгдсэн      тооцоог хийнэ
    /үнэ/          төсөв/
                    Áарилга угсралтын          Барилга ,сантехник, цахилгаан,
                     ажлын төñºâò ºðòºã        холбоо, засварын ажлын төсвийн
    Барилгын
                                               суурь, /томсгосон/ нормоор тооцоог
    төсөвт
                                               хийнэ
2   өртгийн
    зàðäëûí
                    Òîíîã òºõººðºìæèéí үнэ,   Тоног төхөөрөмжийн угсралт,
    òºðºë
                     угсралтын төсөвт ºðòºã    туршилт тохируулгын ажлын ажлын
                                                                           7
                                           төсвийн суурь,нормоор тооцоог
                                           хийнэ
                 Лимитчилэгдсэн зардал
                                           Төсөв зохиох зааврын дагуу зардал
                                           тус бүрээр тооцоог хийнэ
                 Ìàãàäëàøã¿é àæëûí
                  çàðäàë                   Нэгдсэн төсвийн тооцооны 2-7
                                           дугаар бүлгийн барилга угсралтын
                                           ажлын дүнгээс иргэн орон сууцны
                                           барилгад 2%, үйлдвэрийн барилгад
                                           3% -иар тооцно.
                 Зураг төсөл, хайгуулын
                  ажлын зардал,            Зураг төсөл боловсруулах болон
                                           инженер хайгуулын ажлын жишиг
                                           үнэд индекс хэрэглэж тооцно
                 Захиалагчийн албаны
                  зардал / зохиогчийн       Захиалагчийн албаны зардлыг
                  хяналт, магадлал,        нэгдсэн төсвийн тооцооны 2-7
                  материал эдлэл,          дугаар бүлгийн нийт дүнгээс 2%-
                  бүтээцийн чанарын        иар тооцох ба ажлын хэмжээнээс
                  хяналт /                 хамааруулж илтгэлцүүр хэрэглэнэ
                                           Захиалагчийн зардлаас :
                                           - зохиогчийн хяналтын зардлыг
                                               20 хүртэл хувиар,
                                           - зураг төслийн магадлалын
                                               ажлын зардлыг 20 хүртэл
                                               хувиар ,
                                           - ìàòåðèàë, á¿òýýãäýõ¿¿íèé
                                               ÷àíàð, àþóëã¿é áàéäëûí
                                               ¿ç¿¿ëýëòèéã èòãýìæëýãäñýí
                                               ëàáîðàòîðèä өгч ä¿ãíýëò
                                               ãàðãуулан õÿíàëò тавих ажлын
                                               зардлыг 5 хувиар тус тус
                 зөвлөх үйлчилгээний          тооцно.
                  зардал
                                           - Зөвлөх үйлчилгээний зардлыг
                 Газрын үнэ, газар        барилга угсралтын ажлын төсөвт
                  чөлөөлөхтэй холбогдсон   өртгийн 5 хувиар тооцно.
                  зардал
                                           Газрын тухай хууль тогтоомжийг
                                           үндэслэн тусдаа тооцоогоор
                                           тодорхойлно
                  Øóóä çàðäàë:
    Áарилга
    угсралтын    - Ìàòåðèàëын зардал       Материалын зардалд хэвийн
    ажлын                                  хаягдал хорогдол болон хогны
3
    төсөвт                                 зардлыг оруулж тооцно
    ºðòãèéí
    á¿òýö        - Ажиллах хүчний          Цàëèíãèéí зардалд ажилчдын
                                                                           8
                      зардал /цàëèíгийн/        болон үйлдвэрлэлийн ИТА-ны
                                                цалин, ээлжийн амралт, нэмэгдэл
                                                хөлс, урамшуулал, нөхөн олговор,
                                                эрүүл мэнд, íèéãìèéí даатгалын
                                                шимтгэлийн байгууллагаас
                                                төлөгдөх хэсэг, ажлын багаж,
                                                хөдөлмөр хамгааллын хувцасны
                                                зардлыг оруулж тооцно.

                    - Ìàøèí ìåõàíèçìûí зардал   Машин механизмын ашиглалт,
                                                хадгалалт, бэлэн байдлыг хангах
                                                зардлыг оруулна
                    - Тээврийн зардал
                                                Материал, эдлэл, бүтээцийн бохир
                                                жин, хог хаягдлын норм, зөөх зайн
                                                хэмжээг үндэслэн холбогдох
                                                тээврийн үнэ тарифаар тооцно
                     Íýìýãäýë çàðäàë
                     Төсөвт ашиг               Нормоор тооцно
                                                Нормоор тооцно
                    Нэмэгдэл зардал.           - Төсөвт нэмэгдэл зардлыг
                     Үүнээс :                   àæèëлах хүчний нийт öàëèíãèéí
                                                дүнгээс 61,0-86,5 хувиар, салбарын
                                                ялгавартайгаар тооцно


                    Захиргааны болон           - Òóñëàí ã¿éöýòãýã÷èéí нэмэгдэл
                     барилгын талбайн           çàðäëûí íîðìûã àæил, зардлын
                     удирдлагынн зардал         òºð뺺ðх íýãæèéí нормоор òîîöíî

                                                - Ерөнхий ã¿éöýòãýã÷èйн
                                                нэмэгдэл зардлыг àæил болон
                                                зардлын òºð뺺ðõ íýãæèéí нормоор
    Íýìýãäýë                                    тооцсон тохиолдолд зөрүүг
4
    çàðäëûí íîðì                                захиалагч, гүйцэтгэгч тохироно.

                    Өвлийн нэмэгдэл            Төсөвт өвлийн нэмэгдэл зардлыг
                     зардал                     нийт öàëèíãèéí дүнгээс 19-
                                                30хувиар тооцно
                                                / Гүйцэтгэгчтэй àæил, зардлын
                                                òºð뺺ðх íýãæèéí нормоор òîîöож
                                                болно/

                    Титулын бус түр            Төсөвт титулын бус түр барилгын
                     барилгын зардал            зардлыг нийт öàëèíãèéí дүнгээс
                                                23 хувиар тооцно




                                                                              9
                    Төсөвт ашгийн нормыг:
                                              Ажиллах хүч, материал, мàøèí
                    - үйлдвэрлэлээ өргөтгөн ìåõàíèçì, тээвэр, нэмэгдэл зардлын
                      хөгжүүлэх,              дүнгээс 15-20 хүртэл       хувиар
                    - ажиллагсдын     шагнаж тооцно
                      урамшуулах,
                    - нийгмийн      асуудлыг
                      шийдвэрлэх,
                    - үндсэн          хөрөнгө
    Òºñºâò            худалдан авах,
5
    àøãèéí íîðì     - титулын     бус     түр
                      барилгыг шинээр барих,
                    - орлогын албан татвар,
                      ноогдол ашиг төлөхөд
                      шаардагдах хөрөнгийн
                      хэмжээг       үндэслэн
                      тогтооно.


                     даатгал                 Барьж байгаа барилгын хариуцла-
                                              гын болон давагдашгүй хүчин
                                              зүйлсийн хохирлын , ажиллагсдын ,
                                              машин механизмын, баталгаат
                                              хугацааны даатгалыг холбогдох
                                              хууль тогтоомжийн заалтыг
                                              үндэслэн тодорхойлох бөгөөд
                                              нэгдсэн төсвийн 2-7 дугаар
                                              бүлгийн барилга угсралтын ажлын
                                              дүнгийн 3%-иас илүүгүй байна

                     инфляци, үнэ ханшны     1 жилээс дээш хугацаанд баригдах
                      өсөлт                   барилгад тооцно
    Лимитчлэгд-
6
    сэн зардал                                Барилгыг бонд, зээлийн хөрөнгөөр
                     зээлийн хүү, бондын
                      төлбөр                  барих тохиолдолд арилжааны
                                              банкны зээлийн дундаж хүүг
                                              үндэслэн тооцно

                     Нэмэгдсэн өртгийн       Нэгдсэн төсөвийн 2-7 дугаар
                      албан татвар            бүлгийн дүнгээс НӨАТ-ын тухай
                                              хуулийн дагуу тооцно
                        Газрыг ашиглах,
                        эзэмших, өмчлөхтэй    Газрын болон газрын төлбөрийн
                        холбогдсон зардал     тухай хууль тогтоомжийг үндэслэн
                                              тусдаа тооцоогоор тодорхойлно
                     Материалын зардал.      Áэлтгэн нийлүүлэгчийн ¿íý, ñàâ
                                              áàãëàà áîîäëûí ºðòºã, мàòåðèàëûí
    Ìàòåðèàëûí
7                                             хэвийн õîðîãäëûí норм, нэг удаа
    íººöèéí ºðòºã
                                              буулгах çàðäëыг оруулж тооцно
                                                                           10
                                            Барилгын болон их засварын
                   Барилгын хог,           ажилд гарах хог хаягдлын нормыг
                     хаягдалын çàðäàë       үндэслэн тооцно
                   Ажилчдын цалин          Жишиг тарифт цалинг үндэслэн
                                            тооцно
                   Талбайн инженер         Ажилчдын цалингийн 17 хувиар
                    техникийн ажилтны       тооцно
                    цалин
                   Ээлжийн амралтын цалин Ажилчдын цалингийн 9 хувиар
                                              тооцно
                   Шагнал урамшил            Ажилчдын цалингийн 10 хувиар
                                              тооцно
                   Хөдөлмөрийн нөхцлийн ,
                    өндрийн, бүсийн, хээрийн Ажилчдын цалингийн 8 хувиар
                    нэмэгдэл                  тооцно
                   Хөдөлмөрийн хуулиар
    Ажиллах         олгогдох нэмэгдэл хөлс,   Ажилчдын цалингийн 10 хувиар
8   хүчний          нөхөн олговор / илүү цаг, тооцно
    зардал          амралт баяр, ёслолын
                    өдөр, шөнийн цагаар
                    ажилласны нэмэгдэл ,
                    цаг агаарын саатал, сул
                    зогсолтын хөлс гэх мэт/
                   эрүүл мэнд, íèéãìèéí
                    даатгалын шимтгэлийн      Эрүүл мэнд, íèéãìèéí даатгалын
                    байгууллагаас төлөгдөх    тухай хуулийн дагуу тооцно
                    хэсэг
                   Ажлын багаж, хөдөлмөр
                                               Ажилчдын цалингийн13,6 хувиар
                    хамгааллын хувцас,
                                              тооцно
                    хэрэгсэл


      3.2. Барилгын бүх шатны төсвийн тооцоо хийхэд зориулагдсан нэгжийн
үнэлгээ, үнийн мэдээлэл, түүнчлэн барилгын үргэжлэх хугацаа, байршил, ажлын
хэмжээг харгалзан төсөвт өртгийг засварлах илтгэлцүүр, бусад холбогдох өгөгдөл
бүхий мэдээллийн сан бүрдүүлэх, түүнийг ашиглах зарчмыг тогтоох асуудлыг
хариуцан ажиллах субъект нь мэргэжлийн судлаачид, шинжээчид, эрдэмтэд, зөвлөх
эдийн засагч, инженер, төсөв-нормчлолын ажилтнуудаас бүрдсэн даатгалд
хамрагдсан бие даасан зөвлөх үйлчилгээний төрийн бус байгууллага байна.

      3.3. Компанийн нийгмийн хариуцлага, чанартай барилга барих асуудал нь
гүйцэтгэгчийн ашиг, захиалагчийн болон зөвлөхийн хяналт, зах зээлийн шударга
өрсөлдөөн (тендер)-тэй уялдана.

     3.4. Газрыг ашиглах, эзэмших, өмчлөхтэй холбогдсон зардалд дараах
зардлуудыг тусгаж тооцно. Үүнд:

    -    газрын үнэ, түрээсийн төлбөр
                                                                         11
      -      газартай холбогдсон бусад зардал (хураамж, зуучлагчийн хөлс, газар
             худалдан авсны татвар, мод, бут сөөгний төлбөр бусад)

      -      газар чөлөөлөхтэй холбогдсон нөхөн олговор

      3.5.    Барилгын төсөвт дараах даатгалуудыг нормчилж тусгана. Үүнд:

  -       Барьж буй объектийн хариуцлагын болон гал, байгалийн давагдашгүй хүчин
          зүйлсийн нөлөөллөөс хамгаалсан даатгал

  -       Барилгын ажиллагсдын даатгал

  -       Барилгын баталгаат хугацааны даатгал

  -       Барилгын машин механизмын даатгал зэргийг дааòгàëын байгууллагын
          үнэлгээг үндэслэн нормчилно.

      3.6. Барилга угсралт, барилга засварын ажëûã гүйцэтгэгч компанийн өртөг нь
шууд зардал, нэмэгдэл зардал, даатгалын шимтгэл, ашиг, нэмэгдсэн өртгийн албан
татвараас бүрдэнэ.

      3.7. Барилга угсралт, засварын ажлын төсөв, объектын төсөв, төсөвт өртгийн
нэгдсэн тооцоог тухайн үед мөрдөж буй төсөв зохиох зааврын дагуу тооцно.

      3.8 Захиалагчийн өртөг нь даатгалын шимтгэл, газрын үнэ, газар чөлөөлөхтэй
холбогдсон нөхөн олговор, эх үүсвэрийн хайгуул, инженер хайгуул, зураг төслийн
үнэ, магадлал, хяналт хийх, зөвлөх үйлчилгээ, туршилт зүгшрүүлэлт, магадлашгүй
ажил, инфляци, зээлийн хүү, бондын төлбөрөөс бүрдэнэ. Эдгээр зардал нь
захиалагчийн мэдэлд байх бөгөөд жинхэнэ гарсан зардлыг үндэслэн холбогдох
гүйцэтгэгчид шилжүүлнэ.

      3.8. Зөвлөх үйлчилгээний зардлыг барилгын нийт өртгийн 5%-иас багагүй
хэмжээгээр тогтоож, мэргэжлийн хяналт, зөвлөх үйлчилгээнд шилжүүлнэ. Зөвлөх нь
даатгалд хамрагдсан байна.

              ДӨРӨВ. БАРИЛГЫН ӨРТӨГ ТОДОРХОЙЛОХ ҮНДСЭН ДҮРЭМ

     4.1. Зураг төслийн баримт бичгийн дагуу барилга барихад шаардагдах нийт
зардлын мөнгөн илэрхийллийг барилгын төсөвт өртөг гэнэ.

      4.2. Барилгын төсөвт өртөг нь хөрөнгө оруулалтын хэмжээг тооцох, барилга
угсралт, засварын ажлын үнийг тогтоох , гүйцэтгэсэн ажлын төлбөр, тооцоо хийх,
тоног төхөөрөмж худалдан авах, түүнийг барилгын талбайд хүргэх болон барилгын
нэгдсэн төсөвт тусгагдсан зардлуудыг санхүүжүүлэх үндсэн баримт болно.

     4.3. Бàðèëãûг зохих журмын дагуу батлагдсан зураг төслийн дагуу гүйцэтгэнэ.
Барилга байгууламж нь хэд хэдэн бие даасан объекттой байж болно.

     Зураг төслийн өмнөх шатанд орлуулах объектийн өртгийн тооцоогоор барилгын
өртгийг тодорхойлбол ажлын нэр төрөл, өртгийн үзүүлэлтүүдтэй төлөвлөж буй
барилгын үзүүлэлтүүдийг харьцуулсан тооцоог хийж байршил, хийцлэл, барилгад
                                                                         12
тавигдах чанар, хэмжээ, нэмэгдэж тавигдах тоноглол зэрэг хүчин зүйлсийг тооцсон
илтгэлцүүр үнийн индекс хэрэглэнэ. Тоног төхөөрөмжийн өртгийг тооцох
шаардлагатай үед зураг төслийн өмнөх шатанд өртөг тодорхойлох аль ч аргыг
хэрэглэсэн үед адилтгах объектын үзүүлэлтийг ашиглан тодорхойлно.

      4.4. Зураг төслийг гүйцэтгэж байгаа үе шатаас хамааруулан барилгын төсөвт
өртөг тогтоох нормативын баримт бичгийг сонгоно. Төслийн өмнөх боловсруулалтын
үе шатанд үйлдвэр, барилга байгууламжийн өртгийг үйлдвэр, орон сууц, иргэний
зориулалттай объект бүрээр ашиглалтанд оруулах ээлжээр нь хуваарилж
тодорхойлно. Барилгын үйлдвэрлэлийн баазыг шинээр босгох, өргөтгөх, сэлбэн
тоноглох, техникийн шинэчлэлт хийх, түүнчлэн төлөвлөж буй барилгатай холбогдох
бусад объектуудын өртгийг шаардлагатай тохиолдолд тусад нь тодорхойлж болно.

      4.5. Ажлын зургийн өмнөх төслийн төлөвлөлт, техникийн төслийн үе шатанд
баримжаалах хөрөнгийн хэмжээг нэгж хүч чадлын төсөвт өртөг / Засгийн газрын 2010
оны 336 дугаар тогтоолоор баталсан/, түүнийг хэрэглэх дүрмийг үндэслэж тооцно .
Иðãýí, үéëäâýð, îðîí ñóóöíû áàðèëãын нэгж талбайн төсөвт өртөг, дэд бүтцийн
байгууламж, инженерийн шугам сүлжээний нэгж хүч чадлын òөñâèéí æèøèã үнэлгээг
хэрэглэн барилга байгууламжийн төсөвт өртгийг урьдчилан тооцохдоо төлөвлөж
байгаа барилга байгууламжийн нийт талбай, инженерийн шугам сүлжээний нийт
уртын хэмжээг тодорхойлж, түүнийг тухайн барилга байгууламжийн нэр төрөлд
тохирох нэгж талбайн төсөвт өртөг, нэгж хүч чадлын төсвийн жишиг үнэлгээгээр
үржүүлнэ. Нэгж хүч чадлын төсөвт өртгийн хэмжээнд засварлах илтгэлцүүрүүд,
үнийн өсөлтийн индекс хэрэглэж өртгийг тогтоох үед нэгдсэн төсөвт нэгтгэх барилга
байгууламж бүрээр тооцно.
       Мөн адилтгах объектын өртгийн үзүүлэлтүүдийн мэдээллийн сан, хэрэглэх
журмыг үндэслэн тооцоо хийж болно. Тооцоонд захиалагч байгууллагаас гаргаж
өгсөн зураг төслийн өмнөх шатны баримт бичгүүд, барилга байгууламжийн байршил,
хүчин чадал, үндсэн хийц, бүтээцийг үндэслэл болгоно.

      4.6. Зураг төслийн баримт бичиг боловсруулах үе шатанд зохиох барилгын
ажлын төсөв нь зураг төслийн баримт бичгийн бүрдэл хэсэг болох бөгөөд түүнийг
төсвийн томсгосон норм, үнэлгээ , төсвийн суурь нормыг үндэслэн боловсруулна.

      4.7. Барилгын төсөвт өртгийг тодорхойлохдоо дараах          материалуудыг
үндэслэл болгоно. Үүнд:

      - Ажлын зураг төсөл боловсруулах шатанд захиалагч байгууллагаас гаргаж
өгсөн зураг төслийн баримт бичгүүд, үүний дотор ажлын зураг, төрөлжсөн ажлын
жагсаалт, тоног төхөөрөмжийн жагсаалт, барилга зохион байгуулалтын төсөл, түүнд
тусгасан барилгыг ашиглалтанд өгөх, ээлж дараалал, зохион байгуулалтын шийдвэр,
зураг төслийн материалын түүвэр, тайлбар бичгүүд түүнчлэн барилгын болон их
засварын ажил гүйцэтгэх явцад гарсан нэмэгдэл ажлын акт, нэмэгдэл ажилд
зохиогчийн хяналтаас өгсөн зөвшөөрөл.

      - Мөрдөж байгаа төсвийн нормативууд, түүнчлэн материал, хийц бүтээцийн
зах зээлийн үнэ, дундаж үнийн эмхэтгэл, машин механизмийн машин цагийн жишиг
үнэ, цагийн жишиг тарифт цалин, аâòîìàøèíààð òýýâýðëýõ à÷ààíû 1 òêì-ûí æèøèã үнэ
òàðèô

                                                                           13
      - Барилгын ажлын талаар эрх бүхий байгууллагаас гаргасан шийдвэр, үнийн
өсөлтийн индекс, холбогдох бусад баримт бичиг

      4.8. Барилгын ажлын зураг төслийн үе шатанд “нэг бүрчилсэн ажлын төсөв”,
-“үе шатны ажлын өртөг”, -“объектын төсөв”, -“иж бүрэн цогцолбор” -“барилгыг
ашиглалтад өгөх ээлж” - “нийт барилга” гэсэн дэс дарааллаар төсвийн баримт
бичгийг боловсруулна.

      4.9. Барилга байгууламжийн төсвийн баримт бичиг боловсруулахдаа тусдаа
байрлах барилга /үйлдвэрийн цех, тасаг, агуулах, вокзал, ногоо хадгалах агуулах,
орон сууц, клуб гэх мэт/ , болон байгууламж /гүүр, туннель, тавцан, гэх мэт /-ийг
доторх тоног төхөөрөмж, тавилга, эд хогшил туслах болон үйлчилгээний байгууламж,
холбогдох инженерийн шугам, сүлжээ , талбайн өндөржилт, тохижилт,
зүлэгжүүлэлтийн ажлуудыг хамааруулна. Хэрвээ зураг төслөөр барилгын талбайд
туслах болон үйлчилгээний барилга объектгүйгээр зөвхөн үндсэн зориулалтын нэг
барилга баригдах /үндсэн цех, төмөр замын вокзал, орон сууц, театр, сургууль гэх
мэт/ тохиолдолд “объект” гэсэн ойлголт нь “нийт барилга” гэсэн ойлголттой давхцана

      4.10. Барилгын /засварын/ төсөвт өртөг нь хөрөнгө оруулалтын технологийн
бүтэц, барилгын санхүүжилттэй уялдаж дараах бүрэлдэхүүнтэй байна:

   -   Барилгын /засварын/ ажлын төсөвт өртөг;
   -   Тоног төхөөрөмжийн угсралтын ажлын өртөг;
   -   Тоног төхөөрөмж, мебель тавилга, эд хогшил худалдаж авах /бэлтгэх/ зардал ;
   -   Бусад зардлууд

      4.11. Зураг төслийн дагуу үйлдвэр, барилга байгууламж, түүний ашиглалтад
оруулах ээлжийн төсөвт өртгийг тодорхойлохын тулд төсвийн баримт бичгийг
нэгбүрчилсэн ажлын төсөв, үе шатны ажлын өртөг, объектын төсөв, төсөвт өртгийн
товчоо, нэгдсэн төсвийн тооцоо гэсэн бүрэлдэхүүнтэйгээр зохионо. Эдгээр төсвийн
баримт бичгүүдийг зохиох загварыг Хавсралт № 3-д үзүүлэв.

      4.12. Нэгбүрчилсэн ажлын төсвийг ажлын зургийн дагуу тодорхойлсон ажлын
тоо хэмжээг үндэслэн барилга байгууламжийн бүтээц, ажлын төрөл болон талбайн
нийт ажлуудаар зохиох бөгөөд энэ нь төсвийн анхан шатны баримт бичиг болно.
Нэгбүрчилсэн ажлын төсвийг төсвийн суурь норм, томсгосон норм, үнэлгээг үндэслэн
зохионо.

     4.13. Объектын төсөв нь тухайн объектын өртгийн бүх үзүүлэлтийг үе шатны
ажлын өртөг, нэгбүрчилсэн ажлын төсвөөс нэгтгэн харуулах бөгөөд тэр нь объектын
тендерийн болон гэрээний үнийг тодорхойлох төсвийн баримт бичиг болно.

      4.14. Тусгай төрлийн зардлын төсвийн тооцоо нь төсвийн норм, зураг төсөлд
тусгагдаагүй зардлуудыг /барилгын газар авахтай холбогдсон нөхөн төлбөр , төрийн
эрх бүхий     байгууллагын шийдвэрээр тогтоосон нэмэгдэл хөлс, хөнгөлөлтийг
хэрэглэх гэх мэт/ тооцож , эдгээр зардлыг нөхөн төлөх зорилгоор төсвийн тооцоог
зардлын төрлөөр зохиосон баримт бичиг болно.


                                                                            14
      4.15. Нэгдсэн төсөв нь барилга, байгууламжийг зураг төслийн дагуу иж бүрэн
барьж дуусгахад шаардагдах санхүүжигдэх эх үүсвэрийг бий болгох, хөрөнгө
оруулалтын зохист хэм хэмжээг тодорхойлоход зориулагдсан нийт барилга объектын
нэгтгэсэн тооцоо юм.

     4.16.    Зураг төсөл, инженер хайгуулын ажлын зардлыг холбогдох норм,
дүрмийн дагуу тооцно.

     4.17. Цогцолбороор баригдах барилга байгууламжийн төсвийн баримт бичгийг
     үйлдвэрийн газар, барилга байгууламж, ашиглалтад орох ээлж тус бүрээр
боловсруулж болно.

      Жагсаалтад иж бүрэн цогцолборт орсон объектын төсөвт өртөг, түүнчлэн
талбайн нийт ажил, зардлуудыг оруулах бөгөөд ингэхдээ нэгдсэн төсвийн тооцоонд
авсан ажил, зардал, объектын дугаарыг өөрчлөхгүйгээр хадгална. Иж бүрэн
цогцолборт орсон объектын төсөвт өртгийн жагсаалт зохиогдоогүй үед нэгдсэн
төсвийн тооцооны бүлгүүдийн дүнд иж бүрэн цогцолборын холбогдох зардлыг нэг
бүрчлэн хаалтанд үзүүлнэ.

      4.18. Үйлдвэрийн газар,      барилга байгууламжийг ээлжээр барихаар
төлөвлөсөн тохиолдолд объектын төсвийн тооцоог ээлжийн хэмжээнд болон бүрэн
дуусгах хэмжээгээр зохионо. Мөн барилгын өртгийн нэгдсэн төсвийн тооцоог
ээлжийн барилга нэг бүрээр болон бүрэн дуусгах хэмжээгээр зохионо.

      4.19. Барилга, байгууламжийг барихдаа хүрээлэн байгаа орчныг хамгаалах
арга хэмжээ төлөвлөсөн тохиолдолд хүрээлэн байгаа орчныг хамгаалах ажил
/объект/-ын төсвийг зохиох ба түүнд нэгдсэн төсвийн тооцоонд авсан ажил ба
объектын дугаарыг хэвээр хадгална. Шаардлагатай бол байгаль орчныг хамгаалах
зардлыг хавсралтад заасан загварын дагуу тооцно.

      4.20. Барилга-угсралтын ажлыг зохион байгуулахтай холбогдсон гүйцэтгэгч
байгууллагын нэмэлт арга хэмжээг барилга зохион байгуулах төсөлд /ПОС/ тусгаж,
нэгдсэн төсвийн тооцоонд оруулж тооцно. Хэрвээ барилгын ажилд 2 буюу түүнээс
дээш ерөнхий гүйцэтгэгч байгууллага оролцсон тохиолдолд ерөнхий гүйцэтгэгч
байгууллага тус бүрийн     гүйцэтгэсэн ажил, зардлын төсөвт өртгийн жагсаалтыг
нэгдсэн төсвийн тооцоонд ялгаж үзүүлнэ.

      4.21.. Барилга байгууламж / түүний ашиглалтад орох ээлж /-ийн барилгын
төсөвт өртгийг тодорхойлж дараах баримт бичгүүдийг зохионо:
  Ажлын зургийн өмнөх шатны төслийн төсвийн төлөвлөлтийн баримт бичгийн
бүрэлдэхүүнд :

  -   Барилгын нэгдсэн төсвийн тооцоо ;
  -   Объектын төсвийн тооцоо ;
  -   Зардлын төрлөөрх төсвийн тооцоо ;
  -   Төслийн тайлбар бичиг

  Ажлын зургийн баримт бичгийн бүрэлдэхүүнд:
  - Барилгын өртгийн нэгдсэн төсөв ;

                                                                          15
  -   Объектын төсөв
  -   Нэгбүрчилсэн ажлын төсөв ;
  -   Зардлын төрлөөрх төсвийн тооцоо

   4.22.    Төсвийн баримт бичгийг төсөв зохиож байгаа тухайн үеийн үнийн
төвшингөөр боловсруулна. Хэрэв томсгосон үнэлгээ хэрэглэн төсөв зохиох бол шууд
зардал болон төсвийн дүнг томсгосон үнэлгээ боловсруулсан суурь болон, тайлант
он үнийн төвшингээр тус тус харуулна.

   4.23.    Төсвийн баримт бичгийг дараах журмаар дугаарлана . Үүнд :
      Нэгбүрчилсэн ажлын төсвийн дугаарыг дараах хэлбэрээр өгнө. Эхний 2
тэмдэгт /цифр/ нь нэгдсэн төсвийн тооцооны бүлгийн дугаарыг, дараагийн 2 тэмдэгт
нь бүлэг дэх мөрийн дугаарыг, 3 дахь 2 тэмдэгт нь нэгбүрчилсэн ажлын төсвийн дэс
дугаарыг илэрхийлэхээр өгнө. Жишээ нь: № 02-04-12.

      Объектын төсвийн дугаарыг      өгөхдөө нэгбүрчилсэн ажлын төсвийн дэс
дугаарыг илэрхийлсэн сүүлийн 2 тэмдэгтийг оруулахгүй. Жишээ нь: № 02-04.

    4.24. Тооцооны үр дүн, нийлбэр дүнгийн тоон үзүүлэлтийг төсвийн баримт
бичигт дараах хэлбэрээр үзүүлнэ:

        - Нэгбүрчилсэн ажлын төсөвт мөр бүрийн болон дүнгийн тоон үзүүлэлтийг
төгрөг хүртэл нарийвчлана ;

       - Объектын төсөвт дүнгийн тоон үзүүлэлтийг нэгбүрчилсэн ажлын төсвөөс
авч, таслалын дараа 2 оронгийн нарийвчлалтайгаар , мянган төгрөгөөр, тухайн
үеийн үнээр үзүүлнэ ;

       - Барилгын ажлын нэгдсэн төсөвт нийлбэр дүнгийн үзүүлэлтийг объектын
төсвөөс авч, таслалын дараа 2 оронгийн нарийвчлалтайгаар, мянган төгрөгөөр
үзүүлнэ;

       Барилгын төсөв нь тайлбар бичиг/тайлан/-тэй байна. Тайлбар бичигт ажлын
тоо хэмжээг хэрхэн бодсон, үнэлгээний үндэслэлүүд, төсөв зохиоход баримталсан
тогтоол, шийдвэр,эрхийн акт, компани/төсөвчин/-ийн хаяг, утасны дугаар, төсөв
зохиосон он сар өдөр, Э-мэйл хаяг, төсвийн норм, үнэлгээ , ажлын зургаас зөрсөн
бол тэр тухай тайлбарыг тодорхой дурьдсан байна. Төсөв зохиох зааврын дагуу
төсвийн ажилд нүүр хуудас хэрэглэнэ.



                       БАРИЛГЫН ӨРТӨГ ТОДОРХОЙЛОХ
                        ТООЦООНЫ ҮЕ ШАТ, ЗАГВАРУУД

      4.25. Барилга-хөрөнгө оруулалтын төслийн үе шатуудад барилгын үнэ, өртгийг
тодорхойлох төсвийн тооцооны үе шат, загвар, тооцооны нарийвчлал, тооцоог
хариуцан гүйцэтгэх субъектийн талаар зах зээл хөгжсөн орнууд, олон улсын
хэмжээнд хэрэглэгдэж байгаа нийтлэг жишгийг хүснэгтээр үзүүлвэл:


                                                                          16
                                                                            Тооцоо
                                                                 Тооцоо
                      Төсвийн тооцооны төрөл,      Тодорхой-                   ны
 Төслийн үе шат                                                   хийх
                          загвар /ангилал/          лох үнэ                 нарийвч
                                                               гүйцэтгэгч
                                                                              -лал

                           Баримжаалах төсөв -     Орлуулах
                                                               Хөрөнгө
                       1      Rough Order of       объектын                 +- 20%
                                                               оруулагч
                             Magnitude (ROM)          үнэ
          Төслийн
  I                           Барилгын нэгж
         төлөвлөлт                                   Нэгж
                           талбай , эзэлхүүнээр
                                                     хүчин     Хөрөнгө
                       2   тооцсон төсөв-Square                             +- 15%
                                                    чадлын     оруулагч
                            Meter Cost and Cube
                                                      үнэ
                                Meter Cost

                            Иж бүрдэл ажлын /
           Төсөл           барилгын бүтээцээрх/                 Хөрөнгө
                                                Тендерийн
  II      боловс-      3     төсөв -Assemblies                 оруулагч,    +- 10%
                                                   үнэ
          руулах                 Estimating                    захиалагч
                              Uniformat-ийн 12
                                   бүлгээр
          Ажлын            Нэгж бүтээгдэхүүний
          баримт              үнээрх /ажлын
                                                   Гэрээний
 III       бичиг       4   төрлөөрх/ төсөв (Unit               Захиалагч    +- 5%
                                                      үнэ
          боловс-                  price),
          руулах            master format-ийн 16
                                 бүлгээр
          Барилга                                                            Зөрүү
 IV                    5   Нэгжийн үнэлгээгээрх Бодит үнэ      Гүйцэтгэгч
           барих                                                            байхгүй
                                  төсөв


       4.26. Барилга-хөрөнгө оруулалтын төслийн бүх шатанд барилгын өртгийг
тодорхойлоход төсвийн дараах нормативуудыг хэрэглэнэ. Үүнд:

       Орлуулах объектын төсөв (Rough order of magnitude - ROM)

       Барилгын нэгж талбай буюу эзэлхүүнээр тооцсон төсөв (Square Meter cost and
        Cube Meter cost)

       Иж бүрдэл/ барилгын бүтээцээрх/ ажлын төсөв (Assemblies estimating)

       Нэгж бүтээгдэхүүний үнээрх/ажлын төрлөөрх/ төсөв (Unit price)

       Ажилбараар нэгжийн үнэлгээгээр хийсэн төсөв

      4.27. Өртөг тодорхойлох иж бүрдэл ажлын төсөв (Assemblies estimating) болон
нэгж бүтээгдэхүүний үнээрх төсөв (Unit price) ба нэгжийн үнэлгээгээрх төсвийн үед
                                                                            17
зураг төслийн шийдэл гаргахад зайлшгүй хэрэгцээтэй нөөцүүдийн үнэ, тарифаар
калькуляци зохионо. Калькуляцыг биет хэмжээгээр илэрхийлэгдсэн материал,
бүтээц, эдэлхүүний хэрэгцээ, тэдгээрийг барилгад хүргэх арга, тээвэрлэх зайн
үзүүлэлт, технологийн зориулалтаар эрчим хүч       хэрэглэх зардал, ажилчдын
хөдөлмөр зарцуулалт, барилгын машины бүрэлдэхүүн, машин цагийн ашиглалт зэрэг
үзүүлэлтэд үндэслэн зохионо. Дээр дурьдсан нөөцүүдийг зураг төслийн материал,
холбогдох норматив болон бусад эх үүсвэрээс тодорхойлно.

      4.28. Баримжаалах төсөв (Rough order of magnitude - ROM) нь төслийн ерөнхий
санааг үндэслэн, төслийн үнэлгээг бэлтгэх зорилго бүхий баримжаалсан тооцоо юм.
Төслийн санаа шатанд төслийн өгөгдөл нь ерөнхий санаа буюу тойм хэлбэрээр
өгөгдөнө. Эмнэлгийн орны тоо, сургуулийн сурагчийн суудлын тоо гэх мэт
хэрэглэгчийн нэгжийн томсгосон үзүүлэлтээр хязгаарлан тодорхойлж бичсэн байна.
Тооцоог дууссан төсөл (адилтгах-объектын өртөг)-ийн үзүүлэлтэд тулгуурлан хийнэ.
Баримжаалах төсөв нь хөрөнгө оруулалтыг зорилгодоо нийцүүлэн тооцох, хөрөнгө
оруулалтын төслийн үр ашгийг тодорхойлох үндэслэл болно.

      4.29. Барилгын нэгж талбай буюу эзэлхүүнээр тооцсон төсөв (Square Meter
cost and Cube Meter cost) нь барилгын үндсэн шийдэл /талбай болон эзлэхүүүнийг
тодорхойлох боломж олгодог байгуулалт, огтлол/ нь тодорхой болсон зураг төслийн
ажлын боловсруулалтын эхний шатанд өртгийг тооцно. Тооцоог барилгын м2, м3-ийн
өртгийн үзүүлэлтэд тулгуурлан хийнэ. Төслийн төлөвлөлтийн шатанд барилгын нэгж
талбай буюу эзлэхүүнд ногдох өртгийг тодорхойлоход барилгын өртөгт нөлөөлөх
хүчин зүйлсийн болон үнийн өсөлтийн индекс хэрэглэнэ. Үүнд:

      -Барилгын хэмжээнээс /талбай, өндөр/ хамаарсан

      -Барилгад тавигдах чанарын шаардлагаас хамаарсан

      -Барилга баригдах байршлаас хамаарсан

      -Нэмэлт тоноглол хийгдэх эсэхээс хамаарсан

      Барилгын нэгж талбай буюу эзэлхүүнд ногдох төсөв нь урьдчилсан зураг
төсөл, төлөвлөгөө, шийдвэр гаргах үндэслэл болно.

       4.30.Иж бүрдэл ажлын /барилгын бүтээцээрх/ төсөв (Assemblies estimating) нь
төслийн боловсруулалтын шатанд хөрөнгө оруулагчийн төсөв буюу тендерийн үнийг
тодорхойлох зорилго бүхий тооцоо юм. Төслийн боловсруулалтын шатанд төслийн
өгөгдөл нь ажлын ангилалын uniformat системийн 12 бүлгээр өгөгдөнө. Тооцоог
uniformat-ийн ажлын шаталсан ба дэд шаталсан бүтэц бүхий 1, 2, 3 түвшингээр
ангилсан барилгын иж бүрдэл ажлын үнийн норматив үзүүлэлтэд тулгуурлан хийнэ.
Ажлын бүтцийг илүү нарийвчлах шаардлагатай тохиолдолд 4-р түвшиний ангилалыг
ашиглана. Хэрэглэгчийн тодорхойлсон ажлын бүтцийг 5-р түвшний ангилалд оруулан
нэмж тооцож болно. Иж бүрдэл ажлын өртгийг тодорхойлоход нөөцийн төрлөөрх
өртгийн өөрчлөлтийн индекс /засварлах итгэлцүүр/-ийг ашиглана. Үүнд:

      -цалин

      -материал

                                                                            18
          - машин механизм

          -тээврийн тонн км-ийн гэх мэт

      Системийн     хандлага(uniformat)-ийн  хэмжилтийн     нэгж   нь    нилээд
 нарийвчлагдсан учир, хөрөнгийн хязгаарын дотор бүтээц элементүүдийн янз бүрийн
 хувилбаруудыг богино хугацаанд харьцуулах боломж олгодог. Иж бүрдэл ажлын
 төсөв нь хөрөнгө оруулагчийн төсвийн санхүүжилтийн зохист хэм хэмжээг
 тодорхойлох үндэслэл болно.

       4.31. Нэгж бүтээгдэхүүний үнээрх төсөв (Unit price) нь төслийг батлах шатанд
 тендерийн баримт бичиг бэлтгэх суурь төсөв буюу гэрээний үнийг тодорхойлох
 зорилго бүхий тооцоо юм. Тендерийн баримт бичиг бэлтгэх шатанд төслийн өгөгдөл
 нь ажлын ангилалын masterformat системийн 16 бүлгээр өгөгдөнө. Тооцоог нэгж
 бүтээгдэхүүний үнээрх норматив үзүүлэлтэд тулгуурлан хийнэ. Нэгж бүтээгдэхүүний
 өртгийг тодорхойлоход нөөцийн төрлөөрх өртгийн өөрчлөлтийн индекс /засварлах
 итгэлцүүр/-ийг ашиглана. Үүнд:

          -цалин

          -материал

          -тээврийн тонн км-ийн гэх мэт

       Ажлын төрөл нь материалын төрлөөсөө хамааран бүлэглэгдсэн masterformat
 нь батлагдсан төсөвт зохицуулан объектыг барих сүбьектүүдийн хувьд итгэлтэй байх
 боломжийг олгохуйцаар, төсвийн тооцоог нягт нямбай гүйцэтгэх боломж олгодог.
 Нэгж бүтээгдэхүүний үнээрх төсөв нь тендер зохион байгуулах болон гэрээ байгуулах
 үндэслэл болдог. Uniformat, masterformat-ийн төсвийн блок-схем болон өгөгдлийн
 сангийн бүтцийн ангилалыг хавсралт 8-д үзүүлэв.

       4.32. Нэгжийн үнэлгээгээрх /ажилбар тус бүрээрх/ төсөв нь төслийн барилга
 барих шатанд гүйцэтгэж буй ажлын тооцоогоорх гүйцэтгэлийн бодит төсөв буюу
 бодит үнийг тодорхойлох зорилго бүхий тооцоо юм. Төслийн барилга барих шатанд
 төслийн өгөгдөл нь нэгж ажлын үнэлгээ, татварын болон нягтлан бодохын
 үзүүлэлтээрх барилгын бодит зардал(үндэслэл, баримттай баталгаажсан зардлууд)-
 ын хэлбэрээр өгөгдөнө. Тооцоог барилгын нэгж ажлын төсвийн нормыг үндэслэн
 хийнэ. Нэгжийн үнэлгээгээрх төсөв нь гүйцэтгэгчийн ашгийг бүрдүүлэх, бодитой
 үндэслэгдсэн шаардлагатай нэмэгдэл ажил болон зардлыг илрүүлэх боломж
 олгодог. Нэгжийн үнэлгээгээрх төсөв нь захиалагчийн объектын балансын өртгийг
 тодорхойлох үндэслэл болдог.

       4.33.Төсвийн тооцооны нарийвчлалын түвшин болон төсвийн тооцоо хийх цаг
 хугацааны хамаарлыг доорх зурагт үзүүлэв.



                      ROM (баримжаа төсөв)


+/- 20%    +            1м2, 1м3
                                                                             19

+/- 15%        +                   Uniformat


+/- 10%                                          Masterformat
                       +

+/- 5%
     4.34 Төсвийн төрөл болон төсөв боловсруулах үе шатыг дараах байдлаар
         уялдуулна.

                                                                                    Áàðèëãûí áàðèìò áè÷èã
                                                                                     áîëîâñðóóëàõ (àæëûí
                                                Ýñêèç áîëîâñðóóëàõ




                                                                                      çóðàã ¿íèéí ñàíàëûí
                                                                                      ìàòåðèàë áýëòãýõ)

                                                                                                            Íèéë¿¿ëýõ ãýðýý


                                                                                                                              Áàðèëãûí àæèë

                                                                                                                                               Òºñëèéí õààëò
                     Åðºíõèé òºñºâ




                                                                     áîëîâñðóóëàõ
                                                                     Çóðàã òºñºë




Төсөв боловсруулах


                                                                                                               áàéãóóëàõ
                                     Ñóäàëãàà




 үе шатíы àíãèëàë


  /Төсвийн төрөл/




Áàðèмжаа òºñºâ
                              -            -
М2 М3-ûí ¿íý
Uniformat
                                           -                 -
Ýëåìåíòèéí ¿íèéí
ò¿âøèí I
Uniformat
                                                             -              -
Ýëåìåíòèéí ¿íèéí
ò¿âøèí II
Uniformat
                                                                            -                  -
Ýëåìåíòèéí ¿íèéí
ò¿âøèí III

                                                                                                                                              20
Masterformat CSI
                                                             -         -        -        -
Àæëûí æàãñààëò
áîëîí ¿íý
                                                                       -        -        -
Àæëûí ÿâöûí ãðàôèê
                                                                                         -
Ýöñèéí òîîöîî


                   Барилга-хөрөнгө оруулалтын төслийн удирдлага

      4.35. Хөрөнгө оруулагч, захиалагч, барилгын зураг төсөл зохиогч,
гүйцэтгэгчийн төсвийн болон төслийн төлөвлөлт, барилгын ажлын явц, түүнд
тавигдах хяналт мөн түүнчлэн төслийн аль ч шатанд шаардлагатай засвар
өөрчлөлтийг оруулж зохицуулах зэрэг асуудлыг менежментийн нэгдсэн цахим сүлжээ
ERP (Enterprise Resource Planning) нөөцийн төлөвлөлтийн цогц удирдлагын аргаар
хэрэгжүүлнэ. Барилга-хөрөнгө оруулалтын төслийн удирдлага нь:

      - ERP нь байгууллагын дотоод, гадаад, биет болон биет бус нөөцийг удирдах
цогц систем

      - Барилга хөрөнгө оруулалтын төслийн бүх шатыг нэгтгэсэн, нэг баазтай,
мэдээллийг нэг газраас, цаг тухайд нь бүхэлд нь харж, анализ хийж шийдвэр
гаргахдаа үр ашигтай ашиглаж, үйл ажиллагааны үр ашгийг нэмэгдүүлэхэд туслах
систем юм.

      Төслийн менежерүүд санхүүгийн нөөцийг удирдахдаа тухайн системийн
дотоод, гадаад, бүх нөөцийн төлөв байдлын талаар бүрэн мэдээлэлтэй байж
мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийж шийдвэр гаргах боломжийг бүрдүүлэх ERP систем
юм. Ашиглаж болох free and open source ERP software программын жагсаалтыг
хавсралт 9- д үзүүлэв.

      4.36. Барилгын бүтээцээрх төсөв (төсвийн тооцоо)-ийн үзүүлэлтүүдийг
барилгын бүтээцийн төрлөөр болон барилга байгууламжаар нь дараах байдлаар
бүлэглэн ангилна.

                                       Uniformat
      1. Суурь (Foundation)
      2. Барилгын газар доорхи хэсэг (Substructure)
      3. Барилгын газар дээрх хэсэг (Superstructure)
      4. Доторхи ажил (засал, чимэглэл) (Finishing and Decoration - Interior)
      5. Дээвэр (Roofing)
      6. Доторхи бүтээц
      7. Түгээх буюу усан хангамж (Ариутгах татуурга, галын ус, борооны ус
      зайлуулах бусад усан хангамж)-ийн систем (Transportation system)
      8. Механик систем, халаалт, агаар сэлгэлт (Mechanical system)
      9. Цахилгаан техникийн систем (Electrical and Technical system)
      10. Нэмэгдэл зардал (General Condition or Overhead)
      11. Тоног төхөөрөмж, түүний иж бүрдүүлэлтийн хэрэгслэлүүд болон
      тавилга, эд хогшил (Specialty Accessories and Equipment)
                                                                                    21
      12. Барилгын талбай бэлдэх (Preparation of the Site)


      4.37. Ажлын төрлөөрх төсөв (төсвийн тооцоо)-ийн үзүүлэлтүүдийг ажил
гүйцэтгэх технологи болон ашиглах материалтай нь уялдуулан ажлын төрлөөр
дараах байдлаар бүлэглэн ангилна.

                                      Masterformat
      1. Ерөнхий нөхцөл (General Requirement)
      2. Барилгын талбай бэлдэх (Sitework)
      3. Бетон (Concrete work)
      4. Өргийн ажил (Masonry)
      5. Ган хийц (Steel work)
      6. Мод болон хуванцар (Wood and plastic)
      7. Дулаан болон ус тусгаарлалт (Heat insulation and Water proofing)
      8. Хаалга, цонх (Doors and Windows)
      9. Засал, чимэглэл (Finishes)
      10. Үндсэн тоног төхөөрөмжийн холбох хэрэгслэл (холбох, багцлах
      хоолой, металь хэсэг, цахилгааны утас, кабел гэх мэт) болон үйлдвэр,
      барилга байгууламжийг ашиглалтанд оруулахад шаардагдах технологийн
      хэрэгслэл, багажны иж бүрдэл (Specialties)
      11. Тоног төхөөрөмж (Equipment)
      12. Тавилга, эд хогшил (Furniture)
      13. Тоног төхөөрөмжийн сэлбэг эд анги (Special Construction)
      14. Түгээх буюу усан хангамж (Ариутгах татуурга, галын ус, борооны ус
      зайлуулах бусад усан хангамж)-ийн систем (Transportation system)
      15. Механик систем, халаалт, агаар сэлгэлт (Mechanical)
      16. Цахилгаан техникийн систем (Electrical and Technical system)

     4.38. Мастер форматын загварт тохируулан барилгын үе шатны ажлын шууд
зардлын нэгтгэлийг дараах байдлаар хийнэ.                       Загвар -4

                                                                     Үүнээс
                                                                     Ìàòåðèàë




                                                 Á¿ãä
                                                                                Ìåõàíèçì

                                                                                            Òýýâýð
№             Үе шатны ажлын нэрс
                                                             Öàëèí




                                                 ºðòºã


1    Талбай бэлтгэх
2    Газар шороо
3    Суурь
4    Дотор, гадна хана
5    Каркас,багана,дамнуруу
6    Хаалга, цонх
7    хучилт
8    дээвэр
9    шат
10   шал
                                                                                           22
11    Гадна засал чимэглэл
      Бусад ажил /пантус,түшиц хана,
12    урлагийн бүтээл/
13    Дотор засал чимэглэл
14    Дотор цэвэр, бохир ус
15    Дотор халаалт, салхивч
16    Дотор цахилгаан
      Дотор холбоо, дохиолол, мэдээллийн
17    сүлжээ
18    Гадна тохижилт, зам талбай
19    Ногоон байгууламж
20    Гадна цэвэр ус
21    Гадна бохир ус, худаг
22    Гадна дулаан
23    Тоног төхөөрөмжийн угсралт
24    Гадна цахилгаан
25    Гадна холбоо дохиолол



        4.39.Төслийн төлөвлөлтийн шатанд дараах үнэлгээ хийнэ. Үүнд:

А. Эдийн засгийн үнэлгээ

     1. Төслийн хувилбаруудыг гаргах

     2. Эдийн засгийн шинжилгээ хийх хугацааг төлөвлөх (planning horizon)

     3. Төслийн хувилбар бүрээр мөнгөн урсгалын үнэлгээ хийх

     4. Өгөөжийн хүлээн зөвшөөрч болохуйц хамгийн бага түвшинг тооцох (Minimum
        acceptable rate of return)

     5. Төслийг үнэлэх шалгуурыг тогтоох

     6. Мэдрэмжийн шинжилгээ (Sensitivity analysis)

     7. Төслийг зөвшөөрөх эсхүл татгалзах шийдвэр гаргах

Б. Ашгийн шалгуурууд:

     1. Net present Value Analysis – Мөнгөний өнөөгийн үнэ цэнийн арга

     2. Equivalent uniform annual value

     3. Benefit-cost ratio –Өртөг үр өгөөжийн харьцаа

     4. Internal rate of return – Өгөөжийн дотоод норм

     5. Return on investment – Хөрөнгө оруулалтын өгөөж

                                                                            23
   6. Discount payback period – Дискаунтчилсан эргэн төлөгдөх хугацаа

      4.40. Барилгын төслийн зардлыг тооцохдоо хөрөнгө оруулалтын тооцооноос
гадна ашиглалтын үеийн урсгал зардлыг тооцно. Ашиглалтын зардал нь тухайн
барилга объект эдийн засгийн хувьд хэр зэрэг үр ашигтайг нь илэрхийлнэ.

      Олон улсын түвшинд хэрэглэгдэж байгаа загвар маягтыг хавсралтын 2 дугаар
хэсэгт үзүүлэв.


                      ТӨСВИЙН БАРИМТ БИЧИГ ЗОХИОХ

                        Тав. Нэгбүрчилсэн ажлын төсөв

      5.1. Нэг бүрчилсэн ажлын төсөв нь объектын төсөв, нэгдсэн төсөв зохиох
үндэслэл болно. Барилгын нэгбүрчилсэн ажлын төсвийг ажлын төрлөөр зохиох, тоног
төхөөрөмжийн угсралтын өртөг тооцоход дараах өгөгдлүүдийг хэрэглэнэ. Үүнд:
    Зураг төслийн шийдлийн дагуу барилга байгууламж, түүний хийц, бүтээц,
      элементүүдийн тодорхойлолт, тайлбар бичиг /параметр/ ;
    Зураг төслийн дагуу тодорхойлсон барилгын ажлын тоо хэмжээ, материалын
      түүвэр;
    Тусгай захиалга, жагсаалт, зураг төслийн материалаар гарсан           тоног
      төхөөрөмж, тавилга, эд хогшлын нэр төрөл, тоо хэмжээ ;
    Барилгын бүтээц, ажлын төрлөөрх төсвийн суурь норм,
    Ажилчдын цагийн жишиг тарифт цалин
    Машин цагийн болон тээврийн жишиг үнэ тариф / мөрдөж байгаа/,
    барилгын бүтээц, хийц, эдэлхүүн, материалын болон тоног төхөөрөмж,
      тавилга, эд хогшлын зах зээлийн үнэ,;

      5.2. Нэгбүрчилсэн ажлын төсвийг дараах зүйлд зохионо:

      а. барилга байгууламжид :
      Барилгын ажил, төрөлжсөн барилгын ажил, дотор сантехникийн ажил, дотор
цахилгаан гэрэлтүүлэг, хүчит төхөөрөмж, технологийн болон бусад төрлийн тоног
төхөөрөмж, автоматик, хэмжин шалгах багаж тоноглол, холбоо, дохиололын
төхөөрөмжийг угсрах ажилд,

     б. Нийт талбайн ажилд:

      Өндөржилт, гадна инженерийн шугам сүлжээ, зам, талбай, тохижилт,
архитектурын чимэглэлд зохионо

       5.3. Нэгбүрчилсэн ажлын төсвийн үзүүлэлтүүдийг ажлын үе шатаар, барилга
байгууламжийн ажлын төрлөөр /Мастерформат/, түүнчлэн тусгай төрлийн барилгын
онцлог, ажлын технологийн дараалалтай уялдуулан /Юниформат/ болон
байгууламжаар бүлэглэн ангилж болно. Мөн барилга байгууламжаар нь газар доорх
хэсэг / “00 циклийн ажил”/, газар дээрх хэсэг гэж ангилна.

     5.4.   Нэгбүрчилсэн ажлын төсөв нь дараах хэсгүүдтэй байна:

                                                                          24
      Барилгын ажилд – газар шорооны ажил; суурь ба газар доорх ханын хэсэг;
хана, хамар хана; каркас; давхар дундын хучилт; шал ба дэвсгэр; дээвэр ба хучилт;
хаалга ба цонх бөглөх; шат ба тавцан; заслалын ажил; төрөл бүрийн бусад ажлууд
/довжоо, пандус, хаяавч, бусад / гэх мэт;

     Барилгын тусгай ажилд - тоног төхөөрөмжийн доорх суурь; сувагжуулалт ба
цооног; хамгаалалт, бүрхүүл ба тусгаарлалт; химийн хамгаалалттай хучилт гэх мэт;

      Дотор сантехникийн ажилд – цэвэр бохир ус; сувагжуулалт; халаалт; агаар
сэлгэлт ба салхижуулалт,

      Дотор цахилгааны ажилд - гэрэлтүүлэг, хүчит төхөөрөмж ,

      - Тоног төхөөрөмж суурилуулах ажилд: технологийн тоног төхөөрөмж авах ба
угсрах ; технологийн дамжуулах хоолой; тоног төхөөрөмж суурилуулахтай
холбогдсон металл хийцүүд гэх мэт;

      5.5. Нэгбүрчилсэн ажлын төсвийг барилгын бүтээц, ажлын төрлөөр төсвийн
суурь норм, томсгосон норм, үнэлгээг үндэслэн нөөц-технологийн аргаар зохионо.
Томсгосон норм, үнэлгээг үндэслэн зохиох бол 2009 оны үнийг суурь болгон
томсгосон үнэлгээнд хэрэглэсэн тул түүнээс хойшх хугацааны үнийн өөрчлөлтийн
индексыг хэрэглэж суурь үнэ-индексийн аргаар тооцно.

      5.6. Нэгбүрчилсэн ажлын төсөв зохиохдоо холбогдох эмхэтгэлээс нөөцийн
нормыг авч хэрэглэх ба ингэхдээ нэгбүрчилсэн төсвийн ажил /позици/ бүрд нормын
шифрийг зааж өгч эмхтгэлийн дугаарыг /хоёр тэмдэгтээр/, эмхтгэл дэх хэсгийн
дугаарыг /гурван тэмдэгтээр/, тухайн хэсэг дэх нормын дэс дугаарыг / хоёр
тэмдэгтээр/ заана. Төсвийн суурь нормын зарим тодорхойлолтын тоон үзүүлэлтийг /
урт, өргөн, талбай, хүнд гэх мэт/ ”хүртэл” гэсэн үгээр илэрхийлсэн үед уг тоон
үзүүлэлтийг багтсан гэж үзэх ба харин “-аас” гэсэн бол уг тоон үзүүлэлтийг багтаагүй,
өөрөөр хэлбэл түүнээс дээшх тоон утга гэж ойлгоно. Нэгбүрчилсэн ажлын төсөвт
ажил гүйцэтгэх онцлог нөхцлийг тусгаж тооцно. Ажил гүйцэтгэх нөхцлийг тусгасан
илтгэлцүүрийг энэхүү дүрмийн хавсралт 1-д үзүүлэв. Хэрэв төсвийн нормд ажил
гүйцэтгэх хүндрэлтэй нөхцлийг оруулж тооцсон бол хавсралт 1-д заасан
илтгэлцүүрийг давхардуулж хэрэглэхгүй.

      5.7. Нэгбүрчилсэн төсвийг энэхүү дүрмийн 3-р хавсралтад үзүүлсэн
загваруудыг үндэслэн зохионо. Барилга байгууламжийн шинэтгэл, их засварын
ажлыг норм, үнэлгээ байхгүй тохиолдолд барилгын ажлын төсвийн нэгдсэн нормыг
суурь болгон ашиглахдаа “Барилга байгууламжийн шинэтгэлийн ажил“ 37 дугаар
эмхтгэлээс бусад хөдөлмөр зарцуулалтын нормд 1,15 барилгын машин ашиглалтын
нормд 1,25 гэсэн илтгэлцүүр хэрэглэж нормчилно. Уг илтгэлцүүрийг энэхүү дүрмийн
хавсралт 1-д заасан илтгэлцүүртэй хамтад нь хэрэглэнэ.

      Хэрвээ нэгбүрчилсэн ажлын төсвийн тооцоонд техникийн хэсэг, нормын
эмхтгэлийн удиртгал заавар, нормативын бусад баримт бичгээс ишлэл хийхээр бол
“шифр, нормативын дугаар ба нөөцийн код” гэсэн босоо баганад нормын шифр
дугаарын дараа холбогдох илтгэлцүүрийг заана. Жишээ нь : 81-080-12, к=1.2 гэж
харин ажил гүйцэтгэх нөхцлийг тооцсон илтгэлцүүрийг / хавсралт № 2-д үзүүлсэн/
                                                                        25
нэгбүрчилсэн ажлын төсвийн позицид оруулж бичихдээ , төсвийн 2 дахь босоо
баганад энэ илтгэлцүүрийн тоо хэмжээг зааж товчилсон нэрийг бичнэ.

      5.8. Ажиллаж байгаа үйлдвэрийн газар, барилга байгууламжийг техникээр
сэлбэн тоноглох, өргөтгөл, шинэчлэлт хийх ажлын нэгбүрчилсэн төсвийг зохиох үед
хүндрэлтэй хүчин зүйлс болон тухайн ажлыг гүйцэтгэх нөхцөлийг төсвийн норм,
үнэлгээний холбогдох эмхтгэлд заасан илтгэлцүүрийг ашиглан тооцно.

      5.9. Үйлдвэрлэлийн технологид төмөр эдлэлийг /металл хийц, металлпрокат-
цуйван, ган труба, төмөр хуудас, төмөр бэлдэцийн хэсэг, бусад төмөр эдлэл/
гагнахаар төлөвлөгдсөн үед       нүүрстөрөгчийн    ганг хэрэглэх нөхцөлтэйгээр
боловсруулагдсан төсвийн суурь норм, томсгосон үнэлгээг хэрэглэнэ. Нержийн ганг
хэрэглэх үед тухайн ажлын хөдөлмөр зарцуулалтын нормд 1,15 гэсэн илтгэлцүүрийг
хэрэглэнэ.
      5.10. Нэгбүрчилсэн ажлын төсвөөр тодорхойлсон өртөг нь шууд зардал,
нэмэгдэл зардал, төсөвт ашиг гэсэн бүрэлдэхүүнтэй байна.

      Шууд зардалд ажлыг гүйцэтгэхэд зайлшгүй хэрэгцээтэй дараах нөөцүүдийн
өртгийг тооцно:
   - материалын өртөг / материал, хийц, эдэлхүүний àãóóëàõ, èæ á¿ðä¿¿ëýëòèéí
      çàðäаë, мàòåðèàëûí õîðîãäëûí íýìýãäэë, барилгын хог, хаягдал, түүнийг
      òýýâэрлэх çàðäëыг îðóóëíà/ ;
   - барилгын машин , механизмын ашиглалтын зардал ;
   - ажиллах хүчний зардал / ажилчид , үйлдвэрлэлийн ИТА-ны цалин , ээлжийн
      амралтын цалин, шагнал урамшил, нэмэгдэл хөлс, нөхөн олговор эрүүл мэнд,
      нèéãìèéí даатгалын шимтгэлийн байгууллагаас төлөгдөх хэсэг, ажлын багаж
      хөдөлмөр хамгааллын хувцас, хэрэгслэл орно / ;
   - тээврийн зардал / материалын нөөцийг ажлын талбайд хүргэх/

      Нэмэгдэл зардалд үйлдвэрлэлийн ерөнхий нөхцлийг       бүрдүүлэх, түүний
удирдлага, зохион байгуулалт, үйлчилгээтэй холбогдож гарсан барилга угсралтын
байгууллагын зардлуудыг тооцно.
      Тооцооны ашигт үйлдвэрлэл, нийгмийн арга хэмжээг хэрэгжүүлэх,
материаллаг урамшуулал олгоход     барилга угсралтын байгууллагаас   зайлшгүй
гарах зардлуудыг нөхөх хөрөнгийн хэмжээ багтана.

     5.11. Нэгбүрчилсэн ажлын төсөвт нэмэгдэл зардал, тооцооны ашгийг         үе
шатны ажил бүрээр тооцно.

      5.12. Зураг төслийн шийдлийн дагуу хийцийг задлах, барилга байгууламжийг
буулгах үед буцаан хэрэглэж болох материал, хийц, эдэлхүүнийг ялган авах
боломжтой үед барилга байгууламжийг задлах, буулгах ажлын нэгбүрчилсэн ажлын
төсвийн дүнд буцах хөрөнгийн хэмжээг өөрөөр хэлбэл         захиалагчийн гаргах
хөрөнгө оруулалтыг бууруулах хэмжээг харуулна.

      Буцах хөрөнгийн энэ хэмжээ нь нэгбүрчилсэн ажлын төсвийн дүнгээс болон
гүйцэтгэх ажлын хэмжээнээс хасагдахгүй. Үүнийг төсвийн эцэст тусдаа мөрөнд
“Үүний дотор буцах хөрөнгийн хэмжээ” гэсэн нэртэйгээр харуулах бөгөөд дараа


                                                                         26
ашиглахаар авсан материал, хийц, эдэлхүүний тоо хэмжээ, нэр төрлийг үндэслэн
тодорхойлно.
      Буцах хөрөнгийн дүнд орсон материал, бүтээц, эдэлхүүний үнийг тэдгээрийг
агуулахад хүргэх, ашиглах боломжтой болгон засварлахад гарсан зардлыг хасаж
тооцсон борлуулалтын боломжит үнээр тодорхойлно.
      Олборлох явцад гарсан материалыг /чулуу, дайрга, элс, мод гэх мэт/
борлуулах боломжтой байвал түүнийг өртгөөр нь тооцно.

      Буулгах буюу барилгажилтын талбай бэлдэх явцад гарсан материалыг
ашиглах, борлуулах боломжгүй тохиолдолд тэдгээрийн өртгийг буцах хөрөнгийн
дүнд оруулж тооцохгүй. Буцах хөрөнгийг барилгын үйлдвэрлэлийн явцад давтан
хэрэглэдэг эргэлтийн хөрөнгө /хэв хашмал, шат, бэхэлгээ гэх мэт/-өөс ялгаж тооцно.


      5.13. Барилгын үйлдвэрлэлийн технологитой уялдан тусгай төрлийн ажлыг
гүйцэтгэхэд зарим төрлийн материалууд / хэв хашмал, шат, бэхэлгээ гэх мэт/ хэд
хэдэн удаа давтан, эргэлттэйгээр хэрэглэдэг. Тэдгээрийн эргэлтийн тоог төсвийн
норм боловсруулахад тооцох бөгөөд түүнийг үндэслэн холбогдох бүтээц, ажлын
төрлийн үнэлгээг зохионо.
      Үйлдвэрт бэлтгэсэн зориулалтын хэв хашмал, бэхэлгээ зэрэг материалыг
нормативт эргэлтийн тооноос хэтэрч ашиглах боломжгүй        болсон тохиолдолд
барилгыг зохион байгуулах төслийг /БЗБТ/ үндэслэн нормд тохируулга хийнэ.
      5.14. Тоног төхөөрөмжийн өртгийг нэгбүрчилсэн ажлын төсөвт холбогдох
угсралтын ажлын төсвийн нормыг ашиглан тооцож тусгана.
      Цаашид ашиглах боломжтой гэж үндсэн фондод тооцсон, буулгаж, шинээр
барих буюу шинэчлэлт хийх барилгад шилжүүлэн суурилуулахаар төлөвлөгдсөн
тоног төхөөрөмжийг нэгбүрчилсэн ажлын төсөвт тусгахдаа эдгээр тоног
төхөөрөмжийг зөвхөн буулгах, буцааж угсрахад шаардлагатай хөрөнгийг тооцох
бөгөөд төсвийн дүнд түүний балансын өртгийг үзүүлж, түүнийг үндэслэн зураг
төслийн техник-эдийн засгийн үзүүлэлтүүдийг тодорхойлно.


      5.15.Бүтээц, ажлын төрлөөрх төсвийн шууд зардлыг тодорхойлохдоо зураг
төслийн “Барилгын зохион байгуулалт” хэсэг /барилга зохион байгуулах төсөл-БЗБТ,
ажил зохион байгуулах төсөл-АЗБТ, ажил гүйцэтгэх төсөл-АГТ/-т тусгагдсан
барилгын машин ашиглалтын машин цаг, ажилчдын хөдөлмөр зарцуулалт (хүн-цаг)-
ын үзүүлэлтүүд болон зураг төслөөрх материалын хэрэгцээний жагсаалтыг ашиглана

                              Зургаа. Төсөв зохиох арга

      6.1. Төсөв зохиоход өртөг тодорхойлох нөөцийн арга , суурь үнэ – индексийн
аргыг хэрэглэнэ:

      - Баримжаалах өртгийг нэгж хүчин чадлын төсөвт өртөг болон урьд нь
баригдсан буюу зураг төсөл нь зохиогдсон адилтгах объектын өртгийн үзүүлэлтийг
үндэслэн суурь үнэ – индексийн аргыг хэрэглэн тодорхойлоно.

      - Томсгосон үнэлгээ хэрэглэн ажлын зургийн шатанд төсөв зохиоход мөн
суурь үнэ – индексийн аргыг хэрэглэнэ.

                                                                            27
      6.2. Өртгийг тодорхойлох нөөцийн аргын үед зураг төслийн дагуу зайлшгүй
гарах хэрэгцээтэй нөөцүүдийг тооцоод тухайн үеийн мөрдөж буй үнэ, тарифаар
тооцно. Ингэхдээ биет хэмжээгээр илэрхийлэгдсэн материал, бүтээц, эдэлхүүний
хэрэгцээ, тэдгээрийг барилгад хүргэх арга, тээвэрлэх зайн үзүүлэлт, ажилчдын
хөдөлмөр зарцуулалт, барилгын машины бүрэлдэхүүн, тэдгээрийн ашиглалтын
хугацаа зэрэг үзүүлэлтэд үндэслэн төсөвт өртгийг зохионо.

     6.3. Дээр дурьдсан нөөцүүдийг зураг төслийн баримт бичиг, төсвийн
нормативууд , бусад эх үүсвэрийг үндэслэн тодорхойлно.

      6.4.Суурь үнэ-индексийн арга нь суурь төвшингийн үеийн үнээр
тодорхойлогдсон өртөгт одоогийн болон ирээдүйн индексийг хэрэглэж барилгын
өртгийг тодорхойлно. Хөрөнгө оруулалтын шат бүрт үнийн одоо/ирээдүйн/
төвшингөөр өртгийг тодорхойлохын тулд үнийн индексийг ашиглана.
      Суурь өртгийг одоогийн /ирээдүйн/ үнэд шилжүүлэн тооцох үед индексийг
дараах зүйлд хэрэглэнэ :
   - шууд зардлын төрлүүд болон барилга угсралтын ажлын нэр төрлүүд,
      барилгын иж бүрэн цогцолборт/
   - шууд зардлын дүнд, эсвэл бүрэн төсөвт өртөгт
      Индекс нь таслалаас хойш 2 оронтой, бүхэл тоогоор илэрхийлэгдэнэ.
      Одоогийн /ирээдүйн/ үнийн төвшинд шилжүүлэхдээ зардлын элемент /төрлүүд/
болон суурь өртгийн дүнг тохирох индексээр үржүүлж , төсвийн баримт бичгийн
холбогдох хүснэгтийн баганын /граф/ дүнгээр нэгтгэнэ.

      6.4. Урьд нь баригдсан буюу зураг төсөл нь зохиогдсон адилтгах объектын
өртгийн бааз үзүүлэлтийг хэрэглэх үед түүнээс хойшх хугацааны үнийн өөрчлөлтийн
индексыг холбогдох аргачлалын дагуу ашиглана.

      6.5. Төсвийн баримт бичгийг боловсруулах, хэрэглэхээр гаргахдаа программ
хангамжийг ашиглах хэрэгтэй. Программ хангамжийг ашиглах нь дараах боломжийг
олгоно:
   - Төсвийн баримт бичгийг гаргах, хянаж магадлах ажиллагааг автоматжуулах,
түүнчлэн барилгын гүйцэтгэсэн ажлын тооцоонд хэрэглэж байгаа анхан шатны
бүртгэлийн бичиг баримтыг нэг загварт оруулж албан ёсны болгох;
   - Барилгын өртөг тодорхойлох төрөл бүрийн аргуудыг / нөөцийн, суурь үнэ-
индексийн, / ашиглах ;
   - Материалын нөөцийг тавьж олгох, мөнгөн хөрөнгийг зарцуулах зэрэгт тавих
хяналтыг сайжруулах ;
   - Үнэлгээний эмхтгэлүүдийг зохиох ажиллагааг автоматжуулах ;

           Долоо. Барилгын өртгийг нөөцийн аргаар тодорхойлох

       7.1.  Нөөцийн аргыг хэрэглэхдээ нэгбүрчилсэн төсвийн шууд зардлыг
тодорхойлох үндсэн өгөгдлөөр дараах нөөцийн үзүүлэлтийг хэрэглэнэ:
     - Барилгын ажлыг гүйцэтгэх ажилчдын хөдөлмөрийн хөлсийг тодорхойлох,
ажлын хөдөлмөр зарцуулалт /хүн.цаг/ ;
     - Барилгын машины ашиглалтын хугацаа /машин.цаг / ;
     - Материал, бүтээц, эдэлхүүний зардал /м3,м2, м, тн гэх мэт биет хэмжих
нэгжээр тодорхойлсон/ ;

                                                                         28
       7.2. Нөөцийн үзүүлэлтийг тодорхойлоход дараах материалыг ашиглана.
     - Барилга, сантехник, цахилгаан, холбооны болон их засварын ажлын төсвийн
суурь нормууд, ажлын зураг, зураг төслийн материалууд /материалын түүвэр/ болно.
     - Бүтээц, хэсэг, эдэлхүүнээр гаргасан материалын хэрэгцээний жагсаалт,
материалын түүвэр, барилгын төрөлжсөн ажилд зайлшгүй хэрэгцээтэй барилгын
бусад материалууд ;
     - Зураг төслийн “Барилгын зохион байгуулалт” хэсэгт /барилга зохион байгуулах
төсөл-ПОС, ажил зохион байгуулах төсөл-ПОР, ажил гүйцэтгэх төсөл-ППР/ өгөгдсөн
барилгын машины ашиглалтын хугацаа, ажилчдын хөдөлмөр зарцуулалтын тухай
үзүүлэлтүүд ;

                         Төсөвт хөдөлмөр/ажиллах хүч/-ийн
                               зардлыг тодорхойлох

       7.3. Барилгын бүтээц ажлын төрлийн тºñâèéí ñóóðü íîðìûí øèôð /¿íäýñëýë/-èéí
äàãóó тухайн ажлын агуулга, дундаж зэрэг, талбайн зөөвөр, ачиж буулгах ажлын
зэрэг, хэмжих нэгжид ногдох үндсэн ажлын болон талбайн зөөвөр, ачиж буулгах
ажлын хөдөлмөр зарцуулалтыг тогтоон өгдөг.            Тºñâèéí ñóóðü íîðìûí 1 дүгээр
хавсралтаар тодорхойлсон хөдөлмөр зарцуулалтын ëàâëàõад òºñâèéí íîðìûí àæëûí
á¿òöèéã á¿ðýëä¿¿ëýã÷ àæèëáàðóóäыг ажилчдын мэргэжил, зэрэг, хөдөлмөр
зарцуулалтын хамтаар тусгадаг. Õºäºëìºð çàðöóóëàëòûã òîäîðõîéëñîí ¿íäýñëýëä õýäýí
îíä áàòàëñàí áàðèëãà óãñðàëò, áàðèëãà çàñâàðûí àæëûí õºäºëìºð çàðöóóëàëòûí æèøèã
íîðì àøèãëàñíûã õàðóóëíà. ̺í æèøèã íîðìûí ¿íäýñëýë /øèôð/-èéí äàðàà æèøèã íîðìóóäûí
òåõíèêèéí õýñýã áîëîí õ¿ñíýãòèéí òàéëáàðò çààñíààð èëòãýëö¿¿ð õýðýãëýñýí áîë: ê-
1.10 ê-1.03 ãýõ ìýòýýð äàðààëàí áè÷ñýí áàéíà. Хөдөлмөр зарцуулалтын лàâëàõàä
нормын шифрийн дор òºñâèéí íîðìûí õýìæèõ íýãæèéã áè÷íý. Ýíýõ¿¿ õýìæèõ íýãæ íü
ìàòåðèàëûí îðö ìàøèí öàãèéí òîîíû ëàâëàõàä ìºí адил áè÷игдэнэ.

      7.4. Нэгбүрчилсэн ажлын төсвийн дүнд ажилчдын ажлын хөлсний зардлыг
тооцохын тулд төсвийн суурь нормд тодорхойлогдсон үндсэн ажлын болон талбайн
зөөвөр тээвэр ачиж буулгах ажлын нэгж хөдөлмөр зарцуулалтыг “Ажлын тоо хэмжээ
бодох заавар БД 81-101-01”, ажлын зургийн дагуу тооцож гаргасан ажлын тоо
хэмжээгээр үржүүлж тэдгээрийн нийт хөдөлмөр зарцуулалтыг, ажлын дундаж
зэргийн    хамт тодорхойлно.   Төсвийн суурь нормын     ажлын хэмжих нэгжид
тохируулан ажлын тоо хэмжээг тооцож гаргана.

      7.5. Ажил бүрийн нийт хөдөлмөр зарцуулалтыг барилгын асуудал эрхэлсэн
Засгийн газрын гишүүний баталсан, бàðèëãын òºñºâ çîõèîõîä õýðýãëýäýã цагийн
òàðèôò öàëèíãèéí æèøгээр /ажлын зэрэгт тохируулан/ үржүүлж тухайн ажлын
цалингийн хэмжээг тодорхойлох ба тэдгээрийг нэгтгэн ажилчдын үндсэн цалингийн
хэмжээг тогтооно.

     7.6. Ажилчдын үндсэн цалингийн 17 хувиар тооцон барилгын талбайд ажиллах
инженер техникийн ажилтнуудын цалинг тодорхойлно.

     7.7. Хөдөлмөрийн хууль тогтоомжийн дагуу олгох ээлжийн амралт , бүх
төрлийн нэмэгдэл хөлс, нөхөн олговор, урамшил, хээрийн нэмэгдэл зэргийг үндсэн
цалингийн дүнгээс 37 хувиар тооцно.

                                                                              29
     7.8.Нийгмийн даатгал, эрүүл мэндийн даатгалын байгууллага хариуцан төлөх
шимтгэлийн хэмжээг холбогдох журмын дагуу тодорхойлно.

      7.9. Барилгын ажилчдын хөдөлмөрийн багаж хэрэгсэл, хөдөлмөр хамгааллын
арга хэмжээнд зарцуулах хөрөнгийн хэмжээг үндсэн цалингийн дүнгээс 13,6 хувиар
тооцож тодорхойлно.

      7.10. Барилгын төсөвт тусгах ажиллах хүчний /хөдөлмөрийн/ зардал нь энэ
дүрмийн 7.5-аас 7.9-д дурьдсан цалин , нэмэгдэл хөлс, шимтгэл, зардлын нийлбэр
дүнгээр тодорхойлогдоно.

      7.8. Барилгын òºñºâ çîõèîõîä õýðýãëýäýã цагийн òàðèôò öàëèíãèéí жишгийг
баталснаас хойш үнийн өсөлтийн индекс, инфляцийн хэмжээ 15 хувиас илүү
нэмэгдвэл цагийн òàðèôò öàëèíãийн жишгийг индексжүүлэн хэрэглэнэ. Хэрвээ
Засгийн газраас төрийн албан хаагчдын цалинг нэмсэн шийдвэр гарсан тохиолдолд
тэр нэмэгдүүлсэн хувиар мөрдөж байгаа жишиг тарифт цалингийн жишгийг шууд
өсгөж хэрэглэнэ.

      7.9. Барилгын òºñºâ çîõèîõîä õýðýãëýäýã цагийн òàðèôò öàëèíãèéí жишиг, суурь
оны үнийн тухай мэдээлэл, үнийн индексийг барилгын асуудал эрхэлсэн төрийн
захиргааны байгууллага батлан нийтэд зарлана.


             Барилгын машин ашиглалтын төсөвт зардлыг тодорхойлох

     7.10. Нэгбүрчилсэн төсвийн бүрэлдэхүүнд барилгын машин ашиглалтын
зардлыг төсвийн суурь нормын дагуу тухайн ажилд зайлшгүй ашиглах машины
нормативт хэрэгцээ /машин.цагаар/, 1 машин.цагийн жишиг   үнийг үндэслэн
тодорхойлно.

      7.11. Барилгын машины нормативт хэрэгцээг тодорхойлохдоо төсвийн суурь
нормын барилгын машин цагийн лавлахад тусгагдсан машины ашиглалтын цагийг
“Ажлын тоо хэмжээ бодох заавар БД 81-1001-01”, ажлын зургийн дагуу тооцож
гаргасан тухайн ажлын хэмжээгээр үржүүлж машин бүрээр нийт машин цагийг
тогтооно. Төсвийн тооцоогоор суурь нормоос түүж гаргасан машин ашиглах цагийн
хэрэгцээг нэр төрлөөр нь нэгтгэн машин механизм ашиглалтын нөөцийн жагсаалтыг
гаргана.

      7.12. Нөөцийн жагсаалтын дагуу машины нэр төрөл бүрт тохирох машин
цагийн жишиг үнийг хэрэглэн машин механизмийн зардлыг тодорхойлно. Барилгын
машин механизмын машин цагийн жишиг үнийг тогтоохдоо ЗТБХБС-ын тушаалаар
батлагдсан аргачлалын машин механизмыг бүрэн сэргээн засварлах элэгдлийн
шимтгэл, механизмын ажилчдын хөдөлмөрийн хөлсний хэмжээ, машины түргэн
элэгдэх эд ангийг солих зардлын хэмжээ, цахиллгаан хэрэглэгч хөдөлгүүрийн
зардал, тосолгооны материалын зардал, гидравлик шингэний зардал, машины
оношлогоо, техникийн үйлчилгээ, бүх төрлийн засварын зардлын хэмжээ, машиныг
нэг барилгын талбайгаас өөр талбай руу нүүлгэн шилжүүлэх ажлын зардлын хэмжээ
тусгагддаг.

                                                                            30
      7.13. Хэрэв машин цагийн жишиг үнийг баталснаас хойш тос, шатахуун, сэлбэг
хэрэгслэлийн үнэд огцом өөрчлөлт гарсан бол суурь үнийн төвшинд барилгын
машин, тээврийн хэрэгслэлийн машин цагийн өртгийн өөрчлөлтийн индексийг
хэрэглэнэ.

      7.14. Барилгын машин ашиглалтын суурь оны үнийн тухай мэдээлэл, үнийн
индексийг барилгын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллага батлан
нийтэд зарлана. Барилгын машин ашиглалтын 1 машин.цагийн үнийг тооцооны
журмаар тодорхойлохдоо ЗТБХБС-ын тушаалаар батлагдсан аргачлалыг хэрэглэнэ.

      7.15. Барилгын машины нормативт хэрэгцээг тодорхойлохдоо бүтээц, ажлын
төрлийн төсвийн нормын нөөцийн тооцоонд тулгуурлан объект дээр ажиллах
машинаар нэгтгэж гаргасан машин цагийн үзүүлэлтийг барилга зохион байгуулах
төслийн /БЗБТ/ үзүүлэлттэй харьцуулж, ашиглагчид хамгийн ашигтай байх
хувилбарыг сонгож тодорхойлно.

              Материалын нөөцийн төсөвт өртгийг тодорхойлох

      7.16. Барилгын бүтээц ажлын төрлийн тºñâèéí ñóóðü íîðìûí материалын
ëàâëàõад íîðìûí øèôð /¿íäýñëýë /-èéí äàãóó тухайн ажлыг гүйцэтгэхэд ашиглах
материал, эдэлхүүн, бүтээцийн хэрэгцээний нөөцийг нэгбүрчилсэн нэр төрлөөр нь
тусгаж тэдгээрийн õýìæèõ íýãæ, түүний öýâýð æèíã заасан байна.

      7.17. Материалын өртгийг түүний нийлүүлэлтийн үнэ, тээврийн зардал,
хангамж борлуулалтын нэмэгдэл, сав баглаа боодлын өртөг-агуулахын зардал,
материалын хорогдлын нэмэгдэл, гаалийн татвар зэргийг оруулж тооцсон материал,
эдэлхүүний тухайн үеийн үнээр тодорхойлно. Ердийн монополь бүтээгдэхүүн
үйлчилгээнд төрийн зохицуулалтаар тогтоосон үнэ, тариф (цахилгаан, дулааны
эрчим хүч, төмөр замын тээвэр зэрэг)-ыг хэрэглэнэ.

     7.18. Нэгбүрчилсэн төсөвт материалын нөөцийн нормативт хэрэгцээг
тодорхойлохдоо төсвийн суурь нормын материал,эдлэл, бүтээцийн орц, хүндийн
жингийн лавлахад тусгагдсан материал бүрийн нэгж нөөцийн хэмжээг “Ажлын тоо
хэмжээ бодох заавар БД 81-1001-01”, ажлын зургийн дагуу тооцож гаргасан ажлын
хэмжээгээр үржүүлж материалын хэрэгцээг нэр төрлөөр нь тогтооно.

     7.19. Төсвийн тооцоогоор төсвийн суурь нормоос түүж гарсан материалын
/м3,м2, м, тн гэх мэт биет хэмжих нэгжээр тодорхойлсон/ хэрэгцээг нэр төрлөөр нь
нэгтгэж гаргасан үзүүлэлтийг зураг төслийн баримт бичгийн материалын түүвэртэй
харьцуулсны үндсэн дээр жагсаалтыг эцэслэн гаргана.

     7.20. Барилгын бүтээц, ажлын төрлөөрх төсвийн суурь норм дахь барилгын
материал зарцуулалт, хүндийн жингийн лавлахад бетон дахь арматурыг дундаж
хэмжээгээр, угсармал эдэлхүүнийг маркаар ангилалгүй тусгасан байдаг тул зураг
төсөлтэй уялдуулга хийнэ. Төсвийн нормд тусгагдаагүй материал хэрэглэхээр зураг
төсөлд тусгагдсан үед материалын шинж чанарыг судлан, орц, жинг тогтоон төсөвт
тусгаж болно.


                                                                          31
     7.21. Нөөцийн жагсаалтын дагуу материал, эдлэл, бүтээцийн нэр төрөл бүрт
тохирох материалын үнэлгээг ашиглан материалын зардлыг тодорхойлно. Барилгын
материал, эдлэл, бүтээцийн үнэлгээг тухайн үеийн зах зээлийн үнээр тогтооно.
ЗТБХБС-ын тушаалаар батлагдсан үнэлгээний эмхтгэлийг хэрэглэнэ. Уг үнийн
эмхэтгэлд материал эдэлхүүн, бүтээцийн нэр төрөл, ìàòåðèàëûí дугаар /øèôð/-èéн
дагуу тухайн материал эдэлхүүн, бүтээцийн үнэлгээг тогтоосон байна. Уг үнэлгээнд
материал эдлэл, бүтээцийн зах зээлд нийлүүлэгдэж байгаа дундаж үнэлгээ
тусгагдана. Материал,эдлэл, бүтээцийн үнийг жил бүр шинэчлэн тогтоосноор төсөвт
тусгана.

       7.22. Төрийн зохицуулалттайгаар тогтоосон материалын үнэ , тээврийн тариф
зэргийг       улсын төсвийн болон түүнтэй адилтгах хөрөнгийн эх үүсвэрээр
санхүүжигдэх төсөл арга хэмжээнд ажлын зурагт заасан чанар, стандартын түвшинг
харгалзан хэрэглэнэ. Төрийн зохицуулалттайгаар тогтоосон үнэд :
     - Улсын хил хүртэл хүргэх гадаад валютаар тооцогдсон зардлыг оруулан
тооцсон , ачааны гаалийн мэдүүлгийг гаалийн бүрдүүлэлтэд хүлээн авсан өдрийн
Төв банкны валютын ханшаар тодорхойлогдсон гадаад худалдаа, хэлэлцээрийн үнэ
/гаалийн өртөг/;
     - Хууль тогтоомжоор тогтоосон гаалийн төлбөрүүд үүний дотор гаалийн татвар,
гаалийн бүрдүүлэлтийн хураамж, гаалийн бусад төлбөрүүд;
     - Худалдан авалт, тээвэрлэлт, борлуулалттай холбогдсон бусад зардлууд үний
дотор УБ хот хүртэлх тээврийн зардал, даатгалын төлбөр, хадгалалтын зардал, ачиж
буулгах ажлын өртөг, дамжуулан борлуулагчийн урамшуулал, борлуулах зардал
тусгагдана.

      7.23. Нэмэгдсэн өртгийн албан татварыг төсвийн нийт дүнгээс тооцох учир
нэгбүрчилсэн төсвийн материалын нөөцийн өртөгт нэмэгдсэн өртгийн албан татвар
тооцохгүй.

      7.24. Орон нутагт баригдах барилгын төсөвт зуурмагийг газар дээр нь
бэлтгэхээр тусгах ба зуурмаг зуурах ажлын хөлсийг цалингийн тооцоонд тусгана.

      7.25. Материал, эдлэл, бүтээцийн нөөцийн төсөвт зардлын дүнд барилгын хог
хаягдлын хэмжээ, түүнд гарах зардлыг холбогдох норм, аргачлалын дагуу тооцож
тусгана.

      7.26. Хог хаягдлын нормд байгаль орчныг хамгаалах, хог хаягдлыг
зайлуулахтай холбогдсон эрх зүйн актад заасан нөхцөл, шаардлагыг тусгана.
Түүнчлэн, барилгын хог хаягдлыг тээвэрлэж хаях зардлын томсгосон үзүүлэлтийг
тогтооно.

     7.27. Төсөвт өртгийн материалын зардалд тогтоогдсон хувиар тооцож болно

                       Төсөвт тээврийн зардлыг тодорхойлох

      7.28. Төсвийн тооцоогоор суурь нормоос түүж гаргасан материал, эдэлхүүн,
бүтээцийн нормативт хэрэгцээг нэр төрлөөр нь нэгтгэж тээврийн тооцоог хийнэ.
Материал эдэлхүүн, бүтээцийн нормативт хэрэгцээг зураг төсөлтэй уялдуулан
тодорхойлсны дараа төсвийн суурь нормын материалын орц, хүндийн жингийн

                                                                          32
лавлахад тусгагдсан хэмжих нэгжийн öýâýð æèíãýýð материалын нөөцийн хэмжээг
үржүүлэн нийт хүндийн жинг тооцно.

       7.29. Төсвийн тооцоонд материалын сав баглаа, боодлын жинг тооцохын тулд
öýâýð æèíã áîõèð æèíä øèëæ¿¿ëýõ èëòãýëö¿¿ðýýð ¿ðæ¿¿ëæ òýýâðèéí çàðäëûã
òîîöîõ æèíã ãàðãàíà. Èòãýëö¿¿ðèéã “Áàðèëãûí á¿òýýö àæëûí òºð뺺ð òºñâèéí
суурьнорм, түүний хавсралтуудыг боловсруулах хэрэглэх дүрэм” БНбД 81-10-02-оос
авч хэрэглэнэ.

     7.30. Материал, эдэлхүүн, бүтээцийн тээвэрлэх хүндийн жинг олсны дараа
тээвэрлэх зайн хэмжээ, ачааны зэргээс хамруулан тогтоосон тонн/км-ын болон
төмөр замын тээврийн тарифаар үржүүлэн тээврийн зардлыг тооцно.

     7.31. Тээврийн зардлын бүрэлдэхүүнд барилгын хог хаягдлыг зайлуулах
тээврийн зардлыг оруулж тооцно.

                          Нэмэгдэл зардлыг тодорхойлох

      7.32. Нэгбүрчилсэн төсөвт нэмэгдэл зардлыг нийт цалингийн дүнгээс
салбарын ангилалтайгаар тооцно. Нэмэгдэл зардлын нормыг аргачилсан зааврыг
ашиглаж калькуляцийн аргаар тодорхойлж болно.

      7.33. Барилгын нэмэгдэл зардалд барилгын гүйцэтгэгч байгууллагын
захиргааны болон барилгын талбайн удирдлагын үйл ажиллагааг хэвийн явуулахад
гарах зардлууд багтана.

     7.34. Нэмэгдэл зардлын бүтцийг хүснэгтээр д үзүүлэв.

Ангилал    Бүлэг, дэд бүлэг          Зүйл
Захиргааны Захиргааны оффисын        Түрээс, халаалт, цахилгаан, усан хангамж,
 нэмэгдэл                            бичиг хэрэгсэл, утас, шуудангийн зардал,
  зардал                             программ хангамж,     даатгал (барьж буй
                                     обьектын     хариуцлагын      болон    гал,
                                     байгалийн давагдашгүй хүчин зүйлийн
                                     хохирлыг нөхөх, барилгын ажиллагсадын,
                                     захиргаа, үйлчилгээний зориулалт бүхий
                                     машины), үл хөдлөх хөрөнгийн татвар, тоног
                                     төхөөрөмж тавилга , зээлийн хүү, барилга
                                     барих тусгай зөвшөөрөл, бондын төлбөр
            Ажилтны цалин            Компанийн захиргааны ажилтнуудын цалин,
                                     урамшил,     нэмэгдэл    хөлс,    томилолт,
                                     тэдгээрийн нийгмийн болон эрүүл мэндийн
                                     даатгалын байгууллагаас төлөгдөх хэсэг.
            Нийгмийн багц            Хоол, орон байр, түлээ, нүүрсний хөнгөлөлт,
            Бусад                    Зарлал, реклам, ном, сэтгүүл, хуулийн
                                     болон мэргэжлийн зөвлөхийн үйлчилгээ,
                                     (архитектор, инженер, мэргэшсэн нягтлан
                                     бодох, аудит ), өглөг тусламж, унааны
                                     зардал (компаний тээврийн хэрэгслийг
                                                                           33
                                    оруулаад) , клуб болон нийгэмлэгийн
                                    гишүүнчлэл.
 Талбайн    Ажлын            зохион Талбайн ИТА-ны томилолт, бè÷èã õýðýã,
 нэмэгдэл   байгуулалт              утас, шуудангийн зардал, ажилчдын тåõíèê
 зардал                             àþóëã¿é àæèëëàãàà, эмнэлгийн àíõíû
                                    òóñëàìæийн зардал, хээрийн нэмэгдэл
            Лаборитори, шинжилгээ Õºðñ, мàòåðèàë, б¿òýýö, далд ажил
            Фотограф
            Цэвэрлэгээ               аøèãëàëòàíä ºãºõèéí ºìíº öýâýðëýõ.
            Ажилчдыг                Ажилчдын мэргэжил дээшлүүлэх. Ажлын
            дадлагажуулах           байр дахь сургалт
                                    Ò¿ð õàëààëò, äóëààíû õàëõàâ÷, цàñ
 Өвлийн нэмэгдэл                    öýâýðëýõ, үåðýýñ õàìãààëàõ.
            Талбайн оффис           Îáüåêòûí îôфèñ, агуулах, материал хийц
            (титулын түр барилга    эдлэл үйлдвэрлэх цех, гадна материал
            байгууламж)             хураах, хадгалах талбай болон саравч,
                                    гарааш, засварын газар, ажилчдын байр,
                                    хоолны газар, душ, угаагуур, түр бие засах
Титулын түр                         газар, хашаа, харуулын байр зэргийг барих
барилга,                            түүний ашиглалт засвар
байгууламж Түр цахилгаан, дулаан,   Түр цахилгаан, дулаан, ус,          холбоо
            ус, холбоо дохиолол     дохиолол, теле камер, хàëààëò, гýðýë, уñ
                                    õàíãàìæийн шугамыг угсрах, ашиглах
                                    засварлах
            Түр зам                 Çàм çààõ òýìäýã, т¿ð õàëõàâ÷, õàìãààëàëò,
                                    т¿ð øàò áîëîí äýâñãýð.
                                    Нэмэгдэл зардлаар хийгдэх бусад ажлууд
 Бусад зардал


      7.35. Нэмэгдэл зардлыг иж бүрдэл ажлын төсөв зохиох үед түүний ажлын
ангилал Uniformat-ийн 10-р бүлэгт, нэгж бүтээгдэхүүний үнээрх төсөв зохиох үед
түүний ажлын ангилал Masterformat-ийн 1-р бүлэгт тус тус тусгаж өгнө.

      7.36. Нэмэгдэл зардлын нормыг зардлын ангилал тус бүрээр боловсруулна.
Толгой оффисын зардлаас тухайн төсөл хэдий хэмжээг даахыг шийдвэрлэхдээ бүх
төслөөр жилийн ажлын хэмжээгээр хувь тэнцүүлэн хуваарилана. Талбайн болон
толгой оффисын нэмэгдэл зардлын харьцааг 2/3-1/3 байхаар тогтооно.

      7.37. Титулын түр барилгын нормд вагончик болон угсармал түр барилгыг
барилгын талбайд зөөж аваачих, суурь бэлтгэх, цахилгаан, усны холболт хийх, дахин
зөөх зэрэг ажлуудыг тусгаж тооцно. Хуучин түр барилгыг буулгах, дахин ашиглахаар
бол түүний зардлыг тооцож төсөвт тусгана. Удаан хугацаанд ашиглагдах түр
барилгад халаалт, цэвэр, бохир ус, цахилгааны шугам татах бол түүний төсвийг
зохиож оруулна. Титулын түр барилга байгууламжийн зардалд оруулж тооцох ажлын
жагсаалтыг хавсралт 4-д үзүүлэв.

     7.38. Өвлийн нэмэгдэл зардлын нормд хүйтний улиралд ажилласны нэмэгдэл
цалинг олгохоор ЭМНХС, ДБСайдын 2000 оны 118/102 дугаар тушаалаар баталсан
                                                                           34
“Барилга угсралт, барилга засварын ажлын нэгдсэн жишиг норм” БНбД-ийн 1 дүгээр
хавсралтад заасан итгэлцүүрийг хэрэглэхээр тусгана. Шинээр хөдөлмөр
зарцуулалтын норм тогтоогдсон ажлыг өвлийн технологиор гүйцэтгэвэл уг
итгэлцүүрээр төсөвт цалинг өсгөж тооцно. Өвлийн технологиор ажил гүйцэтгэх үед
гарах нэмэлт зардлын нормыг боловсруулíà. Битүү байрыг дулаалж өвлийн улиралд
ажил гүйцэтгэвэл халаах хэрэгслэлийн хүчин чадал, түүний ашиглалтын зардлыг
тооцож төсөвт тусгана.

      7.39. Òóñëàí ã¿éöýòãýã÷èéí нэмэгдэл çàðäëûí íîðìûã àæил, зардлын òºð뺺ðх
íýãæèéí нормоор, åðºíõèé ã¿éöýòãýã÷èéí нэмэгдэл çàðäëûí íîðìûã ажиллах хүчний
зардлаас хувиар òîîöíî. Ерөнхий гүйцэтгэгч туслан гүйцэтгэгчийн хооронд нийт үнээр
тохирон гэрээ байгуулсан тохиолдолд төслийг хэрэгжүүлэхдээ ерөнхий гүйцэтгэгч
100 хувь аутсорсинг хийж туслан гүйцэтгэгчид шилжүүлнэ. Энэ тохиолдолд туслан
гүйцэтгэгчийг удирдах, тэдний ажлыг хэрхэн зохион байгуулахаас төслийн
удирдлагын нэмэгдэл зардлын хэмжээ хамаарна.

      7.40. Барилгын төсөлд нэмэгдэл зардлыг дундаж нормоор тооцох ба салбарын
ангилалаас хамаарч ажиллах хүчний зардлын 61,0% -86,5 %-иар тооцно . Харин
гүйцэтгэгчид нэмэгдэл зардлыг тус бүрийн норм (зардал болон ажлын төрлөөрх
нэгжийн норм)-оор тооцно. Зөрүүг захиалагч, гүйцэтгэгч тохирно.

      7.41. Нэмэгдэл зардлын нормыг салбарын ялгаа, объектын            байршил,
гүйцэтгэгчийн ажлын арга, төслийн хэмжээнээс хамааруулан ялгавартай     тогтооно.
Нэмэгдэл зардлын бүтцэд багтаж буй удирдлага, түр барилга, өвлийн       нэмэгдэл
зардлын нормыг төслийн хэмжээнээс нь хамааруулан хувь хорогдуулан       (discount)
тооцно.Тооцох аргачлалыг хавсралт 10-д үзүүлэв.

     7.42. Барилгын нэмэгдэл зардлын нормд тусгагдаагүй боловч нэмэгдэл зардал
ангилалд хамаарах зардлын нэр төрлийг хавсралт 5-д харуулав. Хавсралт 5-д
дурьдсан зардлуудын эх үүсвэрийн тооцоог тусад нь төсөв зохиож нэгдсэн төсвийн
бусад зардалд гэсэн бүлэгт тусгана.

                        Төсөвт ашгийн хэмжээг тодорхойлох

     7.43. Төсөвт ашгийн хэмжээг шууд зардал, нэмэгдэл зардлын дүнгээс салбарын
ангилал харгалзахгүйгээр хувиар тооцно. Барилга байгууламжийн төсөвт өртгийн
шууд зардал, нэмэгдэл зардлын дүнгээс 15-20 хувиар тооцож төсөвт ашгийн
хэмжээг тодорхойлно.

     7.44. Төсөвт ашгийн эх үүсвэрээр байгууллага аж ахуйн нэгж үйлдвэрлэлээ
хөгжүүлэх зорилгоор хөрөнгө оруулалт хийх, титулын бус түр барилга барих ,
барилгын талбайд ажилчдад үйлчилгээ үзүүлэх, ажиллагсадын нийгмийн баталгааг
хангах, орлогын албан татвар, хувьцаа эзэмшигч болон төрийн оролцоонд ногдол
ашиг төлөх, эрсдэл хаах (зах зээлийн эрсдэл, үүргийн биелүүлэлт, цаг агаарын
тааламжгүй байдал ажил хаялт гэх мэт) зэрэг зардлыг санхүүжүүлнэ.

                             Обьектын төсвийн тооцоо



                                                                            35
     7.45. Обьектын төсвийн тооцоог энэ дүрмийн 3-р хавсралтанд үзүүлсэн 5-р
хүснэгтийн дагуу хийнэ. Бие даасан барилга буюу байгууламж эдгээртэй холбогдон
гарах туслах барилга байгууламж, гадна инженерийн шугам сүлжээ, өндөржилт
тохижилт зэрэг ажлыг объект гэж нэрлэж төсвийн баримт бичгийг тус тусад нь
зохионо. Ямар нэг туслах барилга байгууламжгүй үндсэн зориулалтын нэг барилга
байвал түүнийг “объект” гэх ба нэг бүрчилсэн төсөв нь объектийн төсөв болно.
Обьектын төсвийн тооцоог ажил, зардлын бүлгээр “барилгын ажил”, “тоног төхөөрмж
угсралтын ажил”, “тоног төхөөрөмжийн үнэ”, “бусад ажил” гэж ангилан төсөвт өртгийг
тооцсон нэгбүрчилсэн ажлын төсвийн дүнг нэгтгэх замаар хийнэ.

     7.46. Обьектын бүрэн өртгийг тодорхойлохдоо захиалагчийн мэдлийн тогтмол
хувь хэмжээгээр тооцож барилга угсралтын ажлын өртөгт шингэдэг зардлуудыг
тухайн үеийн үнээр нь захиалагч, гүйцэтгэгчийн хоорондын тооцоонд нэмж оруулна.
Тухайлбал:
     Өвлийн нэмэгдэл, түр барилга байгууламжийн өртөг, барилгын өртгийн нэгдсэн
төсвийн тооцооны “бусад ажил болон зардал” бүлгийн бүтцэд тусгагдсан барилга
угсралтын ажлын төсөвт өртөгт шингээгддэг бусад зардлууд..
     Зураг төсөлд тусгагдаагүй , барилгын талбай дээр гарч болох ажлыг
санхүүжүүлэх нөөц эх үүсвэрийг магадлашгүй ажлын зардал гэнэ. Магадлашгүй
ажлын зардлыг нэгдсэн төсвийн нэг, хоёрдугаар хэсгийн нийлбэр дүнгээс 2 хувиар
авч объектийн төсөвт улмаар нэгдсэн төсөвт тусгана.. Нөөц хөрөнгийн энэ хэсгийг
гүйцэтгэгчид шилжүүлэхгүй харин захиалагчийн захиран зарцуулалтанд үлдээнэ.
     Энэ тохиолдолд жинхэнэ гүйцэтгэсэн ажлын хэмжээг холбогдох баримт бичгийг
үндэслэж тооцож тодорхойлно. Тэдгээр ажлуудад төслийн шийдлийг барилгын
ажлын явцад захиалагчийн хүсэлтээр өөрчилсний улмаас нэмэлтээр гарч ирсэн
ажлуудыг оруулна.

      7.47. Обьектын өртөг 1 нэгбүрчилсэн төсвөөр тодорхойлогдсон тохиолдолд
тусад нь объектын төсөв хийхгүйгээр түүний төгсгөлд тогтмол хувь хэмжээгээр
тооцогддог зардлуудыг зохих журмын дагуу тооцож оруулаад объектын төсөв
болгоно. Обьект болон барилга гэсэн ойлголтууд давхцах үед барилгын өртгийн
нэгдсэн төсвийн тооцоонд нэгбүрчилсэн төсвийн үзүүлэлтүүдийг оруулна.
     Тодорхой ажлын төрлөөр хоёр буюу түүнээс олон тооны нэгбүрчилсэн төсвийн
тооцоо хийхэд тэдгээр нь ерөнхий нэг нэрээр обьектын төсөвт нэгтгэгдэнэ.

    7.48. Обьектын төсвийн тооцооны нийт дүнгийн дараа барилга байгууламжийн
  3
1м эзэлхүүн, 1м2 талбай, 1м шугам сүлжээ гэх зэрэг нэгжийн өртгийн үзүүлэлтүүдийг
тооцсон байна.


     7.49. Ажлын зургийн шатанд барилгын төсвийн томсгосон үнэлгээг болон тоног
төхөөрөмж, материал, бүтээц эдлэлийн үнийн эмхэтгэл (2011 он)-ийн үзүүлэлтийг
хэрэглэсэн бол түүнийг тухайн үеийн үнийн индексээр засварлан хэрэглэнэ.

                       Зардлын төрлөөр төсвийн тооцоо хийх
                             /тусад нь төсөв зохиох/

     7.51. Шаардлагатай төсвийн зохист хэмжээ хязгаарыг тодорхойлохын тулд
нэгбүрчилсэн ажлын төсөвт тусгагдаагүй зардлуудыг төрлөөр нь ангилж , тусад нь

                                                                            36
төсвийн тооцоог хийх шаардлагатай. Төсвийн нормативт тусгаагүй эдгээр зардлын
төрлүүдээр, нэгбүрчилсэн төсвийн тооцооны загварыг ашиглаж, түүний тооцооны
адилаар хийж болно.

     7.52. Зардлын төрлөөр /тусад нь төсөв зохиох/ төсвийн тооцоог барилгын
нэгдсэн төсвийн тооцооны “барилгын талбай бэлтгэх”, “бусад ажил болон зардал”,
“ашиглалтын үеийн хүний нөөцийг бэлтгэх” бүлгийн зардлаар холбогдох эрх зүйн
баримт бичгийн дагуу тооцон төсөвт тусгай мөрөөр оруулна.

    7.53. Зардлын төрлөөр төсвийн тооцоо хийх ажилд дараах ажлууд орно. Үүнд:
     Туршилт тохируулгын ажил Хавсралт-3-ын Загвар -8
     Зургийн үнэ
     Даатгал
     Гадаадын байгууллагад төлөх зардал


                    Төсөвт тусгагдах тоног төхөөрөмж, тавилга,
                        эд хогшлын өртгийг тодорхойлох

    7.55. Төсөв хийхэд тусад нь тооцох зардлууд:

    - Үйлдвэрлэлийн хэрэгцээнд зориулагдсан тоног төхөөрөмж;
    - Үйлдвэрлэлийн барилгад зориулагдсан багаж хэрэгсэл, эд хогшил
    - Олон нийт, захиргаа аж ахуй барилгын тоног төхөөрөмж, эд хогшил.

     7.56. Барилга байгууламжийн ашиглалтын үеийн хэвийн үйл ажиллагааг хангах
зориулалттай, зураг төслийн дагуу өртөг нь төсөвт тусгагдсан, угсрагдах болон
угсралт    шаардагдахгүй    тоног  төхөөрөмжийн    төсвийн   баримт    бичгийг
боловсруулахдаа     тоног төхөөрөмжийг бэлтгэх болон нийлүүлэх нөхцөл, үйл
ажиллагааны зориулалтын төрлөөрх ангиллыг ашиглана.

      7.57.Тоног төхөөрөмжийн төсөвт өртгийг төсөв зохиох аргачлалын дагуу
тодорхойлно. Тоног төхөөрөмжийн үнийг          барилгын дэргэдэх агуулах буюу
гүйцэтгэгчийн угсрах байранд нь хүргэх (франко-место) үнээр тодорхойлно.

      7.58. Тоног төхөөрөмжийн өртөгт түүний зах зээлийн үнэ, баталгаат хугацаанд
шаардагдах сэлбэг хэрэгслийн өртөг, сав, баглаа боодлын өртөг, борлуулагч,
зуучлагч байгууллагын үйлчилгээний болон тээврийн зардал, иж бүрдүүлэлт,
бэлтгэл агуулахын зардал, тоног төхөөрөмжийн өртөгт тусгагддаг бусад зардлууд
хамаарна.

               Тоног төхөөрөмжийг бэлтгэх нэгдсэн (зах зээлийн) үнэ

      7.59. Барилгын төсвийн баримт бичигт тоног төхөөрөмжийн өртгийг
тодорхойлоход үндэслэсэн бэлтгэн нийлүүлэгчээс олж авсан үнийг хянан үзнэ. Тоног
төхөөрөмж олж авах үнийг өөрийн болон гадны орны тоног төхөөрөмж бэлтгэн
нийлүүлэгчдийн санал болгож буй үнийн мэдээллийг үндэслэн тодорхойлж болно.



                                                                           37
      7.60. Тоног төхөөрөмжийн төсөвт өртөгт, ашиглалтын баталгаат хугацааны
туршид тоног төхөөрөмжийн найдвартай ажиллагааг хангахад шаардагдах сэлбэг
хэрэгслэлийг олж авах зардлыг тооцдог. Сэлбэг хэрэгслэлийн тоо, нэр төрлийг тоног
төхөөрөмжийн техникийн баримт бичигт тулгуурлан тодорхойлно. Сэлбэг
хэрэгслэлийг тоног төхөөрөмж нийлүүлэлтийн иж бүрдэлд оруулж, өртгийг нь тоног
төхөөрөмж олж авах үнэд тусгаж өгнө.

    Сэлбэг хэрэгслэлийн өртөг тогтоох баримт бичиггүй үед тоног төхөөрөмжийн
бөөний үнийн дүнгээс 2% хүртэлх хэмжээгээр тооцож болно.

     7.61. Хэрвээ сав баглаа боодлын өртөг нь тоног төхөөрөмж олж авах үнэд
тусгагдаагүй бол төсвийн баримт бичигт тоног төхөөрөмжийн бөөний үнийн дүнгээс
0,1-ээс 1,5% хүртэл хувиар нэмж тооцож оруулна.

     7.62. Тоног төхөөрөмжийг бэлтгэн нийлүүлэгч байгууллагаас барьж буй үйлдвэр,
барилга, байгууламжийн объектын дэргэдэх агуулах буюу угсралтын байранд нь
хүргэж өгөх хүртэлх тээвэрлэх зардлыг тоног төхөөрөмжийн ангиллаар, бохир
жингээр нь , ачаа тэвээрлэлтийн хүчин төгөлдөр мөрдөж буй тарифаар тооцно.

    Тээврийн зардлыг тодорхойлоход үндэслэх үзүүлэлтүүд нь :

      - Тоног төхөөрөмжийг олж авах үнэд тусгагдсан франкын төрөл;
      - Ачуулахаар товолсон газар болон хүлээн авах газар (төмөр замын өртөө,
онгоцны буудал), зай хэмжээ;
      - Тоног төхөөрөмжийг төмөр замын өртөө (онгоцны буудал,)-нөөс бэлтгэн
нийлүүлэгч хүртэл хүргэж өгөх нөхцөл (тээврийн хэрэгслэлийн төрөл, тээж хүргэх
үнэ, тээвэрлэлтийн зай);
      - Тоног төхөөрөмжийн тодорхойлолт        ачааны зэрэг (тээвэрлэх өртөгт
нөлөөлдөг бусад үзүүлэлтүүд овор хэмжээ болон бусад) түүнд зориулсан тариф

     Тоног төхөөрөмжийн тээврийн зардлыг тодорхойлох боломжгүй үед тоног
төхөөрөмжийн бөөний үнээс ачааны төрлөөс хамруулан 3-6% хэмжээгээр тооцож
болно.

      7.63. Тоног төхөөрөмжийг олж нийлүүлэх нэмэгдлийг тоног төхөөрөмжийн
бөөний үнээс 5% хүртэл хэмжээгээр тооцно. Тоног төхөөрөмжийн иж бүрдүүлэлтийг
хийж байгаа бол 6% хүртэл хэмжээгээр тооцно.

      7.64. Бэлтгэл агуулахын зардалд агуулахад тоног төхөөрөмжийг хүлээн авах,
бүртгэх, байрлуулах, хадгалах, шалгах угсралтанд бэлтгэх, угсралтанд
шилжүүлэхтэй холбогдсон зардлуудыг хамруулна. Объектын дэргэдэх агуулахын
зардлыг тоног төхөөрөмжийн төсөвт өртгөөс 1 хүртэл хувиар тооцно.

      7.65. Тоног төхөөрөмжийн өртөгт түүнийг бэлтгэх болон суурилуулах техникийн
нөхцөлтэй холбогдсон дараах зардлыг тусад нь тооцож оруулж болно.
    - Тоног төхөөрөмжийн өртөгт үндсэн тоноглолд зориулсан үйлдвэрлэлийн эд
хогшил, багаж хэрэгсэл, технологийн тоноглол бэлтгэх
    - угсралтын ажил гүйцэтгэхэд тусгай нөхцөл, шаардлагыг             биелүүлэх
үйлдвэрлэгч болон тусгай мэргэжлийн байгууллагаар угсралтын ажлыг удирдуулах

                                                                           38
     - Салангид зангилаа, деталь хэсэг хэлбэрээр бэлтгэгч үйлдвэрээс ачуулсан
(угсралтын ажлын бүрэлдэхүүнд орж буй бэлтгэл ажлаас хасагдсан) том овор
хэмжээний болон хүнд жингийн тоног төхөөрөмжийг угсрах нөхцөлд урьдчилан
бэлтгэх (гүйцээж угсрах болон өргөтгөж угсрах);
    - Захиалагчийн агуулахад хадгалсан нөхцөл буюу баталгаат хугацаа
зөрчигдсөнтэй холбогдсон тоног төхөөрөмжийн угсралтын өмнөх хяналт шалгалт;
    - Стандарт болон салбарын норм байхгүй тусгай техникийн нөхцлөөр тус тусад
нь салангид бэлтгэж буй тоног төхөөрөмжийг тусгах;
    - Нарийн нийлмэл төвөгтэй тоног төхөөрөмжийн ажлыг гүйцэтгэх буюу томоохон
овор хэмжээтэй, хүнд жингийн техникийг угсрахад зориулсан зайлшгүй шаардлагатай
салангид байдлаар ашиглагдах тусгай тоноглолыг бэлтгэх.

     7.66. Тоног төхөөрөмжийн угсралтын ажлыг удирдан гүйцэтгэхтэй холбогдсон
бүх зардлыг тусгай тооцоогоор тооцно.
     Тоног төхөөрөмжийг угсрахын өмнө бэлтгэх, хянаж шалгах , салангид тоног
төхөөрөмж, угсралтын тусгай тоноглолыг бэлтгэх ажлын өртгийг төсвийн тооцоогоор
тодорхойлно.

      7.77. Төсвийн тооцоонд шинэчлэл, өргөтгөл хийж байгаа үйлдвэр, шинээр
баригдаж буй барилга, байгууламжийн үндсэн тоноглолд зориулагдсан зайлшгүй
шаардлагатай үйлдвэрлэлийн болон аж ахуйн эд хогшил, багаж хэрэгслэлийн
өртгийг зураг төслийн өгөгдлийн дагуу тооцно.

      7.78. Төсвийн баримт бичигт технологийн зориулттай тоноглол болон
үйлдвэрлэлийн эд хогшилд зориулсан багаж, хэрэгслэл, механизмыг олж авахад
шаардагдах хөрөнгийн хэмжээг “тоног төхөөрөмж”-ын, тавилга эд хогшлийг тооцвол
“бусад зардал”-ын төсөвт өртгийн бүлэгт тооцож тусгана.

      7.79.Олон нийт, захиргаа аж ахуйн зориулалттай барилга байгууламжид
зориулагдсан тоног төхөөрөмж,   эд хогшлын төсөвт өртгийг тоног төхөөрөмж
угсралтын төсвийн нөөцийн нормын ашиглаж тогтоогдсон журмын дагуу урьдчилан
тооцно.

                    Барилгын өртгийн нэгдсэн төсвийн тооцоо

      7.80. Зураг төсөлд тусгагдсан барилга, байгууламж буюу түүнийг ашиглалтанд
өгөх ээлжид шаардагдах хөрөнгийн төсөвт хэмжээ (лимит)-г барилгын өртгийн
нэгдсэн төсвийн тооцоогоор тодорхойлно. Барилгын өртгийн нэгдсэн төсвийн тооцоо
нь барилгын санхүүжилтийн эх үүсвэрийг буй болгох, хөрөнгө оруулалтын зохист хэм
хэмжээг тодорхойлох үндэс болно.

      7.81.Нэгдсэн төсвийн тооцоог энэ дүрмийн 3-р хавсралтанд үзүүлсэн 6-р
загварын дагуу     гүйцэтгэнэ.   Нэгдсэн төсвийн тооцооны маягтад барилга
байгууламжийн объектын төсвийг лимитчлэгддэг болон тусад нь тооцдог зардлын
дүнгүйгээр, мөрөөр оруулна. Барилга байгууламжийн өртгийн төсвийн тооцоонд
тусгагдсан төсвийн баримт бичгийн дугаараар зүүлт хийнэ. Тухайн зураг төслийн
объект бүрийн “нийт төсөвт өртөг”, “бусад зардал”, “тоног төхөөрөмж,”, “барилгын
ажил”- ын төсөвт өртгийг тодорхойлж нэгдсэн төсвийн тооцоонд тусгана.


                                                                          39
      7.82. Барилгын нэгдсэн төсвийн тооцоог тухайн үеийн үнийн түвшингээр
гүйцэтгэнэ.

      8.83. Үйлдвэрлэлийн болон орон сууц-иргэний барилгын өртгийн нэгдсэн
төсвийн тооцоог дараах бүлгүүдээр хуваарилна.
     1. “Барилгын талбай бэлтгэх”
     2. “Барилгын үндсэн объект”
     3. “Туслах болон үйлчилгээний зориулалттай объектууд”
     4. “Эрчим хүчний аж ахуйн объектууд”
     5. “Тээврийн аж ахуй болон холбооны объектууд”
     6. “Гадна инженерийн шугам сүлжээ болон барилга байгууламж”
     7. “Талбайн тохижилт болон зүлэгжүүлэлт”
     8. “Түр барилга болон байгууламж”
     9. “Бусад ажил болон зардал”
     10. “Баригдаж буй үйлдвэрийн захиалагч-барилга бариулагчийн албаны
(техникийн хяналтын) зардал”
     11. “Ашиглалтын хүний нөөцийг бэлтгэх”
     12. “Төсөл болон хайгуулын ажил, авторын хяналт”

     Иж бүрэн цогцолборын хувьд хэд хэдэн объектуудаар тохирох анги хэсгээр
бүлгийг дотор нь ангилж болно.

      7.84. Нийтийн аж ахуй, нийгэм, соёлын зориулалттай объект орон сууцны
барилгын их засварын нэгдсэн төвсийн тооцоогоорх хөрөнгийг дараах бүлгээр
хуваарилна.
     1. “Их засварын талбай бэлтгэх”
     2. “Үндсэн объект”
     3. “Туслах болон үйлчилгээний зориулалттай объектууд”
     4. “Гадна шугам сүлжээ болон байгууламж (ус хангамж, ариутгах татуурга,
дулаан хангамж, хийн хангамж гэх мэт)
     5. “Талбайн тохижилт болон зүлэгжүүлэлт”
     6. “Түр барилга болон байгууламж”
     7. “Бусад ажил болон зардал”
     8. “Техникийн хяналт”
     9. “Төслийн болон хайгуулын ажил, авторын хяналт”

     Нэгдсэн төсвийн тооцооны тохирох бүлгээр ажил болон зардал, объект байхгүй
тохиолдолд тухайн бүлгийг алгасах бөгөөд дараагийн бүлгийн дугаар өөрчлөгдөхгүй.

      7.85.Нэгдсэн төсвийн тооцоог ерөнхий гүйцэтгэгч барилга угсралтын
байгууллага, түүнд оролцогчдын тооноос үл хамааруулан бүхэл барилгаар нь
гүйцэтгэнэ.

     7.86. Нэгдсэн төсвийн тооцоонд тайлбар бичгийг боловсруулж зураг төслийн
бүрэлдэхүүнд оруулж батлуулна.

     Тайлбар бичигт дараах зүйлийг тусгасан байна:

    - Барилгын байршил;

                                                                          40
     - Барилгын төсвийг      боловсруулахад хэрэглэсэн        төсвийн норматив,
каталогийн жагсаалт, ажлын зургийн шифр;
     - Зураг төслийн ерөнхий гүйцэтгэгч байгууллагын нэр (гүйцэтгэгч нь тодорхой
тохиолдолд);
     - Нэмэгдэл зардлын норм, төсөвт ашгийн норматив;
     - Тухайн барилгын ажлын төсөвт өртгийг тодорхойлох онцлог;
     - Тухайн барилгын тоног төхөөрөмж болон түүнийг олж авах, угсрах, төсөвт
өртгийг тодорхойлох онцлог;
     - Тухайн барилгын хөрөнгийг нэгдсэн төсвийн тооцооны 8-12-р бүлгээр
тодорхойлох онцлог;
     - Тухайн барилгад өртгийг тодорхойлсон журмын тухай бусад мэдээлэл
     - Төсөв зохиосон компани, төсөвчний хаяг, утас, регистр,
     - Төсөв зохиосон огноо

       7.87. Барилгын өртгийн нэгдсэн төсвийн тооцоог (4-8 баганаар) дараах
дүнгээр:
     - бүлэг бүрээр (бүлэг нь дотроо хэсэгтэй бол хэсэг бүрээр) 1-7, 1-8, 1-9, 1-12
бүлгийн нийлбэр дүнгээр гүйцэтгэнэ. Дараа нь магадлашгүй ажил болон зардлын
хөрөнгийн нөөц хэмжээг нэмж тооцно.
     - их засварын нэгдсэн төсвийн тооцоог бүлэг бүрээр, 1-5, 1-6, 1-7, 1-9 бүлгийн
нийлбэр дүнгээр гүйцэтгэнэ. Дараа нь магадлашгүй ажил болон зардлын хөрөнгийн
нөөц хэмжээг нэмж тооцно.

                      1-р бүлэгт багтдаг хөрөнгийг тодорхойлох
                             “барилгын талбайг бэлтгэх”

     7.88. 1-р бүлэг “барилгын талбай бэлтгэх”-т барилгажих талбайг олж авах
болон эзэмшихтэй холбогдсон ажил болон зардалд шаардагдах хөрөнгийн хэмжээг
тусгана. Үүнд:
     - Харъяалагдах газрыг олж авах, архитектур-төлөвлөлтийн даалгаварыг /эскиз/
гүйцэтгэх болон баригдах барилгын улаан шугамыг тавих (тооцооны үндсэнд
тодорхойлно);
     - Барилга, байгууламжийг үндсэн тэнхлэгээр нь ялгаж заагласан тэмдэг тавих,
тэмдэглэсэн тэмдэг болон цэгээр бэхлэх;
     - Барилгажих талбай, инженерийн шугам сүлжээ, байгууламж, замыг шилжүүлэх
мод, хөрсний үржил шимтэй үеийг хуулах хадгалах шинэчлэн байгуулах, буулгах
орон сууцны барилгаас оршин суугчдыг шилжүүлэн суурьшуулах зэрэг бусад саад
болж буй зүйлээс барилгын талбайг чөлөөлөх;
     - Байгууллага, хувь хүний буулгах (шилжүүлэх) барилга болон таримал мод,
ургамлын өртгийн нөхөн төлбөр;
     - Барилгын талбайг хатаах, ус ашиглалтыг зогсоох буюу нөхцлийг нь өөрчлөх,
хүрээлэн байгаа орчныг хамгаалах болон барилгын таатай бус нөхцлийг арилгахтай
холбогдсон бусад арга хэмжээг барилгажих талбай дээр хэрэгжүүлэх;
     - Барилгад зориулсан газрын төлбөр барилгын явцад төлөгдсөн газрын татвар
     - Барилга байгууламжийг зам харилцааны болон инженерийн шугам сүлжээтэй
холбоход тавигдах шаардлага, техникийн нөхцөл, зайлшгүй зохицуулах төслийн
шийдлийг хэрэгжүүлэхээр нийтийн аж ахуйн болон ашиглагч байгууллагуудаар
гүйцэтгүүлэх ажил (үйлчилгээ)-ын хөлс төлөхтэй холбогдсон зардлууд;


                                                                             41
     - инженерийн шугам сүлжээний техникийн нөхцөл авах үйл ажиллагаатай
холбогдсон зардлууд;
     - Барилгын талбайд түүх соёлын зүйлсийн болон, архелогийн малтлага хийхтэй
холбогдсон зардал;
     - Барилга байгууламж барихтай холбогдон түр хугацаагаар эзэмшүүлсний
улмаас үүсэх хохиролыг тооцон газар ашиглагч, газар эзэмшигч болон түрээслэгчид,
газар өмчлөгчид төлөх нөхөн төлбөр.

      7.89. 1-р бүлэгт багтаж буй ажлын өртгийг хүчин төгөлдөр мөрдөж буй хууль
эрх зүйн баримт бичиг, норм, үнэлгээ болон төслийн ажлын тоо хэмжээг үндэслэн
тодорхойлно. Барилгын өртгийн нэгдсэн төсвийн тооцооны 1-р бүлэгт тооцдог
тодорхой төрлийн зардлын хэмжээг хэрхэн тодорхойлох зөвлөмжийг энэхүү
аргачлалын 6-р хавсралтанд үзүүлсэн.

                   2-7 дугаар бүлгээр барилгын өртгийг бүрдүүлэх

      7.90. 2-р бүлэг “барилгын үндсэн объектууд”-т барилга байгууламж болон
үндсэн үйлдвэрлэлийн зориулалттай барилга объектуудын төсөвт өртөг багтана.

    7.91. 3-р бүлэг “туслах болон үйлчилгээний зориулалттай объектууд”-т туслах
болон үйлчилгээний зориулалттай объектуудын төсөвт өртөг багтана.

      7.92   4-7-р бүлэгт, тухайн бүлгийн нэртэй тохирсон объектуудыг багтаана.

                      Түр барилга болон байгууламжид шаардагдах
                          төхөөрөмжийн хэмжээг тодорхойлох

     7.93   8-р бүлэг “түр барилга болон байгууламж”-т титулын түр барилга,
байгууламжыг барих болон задалж буулгахтай холбогдон гарах хөрөнгийг тусгана.
(барилга угсралтын ажлыг гүйцэтгэх болон барилгын ажиллагсдын үйлчилгээнд
шаардагдах үйлдвэрлэлийн, агуулахын, туслах, орон сууцны болон олон нийтийн
зориулалттай түр барилга байгууламж)

    7.94    Титулын түр барилга, байгууламжид хамрагддаг ажил болон зардлын
жагсаалтыг энэхүү аргачлалын 4-р хавсралтанд үзүүлсэн.

    7.95    Титулын барилга байгууламжийг босгоход урьдчилан зориулагдсан
хөрөнгийн хэмжээг дараах байдлаар тодорхойлно. Үүнд:

  -    Шаардагдах титул-ын түр барилга байгууламжтай холбогдсон барилга зохион
       байгуулах төсөл (БЗТ)-ийн үзүүлэлтүүдэд үндэслэсэн тооцоогоор;
  -    Түр барилга байгууламжийг барих зардлын төсвийн нормоор тодорхойлж, 6-р
       загварын (4, 5, 8) баганад хөрөнгийн дүнг тусгана.

                      “Бусад ажил болон зардал”- бүлэгт тусгагддаг
                            хөрөнгийн хэмжээг тодорхойлох

    7.96  Нэгдсэн төвсийн тооцооны 9 (7) бүлэг “бусад ажил болон зардал”-т
барилга барих (засварлах)-д шаардагдах бусад ажил болон зардлын үндсэн

                                                                             42
төрлөөрх хөрөнгийг энэхүү дүрмийн    8-р хавсралтыг ашиглан тухайн үеийн үнээр
тооцож тусгана.

    7.97   Барилгын өвөрмөц нөхцлийн хувьд 9 (7) бүлгийн бусад зардлын өөр
төрлөөр тооцож болно.

    7.98    Шаардлагатай тохиолдолд (9) бүлгийн зардлыг “гүйцэтгэгчийн зардал”
болон “захиалагчийн зардал”-аар нь ангилана. Зардлын хэмжээг гүйцэтгэгчийн
хийсэн тооцоог үндэслэн захиалагч гүйцэтгэгч тохирно.

     7.99   Захиалагчийн    болон техникийн хяналтанд шаардагдах хөрөнгийн
хэмжээг 7 болон 8-р баганад тусгана. Зөвлөх үйлчилгээг гэрээний дагуу зөвлөх
компани, хувь хүнээр гүйцэтгүүлэх тохиолдолд “Зөвлөх үйлчилгээний дүрэм”-ийн
дагуу зардлыг нэгдсэн төсвийн тооцооны 1-7 дугаар бүлгийн дүнгээс 5 хүртэл хувиар
тооцож 7 болон 8-р баганад тусгах ба Захиалагчийн болон техникийн хяналтанд
шаардагдах хөрөнгийн хэмжээтэй давхардуулан тооцохгүй.

     7.100 11-р бүлэг “ашиглалтын хүний нөөцийг бэлтгэх”-т шинээр баригдаж
байгаа болон шинэчлэлт хийгдэж буй үйлдвэрийн ашиглалтын хүний нөөцийг
бэлтгэхэд шаардагдах хөрөнгийг 7 болон 8 дугаар баганад тусгана. Зардлын
хэмжээг дараах үзүүлэлтүүдийг үндэслэн тодорхойлно. Үүнд:
   - Сургалтын төв, курс-сургалтын комбинат, мэргэжлийн сургалт үйлдвэрлэлийн
      төв, сургалтын полигон, адилтгах үйл ажиллагаатай үйлдвэрийн газарт шууд
      сургахаар төлөвлөгдсөн ажилчдын мэргэжлийн бүтэц болон тоо;
   - Сургалтын хугацаа;
   - Ажилчдын онолын болон үйлдвэрлэлийн сургалтанд шаардагдах зардал;
   - Сурч байгаа ажилчинд олгох цалин (тэтгэмж);
   - Суралцагсдын сургалтын байранд (дагалдан ажиллах) очих, ирэх замын
      зардал;
   - Төлөвлөгдсөн хүний нөөцийг бэлтгэхтэй холбогдсон бусад зардлууд.

     7.101 12-р бүлэг “зураг төсөл-хайгуулын ажил, зохиогчийн хяналт”-т дараах
ажлуудыг гүйцэтгэхтэй холбогдон гарах хөрөнгийн хэмжээг (7 болон 8 баганаар)
тусгана. Үүнд:
    - Барилгын инженер хайгуулын ажлын зардал БНбД дагуу тооцно
    - Зураг төслийн ажлын зардал БД 81-16-2007-ын дагуу тооцно
    - Барилгад зохиогчийн хяналтыг БД 81-16-2007- ын дагуу гүйцэтгэх ба
        захиалагчийн зардлын 20 хүртэл хувийг зарцуулна.
    - Төслийн өмнөх болон төслийн баримт бичигт шүүлт (экспертиз) хийх зардлыг
        “Áарилга байгууламжийн зураг төсөл боловсруулах, зөвшилцөх, магадлал
        хийх дүрэм”-ийн дагуу гүйцэтгэх ба захиалагчийн зардлын 20 хүртэл хувийг
        хийх журам”-ын дагуу гүйцэтгэх ба
     7.102 Барилгын зураг төсөл болон инженер хайгуулын ажлын өртөгт үнийн
өөрчлөлтийн индексийг (батлагдсан журмаар) тооцож болно.
     7.103 Барилгын өртгийн нэгдсэн төсвийн тооцоонд барилгын явц буюу
гүйцэтгэлийн ажлын баримт бичгийг боловсруулах үед үүссэн хэрэгцээ, зардлыг
нөхөн төлөхөд зориулагдсан магадлашгүй ажлын          зардалд шаардагдах нөөц
хөрөнгийг тусгадаг.


                                                                           43
     7.104 Магадлашгүй ажлын зардлын хөрөнгийн хэмжээг 1-12 (1-9 их засварын
объектоор) бүлгийн дүнгээс нийгмийн хүрээний зориулалттай барилга байгууламж,
инженерийн шугам сүлжээнд 2% хувиар, үйлдвэрийн зориулалттай объектод 3%-
хувиар тодорхойлж, 4-8 баганаар хуваарилж тодорхой мөрөөр ялгаж харуулна.

    7.105 Магадлашгүй ажлын зардлын нөөц хөрөнгийг дараах хүчин зүйлстэй
холбогдсон нэмэгдэл зардлын нөхөн төлбөрт зориулна. Үүнд:

       - Боловсруулагдсан зураг төсөл батлагдсаны дараа, ажлын зургаар ажлын
хэмжээг тодотгосон тодотгол;
       - Төслийн баримт бичиг батлагдсаны дараа илрүүлсэн төсвийн арифметик
болон бусад алдаа;
       - Ажлын баримт бичгийн төслийн шийдлийн өөрчлөлт гэх мэт.

     Тогтоогдсон хатуу үнэтэй гэрээгээр гүйцэтгэсэн ажлын тооцоонд магадлашгүй
ажлын зардлын нөөц хөрөнгийн хэмжээг гүйцэтгэсэн ажлыг хүлээн авах актаар
тодорхойлно. Барилга (засвар)-ын ажлыг гүйцэтгэх явцад илэрсэн нэмэгдэл ажлын
төсөв боловсруулах үед магадлашгүй ажил болон зардлын нөөц хөрөнгийг
тооцохгүй.
         Шинэ нормативыг мөрдөхтэй холбогдон гарах зардлыг нөхөн төлөх
         хөрөнгө
    Нэгдсэн төсвийн тооцоонд төслийн баримт бичиг батлагдсаны дараа, шинээр
батлагдсан нормативыг мөрдөхтэй холбогдон гарах зардлыг нөхөн төлөх нэмэгдэл
хөрөнгийн хэмжээгээр барилгын өртгийн өөрчлөгдсөн дүнг тусгай мөрөөр үзүүлнэ.

           Нэгдсэн төсвийн тооцооны дүнгээс урьдчилан тооцдог хөрөнгө

    7.106 Барилгын өртгийн нэгдсэн төсвийн тооцооны дүнгээс тооцогдох
зардлууд Үүнд :

         Буцах хөрөнгө тооцогдох зардал:

-   Түр барилга болон байгууламжийг задалж буулгаснаас гарах материалыг
    борлуулсан ;
-   Барилга болон тоног төхөөрөмжийн угсралтыг гүйцэтгэж байгаа гадаадын
    ажилтанд зориулсан орон сууцны болон албаны байрыг тохижуулахад олж авсан
    тавилга, тоног төхөөрөмж, эд хогшил борлуулах;

     Буцах хөрөнгийн хэмжээг объектын болон нэг бүрчилсэн ажлын төсвийн
тооцоонд харуулсан буцах зардлын дүнгээс салгаж, нэгдсэн төсвийн тооцооны
дүнгээс тооцно.

     7.107 Хөрөнгө оруулалтын чиглэлээр хөрөнгө хуваарилалтын тооцооны санал
бэлтгэсэн бол барилгын өртгийн нэгдсэн төсвийн тооцооны тайлбар бичгийн бүтцэд
оруулна.

                               Нэмэгдсэн өртгийн татвар

                                                                        44
    7.108 Нэмэгдсэн өртгийн татварын хөрөнгийн хэмжээг барилга угсралтын
ажлын төсөвт өртгөөс хуульд заасан хувь хэмжээгээр тооцож, “НӨАТ-ын төлбөрөөрх
зардлыг хаах хөрөнгө” нэрээр 4-8 баганад тусдаа мөрөөр харуулна.

                   Тусгай төрлийн зардалд хөрөнгө хуваарилах

     7.109 Барилгын байгууллагын хүчээр архитектур-уран сайхны шийдэл
(бүтээл)-ийг хэрэгжүүлэхтэй холбогдсон ажлыг гүйцэтгүүлэхэд шаардагдах хөрөнгийг
төсөлд тусгагдсан ажлаар тусад нь боловсруулсан, нэг бүрчилсэн ажлын төсвийн
тооцоог үндэслэн барилгын өртгийн нэгдсэн төсвийн тооцоо, обьектын төсвийн
тооцооны 4 баганад тусгана.

     7.110 Мэргэжлийн байгууллагын хүчээр гүйцэтгэх уран сайхны бүтээлийг
барилгын обьектод байрлуулахад шаардагдах хөрөнгийг адилтгах журмаар тооцож
төсвийн баримт бичгийг “Бусад ажил” 7-р баганад тусгана. Суурилуулсан уран
сайхны бүтээл болон өрөөний дотор талын тохижилтын хэрэгслэл болох гоёлын-
хавсарга урлагийн эдэлхүүн (зураг, баримал, ваар, гоёлын ахуйн хэрэгслэл гэх
зэрэг), түүнчлэн барилга байгууламжийн дотор сул чөлөөтэй байрлуулдаг бусад
хэрэгслэлүүд (тавилга, шалны болон ширээний гэрэлтүүлэгч, цаг, хивс, хөшиг гэх
зэрэг)-ийн өртгийг нэгдсэн төсвийн тооцооны “Тоног төхөөрөмж, тавилга болон эд
хогшил” бүлэгт тусгана.

     7.111 Зураг төслийн ажлын хүрээнд тодорхойлогдсон туршилт тохируулалтын
ажлыг хоосон явалтаар гүйцэтгэхэд шаардагдах зардлыг нэг бүрчилсэн төсвийн
тооцоонд үндэслэн тодорхойлж нэгдсэн төсвийн тооцооны “Бусад ажил болон
зардал” 9-р бүлгийн 7 болон 8 баганад тусгана. Туршилт тохируулгын “хоосон
явалтаар” гүйцэтгэх ажилд шаардагдах хөрөнгийн хэмжээг, адилтгах обьектын
үзүүлэлтэд үндэслэн захиалагч (хөрөнгө оруулагч)-тай тохирсон хэмжээгээр төслийн
байгууллага урьдчилан тогтооно.

     7.112 Туршилт тохируулгын ажлын “ачаалагдсан явалт”-ын зардлыг нэг
бүрчилсэн ажлын төсвийн тооцоог үндэслэн тодорхойлно. Төсвийн баримт бичгээр
тооцсон зардлыг “Ашиглалтанд оруулах үйлдвэр, барилга болон байгууламжийн
нэгдсэн төсөв” 4-р бүлэгт тусгаж, ашиглагч байгууллагын үндсэн үйл ажиллагааны
тооцоогоор санхүүжүүлнэ.

     7.113 Туршилт тохируулгын ажлыг гүйцэтгэх төсөвт өртгийг 3-р хавсралтын 8
загвараар бүрдүүлнэ.




                                                                   ХАВСРАЛТ-1


                                                                          45
       БАРИЛГЫН ЭДИЙН ЗАСГИЙН НОРМАТИВ БАРИМТ БИЧИГ

                  Цогцолбор 80. Барилгын эдийн засаг

Д/
      Шифр         Нэр                                        Шийдвэр
д
                        БАРИЛГЫН НОРМ БА ДҮРЭМ
                                                                БНМАУ-
                                                                 ын
                                                            төлөвлөгөө
                                                               эдийн
                        Барилга байгууламжийг барих
       БНбД                                                   засгийн
1                        хугацааны норм, түүнийг хэрэглэх
     1.04.03-88                                                улсын
                         дүрэм
                                                               хороо.
                                                              УБХ-ны
                                                             1988 оны
                                                               445/93
                        Барилгад оруулах хөрөнгө               УТК-ийн
2                        оруулалтын үр ашгийг тодорхойлох    1987 оны
                         заавар                               тогтоол
                        Барилгын байгууллагын цалин
3                        хөлсний системийн үлгэрчилсэн
                         заавар
                        Барилга угсралтын ажлын өөрийн
4
                         өртгийг тодорхойлох заавар
                                                        ДБСайд
                                                      ын 2004
                  Барилгын ажлын зэрэгцүүлэх үнийн
5                                                     оны 123
                    индекс боловсруулах аргачлал
                                                       дугаар
                                                       тушаал
                                                         БХБС-
                                                      ын 2006
                  Барилгын нэгж хүчин чадлын төсвийн
6                                                     оны 111
                    жишиг үнэлгээ
                                                       дүгээр
                                                       тушаал
                                                        ЗТБХБС
                                                      -ын 2009
                  Барилга, байгууламжийн нэгж хүчин
7                                                      оны 85
                    чадлын төсөвт өртөг тооцох журам
                                                       дугаар
                                                       тушаал
     БАРИЛГЫН ДҮРЭМ БА БУСАД ЗӨВЛӨМЖИЙН БАРИМТ БИЧИГ
                  Норм, нормативын нэгж байхгүй
                 УДИРДЛАГЫН БАРИМТ БИЧИГ
                  Норм, нормативын нэгж байхгүй

                  Цогцолбор 81.Үнэ бүрдэл ба төсөв



                                                                      46
        1.1.1.1 Д
         Шифр
         /          Нэр                                             Шийдвэр
         д
     БАРИЛГЫН НОРМ БА ДҮРЭМ
                                                                   УБХ-ны 1987
                          Барилгын материал эдлэл, бүтээцийн
1.     БНбД IY-3-87                                                оны 20 дугаар
                           үнийг тодорхойлох, хэрэглэх дүрэм
                                                                      тогтоол
                                                                    ДБХ Сайдын
                          Барилгын нэмэгдэл зардлын төсвийн
2.                                                                   1998 оны 9
                           норм
                                                                  дугаар тушаал
                          Тоног    төхөөрөмжийн    угсралтын      УБХ-ны 1988
3.    БНбД IY-13-88        ажлын төсвийн суурь норм зохиох ба      оны 52 дугаар
                           хэрэглэх дүрэм                             тогтоол
                                                                   ДБС-ын 2004
                          Төсвийн томсгосон    норм,   үнэлгээ
4.    БНбД 81-88-04                                               оны 176 дугаар
                           боловсруулах дүрэм
                                                                       тушаал
                          Барилгын бүтээц, ажлын төрлөөр
                                                                 ДБС-ын 2002
                           төсвийн     суурь    норм     түүний
5.    БНбД 81-10-02                                             оны 164 дүгээр
                           хавсралтуудыг          боловсруулах,
                                                                    тушаал
                           хэрэглэх дүрэм
                          Барилгын бүтээц ажлын төрлөөр ДБС-ын 2004
6.    БНбД 81-10-04        суурь норм боловсруулах, хэрэглэх оны 176 дугаар
                           дүрмийн нэмэлт өөрчлөлт                  тушаал
                                                                   ДБХ-ийн
                          Прейскурант боловсруулах, хэрэглэх Сайдын 1995
7.    БНбД IY-14-89
                           дүрэм                                оны 273 дугаар
                                                                    тушаал
                                                                ДБХС-ын 1998
                          Барилгын төсөв зохиох заавар
8.     БНбД 81-2-98                                             оны 200 дугаар
                                                                    тушаал
                                                                 ДБС-ын 2003
                          Барилга,     сантехникийн     ажлын
9.    БНбД 81-02-03                                             оны 113 дугаар
                           төсвийн суурь нормын нэмэлт №1
                                                                    тушаал
                                                                БХБС-ын 2006
                          Барилга,     сантехникийн     ажлын
10. БНбД 81-02-05                                                оны 21 дүгээр
                           төсвийн суурь нормын нэмэлт №2
                                                                    тушаал
                          Барилга,    сантехник,   цахилгааны БХБС-ын 2008
11. БНбД 81-02-08          ажлын төсвийн суурь нормын нэмэлт оны 55 дугаар
                           №3                                       тушаал
                                                                БХБС-ын 2006
                          Барилга,     сантехникийн     ажлын
                                                                оны 142 дугаар
                           төсвийн суурь норм
                                                                    тушаал

12. БНбД 81-01-06         Газар шорооны ажил                      БХБС-ын 2006
                                                                  оны 142 дугаар
13. БНбД 81-03-06     Өрөмдлөг, тэсэлгээний ажил                     тушаал
                      Гадсан суурийн ажлын төсвийн суурь
14. БНбД 81-05-06
                      норм

                                                                            47
                           Бетон ба төмөр бетон цутгамал
15. БНбД 81-06-06
                           бүтээцүүдийн ажил
                           Бетон ба төмөр бетон угсармал
16. БНбД 81-07-06
                           бүтээцүүдийн ажил
17.   БНбД 81-08-06        Тоосго ба гулдмай бүтээцийн ажил
18.   БНбД 81-09-06        Төмөр бүтээцийн ажил
19.   БНбД 81-10-06        Модон бүтээцийн ажил
20.   БНбД 81-11-06        Шалны ажил
21.   БНбД 81-12-06        Дээврийн ажлын төсвийн суурь норм
                           Барилгын бүтээц ба тоног
22. БНбД 81-13-06          төхөөрөмжийг зэврэлтээс хамгаалах
                           ажил
                           Хөдөө аж ахуйн барилгад хэрэглэгдэх
23. БНбД 81-14-06
                           бүтээцүүдийн ажил
24.   БНбД 81-15-06        Заслалын ажил
25.   БНбД 81-16-06        Дотор цэвэр усны ажил
26.   БНбД 81-17-06        Дотор бохир усны ажил
27.   БНбД 81-18-06        Дотор халаалтын ажил
28.   БНбД 81-19-06        Салхижуулалт, агаар сэлгэлтийн ажил
29.   БНбД 81-21-06        Гадна цэвэр усны ажил
30.   БНбД 81-22-06        Гадна бохир усны ажил
31.   БНбД 81-23-06        Гадна дулаан хангамжийн ажил
32.   БНбД 81-24-06        Дулаан тусгаарлалтын ажил
33.   БНбД 81-34-06        Үйлдвэрийн зуух яндангийн ажил
                           Барилга байгууламжийн шинэчлэлтийн
34. БНбД 81-35-06
                           ажил
                           Зүлэгжүүлэлт, ой хамгаалах зурвасын
35. БНбД 81-37-06          ажил

                                                                   ДБХ-ийн
                           Аэродромын       барилгын   төсвийн Сайдын 2000
36. БНбД 81-09-00
                             жишиг норм                         оны 188 дугаар
                                                                    тушаал
                                                                 УБХ-ны 1989
                         Гидротехникийн      барилгын    ажлын
37.   БНбД IY-2-89                                               оны 43 дугаар
                          төсвийн суурь норм
                                                                    тогтоол
                         Усны    цооног   өрөмдлөгийн    ажлын
                          төсвийн суурь норм, Ажлын бүтэц,
        БНбД                                                     ДБС-ын 2003
                          хөдөлмөр зарцуулалтын лавлах, машин
38.    81-12-02                                                  оны 13 дугаар
                          цагийн    тооны    лавлах,   Барилгын
                                                                    тушаал
                          материал эдлэл бүтээцийн орц, хүндийн
                          жингийн лавлах
                                                                БХБС-ын 2008
       БНбД 81-12-       Усны    цооног   өрөмдлөгийн    ажлын
39.                                                              оны 26 дугаар
          08*             төсвийн суурь нормын нэмэлт
                                                                    тушаал
                                                                ДБХС-ын 1998
                         Уст цэгийн засвар, шинэчлэлтийн ажлын
40. БНбД 81-03-98                                               оны 266 дугаар
                          төсвийн суурь норм
                                                                    тушаал
                                                                          48
                                                                         ДБХ-ийн
                         Нефтийн бүтээгдэхүүн хадгалах сав,          Сайдын 1999
41. БНбД 81-06-99         тоног төхөөрөмжийн угсралтын ажлын               оны
                          төсвийн суурь норм                            40 дугаар
                                                                         тушаал
                                                                         УБХ-ны
                             Уулын нэвтрэлт, хөрс хуулах ажлын        сайдын 1989
42.   Эмхэтгэл №2
                              төсвийн суурь норм                      оны 43 дугаар
                                                                         тогтоол
                             Түүх, соёлын дурсгалт зүйлийг          ДБХС-ын 2000
43. БНбД 81-01-00             сэргээх засварлах ажлын төсвийн         оны 42 дугаар
                              суурь норм                                 тушаал
                                                                      ТСДЗСЗГ-ын
                             Түүх соёлын дурсгалт зүйлийг сэргээх
                                                                       даргын 1991
44.                           засварлах ажлын төсвийн суурь
                                                                     оны 133 дугаар
                              үнэлгээ
                                                                         тушаал
                             Барилга,    сантехникийн     ажлын
                                                                     БХБС-ын 2008
                              төсвийн суурь нормын       алдааны
45.                                                                  оны 55 дугаар
                              залруулга.   /Нийт   10    эмхэтгэл
                                                                        тушаал
                              боловсруулсан/
                                                                     БХБС-ын 2005
                             Барилга засварын ажлын төсвийн
                                                                     оны 80 дугаар
                              суурь норм
                                                                        тушаал
         БНбД 81-
46.                             Газар шороо, суурийн ажил
           50-05
47.   БНбД 81-51-05             Хана,хамар ханын ажил
48.   БНбД 81-52-05             Хучилтын ажил
49.   БНбД 81-53-05             Шалны ажил
50.   БНбД 81-54-05             Дээврийн ажил
51.   БНбД 81-55-05             Хаалга, цонхны ажил
52.   БНбД 81-56-05             Шат, довжоо пийшингийн ажил
53.   БНбД 81-57-05             Заслал чимэглэлийн ажил
                                                                     БХБС-ын 2005
54.   БНбД 81-58-05             Угсармал төмөр бетоны ажил
                                                                     оны 80 дугаар
      БНбД 81-59-
55.                             Тохижилт, бусад ажил                    тушаал
      05
                                Тогоо,   ус   халаагч,    дулааны
56. БНбД 81-60-05
                                зангилааны ажил
                                Цэвэр ус, дулааны шугам хоолойн
57. БНбД 81-61-05
                                ажил
58.   БНбД 81-62-05             Халаах хэрэгслэлийн ажил
59.   БНбД 81-63-05             Салхивчийн ажил
60.   БНбД 81-64-05             Бохир усны шугам хоолойн ажил
61.   БНбД 81-65-05             Нүх цоолох, ховил гаргах ажил
62.   БНбД 81-70-05             Цахилгааны ажил
                             Тоног төхөөрөмж угсралтын ажлын        УБХ-ны 1988
63.                           төсвийн норм үнэлгээ зохиох ба         оны 52 дугаар
                              хэрэглэх дүрэм                            тогтоол


                                                                               49
                             Цахилгаан    техникийн    тоноглол,
                              хэрэгслэл, хэмжин шалгах багаж,       ДБС-ын 2003
64.   БНбД 81-85-03           автоматикийн            тохируулга,   оны 96 дугаар
                              зүгшрүүлэлтийн ажлын элементийн          тушаал
                              төсвийн норм
                             Дулааны    эрчим    хүчний    тоног
                                                                    ДБС-ын 2003
                              төхөөрөмжийн            тохируулга,
65. БНбД 81-86-03                                                   оны 96 дугаар
                              зүгшрүүлэлтийн ажлын элементийн
                                                                       тушаал
                              төсвийн норм
                             Усан хангамж ариутгах татуургын
                              байгууламжийн           тохируулга,
66. БНбД 81-87-03
                              зүгшрүүлэлтийн ажлын элементийн
                              төсвийн норм
                                                                      БХБ-ын
                             Орон сууц олон нийтийн барилгын       сайдын 1993
      БНбД IY-13-
67.                           бүтээц ба ажлын төрлөөр томсгосон         оны
         93
                              үнэлгээ үзүүлэлт                       23 дугаар
                                                                      тушаал
                              Томсгосон төсвийн суурь үнэлгээ
68.
                              Үүнд:
69.                              Газар шорооны ажил
70.                              Буурь, суурь ажил
                                                                     БХБСайдын
71.                              Хана, хамар хана
                                                                     1993 оны 45
72.                              Хучилт
                                                                       дугаар
73.                              Хаалга, цонх
                                                                       тушаал
                                 Барилгын бүтээцийг уур, уснаас
74.
                                 хамгаалах ажил
75.                              Шат
76.                              Заслал чимэглэл
                                                                    ДБХСайдын
      БНбД IV-14-        Барилга байгууламжийн прейскурант
77.                                                                1995 оны 273
          89              боловсруулах хэрэглэх дүрэм
                                                                  дугаар тушаал
                                                                  ДБХС-ын 1993
                         Барилгын материал бүтээц эдлэлийн
78.                                                               оны 112 дугаар
                          үнийн лавлах
                                                                      тушаал
                         Барилгын       цахилгаан,     холбооны
79.                                                                 ДБСайдын
                          угсралтын төсвийн суурь норм.
                                                                   2004 оны 176
                             Орон сууц, олон нийтийн барилгын
80. БНбД 81-20-04                                                 дугаар тушаал
                             гэрэлтүүлэг
81. БНбД 81-30-04            Цахилгаан дамжуулах шугамын ажил
                             Үйлдвэрийн     барилгын    цахилгаан
82. БНбД 81-38-04
                             угсралтын ажил
83. БНбД 81-39-04            Автомат төхөөрөмжийн ажил
84. БНбД 81-40-04            Барилгын холбоожуулалтын ажил
                                                                  ДБХС-ын 1997
                         Барилгын засварын ажлын материал
85.                                                                оны 78 дугаар
                          бүтээц эдлэлийн үнийн лавлах
                                                                      тушаал


                                                                              50
                   Барилгын машин ашиглалтын нэг машин
                   
                   цагийн үнэ тодорхойлох аргачлал, ДБС-ын 2002
     БНбД 81-23-
86.                машинч механикжуулагчдын салааны оны 316 дугаар
          02
                   бүрэлдэхүүн,     мэргэжлийн       бүтцийн     тушаал
                   норматив
                                                               ДБС-ын 2001
                     Тээврийн хэрэгслийн 1 тн/км-ийн үнэ
87. БНбД 81-24-02                                            оны 316 дугаар
                      тодорхойлох аргачлал
                                                                 тушаал
                     Барилгын      технологийн тээврийн ДБС-ын 2001
88.                   автомашины цагийн болон 1 тн /км- оны 316 дугаар
                      ийн жишиг үнийн тариф                      тушаал
                                                              ДБС-ын 2001
                     Барилга, замын машин ашиглалтын
89.                                                          оны 316 дугаар
                      нэг машин-цагийн жишиг үнэ
                                                                 тушаал
                     Байгалийн хүчин зүйл тус бүрийн        ДБХС-ын 1994
     БНбД IV-13-
90.                   нөлөөг    барилга      байгууламжийн оны 325 дугаар
          95
                      төсөвт өртөгт тусгах илтгэлцүүр            тушаал
   БАРИЛГЫН ДҮРЭМ БА БУСАД ЗӨВЛӨМЖИЙН БАРИМТ БИЧИГ
                     Барилгын зураг төслийн ажлын жишиг
1.                                                           БХБС-ын 2007
       БД 81-16-    үнэ
                                                              оны 40 дүгээр
       00/*2007      Зураг төслийн жишиг үнийг хэрэглэх
2.                                                               тушаал
                    заавар
                                                               ЗТБХБС-ын
                     Жишиг үнийн зарим заалтад нэмэлт
3.                                                             2009 оны 76
                      өөрчлөлт оруулах тухай
                                                             дугаар тушаал
                                                                БХБС-ын
4.   БД 81-103-06    Геодези, зураг зүйн ажлын жишиг үнэ     2006оны 116
                                                             дугаар тушаал
                     Барилгын инженер хайгуулын ажлын        ДБС-ын 2001
5.    БД 81-17-01   жишиг                                    оны 355 дугаар
                        үнэ                                      тушаал
                                                              ДБС-ын 2001
                     Барилгын ажлын тоо хэмжээ, бодох
6.   БД 81-101-01                                            оны 174 дугаар
                      аргачилсан заавар
                                                                 тушаал
                    Барилгын        машины       эзэмшилт, ДБС-ын 2002
9.   БД 81-101-02     ашиглалтын        зардлыг       үнэлэх оны 316 дугаар
                      аргачилсан заавар                          тушаал
                   УДИРДЛАГЫН БАРИМТ БИЧИГ
                     Барилгын зураг төсөл, хайгуулгын
                                                             ДБХС-ын 2000
                      зураглал,    инженерийн      тооцооны
 1 УББ 81-203-00                                             оны 142 дугаар
                      болон төсвийн программ хэрэглэх
                                                                 тушаал
                      журам
                     Тохируулга, зүгшрүүлэлтийн ажлын        ДБС-ын 2003
 2   УББ 81-02-03     төсвийг нөөцийн аргаар зохиох оны 96 дугаар
                      аргачилсан зөвлөмж                         тушаал
                     2001   онтой харьцуулсан барилга
                                                             БХБС-ын 2007
                      угсралтын         ажлын          үнийн
 3                                                            оны 13 дугаар
                      зэрэгцүүлэлтийн     2002-2005      оны
                                                                 тушаал
                      индекс
                                                                        51
                                                                  БХБС-ын 2008
                              Барилга угсралтын үе шатны ажлын
4                                                                 оны 30 дугаар
                               үнийн өсөлтийн 2006 оны индекс
                                                                     тушаал
                                                                   ЗТБХБС-ын
                              Барилга угсралтын үе шатны ажлын
5                                                                  2008 оны 37
                               үнийн өсөлтийн 2007 оны индекс
                                                                  дугаар тушаал


           Цогцолбор 82. Материалын болон түлш эрчим хүчний нөөц

                1.1.1.1.1.1.1.1.1  Д
          Шифр /                          Нэр                      Шийдвэр
                 д
                              БАРИЛГЫН НОРМ БА ДҮРЭМ
                            Барилгын              материалын
                                                                ДБХСайдын 1998
         БНбД 82-01-         зарцуулалтын    норм,   норматив
    1.                                                           оны 271 дугаар
             98              боловсруулах ба хэрэглэх ерөнхий
                                                                    тушаал
                             дүрэм
                                                                ДБСайдын 2002
         БНбД 82-04-
    2                     Өрөмдлөгийн багажийн норм              оны 62 дугаар
             01
                                                                     тушаал
                          Барилга угсралтын ажлын материал     ББМҮЯ-ны 1983
    3.   БНбД Y-1-83       зарцуулалтын үйлдвэрлэлийн норм        оны 42 дугаар
                           тогтоох аргачилсан заавар                 тушаал
                                                                ДБХСайдын 1998
                          Барилгын материал зарцуулалтын
    4.                                                           оны 278 дугаар
                           норм, норматив хэрэглэх дүрэм
                                                                     тушаал
                   Газар шороо, өрөмдлөг, тэсэлгээ,
                       
5. БНбД Y-1-86     гадсан суурийн ажил, цутгамал
                   төмөр бетон, төмөр бүтээц
                  Угсармал бүтээц өргийн ажил,
6. БНбД Y-1-86
                   төмөр бүтээц
                  Заслал дулаан ба ус тусгаарлалт
7. БНбД Y-1-86                                        БАТХУХ-ны 1986
                   үйлдвэрийн зуух яндан
                                                        оны 75 дугаар
                  Модон бүтээц, шал, дээвэр, барил-
                                                       тогтоол, УБХ-ны
                   гын бүтээц ба тоног төхөөрөмжийг
8. БНбД Y-1-86                                        85 дугаар тогтоол
                   зэврэлтээс хамгаалах, хөдөө аж
                   ахуйн барилгын бүтээц
                  Барилга, байгууламжийн шинэчлэлт
                   зүлэгжүүлэлт, гагнуурын ажил орон
9. БНбД Y-1-86
                   сууц, олон нийт, иргэний барилгын
                   цахилгаан гэрэлтүүлэг
                  Сантехник усан хангамж, ариутгах
                                                      УБХ-ны 1987 оны
10. БНбД Y-1-86    татуурга,     дулаан      хангамж,
                                                      85 дугаар тогтоол
                   салхивчийн ажил
   БАРИЛГЫН ДҮРЭМ БА БУСАД ЗӨВЛӨМЖИЙН БАРИМТ БИЧИГ
                                                       ДБСайдын 2002
                  Барилгын    материалын     хаягдал
1.                                                      оны 164 дүгэр
                   хорогдлын норматив тогтоох заавар
                                                           тушаал
                                                                    52
                               Барилгын машины хэрэгцээ тооцох
    2.    БД 82-101-02
                                аргачлал
                               Машин     механизмийн    сэлбэгийн
    3.
                                норм
                                                                        ДБСайдын 2002
                               Барилгын машины шингэн түлшний
    4.    БД 82-102-02                                                  оны 316 дугаар
                                зарцуулалтын норм
                                                                           тушаал
                               Барилга,      замын        машины
                                ашиглалтын засвар, үйлчилгээнд
    5.    БД 82-103-02
                                хэрэглэх    сэлбэг     материалын
                                зарцуулалтын жишиг норм
                                УДИРДЛАГЫН БАРИМТ БИЧИГ
                                 Норм, нормативын нэгж байхгүй
                               Цогцолбор 83. Хөдөлмөрийн нөөц

Д/
           Шифр                              Нэр                         Шийдвэр
д
     БАРИЛГЫН НОРМ БА ДҮРЭМ
                                                                      ДБСайдын 2003
          БНбД 83-              Барилга засварын ажлын хөдөлмөр
1                                                                      оны 238 дугаар
           20а-03                зарцуулалтын нэгдсэн жишиг норм.
                                                                          тушаал
                              Кабелийн    телевиз,    дохиолол,      ДБСайдын 2004
         БНбД 83-29-
2                            домофоны       угсралтын      ажлын       оны 177 дугаар
         04
                             хөдөлмөр зарцуулалтын жишиг норм             тушаал
                             Барилга угсралт, барилга засварын       БХБСайдын 2005
         БнбД 83-90-
3                             ажлын хөдөлмөр        зарцуулалтын       оны 55 дугаар
             05
                              норм боловсруулах дүрэм                     тушаал
                                                                      ДБХСайдын 2000
         БНбД 83-2в-            Өрөмдөх тэслэх ажлын хөдөлмөр
4                                                                      оны 44 дугаар
            00                   зарцуулалтын жишиг норм
                                                                          тушаал
                                Барилгын талбайн зөөх, ачих
         БНбД 83-1-
5                                буулгах     ажлын       хөдөлмөр
            06
                                 зарцуулалтын жишиг норм
         БНбД 83-2а-            Газар шорооны ажлын хөдөлмөр
6
             06                  зарцуулалтын жишиг норм
         БНбД 83-3а-            Өргийн      ажлын       хөдөлмөр
7
             06                  зарцуулалтын жишиг норм
                                Бетон, төмөр бетон бүтээц угсрах     БХБС-ын 2006
         БНбД 83-4а-
8                                ажлын хөдөлмөр       зарцуулалтын    оны 142 дугаар
             06
                                 жишиг норм                              тушаал
                                Гадна холболт, ус түгээгүүр, бохир
         БНбД 83-10-
9                                усны    татуургын ажлын хөдөлмөр
             06
                                 зарцуулалтын жишиг норм
         БНбД 83-11-            Тусгаарлалтын ажлын хөдөлмөр
10
             06                  зарцуулалтын норм
                                Бетон,   төмөр    бетоны    ажлын
         БНбД 83-4б-
11                               хөдөлмөр    зарцуулалтын     жишиг
             06
                                 норм

                                                                                   53
                       Ган төмөр бүтээц угсрах ажлын
     БНбД 83-5а-
12                      хөдөлмөр     зарцуулалтын      жишиг
         06
                        норм
                       Модон     бүтээц    угсрах     ажлын
     БНбД 83-6а-
13                      хөдөлмөр     зарцуулалтын      жишиг
         06
                        норм
     БНбД 83-7-        Дээврийн       ажлын       хөдөлмөр
14
         06             зарцуулалтын жишиг норм
     БНбД 83-8а-       Шавардлагын      ажлын     хөдөлмөр
15
         06             зарцуулалтын жишиг норм
                       Будах, шиллэх, цааслах ажлын
     БНбД 83-8б-
16                      хөдөлмөр     зарцуулалтын      жишиг
         06
                        норм
                       Чулуугаар нүүрлэх, өнгөлөх, чулуу
     БНбД 83-8в-
17                      засах              ажлын хөдөлмөр
         06
                        зарцуулалтын жишиг норм
                       Халаалт, ус түгээгүүр, бохир усны
     БНбД 83-9а-
18                      татуургын      ажлын       хөдөлмөр
         06
                        зарцуулалтын жишиг норм
                       Сантехникийн эд анги, бэлчир
     БНбД 83-9в-
19                      бэлтгэх       ажлын        хөдөлмөр
         06
                        зарцуулалтын жишиг норм
     БНбД 83-12-       Шалны         ажлын        хөдөлмөр
20
         06             зарцуулалтын жишиг норм
                       Зүлэг цэцэрлэгжүүлэлтийн ажлын
     БНбД 83-18-
21                      хөдөлмөр зарцуулалтын жишиг
         06
                        норм
                      Дархан,      слесарийн         ажлын
     БНбД 83-21-
22                     хөдөлмөр     зарцулалтын       жишиг
         06
                       норм
      БНбД 83-        Гагнуурын       ажлын       хөдөлмөр
23
       22а-06          зарцуулалтын жишиг норм
      БНбД 83-        Яндан хоолойн гагнуурын ажлын
24
       22б-06          хөдөлмөр зарцуулалтын жишиг норм
                      35 квт хүртэл хүчдэлтэй цахилгаан
      БНбД 83-         дамжуулах шугам, ил хуваарилах
25
       22б-06          байгууламжийн ажлын хөдөлмөр
                       зарцуулалтын жишиг норм
                      35 квт хүртэл хүчдэлтэй далд
      БНбД 83-         хуваарилах     байгууламж     самбар,
26
       23е-06          шугамын угсралтын ажлын хөдөлмөр
                       зарцуулалтын жишиг норм
                                                               БАК, ХЦХУХ,
        №8-4           Баримлын      ажлын     хөдөлмөр        МҮЭТЗ-ийн
27
     БНбД Y-2-74        зарцуулалтын жишиг норм                 23/11/45-р
                                                                 тогтоол



                                                                             54
                       Эргийн бэхэлгээ, урсгал залалтын     БАК, ХЦХУХ,
        №13             ажлын хөдөлмөр      зарцуулалтын      МҮЭТЗ-ийн
28
     БНбД Y-2-94        жишиг норм                            23/11/45-р
                                                               тогтоол
                                                             БАК, ХЦХУХ,
                       Суулгах худаг, кессоны ажлын
        №14                                                   МҮЭТЗ-ийн
29                      хөдөлмөр зарцуулалтын жишиг
     БНбД Y-2-74                                              23/11/45-р
                        норм
                                                               тогтоол
                                                             БАК, ХЦХУХ,
                       Төмөр бетон гүүрийн ажлын
        №4в                                                   МҮЭТЗ-ийн
30                      хөдөлмөр зарцуулалтын жишиг
     БНбД Y-2-94                                              23/11/45-р
                        норм
                                                               тогтоол
                       Цилиндр хэлбэртэй гагнамал           БАК, ХЦХУХ,
        №5б             резервуар ба хий агуулах              МҮЭТЗ-ийн
31
     БНбД Y-2-94        байгууламж угсрах ажлын хөдөлмөр      23/11/45-р
                        зарцуулалтын жишиг норм                тогтоол
                                                             БАК, ХЦХУХ,
        №6-2           Модон гүүрийн ажлын хөдөлмөр          МҮЭТЗ-ийн
32
     БНбД Y-2-74        зарцуулалтын жишиг норм               23/11/45-р
                                                               тогтоол
                       Технологийн дамжуулах хоолой,        БАК, ХЦХУХ,
        №9-5            арматур      угсрах ажлын             МҮЭТЗ-ийн
33
     БНбД Y-2-74        хөдөлмөр зарцуулалтын жишиг           23/11/45-р
                        норм                                   тогтоол
                                                             БАК, ХЦХУХ,
                       Барилгын машин, механизмыг
        №16                                                   МҮЭТЗ-ийн
34                      угсрах, задлах ажлын хөдөлмөр
     БНбД Y-2-74                                              23/11/45-р
                        зарцуулалтын жишиг норм
                                                               тогтоол
                                                             БАК, ХЦХУХ,
        №17            Зам барилгын ажлын хөдөлмөр           МҮЭТЗ-ийн
35
     БНбД Y-2-94        зарцуулалтын жишиг норм               23/11/45-р
                                                               тогтоол
        №19           Аж ахуйн туслах ажлын хөдөлмөр
36
     БНбД Y-2-97       зарцуулалтын жишиг норм
     БНбД 83-26-
37                    Усны цооног өрөмдлөг
         00
                      Үйлдвэрийн зуух яндангийн өргийн      ДБХС-ын 2000
     БНбД 83-3б-
38                     ажлын хөдөлмөр зарцуулалтын           оны 44 дугаар
        00
                       жишиг норм                               тушаал
     БНбД 83-15-       Шон суурийн ажлын хөдөлмөр
39
         00             зарцуулалтын жишиг норм
                      Гэрэлтүүлэг   чимэглэлийн   ажлын    ДБХСайдын 2000
     БНбД 83-
40                     хөдөлмөр зарцуулалтын жишшиг          оны174 дугаар
       27-00
                       норм                                     тушаал
                      Уурын ба ус халаалтын зуухууд
                                                            ДБХСайдын 2000
      БНбД 83-         тэдгээрийн       туслах      тоног
41                                                           оны 43 дугаар
       28а-00          төхөөрөмжийг             засварлах
                                                                тушаал
                       хөдөлмөрийн томсгосон норм

                                                                           55
                                                          ДБХСайдын 2000
     БНбД 83-25-      Аэродромын     барилгын    ажлын
42                                                         оны 188 дугаар
         00            хөдөлмөр зарцуулалтын жишиг норм
                                                              тушаал
                   Хуваарилах тохируулах аппаратур,
      БНбД 83-      цахилгаан      машины        ажлын
43
       23ж-03       хөдөлмөр зарцуулалтын жишиг
                    норм
                  Цахилгаан гэрэлтүүлэг ба шугамын
      БНбД 83-
44                  ажлын    хөдөлмөр    зарцуулалтын
       23а-03
                    жишиг норм
                  35 кв ба түүнээс дээш хүчдэлтэй
                    цахилгаан дамжуулах шугам ил
      БНбД 83-
45                  хуваарилах         байгууламжийн
       23в-03                                           ДБСайдын 2003
                    хийцийн      ажлын       хөдөлмөр
                                                         оны 193 дугаар
                    зарцуулалтын жишиг норм
                                                            тушаал
                  35   кв хүртэл хүчдэлтэй кабель
        БНбД
46                  шугамын       ажлын       хөдөлмөр
      83-23г-03
                    зарцуулалтын жишиг норм
                  35 кв ба түүнээс дээш хүчдэлтэй
        БНбД        ил   хуваарилах байгууламжийн
47
      83-23д-03     ажлын хөдөлмөр зарцуулалтын
                    жишиг норм
                  Цахилгаан      хэрэгсэл,     хэсгийг
        БНбД
48                  бэлтгэх      ажлын       хөдөлмөр
      83-23з-03
                    зарцуулалтын жишиг норм
        №24в      Хөнгөн механизмын засварын ажлын
49
     БНбД Y-2-74    хөдөлмөр зарцуулалтын жишиг норм
                  Барилгын хүнд хөнгөн механизмийн
        №24а
50                  засварын      ажлын       хөдөлмөр
     БНбД Y-2-74                                          БАК, ХЦХУХ,
                    зарцуулалтын жишиг норм
                                                           МҮЭТЗ-ийн
                  Дизель     хөдөлгүүрийн    засварын
        №24б                                               23/11/45-р
51                  ажлын    хөдөлмөр    зарцуулалтын
     БНбД Y-2-74                                            тогтоол
                    жишиг норм
                  Машин     механизмийн     цахилгаан
        №24г
52                  тоноглолын     засварын       ажлын
     БНбД Y-2-74
                    хөдөлмөр зарцуулалтын жишиг норм
       БАРИЛГЫН ДҮРЭМ БА БУСАД ЗӨВЛӨМЖИЙН БАРИМТ БИЧИГ
                                                        ДБСайдын 2001
1                   Тарифт цалинг индексжүүлэх журам    оны 364 дугаар
                                                            тушаал
                                                        ЗТБХБС-ын 2009
                    Барилгын ажилчдын цагийн тарифт
2                                                         оны 263, 327
                     цалингийн жишиг батлах тухай
                                                         дугаар тушаал
                                                          ЗТБХБС-ын
3                   Индекс тооцох аргачлал               2010оны 237
                                                         дугаар тушаал



                                                                       56
                                               ЗТБХБС-ын
          1000м2 орон сууцны барилгын          2010оны
4
           материалын хэрэгцээ                 101 дүгээр
                                                 тушаал
                                               ЗТБХБС-ын
          Барилгын салбарт өөрийн өртөг        2010оны
5
           тооцох аргачлал боловсруулах        101 дүгээр
                                                 тушаал
          УДИРДЛАГЫН БАРИМТ БИЧИГ
          Норм, нормативын нэгж байхгүй


       Барилгын зураг төсөл боловсруулах
    түүнд магадлал хийх, барилгын үе шатны    ЗГ-ийн 2010оны
    ажилд хяналт тавих, ашиглалтад оруулах   185 дугаар тогтоол
    хүрээнд зөвлөх үйлчилгээ үзүүлэх дүрэм




                                                            57
                                                                   ХАВСРАЛТ-2.

                    Ажил гүйцэтгэх нөхцлийг төсвийн тооцоонд
                                тусгах итгэлцүүр

Ажилчдын цалин хөлс, хөдөлмөрийн зардлын норм, машин ашиглалтын зардал,
хугацааны нормд тусгагдсан доорх итгэлцүүрийг дараах төрлийн ажилд хэрэглэнэ.
Үүнд:
    Барилга угсралтын ажил
    Барилгын засварын ажил
    Тоног төхөөрөмжийн угсралтын ажил
    Туршилт зүгшрүүлэлтийн ажил



    Д\д   Ажил гүйцэтгэх нөхцөл                                  Илтгэлцүүр

    1.1   Үйлдвэрлэлийн ажиллагааг хэвийн явуулахад саад            1,2
          учруулах тоног төхөөрөмж, тавилга хэрэглсэлийг нь
          чөлөөлсөн барилга байгууламжийн дотор ажил
          гүйцэтгэх
    1.2   БЗБТ-д үндэслэн, барилгын хайрцаг нь босгогдсон           1.2
          баригдаж буй барилгын дотор үйлдвэрийн барилга,
          байгууламжийн бүтээцийн элемент (суурь, араг ясны
          элемент, хана, хучилт болон бусад)-ийг босгох,
          засварлах ажил гүйцэтгэх
    2     Үйлдвэрлэлийн ажиллагааг      явуулах бүсэд    тоног      1,35
          төхөөрөмж (суурь машин, кран гэх мэт), овор ихтэй
          тавилга, эд хогшил хэрэгслэл (лабораторийн тоног
          төхөөрөмж, тавилга, эд хогшил гэх мэт)-ийг
          чөлөөлөөгүй эсвэл цех тасаг доторх тээврийн
          хэрэгсэлийн хөдөлгөөн саатуулагдаагүй барилга
          байгууламжийн давчуу нөхцөлд ажил гүйцэтгэх
    3.1   Ажлын байрны агаарын температур 40 хэмээс дээш            1,5
          нөхцөлд
    3.2   Хорогдуулсан цагаар ажиллагсад нь ажилладаг хүнд          1,5
          хортой давчуу нөхцөлд барилгын ажилчид хэвийн
          үргэлжлэлтэй ажлын цагаар ажиллахад
    3.2.1 Мөн хүнд хортой нөхцөлтэй боловч давчуу нөхцөлгүй         1,35
          Уур, тоос, хорт хий, утаатай нөхцөлд үйлдвэрийн           1,25
          ажиллагсад нь хорогдуулсан цагаар ажиллахаар
    4.1   тогтоогдсон хортой нөхцөлтэй ажлын байранд
          барилгын     ажилчид хэвийн үргэлжлэлтэй цагаар
          ажиллахад
    11    Хотын барилгажсан хэсэгт давчуу нөхцөлд инженерийн        1,15
          барилга байгууламж, шугам сүлжээ, иргэн орон сууцны
          барилга барих, засварлах

                                                                           58
       14           Ажлын байрны агаарын температур цельсийн 0 хэмээс                                                                                                                                               1.1
                    доош нөхцөлд туршилт зүгшрүүлэлтийн ажил гүйцэтгэх



1.    Тайлбар: Өндөр хүчдэлийн ойролцоо ажиллах гэсэн ангилалд цахилгааны
хязгаарлалт хийгээгүй барилга доторх ажил мөн хамаарна.

Цахилгаан дамжуулах шугам сүлжээний хамгаалалтын бүс гэж хамгийн захын
цахилгааны гүйдэлтэй утаснаас гадагш заагдсан зайгаар хязгаарлагдах орон зайг
хэлнэ. Үүнд:

               Цахилгааны шугамын хүчдэл кВ                                                                                                      Метр
               1                                                                                                                                 2
               1-ээс 20                                                                                                                          10
               35                                                                                                                                15
               110                                                                                                                               20
               150                                                                                                                               25
               220,330                                                                                                                           25
               400                                                                                                                               30
               500                                                                                                                               30
               750                                                                                                                               40
               800\тогтмол гүйдэл\                                                                                                               30




                                                                                                                                                                                                                    ХАВСРАЛТ-3
                                            Нэг бүрчилсэн ажлын төсвийн тооцоо
                                                                                                                                                                                                                                 Хүснэгт-1
                     Ажилчдын хөдөлмөр зарцуулалт,хөдөлмөрийн хөлсний тооцоо

Бàðèëãûí àæëûí нэр........................................................
Огноо....................................................................................

                                                                                                Íýãæ                             Á¿ãä
                                                                                              õºäºëìºð                          õºäºëìºð
                     Гүйцэтгэх




                                                                                             зарцуулал                         зарцуула                       Цагийн
                ажлын агуулга


                                     Õýìæèõ íýãæ

                                                   Òîî õýìæýý




                                                                       Зýðýã                      т                                лт                         òàðèô                        Цалин
        Шифр




                                                                                                 Үндсэн ажил




                                                                                                                                   Үндсэн ажил



                                                                                                                                                              Үндсэн ажил




                                                                                                                                                                                         Үндсэн ажил
                                                                               ТЗТАБ àæëûí
                                                                Үндсэн ажлын




                                                                                                                                                                                                                    Бүгд цалин




 нэ
                                                                дóíäàæ зэрэг




                                                                                                                   Ò.Ç.Ò А.Б




                                                                                                                                                  Ò.Ç.Ò А.Б



                                                                                                                                                                            Ò.Ç.Ò А.Б




                                                                                                                                                                                                        Ò.Ç.Ò А.Б




 гтг
 эх
 Êî
  ä
        1      2                 3                 4               5           6             7                 8               9                  10          11            12
 0                                                                                                                                                                                      13             14           15


 ҮЕ ШАТНЫ АЖЛЫН НЭР

                                                                                                                                                                                                                                    59
       Үе шатны ажлын дүн
                                                                                               А      Т                 АЦ      ТЦ
                                                                                                                                          БЦ


       Талбайн инженер техникийн ажилтны цалин                                                                                  ИТ        БЦ*0,17
                                                                                                                                АЦ

       Нэмэгдэл цалин                                                                                                           НЗ        БЦ*0,37


                                                                                                                                          НЦ=БЦ+И
       Нийт цалин
                                                                                                                                          ТАЦ+НЗ

       Нийгмийн даатгал, эрүүл мэндийн даатгалын байгууллага хариуцан төлөх
                                                                                                                                          НЦ*0,10
       шимтгэлийн дүн

                                                                                                                                          НЦ* ,136
       Хөдөлмөрийн багаж, хөдөлмөр хамгаалалийн зардал
                                                                                                                                          норматив
                                                                                                                                АХ
       Ажиллах хүчний зардал                                                                                                    З


       ДАРААГИЙН ҮЕ ШАТНЫ АЖЛЫН НЭР

                                                                                                                                                Хүснэгт-2
                                             Материалын хэрэгцээ, хүндийн жингийн тооцоо

    Бàðèëãûí àæëûí нэр........................................................
    Огноо....................................................................................



                                      Суурь нормд байгаа
                      Төсвийн суурь
                      нормын шифр




                                      материалын                                                          Материалын хүнд
    нэгтгэх Êîä




                                                                                 Òîî õýìæýý




                                                                                                                                           Нийт жин
                                                                                                                        бохир жинд
                                                                                                                        Цэвэр жинг

                                                                                                                        шилжүүлэх
                                                                                                                        илтгэлцүүр
                                                                  хэрэгцээ
                                                     Õýìæèõ




                                                                                                          нэгжийн




                                                                                              Материа
                                                                                                          Хэмжих
                                      шифр




                                                                                                          цэвэр




                                                                                              лын
                                             Марк




                                                                  Нэгж
                                                    íýãæ




                                                                                                          жин
                                             нэр




                                                                                              хэрэгцээ
                                                                                               Бүгд
0                 1                   2      3      4         5              6                7           8         9                10
Үе шатны ажлын нэр


Үе шатны ажлын материалын бохир жин, цэвэр жингийн ялгаа
Үе шатны ажлын нэр


                                                                                                                                                      60
                                                                                                                  Хүснэгт -2а

                                  Барилгын материалын зардлын тооцоо

Бàðèëãûí àæëûí нэр........................................................
Огноо....................................................................................


Д/Д                  Материалын                                                                            Нэгж        Бүгд үнэ
                                                                                                           үнэ
                     Шифр                           Нэр, марк         Хэмжих                Тоо
                                                                      нэгж

0                    1                              2                 3                     4              5           6

Үе шатны ажлын нэр



Үе шатны ажлын материалын зардлын дүн

Үе шатны ажлын нэр




                                                                                                                  Хүснэгт 2б
                                       Материалын тээврийн зардлын тооцоо


Бàðèëãûí àæëûí нэр........................................................
Огноо....................................................................................

                     материалуудын                     Нийт                      Тээвэр
                                                                   Ачааны                         Зайн     Тээврийн зардлын
    д/д     Шиф                                      хүндийн
                                                                    зэрэг
                                                                                   лэх
                                                                                                тариф, ₮        дүн, ₮
                                 нэр                 жин, тн                     зай, км
             р
    1        2                     3                   4       5      6                            7               8
                                                    Үе шатны ажлын нэр
                         бетон

                         Сав баглаа
                          боодлын
                       хаягдал/ бохир
                         жин, цэвэр
                       жингийн ялгаа/
                    Үе шатны ажлын тээврийн зардлын дүн
                                  Дараагийн үе шатны ажлын нэр
                                                                                                                           61
                                                                                                                   Хүснэгт-3
                                            Машин механизмын тооцоо хийх
    Бàðèëãûí àæëûí нэр........................................................
    Огноо....................................................................................

                       Машин механизмын                                  Машин.                  Машин.цаг-ийн үнэ, төг
          д/д                         Хүчин                               цагийн                 Нэгж
                    Шифр  Нэр, марк                                      нийт тоо                             Бүгд
                                      чадал                                                     цагийн
           1         2        3         4                                   5                     6             7




                                                                                                                   Хүснэгт-4
                                        Шууд зардлын нэгтгэл
                         Барилга угсралтын ажлын төсөвт өртгийн тооцоо

    Бàðèëãûí àæëûí нэр........................................................
    Огноо....................................................................................
    Төсөвт өртөг...............................мян.төг




                                                Ажиллах
                               Á¿ãä             хүчний                                                       нэмэгдэл
       Øóóä çàðäàë             ºðòºã            зардал           Ìàòåðèàë       Ìåõàíèçì            Òýýâýð   зардал       ашиг
1      2                       3                4                5              6                   7        8            9
1      газар шороо
2      суурь
3      Каркас угсралт
4      хана

                                                                                                                        62
5    хаалга цонх
6    хучилт
7    дээвэр
8    шал
9    дотор засал
10   гадна засал
11   шат
12   бусад ажил
     Барилгын
     ажлын дүн           БУА
     НӨАТ                 БУА*10%
                          БУА*0,18
     ННСШ                       %
     įÍ


                   төсөв зохиосон....................................../                    /
                    Шалгасан......................................./                    /




                                                                                                Хүснэгт 4а
                                Нэг бүрчилсэн төсвийн өртгийн товчоо



      Ажил зардлын нэр                                                     Á¿ãä ºðòºã
1     Тухайн ажлын барилга угсралтын ажлын төсөвт
      өртгийн дүн
2     Захиалагчийн хяналтын зардал
3     Инженер хайгуул, зураг төслийн ажлын үнэ ДҮН
4     ДҮН
5     Магадлашгүй ажлын зардал
6     Бусад нэмэлт зардал
7     ДҮН




                                                                                                Хүснэгт-5
                                                                                                   63
                                      Объектийн төсвийн тооцоо №
                                                \Объектийн төсөв\
---------------------------------------------------------------------------------------------------

\Барилгын нэр \засварлах барилгын нэр\\

Төсөвт өртөг      -------------------------------------------                           Мянган төгрөг
Нэгж өртгийн тооцоот хэмжих нэгж------------------------------------

20..... оны түвшний үнээр зохиов.



Д\Д   Нэг            Ажил ба      Төсөвт өртөг                                                        Нэгж        өртгийн
      бүрчилсэн      зардлын      Барилга      Угсралтын         Тоног            Бусад      бүгд     үзүүлэлт
      төсвийн        нэр          \барилгын    ажил              төхөөрөмж,       зардал
      тооцооны                    засвар\-ын                     тавилга
      \төсвийн\                   ажил                           хэрэгсэл
      дугаар
1     2              3            4              5               6                7                   8


                     Дотор
                     цахилг
                     аан
                     Дотор
                     халаал
                     т
                     салхив
                     ч
                     Гэх
                     мэт


Төслийн ерөнхий инженер-----------------------------------------------------------------------------
                                                        \гарын үсэг, овог, нэр\
Төсөв зохиосон -----------------------------------------------------------------------------
                                                        \гарын үсэг, овог, нэр\
Шалгасан -----------------------------------------------------------------------------
                                                        \гарын үсэг, овог, нэр\


                                                                                                           Хүснэгт-6
Áàðèëãà áàéãóóëàìæèéí íýãäñýí òºñºâ

---------------------------------------------------------------------------------------------------

\Барилгын нэр \засварлах барилгын нэр\\

Төсөвт өртөг      -------------------------------------------                           Мянган төгрөг
Нэгж өртгийн тооцоот хэмжих нэгж------------------------------------
                                                                                                                 64
20..... оны түвшний үнээр зохиов.



Ä        Çàðäëûí ç¿éë àíãè     Òåõíîëîãèéí á¿òýö ìÿíãàí òºãðºã
/        Á¿ëýãëýë
Ä                              Áàðèëãà Òîíîã òºõººðºìæ           Áóñ   Á¿ãä
    Төсвийн
    дугаар


                               óãñðàëò                           àä
                                       óãñðàë ºðòºã              çàð
                                       ò                         äàë
1   2    3                     4       5          6              7     8


1-ð á¿ëýã. Òàëáàé áýëäýõ
       Барилга барих газар
       чөлөөлөх, архитектур
       төлөвлөлтийн
       даалгавар өгөх,
       талбайн улаан шугам
       тавих
       Газар худалдаж
       авсны төлбөр,
       барилга барих
       хугацааны түрээсийн
       төлбөр
       техникийн нөхцөл
       авах инженерийн
       шугам сүлжээ татахад
       тавигдах шаардлага
       биелүүлэх
       Барилгын зураг төсөл
       боловсруулах,
       барилга барих
       хугацааны газрын
       төлбөр
       Барилгын талбай дахь
       байгууламж, зүлэг,
       суулгац, зам талбай,
       хашлага буулгасан,
       барилга, байгууламж
       буулгасан зэргээс
       учруулсан хохирлын
       нөхөн төлбөр болон
       байгаль орчинд
       учирсан хохирлын
       төлбөрийн зардал
4      Ýõ ¿¿ñâýðèéí
       õàéãóóëûí àæèë
                                                                              65
           1-ð á¿ëãèéí ä¿í

      2-ð á¿ëãèéí ¿íäñýí áàðèëãóóä
5   ¯íäñýí
    áàðèëãóóä

        3-ð á¿ëãèéí òóñëàõ ÷àíàðûí áàðèëãóóä
6   Íèéò òóñëàõ
    áàðèëãóóä

        4-ð á¿ëýã Ýð÷èì õ¿÷íèé àæ àõóéí áàðèëãóóä
7   Ýð÷èì õ¿÷íèé àæ àõóéí
    áàðèëãóóä


             5-ð á¿ëýã çàì òýýâýð õîëáîîíû àæ àõóéí áàðèëãóóä
8   Çàì òýýâýð
    õîëáîîíû
    áàðèëãóóä

            6-ð á¿ëýã Íèéãýì àõóéí áàðèëãà áàéãóóëàìæóóä
9   Íèéãýì àõóé
    áàðèëãà
    áàéãóóëàìæóóä

          7-ð á¿ëýã Òàëáàéí òîõèæèëò, ç¿ëýãæ¿¿ëýëò
    Òàëáàéí á¿õ
    òîõèæóóëàëò
    ç¿ëýãæ¿¿ëýëò

            8-ð á¿ëýã Çàõèàëàã÷èéí õÿíàëòûí çàðäàë
    Òèòóëûí ò¿ð
    áàðèëãà
    1-8-ûí á¿ëãèéí
    ä¿í

            9-ð á¿ëýã Áóñàä çàðäëóóä
    Çàõèàëàã÷èéí
    õÿíàëòûí
    çàðäàë/ зөвлөх
    үйлчилгээний
    зардал/
    Áóñàä íýìýëò
    àæèë çàðäàë
    Íîðì÷ëîëûí
    ñàíãèéí çàðäàë
    0.18%
    9-ð á¿ëãèéí ä¿í

                                                                66
         1-ð
         õýñãèéí
         ä¿í

                       2-ð õýñýã
                10-ð á¿ëýã ìýðãýæèëòýí àæèëëóóëà
1        Ãàäààäûí
6        ìýðãýæèë
         òýí óðüæ
         àæèëëóó
         ëàõ

                   10-ð á¿ëãèéí ä¿í

                  11-ðá¿ýã çóðàã òºñºë õàéãóóëûí çàðäàë
1        Àøèãëàëòûí
7        ¿åèéí áîëîâñîí
         õ¿÷èí áýëòãýõ
1        Çóðàã òºñëèéí
8        áàéãóóëàëãàä
         òºëºõ çàðäàë
1        Çóðàã òºñëèéí
9        áàðèìò áè÷èãò
         ø¿ëò õèèñíèé
         çàðäàë
                  12-ð á¿ëãèéí ä¿í


2        Ìàãàäëàøã¿é
0        àæëûí
         çàðäàë2%
2        Øàëãàðóóëàëòû
1        í äýí÷èí
2        Íýìýãäñýí
2        ºðòãèéí
         òàòâàð10%
         Ä¿í

Төслийн ерөнхий инженер-----------------------------------------------------------------------------
                                                        \гарын үсэг, овог, нэр\
Төсөв зохиосон -----------------------------------------------------------------------------
                                                        \гарын үсэг, овог, нэр\
Шалгасан -----------------------------------------------------------------------------
                                                        \гарын үсэг, овог, нэр\




                                                                                                  67
                                                                                                                                                                    ХҮСНЭГТ-7
                                                                     ТОМСГОСОН ҮНЭЛГЭЭГЭЭР ЗОХИОСОН ТӨСӨВ
                                                                        Нэг бүрчилсэн төсөвт өртгийн тооцоо №
                                                                            Үндэслэл: Ажлын зураг шифр №

               Төсөвт өртөг                                                   -------------------------------------------                                    Мянган төгрөг
                                                                                   0..... оны түвшний үнээр зохиов.



                                                                                                                                                                            төгрөг

                                                                      Нэгж өртөг                                   Бүгд өртөг                          Хувь
      Төсвийн нормын шифр




                                                                                                                                                       хэмжээгээр
                            Ажил ба зардлын нэр


                                                  Ажлын тоо хэмжээ




                                                                                                                                                       тооцох
                               хэмжих нэгж




                                                                                         Машин механизм




                                                                                                                                      Машин механизм
Д\Д




                                                                              материал




                                                                                                                           материал
                                                                                            ашиглалт




                                                                                                                                         ашиглалт
                                                                                                          тээвэр




                                                                                                                                          тээвэр
                                                                      Цалин




                                                                                                                   Цалин




                                                                                                                                                       Нэмэгдэл
                                                                                                                                                       Ажиллах

                                                                                                                                                        зардал

                                                                                                                                                        зардал
                                                                                                                                                        хүчний



                                                                                                                                                         ашиг
                                                                                                                                                                     Бүгд
1 2                         3                     4                   5        6                                   7       8          9                10     11


Суурь үнэ
Тайлант оны үнэ

Зураг төслийн байгууллагын удирдлага--------------------------------------------------
                                           \гарын үсэг, овог , нэр\

Төсөв зохиосон -----------------------------------------------------------------------------
                                                        \гарын үсэг, овог, нэр\
Шалгасан -----------------------------------------------------------------------------
                                                        \гарын үсэг, овог, нэр\




                                                                                                                                                                            68
                                                                                                                                                    ХҮСНЭГТ -8


                                                                   Барилгын нэр
                                                         Барилгын төсвийн тооцоо №...........
                                                            Туршилт тохируулгын ажил

             ..........................................................................................................................
                               / барилга, обьект, туршилт тохируулгын ажлын нэр/

                                       Үндэслэл: () (Барилгын зураг, бүдүүвч, жагсаалт)
                                        Төсөвт өртөг .............................................мян.төг
                                             200 .... оны үнийг үндэслэн тооцов.


№ Үндэслэл      (шифр,                                     Ажлын      нэр, Хэмжих Тоо,                                                      өртөг
  үнэлгээний                                               тоног           нэгж   ширхэг,                                                   Хэмжих бүгд
  дугаар,илтгэлцүүрийн                                     төхөөрөмжийн           зураг                                                     нэгж
  үндэслэл                                                 техникийн              төслөөр
  ба бусад)                                                тодорхойлолт
1 2                                                        3               4      5                                                         6       7


 Тооцсон ...........................................................................................................
 (албан тушаал, овог, нэр)
 хянасан ...........................................................................................................
 (албан тушаал, овог, нэр)


                                                                                                                                                    Хүснэгт№-9

    БАЙГАЛЬ ОРЧНИЙГ ХАМГААЛАХ АЖИЛ, БАРИЛГА ОБЬЕКТИЙН ТӨСӨВТ
                        ӨРТГИЙН ТООЦОО
 Мян.төг
                                                                                                                                       баялагийн хамгаалалт
                                                                                                                                       Газрын хэвлий, эрдэс
                                                                                                                 Хамгаалалттай Газар




                                                                                                                                       ашиглалтын паспорт)
                                   Үйлдвэрлэлийн хатуу
                                    Хаягдлын ашиглалт
                Барилгын төсвийн




                                                           зохистой хэрэглээ




                                                                                                                                         3-9-р баганы дүн
                Тооцооны дугаар




                                                                                               Газрын зохистой




                                                                                                                                          байгалийн нөөц
                                                                                                                                          шуугиан,доргио
                                                                               Агаар мандлын
                                                             Усны нөөцийн




                                                                                                                    Флора, Фауна




                                                                                                                                            хэмжээ(дуу,
                                                                                                                                            Бусад арга
                                                                                 хамгаалал
  Барилгын




                                                                                                   хэрэглээ




                                                                                                                                              арилгах,
                                                                                                                        нутаг
    нэр




                                           Аж




                                                                                                                                                          69
                                                                     Хавсралт 4.



ТӨСВИЙН НОРМЫН ТҮР БАРИЛГА, БАЙГУУЛАМЖЫН АЖИЛД ОРУУЛЖ ТООЦОХ
                  АЖЛЫН ЗАРДЛЫН ЖАГСААЛТ



1. Барилга барих хугацаанд барилгын ажиллагсадын хэрэгцээнд түр ашиглах
   шинээр баригдаж байгаа барилгын түр байгууламж, түүнийг ашиглаж дууссаны
   дараа сэргээн засварлах ажил
2. Барилгын талбайд хуучин байсан байрыг тохижуулж, түрээслэх, ашиглаж
   дууссаны дараа түүнийг буулгаж, зөөх
3. Барилга угсралтын ажлын үйлдвэрлэлийн зориулалтаар ашиглах шинээр
   баригдаж байгаа барилгын түр байгууламж, түүнийг ашиглаж дууссаны дараа
   сэргээн засварлах ажил
4. Үйлдвэрлэл, агуулах, туслах, орон сууц, нийтийн контейнерийн аж ахуй, задлаж,
   угсардаг барилга байгууламжийн хийц хэсэг, эд ангийг барилгын талбай руу зөөж
   тээвэрлэх, үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмжийн суурь, тулгуурыг цутгах, тавих,
   барилгын үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмж угсрах, инженерийн шугам сүлжээ
   татах, ажиллагсдын түр суурин байгуулж, тохижуулах ба тэдгээрийг барилгын
   ажил дууссаны дараа задлаж, буулгаж, зөөж шилжүүлэх, газар талбайг сэргээж
   цэвэрлэх
5. Задлаж, угсарч нүүлгэн шилжүүлдэг барилга байгууламж,            контейнерийн
   элэгдэлийн шимтгэл, түрээсийн төлбөр, тэдгээрийн урсгал засвар
6. Барилгын талбайд нийлүүлэгдэж байгаа барилгын материал, хийц, бүтээц, эд
   анги, тоног төхөөрөмжийг хадгалах түр хугацааны халаалттай, халаалтгүй битүү,
   задгай материал техникийн агуулах
7.    Барилгын материал, хийц, бүтээц, эд анги, тоног төхөөрөмж хадгалах, ачиж
     буулгахад ашиглах зориулалттай түр хугаацааны тавцан, тавиур, хучилттай
     талбай
8. Олон төрлийн зориулалттай нүүдлийн түр үйлдвэрлэлийн жижиг мастерийн
   газар/засвар механикийн, арматурын, мужааны цех/
9. Түр барилга, байгууламж, барилгын талбайн гэрэлтүүлгийн цахилгаан хангах
   зориулалттай цахилгаан үүсгүүр, трансформаторын дэд станц, уурын зуух, насос,
   компрессор, ус дамжуулах хоолой, цэвэр бохир усны сүлжээ, калорифер,
   агааржуулагч худалдан авах, угсрах, ашиглалтын зардал, түр хугацаанд ашиглах
   барилга, байгууламж, туршилт тохируулагын ажил
10. Заслал, чимэглэлийн ажил гүйцэтгэх шахуурга , цацах төхөөрөмж, түр станц
11. Газрын гадаргуугийн ус хангамжийн эх үүсвэрийг цэвэрлэх, халдваргүйжүүлэх түр
    төхөөрөмж

                                                                           70
12. Барилгын талбай дээр угсарч түр байрлуулсан чулуу бутлан ангилах төхөөрөмж,
    бетон зуурмаг бэлтгэх төхөөрөмж
13. Барилгын талбай дээр түр байрлуулсан органик, органик бус барьцалдуулагчтай
    хөрсжүүлэгч бэлтгэх төхөөрөмж, бетон, асфальтобетон бэлтгэх зориулалттай
    цемент-бетон, асфальтобетоны завод
14. Төмөр бетон, бетон эдлэл, нөхөөс хийх эд анги бэлтгэх шарах камертай полигон,
    талбай
15. Тоног төхөөрөмж урьдчилан угсарч шалгах, бүхэлд нь угсрах тусгай талбай,
    тавцан, ширээ, стенд
16. Төмөр замыг хэсэгчлэн угсрах талбай, төхөөрөмж
17. Элс, хайрганы түр орд, карьерт байрлуулсан түр барилга, тоноглол, төхөөрөмж
18. Барилга угсралтын байгууллага, анги, хэсгийн захиргааны түр байр
19. Барилгын талбайд барилгын материалын шинжилгээ, туршилтын түр лаборатори
20. Автомашины түр гараж
21. Галын аюулгүй байдлыг хангах түр байгууламж, төхөөрөмж
22. Машин , механизмийн дор тавих, ивэх суурь, тулгуурын байгууламж, төхөөрөмж,
    краны түр зам
23. Архитектур, дизайны зураглалаар үйлдвэрлэсэн төмөр бетон, төмөр түр хашаа,
    хаалт
24. Барилга, байгууламж барьж байгуулах хугацаанд ашиглах түр төмөр зам,
    автозам, барилгын талбай руу гарах гарц, явган зам тавих, засварлах болон
    тэдгээрийг ажил дууссаны дараа задлаж, зөөвөрлөх
25. Барилгын материал, хийц, бүтээц, эд анги зөөх зориулалттай дүүжин зам,
    кабель-кран угсарч тавих, задлаж, зөөвөрлөх
26. Цахилгаан эрчим хүч, ус, дулаанаар хангах түр холболт, холбоо шугам болон
    барилгын талбайгаар явах бусад холболтын шугам тавих, салгаж авах




                                                                   ХАВСРАЛТ -5

               БАРИЛГЫН НЭМЭГДЭЛ ЗАРДЛЫН НОРМАТИВТ ТУСГАГДААГҮЙ
                         ЗАРДЛЫН НЭР ТӨРЛИЙН ЖАГСААЛТ


            1.    Хууль тогтоомжоор зөвшөөрөгдсөн хандив, төлбөр, үүргээр
       хүлээсэн бусад тооцооны барагдалт;
            2.    Хотын дотор 3 км-ээс дээш зайд ажилчдыг ажлын талбайд хүргэх,
       буцаан авах тээврийн зардал;
            3.    Барилга угсралтын ажлыг ээлжийн /вахтын/ системээр явуулахтай
       холбогдсон нэмэгдэл зардлууд;


                                                                           71
             4.   Барилгын байгууллага, аж ахуйн нэгжийн бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ
       нэг газраас нөгөөд нүүдэллэн шилжих зардал;
             5.   Ажиллах хүч зохион байгуулалттай элсүүлэх, шинээр сургууль
       төгсөгчдөд хөнгөлөлт үзүүлэхтэй холбогдсон зардал;
             6.   Цэргийн байгууллагын бие бүрэлдэхүүн, оюутны отрядын
       хэлбэрээр үйлдвэрлэлд ажиллуулах, түүнтэй адилтгах арга хэмжээтэй
       холбогдсон нэмэгдэл зардлууд;
             7.   Цацраг идэвхит бодисын идэвхжил, онц халдварт өвчинтэй тэмцэх
       арга хэмжээг хэрэгжүүлэхтэй холбогдсон зардлууд;
             8.   Байгаль орчныг хамгаалах зориулалтын барилга, байгууламжийн
       ашиглалтын зардал;




                                                                     Хавсралт 6.

     БАРИЛГЫН НЭГДСЭН ТӨСӨВТ ӨРТӨГ ТООЦОХОД ЗАРИМ ЗАРДЛЫГ
                      ТОДОРХОЙЛОХ ЗААВАР

1. Барилга барих газар чөлөөлөх ажил /газар авах, өмчлүүлэх буюу
   түрээслүүлэхээр өгөх, дамжуулах, барилга барих хугацааны түрээсийн зардал,
   архитектур төлөвлөлтийн даалгавар өгөх, талбайн улаан шугам тавих, зураг
   төсөл боловсруулах болон зураг төслийн талаар харилцан зөвшилцөж шийдвэр
   гаргахад шаардлагатай анхны өгөгдөл, техникийн нөхцөл боловсруулж өгөх/-ын
   зардлыг адил төсөөтэй барилгын тодорхой өгөгдөлд үндэслэн тооцно.
2. Барилга байгууламжийн үндсэн тэнхлэг тавих, тэдгээрийг барилгын талбай руу
   шилжүүлэх, тэмдэг, тэмдэглэгээ хийх, гадас шаах зэрэг ажлын зардлыг инженер
   геодизийн хайгуулын ажлын үнийн лавлахад тулгуурлан инженер хайгуулын
   байгууллагын үнийг үндэслэн тооцож, нэгдсэн төсвийн 7,8 дугаар заалтад
   тусгана.
   Барилгын талбайд барилгын тэнхлэгийн тэмдэг, тэмдэглэгээ хийх, гадас шаах
ажлын зардлыг нэгдсэн төсвийн 4, 8 дугаар заалтад тусгана.
3. Барилга барих талбайд байгаа барилгыг буулгах ажил /буулгасан барилгыг
   шилжүүлж, өөр газар барих/, ой мод тайрч авах, үндэс, ёзоорыг ухаж гаргах, бут
   сөөг тайрах, чулуу түүж, цэвэрлэх, инженерийн шугам сүлжээ, суваг, шуудуу,
   замыг зөөн шилжүүлж, дахин байрлуулж хийх зэрэг ажлын зардлыг тухайн
   барилыгн зураг, төслийн өгөгдөл, ажлын хэмжээг үндэслэн обьектийн болон нэг
   бүрчилсэн төсвийн тооцоогоор тодорхойлж, нэгдсэн төсвийн 4,5,8 дугаар
   заалтуудад тусгана.
   Барилгын зураг төсөлд үржил шимтэй газрын хөрсийг хуулан авч хадгалах ажил
   тусгагдсан бол энэ ажлын зардлыг дээр дурдсанаар тооцно.




                                                                           72
                                                                     Хавсралт 7.

НЭГДСЭН ТӨСВИЙН ТООЦООНД ТУСГАХ БУСАД АЖИЛ, ЗАРДЛЫН ЖАГСААЛТ,
                   ТҮҮНИЙГ ТООЦОХ ҮНДЭСЛЭЛ

                                                Бусад ажил, зардлын өртгийг
                                                 тухайн үеийн үнээр тооцох
 №         Бүлэг, ажил, зардлын нэр            дараалал, үндэслэл (үндэслэл
                                               хууль, тогтоомж, нормативийн
                                                   баримт бичгийн ишлэл)
 1    2                                    3
      Бүлэг 1. Барилгын талбайн бэлтгэл
      Барилга барих газрын баримт бичиг
      бүрдүүлэх, барилга, байгууламжаар
      хуваах
1.1   Барилга барих газар чөлөөлөх,        Тооцоогоор тодорхойлно (7,8-р т)
      архитектур төлөвлөлтийн даалгавар
      өгөх, талбайн улаан шугам тавих
1.2   Барилга байгууламжийн үндсэн         инженер геодизийн ажлын үнийн
      тэнхлэг тавих, тэдгээрийг барилгын   лавлах, инженер хайгуулын
      талбай руу шилжүүлэх, тэмдэг,        ажлын жишиг үнэ, үнийн
      тэмдэглэгээ хийх, гадас шаах         өөрчлөлтийн индекс зэргийг
                                           үндэслэж тооцно. (7,8-р т)
1.3   Газар худалдаж авсны төлбөр,         Мөрдөгдөж буй хууль,
      барилга барих хугацааны түрээсийн    тогтоомжийн дагуу тооцоогоор
      төлбөр                               тодорхойлно(7,8-р т).
1.4   Захиалагч, зураг төслийн байгууллага Эдгээр үйлчилгээний үнэлгээг
      зураг төсөл боловсруулах болон зураг үндэслэн тооцоогоор
      төслийн талаар харилцан зөвшилцөж тодорхойлно(орон нутгийн засаг
      шийдвэр гаргахад шаардлагатай        захиргааны байгууллага, улсын
      анхны өгөгдөл, техникийн нөхцөл      холбогдох хяналтын байгууллагын
      боловсруулж өгөх, инженерийн шугам үйлчилгээнээс бусад). (7,8-р т).
      сүлжээ татахад орон нутгийн засаг
      захиргааны холбогдох байгууллагаас
      тавигдах шаардлагыга биелүүлэх
      зэрэг ажлын зардал
1.6   Барилгын талбайд түүх соёлын         Эдгээр үйлчилгээний үнэлгээг
      зүйлсийн болон археологийн малталт үндэслэн тооцоогоор
      хийх зардал                          тодорхойлно,(7,8-р т).
1.7   Барилгын зураг төсөл боловсруулах,   Эдгээр үйлчилгээний үнэлгээг
      барилга барих хугацааны газрын       үндэслэн тооцоогоор
      төлбөр                               тодорхойлно ???? ,(7,8-р т).
2     Барилгын талбайн тохижуулалт         “Монгол улсын газрын хууль”,
2.1   Барилгын талбай дахь байгууламж,     “Барилгын хууль” зэрэг засаг,
      зүлэг, суулгац, хагалсан газар,      захиргааны хууль тогтоомжийг
      хашлага буулгасан, барилга,          үндэслэн тооцоогоор
      байгууламж буулгаж, шилжүүлэн        тодорхойлно.
      барьсан, усны аж ахуйн ажилтай
      холбогдож хийгдсэн ажил зэргээс
                                                                          73
      учруулсан хохирлын нөхөн төлбөр
      болон байгаль орчинд учирсан
      хохирлын төлбөрийн зардал
2.2   Барилгын талбайн гидрогеологийн       Барилгын зохион байгуулалтын
      тааламжгүй нөхцөл болон хотын         төслийг үндэслэн төсвийн
      тээврийг тойруу замаар явуулснаас     тооцоогоор тодорхойлно.
      үүдэж гарах зардал
      Бүлэг 9. Бусад ажил, зардал
      Барилга угсралт, засварын ажлыг       Барилга угсралт, засварын ажлыг
      өвлийн улиралд гүйцэтгэхэд гарах      өвлийн улиралд гүйцэтгэхэд гарах
      нэмэгдэл зардлууд                     нэмэгдэл зардлын нормыг
                                            үндэслэн тооцно.
      Ашиглагдаж байгаа автозамын           Барилгын ажил зохион байгуулах
      арчилгааны болон барилгын ажил        төсөл/ПОС/ -ийг үндэслэн ажлын
      дууссаны дараа сэргээн засварлах      хэмжээнд зохицуулж,
      зардал                                “Автомашины зам” эмхэтгэл
                                            №27-ийн үнэлгээгээр нэг
                                            бүрчилсэн төсвийн тооцоогоор
                                            тодорхойлно.
      Барилга, угсралтын байгууллагын       Барилгын ажил зохион байгуулах
      ажиллагсадыг автомашинаар зөөх,       төсөл/ПОС/ -ийг үндэслэн
      хотын тээврийн тусгай маршрут         тээврийн байгууллагын үнэ,
      зохион байгуулахад шаардагдах         тарифийн өгөгдөлд тулгуурлан
      нөхөн төлбөрийн зардал                тооцно.
      Барилгын ажлыг нүүдэл/вахт/ийн        Барилгачдын нүүдлийн байрны
      аргаар гүйцэтгэх зардал/нэг           арчилалт, ашиглалт, явуулын
      бүрчилсэн төсвийн нормд тарифт        ажилчдыг нүүдлийн байр хүртэл
      цалинд нүүдлийн нэмэгдэл тооцохоос    зөөх болон томилолтын зардал
      бусад нөхцөлд/                        зэргийг тусгасан барилгын ажил
                                            гүйцэтгэх /ПОС/ төслийг үндэслэн
                                            тодорхойлно /7,8-р графа/.

      Хугацаат цэргийн алба хаагч, оюутны   Мөн адил
      отряд болон бусад зохион
      байгуулалттай ажилчдыг авч
      ажиллуулах зардал
      Барилга угсралтын ажил, барилгын      Барилгын ажил гүйцэтгэх /ПОС/
      тусгай ажилд томилолтоор              төсөлд тулгуурлан тооцно/7,8-р
      ажиллуулах зардал                     графа/.Сангийн сайдын
                                            2011.06.14-ны 132 дугаар
                                            тушаалаар баталсан төрийн
                                            албан хаагчийн дотоодын
                                            томилолтын зардлын хэмжээг 2
                                            дахин нэмэгдүүлснээс ихгүй
                                            байна Хэрэв ажиллагсад өөрийн
                                            байгууллагын болон өөрийн унаа,
                                            түрээсийн унаагаар зорчих
                                            нөхцөлд томилолтын зардалд
                                            тээврийн зардлыг энд оруулж
                                                                           74
                                           тооцохгүй бөгөөд, 9,3-р заалтад
                                           тусгана.
      Барилгын байгууллагыг барилгын нэг   Барилгын ажил гүйцэтгэх /ПОС/
      обьектээс нөгөө рүү шилжүүлэх        төслийг үндэслэн тооцоогоор
      зардал                               тодорхойлно.
9,9   Барилга угсралтын ажлын эрсдэл,      ААНОАТатварын хуулийн
      ажиллагсад, хөрөнгийн сайн дурын     12.1.13 болон 12.3 дахь заалтыг
      даатгалын зардал                     үндэслэн тооцоогоор тодорхойлох
                                           бөгөөд нэгдсэн төсвийн 1-8 –р
                                           бүлгийн дүнгээс 3%-иас илүүгүй
                                           байна.
9,11 Барилгын ажлын тендер зохион          Зардлын төрлөөр тооцоогоор
     байгуулах, явуулах зардал             тодорхойлно. /7,8-р графа/..
9,13 Ажлын хэвийн нөхцөл хангах            Барилгын ажил гүйцэтгэх /ПОС/
     зориулалттай тусгай арга              төслийг үндэслэн тооцоогоор
     хэмжээ/радиоидэвхжил, силикоз,        тодорхойлно.
     малярия, энцефалитний клещ, гнус
     ийг бууруулах /-ний зардал.
9,14 Уулын аврах албаны үйл                Зохих журмын дагуу батлагдсан
     ажиллагааны зардал                    нормативийг үндэслэн
                                           тодорхойлно. /7,8-р графа/..
9,15 Туршилт тохируулгын ажлын зардал      Тоног төхөөрөмжийг хоосон
                                           ажиллуулж, туршиж тохируулах
                                           зардлыг оруулж тооцох бөгөөд
                                           туршилт тохируулгын ажлын
                                           төсвийн тооцоог үндэслэн
                                           тодорхойлно.
     Бүлэг 10. Хөрөнгө оруулагчийн
     захиалагчийн алба/техникийн
     хяналт/ны зардал
10,1 Баригдаж буй үйлдвэрийн газрын        Тогтоогдсон нормативийг
     ашиглалтын өмнөх                      үндэслэн тодорхойлно.
     захиргаа/техникийн хяналт/-ны
     зардал
     Бүлэг 12. Зураг, төсөл хайгуулын
     ажил, зургийн зохиогчийн
     хяналтын зардал
12,1 Барилгын зураг төслийн ажил           Зургийн төслийн ажлын жишиг үнэ
                                           БД 81-16-00/2007* г үндэслэн
                                           үнийн өөрчлөлтийн индекс
                                           ашиглан тооцоогоор тодорхойлно.
                                           /7,8-р графа/..
12,2 Инженер-хайгуулын ажил                Барилгын инженер-хайгуулын
                                           ажлын суурь үнийн эмхэтгэл,
                                           лавлахыг үндэслэн үнийн
                                           өөрчлөлтийн индекс ашиглан
                                           тооцоогоор тодорхойлно. /7,8-р
                                           графа/..
12,3 Зургийн зохиогчийн хяналт             /БД 81-16-00/2007*/-г үндэслэн
                                                                          75
                                                 захиалагчийн хяналтын зардлын
                                                 20%-иар тооцно. Үнийн
                                                 өөрчлөлтийн индекс ашиглана.
                                                 /7,8-р графа/..
 12,4 Зураг төслийн баримт бичигт                Эрх бүхий байгууллагын
      экспертиз хийх ажил                        тогтоосон хувь хэмжээ,
                                                 нормативаар тооцно Зураг төсөл,
                                                 инженер хайгуулын ажлын үнийн
                                                 дүнгээс 6 хүртэл хувиар тооцно.
                                                 /7,8-р графа/..
 12,5 Тендерийн баримт бичиг                     Захиалагчтай тохиролцож
      боловсруулах ажил                          тооцоогоор тодорхойлно. /7,8-р
                                                 графа/..
       Дээр дурдсан бүлгүүдийн дүнгээр:
 1     Буцаж орох орлого                         Буулгасан түр
                                                 барилга,байгууламж, хийц, эд
                                                 ангийн материал, хэсгийг
                                                 борлуулж олох орлого
 2     Нэмэгдсэн өртгийн албан татвар            Татварын хууль, тогтоомжийн
       /НӨАТ/                                    дагуу тооцно.



                        -----------------о0о-----------------
Хавсралт
ХЭСЭГ 2 Өртгийн үзүүлэлт тооцох олон улсын түвшин

Барилга (засвар)-ын бүтээцийн төрлөөрх ажлын төсвийн тооцоо

Захиалагч:

Төслийн №

Гэрээний№

Төслийн нэр, байршил:

Зураг төсөл зохиогч:
      Төсөвчин:
Баталсан:

оны.....сарын .......ны өдөр




                                                                                76
                                                                    Шууд
                                                                            Нэмэгдэл           Нийт
                                 Шууд зардал                      зардлын              Ашиг
                                                                             зардал           зардал
                                                                    дүн
Ажлын    Ажлын бүлэг




                                                       механизм
                                    материал
 код      (uniformat)




                                               Машин
                         цалин
1
            Суурь

2         Барилгын
        газар доорхи
            хэсэг
3         Барилгын
         газар дээрх
            хэсэг
4       Доторхи ажил
           (засал,
          чимэглэл)
5
           Дээвэр

6           Доторхи
             бүтээц
7         Түгээх буюу
         усан хангамж
           (Ариутгах
            татуурга,
           галын ус,
          борооны ус
           зайлуулах
          бусад усан
         хангамж)-ийн
             систем
8           Механик
             систем,
        халаалт, агаар
             сэлгэлт
9         Цахилгаан
           техникийн
             систем
10         Нэмэгдэл
             зардал
11            Тоног
          төхөөрөмж,
           түүний иж
        бүрдүүлэлтийн
         хэрэгслэлүүд
        болон тавилга,
           эд хогшил
12         Барилгын
        талбай бэлдэх

                                                                                               77
         Бүлгийн дүн

          Нийт дүн




                     Төсвийн дүн...........................................мян.төг
                     Буцах зардал..........................................мян.төг




Барилга (засвар)-ын ажлын төрлөөрх төсвийн тооцоо

                                                                     Шууд
                                                                             Нэмэгдэл           Нийт
                                  Шууд зардал                      зардлын              Ашиг
                                                                              зардал           зардал
                                                                     дүн
Ажлын    Ажлын бүлэг
                                                        механизм
                                     материал




 код    (masterformat)
                                                Машин
                          цалин




1          Ерөнхий
           зардал
2         Барилгын
        талбай бэлдэх
3
            Бетон

4
        Өргийн ажил

5
          Ган хийц

6        Мод болон
         хуванцар
7       Дулаан болон
        ус тусгаарлалт
8
        Хаалга, цонх

9           Засал,
           чимэглэл
10       Үндсэн тоног
        төхөөрөмжийн
            холбох

                                                                                                78
        хэрэгслэл,
       шаардагдах
       технологийн
       багажны иж
          бүрдэл
11         Тоног
        төхөөрөмж
12     Тавилга, эд
         хогшил
13        Тоног
      төхөөрөмжийн
      сэлбэг эд анги
14     Түгээх буюу
           усан
       хангамжийн
         систем
15       Механик
         систем,
      халаалт, агаар
         сэлгэлт
16      Цахилгаан
        техникийн
         систем
       Бүлгийн дүн

         Нийт дүн




                  Барилгын үргэлжлэх хугацаа.........................
                Барилга (засвар)-ын ажил гүйцэтгэх үнийн санал

                                    Суурь үнийн            Үнийн хувилбарууд
Д/д         Үзүүлэлтүүд
                                       санал             1        2         3
 1    Барилгын талбайн зардал
 2        Барилгын зардал
         Төсөвт үнийн санал
 3     (Нэмэгдэл зардал, ашиг
              багтсан)
           Зүйл 1 Ерөнхий
 4
         гүйцэтгэгчийн ажил
          Зүйл 2 Дэд үнийн
 5
           саналаарх ажил

                                                                                79
 6    Барилгын нийт талбай, м2
       Барилгын талбайн нийт
 7
               өртөг
 8    Барилгын ашигтай талбай
        Ашигтай талбай/Нийт
 9
             талбай, %
      Материалын өртгийн шууд
10
      зардалд эзлэх хэмжээ, %
      Нэгж хүчин чадлын өртөг
11       (Сурагчийн суудал,
           эмнэлгийн ор)
       Ерөнхий гүйцэтгэгчийн
12
       нэмэгдэл зардал, ашиг

 Зураг төсөл зохиогчид: Хувилбартай тохиолдолд 3, 4, 5 болон 12-р мөрийг үнийн
                          хувилбар тус бүрээр бөглөнө.



                                                                      Загвар
                                                                        4.2


                  Ажлын бүлэг тус бүрээрх дэд үнийн санал

      Ажлын        Ажлын бүлэг         Суур үнийн
Д/д                                                        Үнийн хувилбар
       код        (masterformat)         санал
1                Нэмэгдэл зардал                       1       2        3
                 Барилгын талбай
2
                      бэлдэх
3                     Бетон
4                  Өргийн ажил
5                    Ган хийц
6              Мод болон хуванцар
                 Дулаан болон ус
7
                   тусгаарлалт
8                  Хаалга, цонх
9                Засал, чимэглэл
                   Үндсэн тоног
              төхөөрөмжийн холбох
10            хэрэгслэл, шаардагдах
               технологийн багажны
                    иж бүрдэл
11               Тоног төхөөрөмж
12              Тавилга, эд хогшил

                                                                            80
                Тоног төхөөрөмжийн
 13
                   сэлбэг эд анги
                  Түгээх буюу усан
 14
                 хангамжийн систем
                  Механик систем,
 15
               халаалт, агаар сэлгэлт
                Цахилгаан техникийн
 16
                       систем
       Дүн

                                                                     Загвар
                                                                       4.3


            Дэд үнийн саналын зардаргаа (дэдийн дэд үнийн санал)
      Ажлын                            Суур үнийн
Д/д           Ажлын бүлэг, дэд бүлэг                     Үнийн хувилбар
       код                                санал
                  Халаалт, агаар
 1                                                     1      2        3
                      сэлгэлт:
               Температурын хяналт
                   Тусгаарлалт
                  Тогтворжуулалт


       Дүн




Ашгийн хэмжээг зах зээлийн эдийн засгийн онолд тулгуурлан тооцох аргачлал



      Үйлдвэрлэлийн болон хэрэглээний функцэд үндэслэсэн Р.Солоугийн
загвараар капиталын хуримтлал эдийн засгийн өсөлтийг хэрхэн хангадгийг шинжилж,
капиталын нөөц ямар хэмжээтэй байвал оновчтой болохыг тодорхойлдог. Эдийн
засгийн өсөлтийн Домарын загвар нь хөрөнгө оруулалт, орлого нь ижил хурдацтай
өсдөг гэж үздэг бол ,орчин үеийн эволюц экономиксийг үндэслэгч Иосиф Шумпетер
хөгжил гэдэг бол тухайн эдийн засгийн гаднаас өгсөн импульсийн дүнд үүссэн
хөдөлгөөн биш, харин өөрөө дотооддоо бий болгосон санамсаргүй гэмээр өөрчлөлт
юм гэж тодорхойлсон байдаг. Ийнхүү 1980-аад оны үед гарч ирсэн дотоод өсөлтийн
онол (endogenous growth theory) нь шинээр аж үйлдвэржиж буй орнуудад, эдийн
засаг өөрийн дотоод системээсээ өсөх боломжтойг бидэнд ухааруулж өгсөн. Иймд
капиталын нөөцийн хэмжээ болон, түүний өөрчлөлтөд анхаарлаа хандуулах нь
хөгжлийн зүй ёсны асуудал болж байна.
     Манай орны хувьд капиталын нөөц Алтан дүрмээр байх хэмжээнээсээ ихээхэн
бага байгаа өнөө үед удаан хугацааны туршид хөрөнгө оруулалтыг óðàìøóóëàí

                                                                            81
дэмжих (хууль эрх зүйн орчныг боловсронгуй болгох, ашгаас авах татварыг
бууруулах, зээллэг авах боломжийг өргөтгөх гэх мэт)-нь улс орны эдийн засгийн
бодлогын гол чиглэл болох учиртай.
     Барилга угсралтын байгууллагын хувьд эдийн засгийн хөгжлийн тогтвортой
байдлыг хангахад шаардагдах капиталын хэмжээ нь:

                   1
            Ê   3  Q  K ð óñ
              ð
                   3
байна

            Ê  -êàïèòàëûí òîîöîîíû óòãà;
              ð


       1
        3- Ëåîíòüåâ-Ñîëîóãèéí “îðö-ãàðö”-ûí òýãøèòãýëèéí ïàðàìåòð áóþó     òîãòìîë
       3
õýìæèãäýõ¿¿í
        Q – Áарилга угсралтын байгууллагûí õ¿÷èí ÷àäëûí îíîâ÷òîé õýìæýý

        Ê ð óñ - Áàðèëãûí ¿éëäâýðëýëèéí á¿ñ íóòãèéí íºõöºëèéã òóñãàñàí

              èòãýëö¿¿ð
       Барилгын байгууллагын энхүү шаардлагатай капиталыг буй болгох арга
замаар үйлдвэрлэлийн хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх улмаар урт хугацааны эдийн
засгийн тогтвортой өсөлтийг хангах, боломжтой болно гэж үзэж байна. ªөрөөр
хэлбэл, үйлдвэрлэлийн функц y=f(k) (үйлдвэрлэх бүтээгдэхү¿ний хэмжээ капиталаас
хамаарна) гэсэн үг.
       Иймд    байгууллагын    капиталыг    нэмэгдүүлэх    хөрөнгө  оруулалтын
санхүүжилтийн эх үүсвэрийг тодорхой байгууллага “А” ХХК-ын жишээн дээр авч үзье
       “A” компаний санхүүгийн тайлан балансын үзүүлэлтүүдийн тооцоолол нь
өмнөх тогтолцооны үед хэрэгжүүлж байсан (өнөө мөрдөж байгаа) нягтлан бодох
бүртгэл (ÍÁÁ)-ийн тооцооны хууль дүрмийн дагуу хийгдсэн байна. Çах зээлийн
харилцаа хөгжихийн хэрээр, өмч улам бүр багцлагдаж том, жижиг хувьцаат
компаниудын тоо нэмэгдсээр байна. Ýндээс ÍÁÁ-ийн тооцооны системийг,
компаниудын өмчийн харилцаанд нь тулгуурлан , ялгавартайгаар мөрдүүлэх бодит
шаардлага урган гарч байна.
       Áизнесийн том байгууллагуудыг хөлслөн авсан менежерүүд удирддаг тул
тэдэнд дээрх асуудал хүртээлгүй. Гагцхүү жижиг компаниудын хувь нийлүүлсэн
капиталын эзэд, үйлдвэрлэлийг өөрсдөө гардан зохион байгуулагч, гүйцэтгэх
захирлын үүрэг гүйцэтгэж байгаа тохиоëдолд л уг асуудлыг хөндөж байгаа болно.
       Ашиг олох боломжийг тайлбарласан ашгийн тухай олон онол, үзэл
баримтлал байдгийн нэг нь болох “Ашгийн тухай гүйцэтгэх үүргийн онол” нь
компаний эзэд, дээд удирдлагууд ихээхэн îвсгîî, самбаа санаачлага, өвөрмөц үйлдэл,
зориг гаргаж, үйлдвэрлэлийг зөв зохион байгуулж ховордуу нөөцийг үр ашигтай
ашиглаж чадсаны үр дүнгээр л ашиг үүсэх учир шалтгааныг тайлбарладаг.

                                                                            82
Өөрөөр хэлбэл, компаний эзэд, дээд шатны менежерүүд үйлдвэрлэлийг зохион
байгуулах үүргээ амжилттай биелүүлсний үр дүнд олж буй урамшил,шагналыг л ашиг
гэж үздэг ажээ. Иймд жижиг компаниудын эзэд өөрсдөө компаний гүйцэтгэх
захиралын үүргийг давхар гүйцэтгэж, ашиг олж буй нөхцөлд тэд шан, шагнал,
урамшил авах “эрхтэй” болж буй хэрэг ажээ.
Энэ тохиолдолд зардлыг үнэлэх эдийн засгийн аргыг хэрэглэх учиртай. Өөрөөр
хэлбэл, үйлдвэрлэлд ашиглаж буй бүх төрлийн нөөц(хүчин зүйл)-ийг альтернатив
үнэлгээ    (алдагдсан     боломжийн      зардал)-гээр     тооцно    гэсэн    үг.
Үйлдвэрлэгчиéí эзэмшилд буй хүчин зүйлүүд(капитал, хөдөлмөр)-ийн зардлыг далд
зардал гэж нэрлэдэг бөгөөд энэ зардал зах зээл дээр уг хүчин зүйлүүдийг ашиглан
олж болох орлоготой тэнцүү.
Тухайлбал: Компаний эзэн юу бүтээснээ тооцоолохын тулд өөр компаниä
менежерээр ажиллан авч болох цалинг тооцоолох шаардлагтай болдог. Тэрээр өөр
компаниä сарын 800,0 мянган төгрөгийн цалин авч болох байсан бол эзэн жилд 9.6
сая төгрөгийн зардал өөртөө гаргаж байна гэсэн үг. Энэ бол түүний бизнесийн үйл
ажиллагааны жинхэнэ зардал мөн.
Далд зардлын зарчим компаний эзний капиталд мөн адил хамаарна. Хэрэв тэр
өөрийн үйлдвэрлэлийн капиталд зориулсан 385,8 сая төгрөгөө өөр аргаар ашиглан
жилд 12 хувийн ашиг олж болох байсан бол , тэрээр капитал эзэмшигчийн хувьд
жилдээ 46,29 сая төгрөгийн далд зардлыг өөртөө гаргаж байна гэсэн үг.
      Энэхүү далд зардлын логик тайлбар нь гэвэл: Õэрвээ компани уг капиталыг
зээлээр авсан бол жил , сар бүрээр уг зээл зээлийн хүүг төлөх ёстой, эсвэл хэн
нэгний өмчид тулгуурласан үйл ажиллагаа явуулсан бол өмчийн эзэнд капиталын
хүү(ноогдол ашиг) төлөх учиртай. Хэрэв түрээслэсэн бол түрýýñийн төлбөрийг
тогтмол төлөх болно. Өмнөх тогтолцооны үед аж ахуй нэгж байгууллагууд төрийн
өмчид тулгуурласан үйл ажиллагаа явуулсныхаа төлөө ашигласан фондынхоо
төлбөрийг улсын төсөвт жил бүр тогтоогдсон хувь хэмжээгээр нь төлдөг байсантай
утга нэгэн.
     Энэ бүхнийг үйлдвэрэлэлийн зардалд заавал хамруулдаг. Ийм учраас,
компàíèé гүйцэтгэх захирал үйл ажиллагаандаа ашиглаж байгаа өөрийн капиòалын
хүү (уг капиталын хүү нь зардлын чухал зүйл анги мөн)-гээ, үйлдвэрлэл үйл
ажиллагааны далд зардал (далд хүү)-ын хэлбэрээр тооцож авах нь зүй ёсны асуудал
юм. Эдийн засгийн онолын бүтээлүүдэд:

   Далд зардлын хүүг тогтîох нь тийм ч хялбар биш. Учир нь арилжааны
    банкуудын богино хугацааны зээлийн хүү, засгийн газраас гаргасан урт
    хугацааны үнэт цаасны хүү, компаний өрийн бичгийн хүү гэх мэт зах зээлийн
    хүү янз бүр байдаг
   Английн нэрт эдийн засагч А.Маршàлл далд хүүг эргэлтээс олох ашгийн
    ердийн түвшин гэж нэрлээд , үйлдвэрлэлийн тухайн салбарт шинээр
    үйлдвэрлэл явуулж эхýëж байгаа үйлдвэрлэгчдийн тоо, дампуурч үйл
    ажиллагаагаа зогсоож байгаа үйлдвэрлэгчдийн тоотой тэнцүү байвал уг
    салбар хэвийн орлоготой байж , олох ашгийн түвшин ердийн байна гэжээ.


                                                                          83
     Дээрх онолын үндэслэлүүдэд тулгуурлан далд зардлын хүүгийн хэмжээг
тодорхойлох боломжтой. Далд хүүг хасаж тооцсоны дараа илүүдэл гарвал, уг
компани үнэхээр ашигтай ажилласан болно.
Үүнийг л зардлыг альтернатив үнэлгээ (oppurtunity cost) -гээр тооцох эдийн засгийн
арга гэж үзэж буй хэрэг. Иймд бид ашиг гэдэг ойлголтыг зөвхөн эдийн засгийн утгаар
нь хэрэглэх болно.
ÍÁÁ-èéí тооцоонд үйлдвэрлэлийн бүх орцыг худалдан авсан зардлыг төлсний дараа
байгууллагад үлдэж буй мөнгөний хэмжээг ашиг гэж нэрлэдэг. Энэ нь тооцооны ашиг
мөн. Харин эдийн засгийн ашгийг тодорхойлохын тулд бид тооцооны ашгаас далд
зардлуудыг хасах болно. Хэзээд далд хүү, далд цалинг үйлдвэрлэлийн нийт зардлын
нэг хэсэг гэж тооцдог. Далд зардлуудыг оролцуулан бүх зардлыг нөхºсний дараа
үлдэж байгаа үлдэгдлийг эдийн засгийн ашиг гэнэ.
                  Эдийн засгийн ашиг=тооцооны ашиг-далд зардлууд
ÍÁÁ-ийн болон эдийн засгийн аргын тооцоололын зөрүүг “А” ХХК-ний жишээн дээр
авч үзье.
Ашгийн хувèàрлалт
а.НББ-ийн тооцооны аргаар

Д/д Зардлын нэр                                                    Сая төгрөг
1   Нийт ашиг                                                      67,2
    Орлогын албан татвар                                           6,72
2   Үлдэх ашиг                                                     60,48


б.Эдийн засгийн тооцооны аргаар

 Д/ Зардлын нэр                                                    Сая төгрөг
  д
  1 Тооцооны ашиг                                                  67,2
        Далд цалин (Компаний эзэн гүйцэтгэх захирал өөр            9,6
        ажил эрхэлсэн бол нэмж авах байсан цалин .( сарын
        800,0 мянган төгрөг))
    Далд зардал




       Далд хүү (капиталын альтернатив буюу алдагдсан              46,29
       боломжийн зардал өөрөөр хэлбэл өөрийн капиталд
       оруулсан мөнгөө банкинд хадгалуулсан бол авах
       байсан хүү.)
 2 Эдийн засгийн ашиг                                              11,31
   Орлогын албан татвар                                            1,131
 3 Компаний      эзэд,    дээд     шатны     менежерүүд            10,179
   үйлдвэрлэлийг зохион байгуулах үүргээ амжилттай
   биåлүүлсний үр дүнд олж буй урамшил, шагнал (ашиг)


Ашгийн хувèарлалòаас харахад :

                                                                                84
         ÍÁÁ-èéí арга нь компаний зардлыг багасган ашгийг нэмэгдүүлж түүнээс авах
          татварын дарамтыг нэмэгдүүлдэг нь харагдаж байна. эдийн засгийн
          тооцооны арга нь тус компаний бизнесийн үйл ажиллагаандаа гаргасан ил
          болоод далд зардлуудыг бүрэн тусгаж тооцсоноороо байãууллагын мэдэлд
          үлдэх нийт ашгийн хэмжээг нэмэгдүүлж байна.

Òухайлбал: тус компаний 2010 онд олсон ашгийн хэмжээг эдийн засгийн тооцооны
аргаар дараахь байдлаар тооцно. Үүнд:
Нийт ашиг = Байгууллагын мэдэлд үлдэх ашиг + далд зардал (далд хүү, далд
цалин) + тооцооны зөрүүгээс олох татварын дарамтын бууралт
            Нийт ашиг = 10,179 +9,6 +46,29 +5,59 = 71,66 сая         төгрөг
Энэ нөхцөлд тооцоололын аргын зөрүүгээр
             ЭЗТА-НББА= 71,66 -60,48 =11,18 сая
төгрөгийн ашиг алдсан тооцоо гарч байна. Эндээс байгууллагын эдийн засгийн
тогтвортой өсөлтийг хангахад зохих хувь нэмрээ өгөх хөрөнгийн эх үүсвэрийг
бүрдүүлэх боломж алдагдсан гэж үзэж болохоор байна.         Зах зээлийн харилцаа
хөгжихийн хэрээр, өмч улам бүр багцлагдаж том, жижиг хувьцаат компаниудын тоо
нэмэгдсээр байна. Иймд санхүүгийн бүртгэл голлосон НББ-ийн тогтолцооноос
компаниудын өмчийн харилцаанд тулгуурласан удирдлагын бүртгэлийн хэрэглээг
гүнзгийрүүлэх нь зүйтэй




                                                                              85
Uniformat, masterformat-ийн төсвийн блок-схем
                           Эхлэл



                       Ажлын код,
                        хэмжээ



                                                Өгөгдлийн сан
                        Өгөгдлүүд



                   Материалын зардал
                        тооцох


                    Цалингийн зардал
                        тооцох


                        Машин
                   механизмын зардал
                        тооцох

                     Нэмэгдэл зардал
                         тооцох


                      Ашиг тооцох


                    Нэгдсэн төсвийн
                   тооцоонд тусгагдах
                       бусад зардал
                   тооцохМатериалын
                      зардал тооцох
                       Тайлангууд



                          Төгсгөл




                                                                86
                         Өгөгдлийн сангийн бүтцийн ангилал


        I түвшин                II түвшин           III түвшин




Ажлын шаталсан ба дэд шаталсан бүтэц , түүний ангилалын түвшин


Хавсралт 9


Free and Open Source ERP software


    ERP            Language                                              Developer
                                    License          Other Info
  Package            Base                                                 Country


                                                                        Australia/New
Adaxa Suite    Java           GPL                Integrated ERP
                                                                        Zealand


                                                 started as a fork of
Adempiere      Java           GPL                                       Spain
                                                 Compiere




                                                                                87
    ERP        Language                                             Developer
                                 License        Other Info
  Package        Base                                                Country


              PHP,
BlueErp       MySQL,       GPL
              PostgreSQL


                                            Acquired by Consona
Compiere      Java         GPL/Commercial   Corporationin June
                                            2010


                                                                   US, France,
              PHP,                          ERP/CRM for SME,
                                                                   Belgium,
Dolibarr      MySQL,       GPL              freelancers or
                                                                   Spain, India,
              PostgreSQL                    foundations
                                                                   Argentina...


                                                                   Brazil, France,
              Python,                       based on unified
ERP5                      GPL                                      Germany,
              Zope, MySQL                   model
                                                                   Japan Sénégal


                                            ERP for
Fedena        Ruby         Apache License                          India
                                            Schools/Universities


                                            Branched from
FrontAccounting PHP, MySQL GPL
                                            WebERP


GNU Enterprise Python      GPLv3


                                            ERP for small and      Austria,
HeliumV       Java         AGPL
                                            medium businesses      Germany


JFire         Java         LGPL


Kuali
              Java
Foundation


                                                                           88
    ERP      Language                                                      Developer
                                 License               Other Info
  Package      Base                                                         Country


LedgerSMB    Perl          GPL


                                                   ERP for small and
OFBiz        Apache, Java Apache License 2.0
                                                   medium businesses


                           Openbravo Public
                           License (OBPL), a
Openbravo    Java          free software license                          Spain
                           based on the Mozilla
                           Public License (MPL)


             Python,       AGPLv3, OpenERP                                Belgium, India,
OpenERP                                            formerly Tiny ERP
             PostgreSQL    Public License                                 USA


                                                   ERP for small and
OpenPro      PHP, MySQL MPL                                               USA
                                                   medium businesses


                                                   Can run in
Opentaps     Java          AGPLv3                  the Amazon EC2         Worldwide
                                                   cloud


             C++,
                                                   Produced by XTuple,
Postbooks    JavaScript,   CPAL
                                                   uses Qtframework
             PostgreSQL


             Perl,
SQL-Ledger                 GPL
             PostgreSQL


                                                   started as a fork of
Tryton       Python        GPLv3
                                                   OpenERP


WebERP       PHP, MySQL GPLv2                      LAMP based system


                                                                                  89
                                                                                Хавсралт 11

Хөрөнгө оруулалтын хэмжээг засварлах итгэлцүүрийг тогтоох хувилбар

Хºðºí㺠îðóóëàëòûí õýìæýýã çàñâàðëàõ á¿ñèéí èòãýëö¿¿ðèéã á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí
åðºíõèé õàíäëàãààñ ¿íäýñëýí íîðìàòèâ ìàÿãààð òîãòîîæ ºã÷ áîëíî. Õºðºí㺠îðóóëàëòûí
õýìæýýã çàñâàðëàõ èòãýëö¿¿ðèéã Áàðóóí á¿ñä-Ê1 Õàíãàéí á¿ñä–Ê2, Òºâèéí á¿ñä-Ê3,
Ç¿¿í á¿ñä–Ê4 ãýæ òýìäýãëýâýë á¿ñèéí áàðèëãûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí ÷èã õàíäëàãûã
èëýðõèéëñýí á¿ä¿¿â÷ çàãâàð íü äàðààõ ëîãèê òýíöýòãýë áèøèéí õýëáýðòýé áàéíà.

I2  K 2 áà I3  K 3  I1  K1 áà I4 K 4

      I1,I2 ,I3 ,I4
                      - Á¿ñ íóòãèéí áàðèëãûí áàéãóóëëàãóóäûí õºðºí㺠îðóóëàëò, ñàÿ òºã

Íèéãýì ýäèéí çàñãèéã á¿ñ íóòãààð õºãæ¿¿ëýõ, á¿ñèéí äîòîîä çàõ çýýëèéã õàìãààëàõòàé
õàìààðàëòàé, õàðèëöàí óÿëäààòàé ãýäýã óòãààð íü ýíýõ¿¿ çàãâàðûã àâ÷ ¿çñýí áîëíî.
Ýäèéí çàñãèéí îíîëîîð áîë õºðºí㺠îðóóëàëòûí ñîíèðõîë òàòàëò íü èë¿¿ á¿ñ íóòàã ðóó
õºðºíãèéã ò¿ëõ¿¿ îðóóëàõ ¸ñòîé ãýæ ¿çäýã. Харин ñàíàë áîëãîæ áàéãàà ýíýõ¿¿ çàãâàð
íü ¿¿íèé ýñðýãýýð áàéãàà áºãººä îíîëûí ¿íäýñëýë íü:

Íýãä¿ãýýðò: Íîáåëèéí øàãíàëò Ôðèäðèõ Ôîí Õàéåê “Àëèâàà ñóäëàà÷ øèíæèëãýý õèéõäýý
çààâàë ººðèéí òóðøëàãà, ººðèéí àëäàà, ººðèéí ¿çýë áîäîë çýðãèéã èëýðõèéëäýã ó÷ðààñ
ýäèéí çàñãèéí øèíæèëãýýíä ¿íýíèé îáúåêòèâ øàëãóóð áàéõã¿é þì” ãýæýý. Òýãýõëýýð
àëèâàà ñóäëàà÷èéí äýâø¿¿ëñýí îíîëûí ¿çýë áàðèìòëàë íü óëñ îðíóóäûí õºãæëèéí òºâøíèé
ÿëãàà, ãàçàð ç¿éí áàéðëàë, óëàìæëàëò ¸ñ çàí çàíøèë, ñî¸ë çýðãýýñ õàìààðàí äýëõèéí
óëñ îðíóóäûí íèéòëýã øààðäëàãûã õàíãàõ íýã ìàÿãèéí òºãñ òºãºëäºð àðãà ç¿é áàéõ
áîëîìæã¿éã õàðóóëæ áàéíà.

Õî¸äóãààðò: Ýäèéí çàñãèéí îíîëûã õàìãèéí ýíãèéíýýð õýëáýë á¿òýýãäýõ¿¿íèé
¿éëäâýðëýë, õóâèàðëàëò, õýðýãëýýã ñóäàëäàã øèíæëýõ óõààí ãýæ ¿çäýã. Òýãâýë
ýíýõ¿¿ øèíæëýõ óõààíû ñóäàëãààíû îáúåêò áîëñîí á¿òýýãäýõ¿¿íèé ¿éëäâýðëýë,
õóâèàðëàëò, õýðýãëýý íü áàéíãà õóâüñàí ººð÷ëºãäºæ, õºãæèæ áàéäàã àìüä ñèñòåì þì.
Èéì ó÷ðààñ óëñ îðíóóäûí íèéãýì ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéí ÿëãààòàé áààç ñóóðü äýýð
òóëãóóðëàí ÿâóóëæ áóé ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààã, òóõàéëñàí íýã îðíû íèéãýì
ýäèéí çàñãèéí áààç ñóóðü áóþó ñóäàëãààíû îáúåêò äýýð òóëãóóðëàí ãàðãàñàí îíîëûí
¿çýë áàðèìòëàëààð çîõèöóóëàõ íü çàðèì òàëààð áîëîìæã¿é ãýæ ¿çýæ áàéãàà þì.

Иимд ººðèéí îðíû ºâºðìºö îíöëîã, õºãæëèéí òºâøèí, óëñ îðíû ºìíº òóëãàìäñàí àñóóäëóóäòàé
óÿëäóóëàí äýýðõè çàãâàðûã áîëîâñðóóëñàí áîëíî. Хºðºí㺠îðóóëàëòûí çàñâàðëàõ
èòãýëö¿¿ðèéã á¿ñ íóòãèéí áàéãàëü öàã óóð, äýä á¿òöèéí õºãæëèéí òºâøèí, àëñëàãäñàí
áàéäàë çýðãýýñ õàìààðóóëæ ÿëãàâàðòàéãààð òîãòîîõ íü ç¿éòýé áºãººä îéðûí æèë¿¿äýä
ýíý ¿ç¿¿ëýëò íü áàðóóí áà ç¿¿í á¿ñ¿¿äýä òºâèéí áà õàíãàéí á¿ñýýñ èõýýõýí ºíäºð áàéõ
øààðäëàãàòàé þì. Çàõ çýýëèéí õàðèëöàà á¿ðýí òºëºâøèæ, á¿ñ íóòãèéí õºãæëèéí òºâøèí
òýíöâýðæèõèéí õýðýýð ýë ¿ç¿¿ëýëòèéí òîîí óòãà 1-ä îéðòîõ ç¿é òîãòîë, ÷èã õàíäëàãàòàé
íü àæèãëàãäàæ áàéíà. Õºðºí㺠îðóóëàëòûí, á¿ñ íóòàã äàõü õºãæèë, äýä á¿òýö, õ¿íèé
õºãæèë, òàòâàð, çýýëèéí àñóóäëààðõè õóóëü ýðõ ç¿éí îð÷íûã á¿ðä¿¿ëýõ òàëààð
áîäëîãî áîëîâñðóóëàõàä ýë ¿ç¿¿ëýëòèéã õýðýãëýõ áîëîìæòîé .Эíý íü òóõàéí á¿ñ íóòàãò
õºðºí㺠îðóóëàëòûí òºñëèéã àìæèëòòàé õýðýãæ¿¿ëýõ, á¿ñ íóòãèéí äýä á¿òöèéã
ñàéæðóóëàõ, á¿ñ íóòãèéí íèéãýì-ýäèéí çàñãèéí õºãæëèéã õóðäàñãàõàä íýí ÷óõàë à÷
õîëáîãäîëòîé áîëîõ þì.
                                                                                   90
                                                                           Ê4
                Ê1
                                                                 Ê3
                                            Ê2




Áàðèëãûí ñàëáàðûí õºðºí㺠îðóóëàëòûí ñòðàòåãè (á¿ñ íóòãààð)

Ê1 - Áàðóóí á¿ñ Ê2 – Õàíãàéí á¿ñ Ê3 – Òºâèéí á¿ñ Ê4 – Ç¿¿í á¿ñ




                                                                      91
                          ТӨСЛИЙН АЧ ХОЛБОГДОЛ

Үндсэн дүрмийг барилгын үнэ бүрдэлт төсөв-нормативын өөрийн болон зах зээлийн
орнуудад мөрдөгдөж буй баримт бичгийг үндэслэн Монгол улсад мөрдөгдөж буй
хууль тогтоомж болон олон улсын стандартад нийцүүлэн боловсруулсан.

Төслийн шинэлэг тал:

  1. Барилга-хөрөнгө оруулалтын төслийн бүх         шатанд   барилгын    өртгийг
     тодорхойлох нормативын төрлүүдийг тогтоосон

  2. Барилгын өртгийг тодорхойлох нормативын хүрээнд барилга хөрөнгө
     оруулалтын төслийн эдийн засгийн үнэлгээ, түүний үр ашгийг дээшлүүлэх
     асуудлыг цогцод нь авч үзсэн.

  3. Барилгын өртгийг тодорхойлж буй үндсэн үзүүлэлтүүдэд тулгуурлан барилгын
     үнэ бүрдэлтийн тогтолцоог бүрдүүлсэн

  4. Барилгын үнэ бүрдэлтийн тогтолцоог бүрдүүлэгч норм, норматив холбогдох
     баримт бичгийн боловсруулалт, мөрдөлтийг хариуцан ажиллах, субьект,
     түүний бүтэц бүрэлдэхүүнийг зах зээлийн эдийн засгийн хөгжлийн зүй тогтолд
     нийцүүлэн тодорхойлсон

  5. Компанийн нийгмийн хариуцлага, чанартай барилга барих асуудлыг
     гүйцэтгэгчийн ашиг, захиалагчийн зөвлөхийн хяналт, зах зээлийн шударга
     өрсөлдөөн (тендер)-тэй уялдуулж өгсөн

  6. Барилгын үнийг тодорхойлох гэрээний төрлийг захиалагч гүйцэтгэгч талууд
     ашиг сонирхолдоо нийцүүлэн чөлөөтэй сонгох боломж олгосон.(Гэрээний 7-н
     төрлийг тусгасан)

  7. Барилга хөрөнгө оруулалтын төслийн бүх шатанд хийгдэх өртгийн хянатыг
     системчилсэн

  8. Барилга-хөрөнгө оруулалтын төсөлд оролцогч бүх субьектүүдийн үр ашигтай
     үйл ажиллагааг хангах менежементийн нэгдсэн цахим сүлжээ (ERP) буюу
     нөөцийн төлөвлөлтийн цогц удирдлагын аргыг хэрэгжүүлэхэээр тусгасан.

  9. Тендерийн болон гэрээний үнийг uniformat-ийн 12 болон masterformat-ийн 16-н
     бүлгээр нэгтгэж тооцдог системийг хэрэгжүүлснээр адил нөхцөлд ижил
     төрлийн барилгын өртөг зөрүүтэй гардаг зөрчил арилна.

  10. БУАжлын төсөвт өртгийн бүтцийг эдийн засгийн агуулгаар нь шинэчлэн
      тогтоосон

  11. Чанарын дээшлэлт өртгийн өсөлтөнд хүргэдэг зүй тогтол ёсоор барилгын үнэ
      өснө. (Хөрөнгө үнэ цэнэтэй болно). Барилгын үнэ өсөхийн хэрээр эргээд үл
      хөдлөх хөрөнгийн татвараар дамжин улсын төсөвт төвлөрөх хөрөнгийн хэмжээ
      өснө.

Олон улсын стандартад нийцүүлэн боловсруулсан энэхүү дүрэм нь гадны хөрөнгө
оруулагч, гүйцэтгэгчтэй хамтран ажиллахад тулгардаг үл ойлголцлыг арилгана.

								
To top