71714825mehmet kraja doc by HC120519194041

VIEWS: 10 PAGES: 7

									Mehmet Kraja




Mehmet Kraja ka lindur më 1952, në Krajë, afër Liqenit të Shkodrës, në Mal të Zi. Shkollimin e
mesëm e kreu në Ulqin, ndërsa të lartin në Universitetin e Prishtinës. Nga viti 1974-76 ishte
kryeredaktor i gazetës së studentëve “Bota e re”. Më pas punoi si gazetar dhe redaktor i kulturës në
gazetën “Rilindja”. Gjatë viteve 1992-99 jetoi dhe punoi në Tiranë. Pas luftës ishte redaktor i kulturës
në të përditshmet “Zëri” dhe “Koha Ditore”. Që nga viti 2002 është edhe ligjërues në Fakultetin e
Arteve në Prishtinë, ku jep lëndën e skenarit të filmit. Është anëtar iAkademisë së Shkencave dhe
Arteve të Kosovës. Deri tani ka botuar: 10 romane, 5 përmbledhje me tregime, 10 drama dhe tre libra
me kritikë dhe publicistikë, si dhe një numër tekstesh publicistike në shtypin
e Kosovës dhe Shqipërisë.




Romane

       “Gjurmë në trotuar”, “Rilindja”, Prishtinë 1978;


       “Portali i perëndive të fyera”, “Rilindja”, Prishtinë1980;


       “Moti i Madh”, ““Rilindja”, Prishtinë1981;


       “Udhëzime për kapërcimin e detit”, “Rilindja”, Prishtinë 1984; “Naim Frashëri”, Tiranë 1987;


       “Sëmundja e ëndrrave”, “Rilindja”, Prishtinë 1987;


       “Net bizantine”, “Rilindja”, Prishtinë 1990;


       “Muri i mjegullës”, “Toena”, Tiranë 1998;
       “Edhe të çmendurit fluturojnë”, “Onufri”, Tiranë 2004;


       “Im atë donte Adolfin”, “Onufri”, Tiranë 2005.


       "Selvitë e Tivarit", "Onufri", Tiranë 2008
Tregime

       “Dritat e mesnatës”, “Rilindja”, Prishtinë 1974;


       “Vdekja pa emër”, “Eurorilindja”, Tiranë 1995; “Dukagjini”, Pejë 1996;


       “Portat e qiellit”, “Toena”, Tiranë 1996; “Buzuku”, Prishtinë 1997;


       “Njëzet tregime për kohën e shkuar”, “Dukagjini”, Pejë 2001;


       “Hija e qershisë nën dritën e hënës”, Toena”, Tiranë 2006.



Drama

       “Tri drama” (“Princi i hijeve”, “Onufri i Neokastrës”, “Hëna prej letre”), “Rilindja”, Prishtinë 1987;


       “Pesë ide për lojë skenike” (“Muri I, ose ora e shiut”, “Muri II, ose lavjerrësi i rërës”, “Muri III,
    ose fluturat e bardha”, Muri IV, ose ëndërr qeni”, “Muri V, pse një hënë tjetër prej letre”), “Toena”,
    Tiranë 1999;


       “Krishti qëndroi tri ditë në Kosovë”, “Jeta e Re”, Prishtinë 2002;


       “Grafitet”, “Jeta e Re”, Prishtinë 2005;


       “Im atë donte Adolfin”, dramatizim, Prishtinë 2007;


       "Drama" ("Grafitet", "Hëna prej letre II", "Rekuiem"), PEN Qendra e Kosovës, Prishtinë 2008



Kritikë dhe publicistikë

       “Shoqërime”, “Rilindja”, Prishtinë 1997;


       “Vite të humbura”, “Eurorilindja” Tiranë 1995, “Rozafa”, Prishtinë 2003;


       “Mirupafshim në një luftë tjetër”, “Rozafa”, Prishtinë 2003.
       "E shtuna ime", PEN Qendra e Kosovës, Prishtinë 2009
Skenarë

       “Sëmundja e ëndrrave”, 1989
       “Kurrë më”, 2000


       “Fluturat e bardha”, 2001
       “Muri i mjegullës”, 2002


       “Kukumi”, 2003 (i realizuar si film artistik i metrazhit të gjatë, në regji të Isë Qosjes)
Shfaqje të realizuara

       “Princi i hieve”, realizuar në Teatrin Popullor Krahinor në vitin 1984, me regji të Agim Sopit dhe
    në Teatrin e Gjilanit në vitin 1985;


       “Hëna prej letre”, realizuar nga Teatri i Gjakovës në vitin 1988, në regji të Fadil Hysajt;


       “Onufri i Neokastrës”, nga Tetari Amator “Emin Duraku” i Gjakovës në vitin 1987 në regji të
    Nimon Muçajt;


       “Ëndërr qeni”, realizuar në Teatrin Kombëtar të Prishtinës në vitin 2001, në regji të Isë Qosjes;


       “Grafitet”, realizuar në Teatrin “Oda” të Prishinës, në vitin 2005, në regji të Isë Qosjes;


       “Onufri i Neokastrës” (version i ri), realizuar nga një grup artistësh të lirë të Gjakovës, në vitin
    2006, në regji të Nimon Muçajt;


       “Hëna prek letre” (version i ri), realizuar në Teatrin Kombëtar të Prishtinës, në vitin 2007, në
    regji të Fadil Hysajt;


       “Im atë donte Adolfin”, i realizuar si shfaqja e parë profesioniste e Teatrit të Prizrenit, në vitin
    2007, në regji të Agim Sopit.
       Çmime

       Çmimi vjetor i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës për veprën më të mirë (për romanin
    “Moti i Madh”, 1981);


       Çmimi “Hivzi Sulejmani” i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës për prozën më të mirë (për
    përmbledhjen e tregimeve “Vdekja pa emër”, 1995);


       Çmimi i shtëpisë botuese “Toena” për prozën më të mirë nga pesëqind titujt e botuar (për
    romanin “Muri i mjegullës”, 1998);
       Çmimi “Pjetër Bogdani” i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës për veprën më të mirë (për
    romanin “Muri i mjegullës”, 1999);


       Çmimi “Pjetër Bogdani” i Shoqatës së Shkrimtarëve të Kosovës për veprën më të mirë (për
    përmbledhjen “Njëzet tregime për kohën e shkuar”, 2001);


       Çmimin “Azem Shkreli” të Ministrisë së Kulturës së Kosovës për veprën më të mirë (për
    romanin “Edhe të çmendurit fluturojnë”, 2004).


       Çmimi “Mitrush Kuteli” i Ministrisë së Kulturës të Shqipërisë (për përmbledhjen e tregimeve
    “Hija e qershisë në dritën e hënës”, 2007).


       Çmimi "Petro Marko" i Ministrise se Kultures te Shqiperise (per romanin me te mire te vitit,
    "Selvite e Tivarit" 2008)




Mehmet Kraja

AUTOBIOGRAFI

Kam lindur këtu e afro pesëdhjetë vjet më parë në një fshat afër Liqenit
të Shkodrës, në njërin nga ata fshatra, të cilët, kur i shikon nga liqeni,
të duket sikur përjetësisht synojnë të kaptojnë malet dhe janë ndalur aty
vetëm për një çast. Datën e saktë të lindjes nuk e di, sepse im atë kishte
shkuar të më regjistronte në zyrën e gjendjes civile dy muaj pasi kisha
lindur dhe ofiqarit, i cili mbante syze të trasha dhe shkruante me dorë të
majtë, i kishte thënë se kisha lindur në kohën e të korrave. Pastaj ai vetë
kishte vënë një datë të përafërt, 27 qershorin e vitit 1952, sepse atë vit
thoshin se kishte qenë një pranverë e thatë, se kishte bërë shumë vapë
dhe se të korra nuk kishte pasur fare, vetëm zi buke dhe një diell
përvëlues, i cili qëndroi gjithë verën mbi katundin tonë...
Thonë, gjithashtu, se kur kam lindur, kam qarë shumë, aq shumë sa nuk
e kam lënë katundin të flinte një javë të tërë. Pastaj gjyshja më kishte
shkrirë plumb dhe ma kishte mbajtur kokën mbi një kusi që nxirrte avuj
të qelbur. Që atëherë nuk kam qarë më, por më pati mbetur një ves që
më kushtoi, një
dashuri më pak: sa herë që e shihja gjyshen, ia nxirrja gjuhën dhe ajo,
në shenjë hakmarrjeje, më puthte me inat, duke më lënë përgjithmonë
përfytyrimin e shëmtuar të thithëlopës, të thiçkut, siç i thoshim ne...
Shumë vjet më vonë, duke hulumtuar nëpër sergjen të shtëpisë sonë të
vjetër, gjeta peshtafin e gjyshes dhe aty brenda një letër të vjetër të
shkruar arabisht. E mora letrën, fshehurazi dola nga shtëpia dhe letrën ia
çova Mulla Tahirit, hoxhës së katundit tonë. Ai e lexoi duke murmuritur.
Eshtë shkruar nga Ali Rizai i anës sonë, më tha, të cilit që para dyzet e
sa vjetësh i kishte humbur çdo gjurmë, se letra ishte shkruar nga
Jemeni, se Ali Rizai atje kishte shkuar të luftonte për ''Baba Dovletin'' dhe
se në atë copë kartë të lyer me dyllë thoshte gjëra të turbullta për veten
e tij, për shokët dhe për luftërat që bënte atje. Unë u ktheva në shtëpi
me një pështjellim të madh në kokë, me përfytyrimin e Ali Rizait të
humbur shkretëtirave të Jemenit, që vuan... Përse duhej të vuante Ali
Rizai? Çfarë i mungonte këtij rrëfimi? E gjeta! Ali Rizai duhej të vuante
nga dashuria për një grua, dhe ajo grua përse të mos ishte gjyshja ime?!
Fakti që e gjeta zgjidhjen, më bëri të hareshëm, por puna e dashurisë së
Ali Rizait tash më shkaktonte një dhembkë sëmbuese... la thashë këtë
gjyshes, i tregova për Mulla Tahirin që e kishte lexuar letrën dhe, mbi të
gjitha, i fola gjerë e gjatë për dashurinë e Ali Rizait, duke trilluar shumë
gjëra të paqena. Gjyshja u zbeh, pastaj u zhgreh në vaj, u mbyll në
dhomën e saj dhe kurrë më
nuk e pashë të dilte që andej. E dëgjova vetëm kur tha: ''Mërhumi, sa
shumë më paska dashtë''. Gjyshja vdiq po atë vit, pasi nuk mbylli sy dhe
nuk futi gjë në gojë për dy muaj. Trillimet e mia mbi dashurinë e Ali
Rizait për gjyshen time, ishte tregimi i parë që kisha stisur dhe, për
pasojë, gjyshja vdiq nga dëshpërimi.
Nga ajo kohë më kujtohet liqeni, një hënë e madhe që shfaqej nga
matanë, nga grykat e Bjeshkëve të Nemuna dhe që pastaj zinte vend
mbi liqen, duke shikuar fytyrën e vet të zbehtë tek pluskonte mbi
syprinën e ujit. Andej, po matanë, ishte Shkodra dhe unë, natën, shpesh
i shikoja dritat e qytetit, derisa më përzihej në tru dhe pastaj shihja
ëndrra të këqija. Kisha dëgjuar se njerëzit e katundit tonë gjithmonë
kishin dashur të shkonin në Shkodër, por shumica syresh, kur kishin
shkuar, nuk ishin kthyer më. I vetmi prej tyre ishte kthyer Dan Selmani,
një i marrë që hipte në man dhe bërtiste:
''Dua p...!'' Dan Selmanin nuk e donin gratë e katundit tonë, sepse ai, si
i marrë që ishte, tregonte çdo gjë që shihte dhe, për pasojë, kjo
shkaktonte telashe të mëdha. Dan Selmani, kur e kuptoi këtë, u
dëshpërua së tepërmi dhe tha se donte ''me ikë n' Shqypni e rne tretë
përgjithmonë''. Iku dhe tri vjet nuk mori vesh njeri për të. Kur u kthye,
gishtat e këmbëve dhe të duarve i kishte të prerë dhe, para se të zinte
shtratin nga sëmundja e tokës, përmes të qeshurës së njeriut të marrë,
tha diçka që për shumë kohë në katund u ruajt si fshehtësi... Dan
Selamni vdiq po atë vjeshtë, ndërsa qielli kishte zbritur fare poshtë dhe
nga Qafa e Shtegvashës frynte një erë e tërbuar, duke shfryrë një mllef
që nuk e kuptonte njeri... Nga kjo kohë më kujtohet edhe mësuesi im i
parë, Hysi, i cili i binte mandolinës dhe këndonte më një zë të zvargur
prej myezini. Një ditë, në mbarim të orëve, e pamë mësuesin tonë tek
hyri në tavan të shkollës dhe fill pas tij atje u fut edhe Zejnepja, një
vajzë që kishte vithe shumë të mëdha dhe kur kalonte pranë nesh,
rrobave të saj u vinte era finjë. Që atë ditë mësuesi ynë nuk këndoi më,
kurse Zejnepen e mori për grua.
Kur i mbusha të katërmbëdhjetat, për herë të parë shkova këmbë në
Tivar, duke kaptuar malin e Rumisë natën, duke kaluar nëpër Brisk e
Ljare, mbi Shestan, nëpër Gropa të Pinçit, për të dalë pastaj në Shkallë
të Keqe, prej nga, në të zbardhur të mëngjesit, pashë Kalanë e Tivarit
dhe tej, në një largësi të paarritshme, detin dhe gjerësinë e tij
marramendëse. Ishte hera e parë që shihja detin dhe, sesi m' u duk,
ndryshe nga liqeni ynë: një kaltërsi e trishtë, një pafundësi e pakuptimtë,
ndoshta e kotë. Ndërsa zbritnim bokërimave të zhveshura mbi Tivarin e
Vjetër, im atë, që e bënte shpesh atë udhë, më tha si me të pëshpëritur:
''Nga këto dy shtëpi i kanë vrarë njëmbëdhjetë kosovarë''. Pastaj
psherëtiu. Ishin shtëpi prej guri, me dritare të vogla. Pastaj më tregoi se
ku ishte Monopoli i Duhanit dhe gjëra të tjera që lidheshin me atë
ngjarje. Për të gjitha këto, im atë fliste me zë të ulët dhe gjithmonë duke
shikuar diku tej, me një përhumbje që nuk e
dija nga i vinte...Në Tivarin e Vjetër, më kujtohet se shikova gjatë muret
e përhime të kalasë, i stepur i shihja njerëzit që më dukej sikur rrinin
përtej një perdeje tymi dhe nuk e di si mu stis në mendje të dëgjoja
trokëllima hapash të kalorësve të padukshëm që venin e vinin nëpër
rrugët e ngushta, me parzmore që u shkëlqenin, me shpata të ngjeshura
pas brezit dhe me flamurka të vegjël majë shtizave. Ndonëse Tivarin e
Vjetër e pashë sa e sa herë të tjera, ky përfytyrim asnjëherë nuk arriti të
zëvendësohej me pamjen reale, me pamjen e hirtë e të gurtë të asaj
kalaje të vetmuar, ngjitur pas shpatullave vigane të një mali që tallej me
të. Një vit më vonë, diku në fund të verës (ishte po ajo verë e
gjithmonshme, që egërsisht digjte çdo gjë), im atë u bë i ngrysur në
fytyrë. Kjo donte të thoshte se ai, ato ditë, e kishte ndër mend të merrte
një vendim të rëndësishëm. Një javë më vonë, me mushkën e bardhë
ngarkuar, ne të dy kaluam malet që rrethonin katundet tash në anën
tjetër, jo larg Shtegvashës dhe majës së Taraboshit, dhe dolëm në ''anën
tjetër'', andej nga shihej një rrafshinë e gjerë (më e gjera që kisha parë
deri atëherë) dhe atje tej përsëri deti. lm atë ecte i menduar dhe gjatë
tërë rrugës thuajse nuk foli asnjëherë. Duke zbritur Malin e Millës, më
tha: ''Atje ishte Shqypnia''. Me dorë më tregoi lumin e Bunës që
gjarpëronte lakadredhas mes fushëtirës dhe një mjegullnaje që shtrihej
anë e përtej... Atë rrugë, më sa kisha dëgjuar, njerëzit tanë nuk e bënin
natën, sepse thoshin se andej kishte shumë varre të shpërndarë tutje-
tëhu, që nga koha e luftës së madhe, e Luftës së Taraboshit. Thoshin se
ato varre natën hapeshin dhe të vdekurit ngriheshin për të vazhduar atë
luftën e tyre, luftën që nuk e kishin përfunduar kurrë. Njerëzit thoshin
se, po majte vesh, ende dëgjoheshin britmat. hingëllimat e kuajve dhe
krismat e topave. Dikush thoshte se me sytë e tij e kishte parë
Riza Pashën, hipur mbi një shkëmb, tek komandonte ushtritë, i rrethuar
nga malazeztë që shtinin mbi të, të tmerruar që nuk e kapte asnjë
plumb...Në Ulqin kalova disa vjet, i mbërthyer nga sëmundja e ëndrrave.
Ngjitesha shpesh në kala dhe që andej shikoja detin, veçmas ditëve të
vjeshtës e të dimrit, kur deti rënkonte përzishëm. Dikur zbritja nga kalaja
dhe i bija cep më cep plazhit të qytetit, ikja tëhu nëpër pishnajë, matanë
malit të Pinjeshit, dhe përsëri kthehesha në kala. Një herë m'u bë sikur
nga atje lart pashë një velore në mes të detit, që nuk shkonte askund,
që kishte mbetur aty nga një kohë tjetër dhe tash sillej vërdallë, e
braktisur, e harruar deri në dhembje... Edhe tash, pas kaq vjetësh, kur
mbyll sytë, sikur e shoh atë velore dhe ideja se ajo është akoma atje, më
shkakton trazim, më bën të më sëmbojë diçka në kraharor.
Në Kosovë, në Prishtinë, për herë të parë erdha në shtatorin e vitit 1971
dhe natën e parë e kalova në një han, që gjendej në atë pjesë të qytetit
që tash quhet Prishtina e Vjetër. Më kujtohet se hani gjendej buzë një
përroske me ujëra të zeza; pastaj më kujtohet se atë natë pronari i hanit
e rrahu gruan e tij për shkak se ajo paskësh bërë diçka që nuk duhej
bërë; dhe, më kujtohet se gjatë vjeshtës që erdhi pastaj, në Prishtinë
fryu shumë erë dhe se qielli kontinental mbi qytet ngjante me një
pelerinë gri, me kindet që i tërhiqte era deri në fund të horizontit. Së
voni bëra dy udhëtime: njërin matanë Liqenit të Shkodrës për të parë
nga matanë (nga ''ana tjetër'') malet hijerënda dhe katundin tonë dhe,
tjetrin, nëpër det, gjithashtu për të parë nga përtej atë botë kujtimesh
që kishte filluar të zbehej. Nuk pashë gjë, sepse në atë pjesë të tokës
ende bënte vjeshtë, ose dimër, dhe një qiell i përzishëm e re të dendura
kishte zbritur mbi reliev, dhe nga ajo largësi nuk më linte të shihja asgjë.
Nuk më erdhi keq, sepse ajo botë kujtimesh nuk kishte gjasë të
ndryshonte edhe për shumë kohë.

								
To top