KSIAZKA REKOPISMIENNA by c2e7V2

VIEWS: 7 PAGES: 18

									       K      SIĄŻKA                RĘKOPIŚMIENNA


      Pismo obrazkowe – człowiek wyrażał swoje myśli za pomocą
odpowiednio narysowanego obrazu.


      Pismo wyrazowe – pismo obrazowe przekształca się w pismo wyrazowe,
oparte na brzmieniu poszczególnych wyrazów za pomocą mowy. Każdy
oddzielny wyraz wymagał osobnego znaku. ( Babilończycy, Chińczycy)


      Pismo sylabowe – Japończycy, ludy dalekiego wschodu.


      Pismo hieroglificzne – 3000 l. p. n. e., hieroglify powstały na zasadach
pisma obrazkowego, ze znaków dwu i jednosylabowych powstał związek
alfabetu.


      Pismo klinowe – na zasadzie ideograficznej oparte było pismo Sumerów.
Babilończycy przejęli to pismo i nadali mu wygląd klinowy (klinowe linie –




                                      1
znaki pisarskie powstałe drogą wytłaczania ich na tabliczkach z wilgotnej gliny
narzędziem o przekroju trójkątnym.


             PISMO ALFABETYCZNE – ALFABET STAROSEMICKI


      Najstarszy system alfabetyczny powstał w plemionach semickich
(Ahirama z Byblos z XIII w. p. n. e.) Alfabet składa się z 20 znaków, każdy
znak oddaje głoskę początkową nazwy przedmiotu. Alfabet tworzy zamkniętą
całość, występuje zawsze w tej samej kolejności.


                            ALFABET GRECKI


      Przyjęli pismo semickie (X/IX w. p.n.e.), wprowadzili zmiany. Zmieniono
kierunek pisanina lewo- prawo. Pismo od Greków przejęli Etruskowie, później
Rzymianie.


                           ALFABET ŁACIŃSKI


      Rzymianie nadali poszczególnym literom skrócone nazwy, z czasem
forma liter uległa zmianom. Litery miały formę minuskuły. Później powstała
grecka, a w I w. p.n.e. rzymska kursywa.




                             PISMO RUNOWE


      Germanowie stworzyli osobne pismo tzw. Runy. Pełny alfabet wyszedł z
grecko –rzymskich form literowych okresu cesarstwa rzymskiego.




                                       2
                       PISMO STAROSŁOWIAŃSKIE


      Na alfabecie greckim wzorowali swe pismo tzw. Starocerkiewne w XI w.
apostołowie Słowian Cyryl i Metody. Głagolica wykazuje pochodzenie od
greckiej minuskuły, Cyryla przejęła 24 greckie uncjały.




                              ALFABET POLSKI


      Do polski pismo przyszło z zachodu – pismo łacińskie. Początkowo
używał go kościół później całe społeczeństwo. Dopiero nieznani drukarze
wprowadzili do druku cz, sz, kropki i kreski ( ź, ć, ń ) i modyfikacje kształtu
(ą, ę, ł). Pierwsze systematyczne abecadło ułożył J. Pakosz. Jeśli chodzi o kształt
pisma to, od XVI w. w rękopisach panowała łacina, w drukach litery gotyckie
(szwabach).




              KSZTAŁTOWANIE SIĘ I ROZWÓJ ALFABETU


      Pisma tzw. Narodowe – szczpowe powstały z młodszej rzymskiej
kursywy minuskuły. Liczne zmiany do rzymskiej kursywy wprowadzają różne
klasztory – w Lubeni, Cordobie. Mieszaną formę wykazuje minuskuła włoska,
pokrewna francuskiej, lecz mniej ścieśniająca litery o laskach krótszych.




                                        3
                             PISMA INSULARNE


      Wyspiarskie, w Irlandii, Anglii. Irowie posiadali własne pismo OGNAM,
później przyjęli uncjałę i półunicjałę. Ok. połowy VI w. powstała półunicjała
iryjska – mniejsza długość lasek, pogrubienie ich górnych końców. Wytworzyła
się też do codziennego użytku kursywa „szpiczasta” o zaostrzonych dolnych
końcach lasek. Pisma In… wywarły duży wpływ na pisma kontynentalne.




                             PISMO W HISZPANII


      Z używanej początkowo rzymskiej uncjały oraz kursywy wytwarza się
scriptura risigothica, która przekształciła elementy półunicjały i stała się bliższą
rzymskiej kursywie.




                                   KURIAŁA


      Powstała z młodszej rzymskiej kursywy. Pielęgnowano ją w kancelarii
papieskiej, w klasztorach, urzędach Rzymu i okolic. Litery były szeroko
kreślone, uderzająco wyokrąglone, wydłużonymi laskami.




                           PISMO BENEWENCKIE


      Powstało drogą kaligraficznego przekształcania młodszej kursywy
rzymskiej na płd. Włoch. Odznacza się zakręcaniem górnych końców lasek oraz
skłonnością okrągłych liter do łamań
      .


                                         4
                         MINUSKUŁA GOTYCKA


      Podstawą, z której wyrosła, były starania Karola Wielkiego o podniesienie
kultury w państwie. Powstała z młodszej rzymskiej kursywy. Litery
przystosowano do systemu czteroliniowego ( proporcja, prostota, estetyka).




                PISMO GOTYCKIE – MINUSKUŁA GOTYCKA


      Okrągłe litery zaczynają wykazywać linie nieco łamane, niektóre litery
zaopatruje się dodatkowymi początkowymi i końcowymi kreskami, laski zaś
prowadzi się prosto ku dołowi lub zakręca w prawo.




                              KURSYWA GOTYCKA


      Pismo szybkie, pobieżne. Nie stosuje ona lasek u średnich liter i nie łączy
sąsiednich liter kreskami rozpoczynającymi i kończącymi litery.




                      MINUSKUŁA RENESANSOWA


      Podobne do karolińskiej, nowości pisarskie to kropka nad „i” lub
zaokrąglenie „r.”




                                       5
                      KURSYWA HUMANISTYCZNA


      Z minuskuły renesansowej, ułatwia szybsze pisanie dzięki liniom
łączącym literę i nieco pochylonemu drukowi. W Polsce nazywana łaciną.




                                 ROZWÓJ PISMA




      Poszczególne ludy przejmowały pisma obce, przekształcały je lub
używały jako wzorów.




                MATERIAŁY I NARZĘDZIA PISARSKIE


      Papirus – wyrabiany z łodyg roślin. Atrament wrabiano z surowicy krwi i
sadzy albo z czerwonej glinki.


      Pergamin – był trwalszy i można go było zapisywać po obu stronach.
Sporządzano go ze skór owczych, kozich, które maczano w wodzie wapiennej,
pozbawiano ją sierści, suszono, do pisania używano farby złotej lub srebrnej. Do
pisania posługiwano się trzciną, od IV w. p. n. e. wchodzą w użycie pióra gęsie,
zacięte i rozszczepione na końcu.


      Papier – pochodzi z Chin (III w. p. n. e. ) wyrabiano go z odpadków
jedwabiu. Wynalazek papieru przypisuje się Tai – Lun, który do wyrobu
wykorzystał korę drzewną i łyko. Pod koniec XIII w. papier zaopatrywano w
znaki wodne, zwane filigranami, które stały się wskazówką przy oznaczaniu



                                       6
czasu i miejsca pochodzenia rękopisów. 0799 r. wynaleziono maszyny do
wyrobu papieru – Lous Robert.


         Inne materiały pisarskie – płótno, skorupki gliniane, tabliczki drewniane.




                ROZWÓJ ZEWNĘTRZNEJ POSTACI KSIAŻKI


         Zwój – miał 8 m dł. 12-15 lub 20-30 cm szer. Tytuły dzieła umieszczano
na końcu tekstu. Tytuł końcowy – explicit, początek – incipit. Zaopatrzony był
w skrawek pergaminu zwisający na zewnątrz, zawierający nazwisko autora i
tytuł.


         Kodeks – poszczególne arkusze składa się przez środek i wsuwa jedne w
drugie, uzyskuje się w ten sposób składki, które przeszywa się w grzbiecie nicią
i łączy się wszystkie razem. Z czasem tytuł przeniesiono na stronę pierwszą.




                               TECHNIKA PISANIA


         Przy pomocy cyrkla ustalano wymiary kolumn i odstępy wierszy. Tekst
pisano kolumnami, czarnym atramentem, inicjały:rubrykowano” tj. pisano
podkreślając lub przekreślano czerwonym inkaustem. Ozdabiano rękopisy
ornamentami, obrazkami, „floraturami” – ozdobami w formie pnączy.
Kodeksy zaopatrywano w oprawy – dwie deski. Stosowano też kość słoniową,
złotą lub srebrną blachę, jedwab, skórę, aksamit. Dla ochrony oprawy okładziny
zaopatrywano w metalowe okucia, guzy, gwoździe na narożnikach.




                                           7
                                 PISZĄCY


      U Greków i Rzymian czynność pisania i przepisywania ksiąg
pozostawiano warstwom plebskim, niewolnikom. Istniały też szkoły pisarskie
przestrzegające jednolitości form pisania. W średniowieczu umiejętność
czytania i pisania posiadało przeważnie duchowieństwo. W klasztorach
tworzono szkoły pisania, Z zakonów największe zasługi mają- benedyktyni,
cystersi, kartuzi, od XIII w. Franciszkanie, dominikanie. Sporządzaniem
rękopisów trudniły się również niektóre zakony żeńskie. Przy katedrach
biskupich i kolegiatach istniały scriptaria zatrudniające kopistów. W okresie
humanizmu wybitni mecenasi zatrudniali kopistów, którzy przepisywali teksty
klasyczne i ważniejsze dzieła naukowe.




                                         8
9
10
11
WARSZTAT SKRYBY- RĘCZNE PRZEPISTWANIE KSIĄG


                    12
                 Rocznik świętokrzyski z 1122 r.




Dzieła K. I. Gałczyńskiego, w pięciu tomach. Oprawa półskórkowa z
         jedwabiem, sygnowana monogramem właściciela.

                               13
Statut litewski z 1529 r.


           14
   KSIĄŻKI WYDAWANE-ARTYSTYCZNIE- WSPÓŁCZEŚNIE
( Z ZACHOWANIEM TECHNOLOGII WYDAWANIA KSIĄŻKI RĘKOPIŚMIENNEJ)




            Dzieła zebrane klasyków, w jednotomowych edycjach
       o niDzieła zebrane klasyków, w jednotomowych edycjach

               o niespotykanym formacie 42 x 30 cm.


                                   15
Johann David Fülck
   Nowe ogrody




William Shakespeare
   Romeo i Julia



        16
           Owidiusz
    O kosmetyce twarzy pań -
- De Medicamine Faciei Feminae




      Św. Jan od Krzyża
       Rady i wskazówki


              17
Bibliografia:
Grycz J., Z Dziejów i Techniki Książki. Kraków 1954.
Dubowik H., Dzieje Książki i Bibliotek [CUKB].Warszawa 1982.


Opracowała:
mgr Danuta Woszczek nauczyciel bibliotekoznawstwa Gimnazjum w Okonku.




                                     18

								
To top