SINERGIJA - USTAVNO PRAVO - KOLOKVIJUM 2

Document Sample
SINERGIJA - USTAVNO PRAVO - KOLOKVIJUM 2 Powered By Docstoc
					                           ISPITNA PITANJA IZ USTAVNOG PRAVA
                                 PRAVNI FAKULTET BIJELJINA
                                   - DRUGI KOLOKVIJUM -


1.     Pojam Demokratije ?
Demokratija se razvila u antičkoj Grčkoj, u kojoj je postojala kao koncept „vldavine naroda“ (iako,
su se pod narodom smatrali samo slobodni stanovnici, a ne i robovi. Takođe, i od svih slobodnih
stanovnika, samo je jedan dio imao pravo glasa i mogao da učestvuje u vršenju vlasti)
U savremenom shvatanju, odnosno uslijed mnogobrojnosti stanovništva savremenih država, pojam
demokratije poprima drugačiji smisao - to je oblik državnog ili društvenog uređenja u kom vlast
pripada većini naroda, odnosno ona se vrši u ime i interesu naroda

2.      Oblici Demokratije ?
Koncipirani su u odnosu na kriterijum učešća građana u vršenju vlasti – povezivanju i ostvarivanju
narodne volje sa državom: Oblici demokratije su:
1* Posredna/predstavnička demokratija – volja naroda se ostvaruje putem izabranih predstavnika
u organima vlasti
2* Neposredna demokratija – neposredno učešće građana u vlasti, bez posrednika (u današnje
vrijeme npr. plebiscit, referendum, narodna inicijativa)
3* Poluposredna demokratija – mješovit oblik, nastao djelimičnim kombinovanjem prethodna dva.
Primjer: kada se najveći dio državne vlasti obavlja preko izabranih narodnih predstavnika, uz
izuzetak – kada se donose najznačajnije odluke u državi, prilikom čega se narod direktno izjašnjava
na referendumu, plebiscitu ili drugom obliku neposredne demokratije

3.      Vrste Demokratije ?
Klasifikacija je nastala na osnovu kriterijuma tumačenja demokratije sa aspekta njene uloge u
ostvarenju osnovnih prava i sloboda građanja i vršenju vlasti: Vrste demoktarije su:
1* Politička demokratija – fokusirana je na formulisanje i ostvarenje različitih oblika građanskih
(prije svega, političkih) prava i sloboda i političkih institucija u svakom tipu društva (kapitalizmu,
socijalizmu ili zemljama u razvoju), pri čemu se konkretno misli na: biračko pravo, vladavinu
većine, politička prava i slobode, višepartijski sistem itd.
2* Ekonomska demokratija - dugo vremena je bila marginalizovana u odnosu na političku
demokratiju. Garantuju se i ostvaruju elementarna prava najamnih radnika u okvirima kapitalističke
proizvodnje (preko sindikata): pravo na rad i radno mjesto, uređuje se visina naknade za rad, dužina
radnog vremena, pravo na dnevni, nedeljni i godišnji odmor, zaštita na radu, socijalna i zdravstvena
zaštita
3* Masovna (narodna) demokratija – svaki čovjek treba da na odgovarajući način odlučuje o
bitnim pitanjima države i društva. Ovo je u principu oblik demokratije koji je nastao u antičkoj
Grčkoj, a zatim prihvaćen od strane: anarhista (državna vlast uopšte nije potrebna, već pojedinci
treba da imaju apsolutnu slobodu i jedino se na bazi dobrovoljnog ugovora udružuju u „saveze
jednakih“) i staljinista (proklamovali kvazi narodnu vlast, koja je u stvari bila isključiva vlast jedne
vladajuće partije i države)
4* Neposredna demokratija – predstavlja konkretne, ustavom i zakonom određene i zagarantovane
forme odlučivanja građana: plebiscit, referendum, narodna incijativa, peticija, narodni veto, zborovi
građana i sl.
4.       Plebiscit ?
Nastao u starom Rimu i predstavlja jednu od najstarijih pravnih institucija. Na plebiscitu narod
izražava svoju volju, tj putem izjašnjavanja u kome učestvuju svi građani koji posjeduju biračko
pravo, odlučuje se o nekom bitnom pitanju – iz oblasti unutrašnje politike ili međunaodnih odnosa
(teritorijalni integritet – pripajanje ili odvajanje teritorije, oblik državnog uređenja ili vladavine i sl).
Najčešće je izjašnjavanje tajno, mada može biti i javno
5.      Vrste Plebiscita ?
Vrste plebiscita su:
1* Unutrašnji plebiscit – organizuje i sprovodi suverena država:
a) na cijeloj državnoj teritoriji ili dijelu teritorije;
b) u vezi sa državno-političkim, ustavnopravnim ili socijalno-skonomskim pitanjem;
c) a u zavisnosti od organa koji ga raspisuje, može biti: parlamentarni i izvršni
2* Spoljni plebiscit – organizuje ga neka međunaodna ili svjetska organizacija. Veoma se rijetko
primenjuje.
6.      Organizacija Plebiscita ?
Plebiscit se sprovodi tako što se defniše i formuliše pitanje- problem o kome narod treba da se
izjasni, sa „da“ ili „ne“, zatim se glasa, nakon čega državna komisija proglašava rezultate na osnovu
kojih je donijeta odluka. Glasačko tijelo su svi punoletni građani upisani u biračke spiskove. Odluka
je opšteobavezna.
7.     Referendum ?
Radi se o neposrednom glasanju svih građanja koji poseduju biračko pravo – o prihvatanju ili
odbacivanju ustavnog, zakonskog ili nekog drugog opšteg pravnog akta, bitnog političkog ili
ekonomskog pitanja
8.      Vrste Referenduma?
Vrste referenduma su:
1* Ustavotvorni i zakonodavni raferendum – u zavisnosti da li se građani izjašnjavaju o
prihvatanju ili odbijanju predloga ustava ili zakona
2* Obavezni i fakultativni – obavezan može biti apsolutno obavezan (npr. neki ustavi propisuju
apsolutno obavezan referendum za promjenu ustava) ili relativno obavezan (on se mora sprovesti
samo za neke dijelove ustava ili zakona i to ako to zahtjeva određeni broj građana). Fakultativan je
onaj referendum kao opcija koja postoji kada se neko pitanje može, a ne mora iznijeti na
izjašnjavanje građanima. O tome se odlučuje na osnovu ustava i zakona, i same volje predlagača
3* Prethodni i naknadni referndum – u zavisnosti da li se građani izjašnjavaju o predlogu nekog
akta koji će tek stupiti na snagu, ili o nekom aktu koji je već donijet- ima karakter raftifikacije
(prihvatanja) ili kasacije (odbacivanja)
4* Obavezujući i savjetodavni referendum– u prvom slučaju odluka građana sa referenduma
obavezuje, a u drugom je samo „savjet“ državnoj vlasti prilikom donošenja neke odluke.
9.     Predstavnički sistem ?
Predstavnički sistem je danas prihvaćen u svim zemljama svijeta i predstavlja najadekvatniji oblik
sprovođenja klasične demokratije, odnosno narodne suverenosti Savremeni predstavnički organi
počivaju na principima jednakosti građana (izjednačenost u vrijednosti prava glasa, kao i
posedovanju aktivnog i pasivnog biračkog prava) i izražavanja opšte volje naroda, koji vršenje
suvereniteta povjerava izabranim predstavnicima, kao kolektivnom organu javne vlasti
Ovo vršenje vlasti, u ime i u interesu naroda, predstavnici obavljaju u ograničenom vremenskom
periodu – u toku mandata
10.    Mandat ?
Može biti slobodan i vezan za izbor predstavnika.
1* Slobodan mandat omogućava predstavnicima da se pri donošenju odluke slobodno glasa, po
sopstvenom nahođenju za ono što se smatra da je od opšteg interesa i za opšte dobro (svojstven je
klasičnom izbornom sistemu i predstavničkim tijelima)
2* Vezan mandat nalaže predtsavniku da se prilikom glasanja za odluku pridržava stavova i
instrukcija birača, te da u predstavničkom tijelu zastupa interese svojih birača. U slučaju
neposlušnosti predstavnik može biti opozvan zbog neposlušnosti. Ovaj mandat je svojstven
delegatskim sistemima
11.     Izborni sistem – Izbori ?
Izborni sistem ili izbori su način utvrđivanja kako će se izabrati narodni predstavnici u parlamentu, a
time i državna vlast.Političke partije najčešće utvrđuju i podnose liste kandidata koje narod bira.U
praksi razlikujemo makro i mikro izborne sisteme. Makro su državni izborni sistemi, putem kojih
se biraju narodna predstavništva, kao vršioci narodne suverenosti. Mikro sistemi postoje na mikro
nivoima- preduzeća i drugih društvenih i političkih organizacija i ustanova.
12.    Podjela izbora prema karakteru ?
Prema karakteru izbori se mogu podijeliti na:
1* Javni izbori – nisu idealan model demokratskog načina glasanja, jer je proces izložen pritisku ili
sudu javnosti
2* Tajni izbori – slobodno glasanje, bez ograničenja i tajno. Birači oslobođeni psihološke tenzije i
osuda javnosti, te je ovakav način glasanja u skladu sa najvišim standardima demokratiije
3* Neposredni izbori – nema posrednika između birača i kandidata
4* Posredni izbori – građani biraju predstavnike u biračko tijelo, koje bira konačne predstavnike u
državnim organima.
13.     Sprovođenje izbora ?
Izbori se sprovode na osnovu jasno definisanog zakonskog okvira, koji se sastoji od seta izbornih
zakona i drugih akata. Svi propisi za sprovođenje izbora se dijele u dvije grupe:
1* propisi koji direktno regulisu izbore: zakon o biračkim spiskovima, o izbornim jednicama, o
izboru narodnih poslanika i izboru odbornika
2* propisi koji su neposredno vezani za izbore: zakoni o političkom organizovanju, o štampi, o
državljanstvu i sl.
14.    Postupak od raspisivanja do održavanja izbora ?
Izbore raspisuje šef države ili parlamenta, i od tog trenutka počinje procedura sprovođenja izbora.
Od momentra raspisivanja do momenta izlaska građana na birališta, mora da prođe zakonom utvrđen
vremenski period (min 30- max 90 dana), u kom se odrađuju sledeći pripremni poslovi:
    - upis birača i finalizacija biračkih spiskova
    - formiranje izbornih jedinica
    - organizovanje biračkih odbora i komisija
    - sprovodđnje izbornih kampanja i ostalih tehnickih poslova
15.     Birački spiskovi ?
U njih se upisuju svi punoljetni državljani koji imaju aktivno biračko pravo (kod nas 18 godina), a
ispisuju se svi kojima je ovo pravo oduzeto ili ograničeno usled nekog cenzusa.Spiskove formiraju i
vode nadležni opštinski ili drugi državni organi, na osnovu zakona o biračkim spiskovima.Upis i
promjene traju sve do 48 sati pred održavanje izbora. Na osnovu zaključenih biračkih spiskova pravi
se uvid u ukupan broj birača, na osnovu čega se kasnije izračunava broj izašlih i utvrđuje većina
glasova.
16.    Izborne jedinice ?
Izborne jedinice formiraju se na osnovu utvrđenog ukupnog broja predstavnika koje treba izabrati na
izborima, tako što se tačno određuje koliko će se predstavnika birati u kojoj izbornoj jedinici.
Određivanje broja, veličine i granica izbornih jedinica u velikoj mjeri zavisi od interesa nosilaca
državne vlasti, jer igra značajnu ulogu u samom ishodu izbora. Često vlast želi da zadrži
kompaktnost stanovništva u nekoj izbornoj jedinici, odnosno da je razbije u drugu.Pravilo je da se u
slučaju sistema proporcionalne raspodele mandata glasa po većim izbornim jedinicama, a u sistemu
većinskog izbora jedinice su manjeg obima.
17.    Izborne komisije i birački odbori ?
Izborna komisija postoji za svaku biračku jedinicu i centralna izborna komisija (za cijelo izborno
područje).Komisije su jedine zakonom ovlašćene da sprovode izbore, a ostali državni organi nemaju
pravo da im se miješaju u rad.Birački odbori se formiraju u okvirima biračkih jedinica, u prosjeku na
100-1500 biraca.
18.     Izborna kampanja ?
Izborna kampanja se vodi od trenutra raspisivanja izbora do 24-48 sati pred sam dan održavanja
izbora (izborna šutnja).Izborna kampanja je period najveće političke aktivnosti stranaka koje
pretenduju na osvajanje cjelokupne vlasti ili učešća u njoj.U izbornoj kampanji organizuju se javne
tribine, mitinzi, radio i tv promocije, leci, plakati, itd.
19.      Raspodjela mandata ?
Raspodjela mandata vrši se prema izbornim rezultatima na 3 grupe:
1* sistem većine – bira se kandidat koji ima najviše glasova, problem nastaje kada ima više
kandidata i više političkih stranaka zato se ovaj sistem javlja u tri varijante: 1- sistem apsolutne
većine od svih birača upisanih u birački spisak 2- sistem apsolutne većine od izašlih birača na
biralištima 3- sistem relativne većine ( više kandidata, izbori idu u drugi krug)
2* sistem srazmernog predstavništva – srazmjerna raspodjela mandata na sve stranke učesnice na
izborima, manjina se neignoriše već i ona ulazi u parlament. Vladu sačinjava više stranaka i vlade su
često nestabilne. najznačajni oblici ovog sistema su: 1- sistem izbornog količnika ( ukupan broj
izašlih birača na izbore dijeli se sa brojem poslanika koji se biraju u nekoj izbornoj jedinici) 2-
D’Ontov sistem 3- Bedenski sistem 4- Hareov sistem
3* mješoviti sistem većinskog i srazmjernog predstavništva

20.     Političke stranke / partije ?
Političke stranke / partije predstavljaju oblike političkog organizovanja ljudi, sa ciljem da osvoje
državnu vlast, da je obavljaju i vrše. Snaga svake od njih pojedinačno leži u snazi društvenih klasa i
naroda koji zastupaju.
(Definicije su različite – primeri na str. 258 udžbenika)
21.     Značaj političkih stranaka / partija u društvu i državi ?
Zbog sposobnosti mobilizacije masovnih grupa stanovništva u pravcu svojih ideologija i političkog
angažovanja, političke partije su prepoznate kao organizacije od izuzetnog značaja i uticaja na
konstelaciju čitavih društvenih zajednica.
Zbog toga su od početka XX vijeka predmet ustavnog regulisanja modernih država (bilo u smislu
političkog monazma ili pluralizma).
One imaju niz važnih funkcija u društvu i državi: pokretanje i angažovanje masa, omogućavanje
iskazivanja narodne suvrenosti, omogućavanje ostvaranja prava i sloboda građana, biranje
predstavnika u parlamentu, kontrola javnih vlasti, itd.
22.      Vrste političkih organizacija ?
Političke partije se razlikuju od političkih institucija i političkih sistema.Vrste političkih organizacija
1* Političke institucije srodne političkim partijama – javljaju se kao: a) interesne grupe –
kratkotrajne društvene grupe, koje se ne bore za osvajanje vlasti, već oformljene radi rješavanja
nekih svojih konkretnih interesa (najčešće) zakonodavne prirode. Formiraju ih zaiteresovani (stalež,
profesija, grupa) radi uticaja na državne organe da donesu rješenja koja odgovaraju toj lobi grupi;
b).politički pokreti – nadpolitičke organizacije, bez ideoloških isključivosti i partijskih interesa,
koje objedinjuju narod u ideji ostvarenja nekog opšte-narodnog interesa (odbrana zemlje, zaštita
životne sredine i sl); c) udruženja – njihov interes je strukovni (udruženje pravnika, književnika i
sl), ne bore se za vlast
2* Partijski sistemi – označavaju oblik sistema postojanja političkih partija u državi i mogu biti:
jednopartijski, dvopartijski i višepartijski.
23.     Vrste političkih stranaka / partija ?
Vrste političkih stranaka/partija su: 1* Demokratske, 2* Radničko-komunističke, 3* Socijalističke
(teže demokratskom društvenom uređenju sa specifičnim i blagim promjenama) 4* Liberalne (zalažu
se samo za sekundarne promjene u okviru građanskog društva) 5* Konzervativne (žele da društvo
ostane onako kakvo jeste) 6* Agresive partije fašističkog i profašističkog tipa (djeluju destruktivno
na demokratske tekovine i tokove društva)
24.     Organizaciona struktura političkih stranki / partija ?
Svaka partija je organizovana po strogom hijerarhijskom odnosu između svih sastavnih dijelova, kao
i po strogo utvrđenim pravilima o pravima, dužnostima i odgovornostima svakog člana, organa i
rukovodioca.Primenjuje se i nečelo centralizma- viši rukovodioci i organi utvrđuju cjelokupnu
stratešku politiku stranke, a svi ispod njih je izvršavaju
25.    Šta obuhvata statusni osnov a šta partijska baza ?
1* Statusni osnov obuhvata:
    a) statut – osnovni normativni akt partije (utvrđuje naziv, detalje ciljeva i zadataka, članstvo,
       organe i sl)
    b) organizaciju partije – unutrasnja organizacija organa partije, od najnižeg do najvišeg i
       njihov odnos
    c) program – osnovni dokument partije (utvrđuje osnovne ciljeve i zadatke u svim oblastima
       društveno-političkog života)
2* Partijska baza obuhvata:
    a) pristalice – najbrojniji krug ljudi koji podržavaju partiju
    b) simpatizere – uža grupa, bliska članstvu partije
    c) kandidate – za članove, koji u ovom statusi moraju obaviti neke zadatke, prije nego budu
       primljeni u članstvo.

26.    Vrste članstva u političkim strankama / partijama ?
Vrste članstva u političkim strankama / partijama su:
    a) članovi – svi građani koji prihvataju program i statut partije, i kroz praktičan politički rad
        izvršavaju i sprovode stavove organa stranke. Mogu se primati prema formalno utvrđenoj
        proceduri ili neformalno
    b) aktivisti – članovi koji su više angažovani od ostalih, „običnih“ članova. Ostvaruju važne
        zadatke, od kojih u najvećoj meri zavisi i sam uspeh stranke na izborima
    c) rukovodioci – najuži krug partijskog članstva, sastavljen od najodanijih, bira funkcionere i
        organe stranke
 27. Nivoi organizovanja političkih stranaka / partija ?
Nivoi organizovanja političkih stranaka podrazumjevaju različite nivoe unutrašnje organizacije, po
organizacionim jedinicama i to:
    a) najniže organizacione jedinice – nazivaju se i lokalne jedinice, primarna organizacija,
       ogranak, sekcija i sl. U njima se ne vodi strateška politika, već samo izvršava. One su one
       najdirektnije vezane i kontaktiraju sa masovnim građanstvom
    a) više organizacione jedinice – regionalni, gradski ili opštinski organi, različitih naziva:
       komiteti, odbori, udruženja i sl.
    a) najviše organizacione jedinice – organizovane za veće teritorije: komiteti, direkcije,
       centrale.

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Stats:
views:97
posted:5/17/2012
language:Croatian
pages:6