2-EKONOMİKFAALİYETLER-HAFTA-2 by ilcinemre

VIEWS: 13 PAGES: 30

More Info
									 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ
 AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM
       FAKÜLTESİ

    COĞRAFYA PROGRAMI

EKONOMİK FAALİYETLER
       Dersi

           2. HAFTA


     Prof.Dr. Nazmiye ÖZGÜÇ
BÖLÜM 1: TARIM FAALİYETLERİ VE TARIMSAL ÜRETİM (devam)


      1.3.TARIMSAL ÜRETİM

             1.3.1.BİTKİSEL ÜRETİM: BAŞLICA TARIMSAL ÜRÜNLER

      1.4.TARIM ALANLARININ BAŞLICA ÖZELLİKLERİ

      1.5.TARIM FAALİYETLERİNİ ETKİLEYEN DOĞAL VE BEŞERİ KOŞULLAR

             1.5.1.FİZİKSEL KOŞULLAR

             1.5.2.TARIMI ETKİLEYEN BAŞLICA BEŞERİ KOŞULLAR
                          TARIMSAL ÜRETİM
Dünya tarımının evrensel özelliği çeşitliliktir. Günümüzde yaklaşık olarak 250,000
çeşit tohumla üretilen bitki olduğu sanılmaktadır. Ancak biz bu zenginliğin henüz
yüzde 6’sının tarımsal değerini biliyor, yalnızca yüzde 1’ini de tarımsal ürün
olarak üretebiliyoruz. Bu yüzde 1’in de ancak birkaç türü (20 dolayında) bugünkü
gıda talebinin ve diğer çeşitli kullanışların büyük bir kısmını karşılamaktadır.

İlk zamanlarda toplayıcı olarak geçinenler iyi uyum sağlamayan türlerin
tohumlarını dökerek ve bunları daha sonra toplayıp tüm insanlaşmış dünyaya
taşıyarak yavaş yavaş sert buğday ve çavdar türlerini egemen duruma
geçirmişlerdir; insanlar buğday ve çavdarın sert türlerinin hayatta kalmasını,
büyük bir olasılıkla, bilinçsiz olarak sağlamışlardır. Yeni çevrelere göç ettiklerinde
de beraberlerinde bu bitkileri de taşımışlar; doğal tohum toplama yoluyla
yayılma sırasında tarıma en uygun olan tahıl türlerini de –yani, yerden toplanan
değil, bitkiden çıkarılan tohum- bilinçsizce seçmişlerdir.
İnsanların kültüre almış oldukları bu belirli türlerin seçiminde rol oynayan
başlıca hususlar şunlardır:

     (1)Toprak, iklim ve bakı yönlerinden çeşitli doğal koşullara uyma
     yeteneği;

     (2)verimlerinin yüksek olması;

     (3)oldukça kolay korunabilir ve taşınabilir olmaları;

     (4)yine oldukça kolay ekilir ve hasat edilebilir olmaları;

     (5)kolaylıkla iyileştirilebilmeleri –hemen hemen aynı genelleştirmeler
     evcilleştirilmiş olan hayvan türleri için de söylenebilir.
         Bitkisel Üretim: Başlıca Tarımsal Ürünler

Dünyada tarımsal alanlar içinde en fazla yer kaplayan ürünler, aynı zamanda
dünyanın temel gıda maddelerini de oluşturan, tahıllardır. Gıda maddesi
olarak egemenlikleri kısmen de üretimleri, depolanabilmeleri ve
taşınmalarındaki kolaylıkla açıklanabilir.
Dünyada halen hasat edilen alanların yarısı kadarında (670 milyon ha;
toplamın yüzde 49’u) başlıcaları buğday, pirinç ve mısır olan 7 tahıl türü
ekilidir.
Toplam üretim miktarları açısından en fazla yetiştirilen ürün olan tahılların
üretimi 2.4 milyar tonun üzerindedir. Dünya tahıl üretiminin yaklaşık yüzde
85’den fazlasını ise buğday, pirinç ve mısır oluşturmaktadır. Hepsi de gıda
olarak kullanılan ve bazı yıllar birbirine yakın miktarlarda yetiştirilen bu üç
üründen buğdayın yüzde 80’i, mısırın da yüzde 35’i insan tarafından
doğrudan tüketilirken, buğdayın yüzde 20’si, mısırın da yüzde 65’i dolaylı
yoldan, et olarak (hayvan yemi olduğu için) insan gıdası olmaktadır. Pirinç ise
bunlar arasında yüzde yüzünün insan tarafından tüketildiği tek tahıldır.
     Dünyada Yetiştirilen Başlıca Tahıllar (ton)
Tahıl türü                    2008             2010

Mısır                  822,712,527       819,702,399
Buğday                 689,945,712       686,956,562
Pirinç                 685.013.374       684,779,898
Arpa                   157,644,721      151,823,830
Sorgum                  65,534,273       56,210,438
Darı                    35,651,146       26,706,849
Yulaf                   25,784,608       23,235,156
Çavdar                  17,750,767       18,242,514
Tritikale               14,020,842       15,841,941
Karışık tahıl            4,515,561        4,794,290
Buckwheat                1,916,863        1,794,095
Fonio                      480,227          462,773
Kuş yemi                   253,704          215,931
Quinoa                      59,115           68,419
Tarihsel olarak, buğday ve pirinç insanın yeryüzünde var olmasında öteden
beri kritik bir önem taşımışlardır:

Buğday özellikle Batı Asya, Avrupa ve sömürgelerinde egemendir; bu
yüzden de bu aleme “buğday dünyası” denir.

Pirinç ise doğu ve güney Asya’da egemendir; bu yüzden de bu aleme
“pirinç dünyası” denir.

Buna karşılık, mısır Amerika’nın keşfine kadar yazılı medeniyetlerde
bilinmeyen bir üründü. Kuzey Amerika’nın en kuzeyinden Güney
Amerika’nın en güneyine kadar tüm bu aleme de “mısır dünyası” denir.
Şekil 1: Dünya buğday alanlarının dağılışı. Bir başka deyişle de “buğday dünyası”nın
                                     durumu.
Şekil 2: Dünya buğday üretiminin dağılışı.
Şekil 3: Buğdayda verim: musonlar Asya’sında geçim türü yoğun tarım (entansif geçim
           tarımı) ve gelişmiş bölgelerde ticari tarımda verim çok yüksektir.
Şekil 4: Hektar başına buğday veriminin ülkelere göre durumu.
Şekil 5: Türkiye ve Suriye'de durum buğdayı (sert buğday) üretimi alanları.
Gelişmekte olan bir ülkede buğday tarımı (“kış buğdayı”)
Gelişmiş bir ülkede (Kanada, Alberta’da) “yaz buğdayı” alanında ticari tarım silolarla
da mekana yansımış.
    Şekil 6: Pirinç üretiminin dağılışı: “pirinç dünyası”: Dünyada üretilen tüm miktarın insan
tarafından tüketildiği tek tahıl pirinçtir; buğdayın %20’si hayvan gıdası olur, mısırın ise %65’i .
Şekil 7: Pirinç veriminin üretim alanlarına göre durumu.
Şekil 8: Hektar başına pirinç veriminin ülkelere göre durumu
Oryza sativa ot türünün 120,000 çeşidi olduğu sanılıyor. Dewi Sri (Pirinç Ana) de pirinç tanrıçası.
Malay dilinde “paddy”, ki İngilizce dilinde de kullanılıyor, aynı zamanda “rough rice-kaba pirinç”.
Su içinde yetişiyor pirinç. Burada ilkel, emek-yoğun pirinç tarımı görülüyor (Hindistan)
Banaue (Filipinler), taraçalar: Yüzyıllardan beri verimli olan Banaue’nin sulanmış
pirinç tarlaları, bunları yapan insanların belki de torunları olan Ifugaolar tarafından
işlenmektedir.
Buğdayın yerini alarak halen en çok yetiştirilen tahıl: mısır
Şekil 9: Mısır üretiminin dağılışı. Tüketimi giderek artan ve mekansal yaygınlık kazanan
                    mısır artık en çok üretilen tahıl haline gelmiştir.
Şekil 10: Mısır veriminin üretim alanlarına göre durumu.
Genetik uzmanları dünyadaki mısırları ırklarına göre gruplandırmaya çalışmışlar, en
sonunda 300 kadarını sayabilmişlerdir.
Şekil 11: Dünyanın en büyük mısır alanı Mısır Kuşağı (Corn Belt) Amerika’nın ortabatı
 bölgesidir. Ortabatı dünya mısırının üçte birinden fazlasını üretir. Tarlalar mısır denizi
                                         gibidir.
Ringstead, Iowa’da bir tahıl silosu katedral kadar görüntüde egemen. Mısır tarlaları
                                   adeta deniz gibi.
       BUĞDAY, PİRİNÇ,
Şekil 12:
        MISIR
ÜRETİMLERİNİN DAĞILIŞI
Diğer ürünler arasında en çok tüketilenlerin
başında patates gelir ama 250’den fazla
çeşidi vardır.
Patates toplanması küçük çiftçi için emek-yoğun bir iş (A.B.D.)
    Şekil 13: Patates Güney Amerika’dan çıkmıştır ama günümüzde en çok kuzey
Avrupa’da yetiştirilir; dünyanın diğer yerlerinde de hızla tüketimi, dolayısıyla da üretimi
                                    yaygınlaşmaktadır.

								
To top