2-EKONOMİKFAALİYETLER-HAFTA-6

Document Sample
2-EKONOMİKFAALİYETLER-HAFTA-6 Powered By Docstoc
					 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ
 AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM
       FAKÜLTESİ

    COĞRAFYA PROGRAMI

EKONOMİK FAALİYETLER
       Dersi

           6. HAFTA


     Prof.Dr. Nazmiye ÖZGÜÇ
       BÖLÜM 3: TARIM BÖLGELERİ

3.1.TARIM BÖLGELERİ VE BAĞLANTILI TARIM TÜRLERİ
3.2.GEÇİM TÜRÜ TARIM

        3.2.1.GÖÇEBE HAYVANCILIK-GEÇİM HAYVANCILIĞI

        3.2.2.İLKEL GEÇİM TARIMI

        3.2.3.ENTANSİF (YOĞUN) GEÇİM TARIMI

3.3.TİCARİ TARIM

        3.3.1.TİCARİ HAYVANCILIK-RANCH HAYVANCILIĞI

        3.3.2.MANDIRACILIK
                        TARIM BÖLGELERİ

Coğrafyacı Dertwent Whittlesey tarım faaliyetlerini sınıflandırırken
özellikle şunları göz önüne almıştır:

   (a) Tarımsal ürün ve hayvan yetiştirme arasındaki bağlantı;

   (b) tarımsal ürün ve hayvan yetiştirmede kullanılan yöntemler;

   (c) tarım faaliyetlerine uygulanan işçi, sermaye ve organizasyondaki
   yoğunluk ve tüm bunların sonucundaki toplam üretim ve alınan verim;

   (d) üretimin kullanılma şekli (çiftçi tarafından tüketilmesi, satılma ya da
   değiştirme);

   (e) konut ve tarımsal faaliyet için kullanılan şeylerin tümü.
Şekil 1: Dünya
tarım bölgeleri
Whittlesey, yeryüzünde 13 tarım bölgesi belirlemiştir; ancak bu
bölgelerde yer alan tarım faaliyetlerinin ait oldukları bölge tek
olduğu için tarım bölgelerini 10 başlık altında toplamak olasıdır:
   (1) Göçebe hayvancılık;
   (2) Ticari hayvancılık, Ranch hayvancılığı;
   (3) İlkel geçim tarımı;
   (4) Entansif geçim tarımı;
   (5) Plantasyon ve çiftlik tarımı;
   (6) Akdeniz tarımı:
   (a) bahçıvanlık egemen;
   (b) kuru tarım ve otlaklar egemen;
   (7) Ticari tahıl tarımı;
   (8) Ürün ve hayvancılığın birlikte yapıldığı tür:
          (a) ticari;
          (b) geçim;
   (9) Mandıracılık;
   (10)Ticari bahçe ve meyve tarımı.
                    GEÇİM TÜRÜ TARIM
            Göçebe Hayvancılık-Geçim Hayvancılığı

Toplayıcılıktan bir derece daha ileri olan göçebe hayvancılık (pastoral
nomadizm), hayvancılık faaliyetlerinin en ilkel şeklidir. Bu sistemde doğal bir
kaynağın daha verimli hale getirilebilmesi için yatırım söz konusudur. Kaynak
hayvan, yatırım da işçiliktir.
Göçebe hayvancılığın yaygın olduğu en geniş kuşak kuzey Afrika’da Atlantik
kıyılarından başlayarak Arabistan Yarımadası’na, oradan Asya içlerine ve
Pasifik’e kadar uzanmaktadır. Bu kuşak dünyanın en büyük çöllerini ve yine
önemli büyüklükte yarı-kurak steplerini içine almakta ve burada göçebe
hayvancılıkla uğraşan 15 milyon nüfus yaşamaktadır. Göçebe hayvancılığın
yer aldığı alanlar genellikle stepler, çöllerin çevresi ve tundralar gibi fiziksel
ya da fizyolojik kuraklığın egemen olduğu yerlerdir. Sürekli bitki örtüsünden
yoksun olan bu alanlarda yılın belli zamanlarında ve belirli yerlerde otlatma
olanağı vardır. Bu koşullar göçebe hayvancılıkla uğraşanların kalıcı bir konut
edinmelerine engel olur.
 Şekil 2: Göçebe hayvancılık-geçim hayvancılığı yapılan alanlar. Bu tip hayvancılıkta
   sonu gelmeyen bir “otlak arayışı” söz konusudur; sürüleriyle birlikte insanlar su ve
otlak bulmak için sürekli bir yerden ötekine göçerler. En çok yetiştirilen hayvanlar kurak
 yerlerde koyun, keçi, nemli yerlerde sığır, deve, Asya’da dağlık alanlarda yak ve kuzey
                                 bölgelerde ren geyiğidir.
Geçim türü hayvancılık: Ağrı Dağı önünde bir sürü
Geçim türü hayvancılığa bir başka örnek: İpek Yolu üzerinde keçi ağırlıklı bir sürü
Kanada’nın kuzeyinde karibu türü geyik sürüleri: hem geçim hem de ticari
türde olabilmektedir.
Kurak bölgeler = koyun –keçi + buğday Nemli bölgeler = büyükbaş hayvanlar +
karışık tarım değerlendirmesi bu resimde açık bir şekilde yansıyor.
                          İlkel Geçim Tarımı

Dünyanın nemli tropikal bölgelerinde en sık rastlanan arazi kullanılışı,
genellikle “yer değiştirmeli tarım” olarak bilinen, eski, ilkel geçim türü
tarımdır. Yer değiştirmeli tarımla özdeşleşmiş olmakla birlikte, ilkel geçim
tarımında üç yöntem kullanılmaktadır:
(a)Yer değiştiren;
(b)yarı yer değiştiren;
(c)yerleşik.
Yer değiştiren sistem en yaygın olanıdır. Bu tipte halk tarla ve konutlarını her
üç ya da dört yılda bir bırakarak başka yere göç eder. Yarı yer değiştirmelide
konutlar kalır, fakat tarlalar değiştirilir. Tarla değiştirilmesi işlemi de
konutların bulunduğu yere yakın olarak sürer. En ileri yöntem yerleşik
olanıdır. Bu türde çiftçi ne evini ne de tarlalarını değiştirir ya da terk eder.
Bununla birlikte, her üç türde de son derece ilkel yöntemler kullanılmakta,
böylece verim de çok düşük olmaktadır.
      Şekil 3: Geçim tarımının iki farklı türünün dağılışı. İlkel tarım faaliyetlerinin
sürdürüldüğü bu alanlar: (a)Merkezi Afrika; (b)Orta ve Güney Amerika’nın bazı kesimleri
  (özellikle Amazon havzası); ve (c)Güneydoğu Asya’nın anakara ve adalarındaki bazı
kesimler. Merkezi Afrika, ilkel geçim türü tarım yapılan üç alan içinde en büyük olanıdır.
                  Entansif (Yoğun) Geçim Tarımı

Birim araziden çok yüksek verim alındığı halde, geriye çok az artık ürünün
kaldığı bu emek-yoğun tarım faaliyetleri yoğun nüfus topluluklarının
bulunduğu alanların talebini karşılamaya yöneliktir.

Bu tarım faaliyetlerinin yer aldığı ülke sayısı az olduğu halde, dünya
nüfusunun yaklaşık olarak üçte ikisini ilgilendirmektedir; bu yüzden de bu
tarım türü büyük önem taşımaktadır. Gittikçe değişmek ve modernleşmekle
birlikte, geçim tarımı en çok Uzakdoğu’da uygulanır: Çin, Hindistan, Pakistan,
Kamboçya, Tayland, Burma, Kore, Filipinler’in kuzeyi yer yer Japonya,
Sumatra ve Cava’da olduğu gibi. Latin Amerika’da Andlar, Ortadoğu’da Dicle
ve Fırat nehirlerinin aşağı mecraları ile Nil vadisi geçim tarımının entansif
türünün (Uzakdoğu dışında) sürdürüldüğü diğer önemli alanlardır.
  Şekil 4: Geçim tarımı türlerinden üçünün dağılış alanları. Entansif geçim tarımı
görüldüğü gibi daha küçük bir alanı ama çok yüksek sayıda insanı ilgilendirmektedir.
Arazinin yoğun bir şekilde kullanıldığı bu tarım türü belli başlı iki özellik gösterir:
Bunlardan birincisi sulamalı pirincin egemen olduğu entansif geçim tarımı;

ikincisi de buğday, mısır, darı, soya fasulyesi, şeker kamışı, kök bitkileri ve
sebzelerin egemen olduğu entansif geçim tarımı.

Pirincin baş ürün olduğu entansif geçim tarımı Musonlar Asya’sında toplanmıştır.
Entansif geçim tarımının ikinci türünde başka ürünler yetiştirilmektedir.
Yetiştirilen ürünlerin verimi pirinç kadar yüksek değildir fakat tarım yine geçim
türüdür ve yine emek-yoğun tarım yöntemleriyle yapılmaktadır.

Buğdayın baş ürün olduğu entansif geçim tarımının bu türünde Dekkan
yarımadası, kuzeybatı Hindistan, kuzey Çin, Laos, Dicle ve Fırat’ın aşağı mecraları
dikkati çeker.
                             TİCARİ TARIM

Ticari tarım, tarımsal ürünlerin pazar için üretilmesi demektir. Primer
faaliyetlerin bu türüyle uğraşanlar kendi ihtiyaçlarını karşılamak için üretim
yapmazlar.
Ticari tarım faaliyetleri de, aslında, başlıca üç tür olarak görülebilir:
    (a)Ticari hayvancılık,
    (b)plantasyon tarımı ve
    (c)tarım ve hayvancılığın birlikte sürdürüldüğü küçük çiftçilik gibi.

Ancak bu faaliyetler yer aldıkları mekâna göre farklı coğrafi-ticari tarım
bölgeleri oluştururlar. En gelişmiş şeklinde ticari tarımla uğraşanlar –modern
çiftçiler- yerel ve yer altı pazarlardaki üretim ve fiyat dalgalanmalarını
dikkatle izleyen, kendi kendisinin patronu olan iş sahipleridir.
               Ticari Hayvancılık-Ranch Hayvancılığı


Ticari tarım türleri arasında pazarlardan en uzakta yer alanı ticari
hayvancılık ya da ranch (renç) hayvancılığıdır. Çok az işgücüne talep
göstermesi fakat çok geniş alanlarda sürdürülmesi bunun başlıca
nedenidir. Ticari hayvancılığın temeli doğal otlaklardır; orta enlemlerin
preri, çayırlık ve step bölgeleriyle tropikal bölge savanları gibi. Avrupa ve
Antarktika dışında, hemen her kıtada ticari hayvancılığın başlıca faaliyet
olduğu alanlar vardır.

Amerika’nın step çöllerinin çevresiyle Avustralya’da Amerikalıların “Ranch
(renç) Hayvancılığı” adını verdikleri “ticari göçebe hayvancılık”tan tümüyle
ayrı bir hayvancılık faaliyeti vardır.
Şekil 5: Ticari hayvancılık alanlarının dağılışı
Ticari hayvancılık: 100,000 büyükbaş hayvan bir
arada satışı bekliyor, A.B.D.
Ticari hayvancılık: Merinos koyunu, Yeni Zelanda. Bir
sürü yaklaşık 20,000 koyundan oluşabiliyor.
Ticari hayvancılık: Avustralya’da koyunlar.
                         Mandıracılık Bölgesi
Mandıracılık, tarım ve hayvancılık faaliyetlerinin daha entansif bir aşamasıdır.
Bu türde ürün özellikle süt hayvanlarına yem olarak yetiştirilir. Çiftçilerin esas
gelirini de hayvanlardan çok, süt ve süt ürünleri sağlar. Mandıracılık, kasaplık
et için hayvancılık yapılan türe oranla arazinin daha entansif kullanıldığı bir
şekildir. Son derece makineleşmiş bir çiftlik işletmesi olmasına karşın, bu
faaliyetle uğraşan çiftçi bütün yıl meşguldür; uluslar arası boş mevsim ya da
ay yoktur. Hayvancılığın bu şeklinde ürünün hazırlanışı, hatta satışına kadar
bütün çalışmalar bilimsel yöntemlere göre yapılır.
Dünyanın gelişmiş ülkelerinin süt üretimindeki egemenliği yüzünden belli
başlı mandıracılık bölgeleri de bu ülkelerde ortaya çıkmıştır. Kuzeydoğu A.B.D.
ve Kanada’nın güneydoğusundaki büyük sanayi şehirlerinin çevresi en
gelişmiş alanlardan birisidir. İkinci bir kuşak da İngiltere’den başlayarak
Kuzeybatı Avrupa’dan geçer ve Belarus’a, oradan da Rusya’ya uzanır.
Üçüncüsü ise, güneydoğu Avustralya ile Yeni Zelanda’nın Kuzey Adası’nı içine
alır.
Kuzeydoğu A.B.D.’nde bir mandıra
Şekil 6: Çiftlik başına düşen inek sayısına göre ülkelerin durumu. Bu harita
                 mandıracılık faaliyetleriyle ilişkilendirilebilir.
 Şekil 7: Dünya süt üretimi yoğunluğu: km2’de ton olarak. Gelişmekte olan dünyadaki
 (özellikle Afrika’nın büyük kısmı) yetersizlik açıkça gözlenmektedir. Buna karşılık ülke
nüfusunun çok büyük kısmının et yemediği, bu nedenle de hayvan sayısının çok yüksek
                 olduğu Hindistan bu bakımdan istisna oluşturmaktadır.
Şekil 8: Avrupa süt üretimi yoğunluğu: km2’de ton olarak.

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Stats:
views:216
posted:4/7/2012
language:
pages:27
Description: ekonmik faaliyetler