Get documents about "Buna en �arpici �rnek olarak
Document Sample
T.C.
BAKÜ BÜYÜKELÇİLİĞİ
TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ
AZERBAYCAN'IN GENEL
EKONOMİK DURUMU
VE
TÜRKİYE İLE
EKONOMİK-TİCARİ
İLİŞKİLERİ
AĞUSTOS 2011
BAKÜ
1
İÇİNDEKİLER SAYFA NO
BÖLÜM I
1. GİRİŞ 3
2. SOSYAL VE EKONOMİK GÖSTERGELER 3
2.1. Ülke Kimliği 3
2.2. Sosyal Göstergeler 4
2.3. Ekonomik Göstergeler 4
3. AZERBAYCAN HAKKINDA GENEL BİLGİLER 5
3.1. Azerbaycan’ın Kısa Tarihçesi 5
3.2. Azerbaycan’da Siyasi ve İdari Durum 7
3.3. Coğrafi Bilgiler ve Nüfus 9
3.3.1 Çalışma ve İşgücü 10
3.3.2 Eğitim ve Kültür 10
3.3.3 Sosyal Güvenlik 11
4. GENEL EKONOMİK DURUM 13
4.1. Azerbaycan Ekonomisinin Genel Durumu 13
4.2. Tarım ve Hayvancılık 16
4.3. Sanayi 17
4.4. Ulaştırma ve Telekomünikasyon 18
4.5. Ticaret 22
4.6. Hizmetler (Bankacılık, Turizm, Sigortacılık, Diğer Hizmetler) 23
4.7. Para ve Sermaye Piyasaları 26
4.8. Enerji 26
4.9. Doğal Kaynaklar 27
4.10. Yatırımlar 27
4.11. İhracat Sektörleri 28
4.12. Ekonomiyi Etkileyen İç ve Dış Olaylar 28
Azerbaycan-Türkiye İlişkileri
5. EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLER 29
5.1. Genel Durum 29
5.2. Ödemeler Dengesi ve Sermaye Hareketleri 29
5.3. Yıl İçinde Alınan Ekonomik Önlemler ve Uygulamalar 29
5.4. Dış Ticaretin Genel Durumu 30
5.5. Dış Ticaret İstatistikleri 31
BÖLÜM II
1. TÜRKİYE İLE EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLER 35
1.1. Ekonomik İlişkilerin Genel Durumu 35
1.2. Ticari İlişkilerin Genel Durumu 36
1.3. Dış Ticaret İstatistikleri 38
1.4. Ticari İlişkilerde Bilinmesi Gerekli Genel Konular 44
1.5. Diğer Bilgiler (Sorunlar, Görüş ve Öneriler) 47
EKLER
Ek 1: Azerbaycan’da 2010 Yılında Düzenlenen Fuarlar 50
Ek 2: Azerbaycan’da 2011 Yılında Düzenlecek Fuarlar 51
Ek 3: Önemli Telefonlar 53
Ek 4: Azerbaycan’da Merkezi Noktalar ve Gümrük Kapıları
Arasındakı Mesafeler 54
Ek:5 GTİP’lere Göre Gümrük Tarifeleri 55
KAYNAKÇA 73
2
I. BÖLÜM
1. GİRİŞ
2. SOSYAL VE EKONOMİK GÖSTERGELER
2.1. Ülke Kimliği
Devletin Adı Azerbaycan Cumhuriyeti
Başkenti Bakü
Resmi Dili Azerbaycan Türkçesi
Dini İslam
Para Birimi Manat
2010 Yılı Ortalama Döviz Kuru 0,80 Manat (AZN)
(Bir ABD doları karşılığı)
Yüzölçümü (km2) 86.600
Nüfus 9.111.100
Erkek 4.465.439
Kadın 4.646.661
Yıllık Nüfus Artışı (%) 1,1
Nüfus Yoğunluğu (km2/kişi) 105
Mesai Saatleri ve Günleri Haftanın Beş Günü
09-13:00 ile 14:00-18:00
Büyük Kentler Gence, Sumqayıt, Lenkeran, Mingeçevir, Şeki,
Guba, Şirvan, Nahçıvan
Türkiye ile Saat Farkı Azerbaycan 2 saat ileri
Haftalık Çalışma Saati (Ortalama) 40
Resmi Tatil Günleri *
1-2 Ocak Yılbaşı
20 Ocak Şehitleri Anma Günü
8 Mart Uluslararası Kadınlar Bayramı
20-24 Mart Nevruz Bayramı
9 Mayıs Faşizm Üzerinde Zafer Günü
28 Mayıs Cumhuriyet Günü
15 Haziran Milli Kurtuluş Günü
26 Haziran Silahlı Kuvvetler Günü
9 Kasım Bayrak Günü
31 Aralık Dünya Azerbaycanlıların Dayanışma Günü
*Azerbaycan’da Ramazan ve Kurban Bayramları için resmi tatil iki gün olarak
uygulanmaktadır.
Uluslararası Telefon Kodu 00 994 12 (Sabit) 00 994 50/51 (Azercell)
00 994 55 (Bakcell) 00 994 70 (Azerfon)
3
2.2. Sosyal Göstergeler
Ortalama Ömür 73,6
Kadın 76,2
Erkek 70,9
Okuma Yazma Oranı (%) 98
Yüksek Öğretim Okul Sayısı 51
Yüksek Öğretimdeki Öğrenci Sayısı 140.241
Hastane Sayısı 760
Doktor Başına Düşen Kişi Sayısı 277
Bin Kişiye Düşen
Otomobil 91
Telefon 160
Televizyon 360
Mobil Telefon 1001
Yüz kişiye düşen Bilgisayar 7,5
Yüz kişiye düşen Internet Kullanıcı Sayısı 38
Gelen Turist Sayısı 1.955.683
Giden Turist Sayısı 3.175.606
Karayolu Uzunluğu (km) 25.021
Demiryolu Uzunluğu (km) 2.079
Kişi Başına Yıllık Elektrik Tüketimi 20.007
(KWH/Kişi)
2.3. Ekonomik Göstergeler
GSYİH (Milyar $) 51.8
Reel GSYİH Artış Oranı (%) 5,0
Kişi Başına Milli Gelir ($) 5.797,8
Enflasyon Oranı (%) 5,7
İşgücü (Faal Nüfus) 4.088.000
İşsizlik Oranı (%) 0.9
GSYİH – Sektörel Büyüme Hızları (%)
Tarım - 2.2
Sanayi 2,6
Hizmet 10.8
Sabit Sermaye Yatırımları (Milyon $) 17.354,8
Dış Ticaret (Milyon $)
İhracat 21.324,8
İthalat 6.599,4
Denge 14.725,4
Dünya Ticareti İçindeki Payı (%) 0,05
Türkiye ile Ticaret (Milyon $)
İhracat 170,9
İthalat 771,3
Denge - 600,4
4
Azerbaycan’ın Dış Ticareti İçinde
Türkiye’nin Payı (%)
İhracat 0,8
İthalat 11,7
Borç Stokları (Milyon $)
Dış Borç Stoku 3.857,3
Sabit Yabancı Sermaye Yatırımları 8.247.8
(Milyon $)
Seçilmiş Oranlar (%)
İhracat/İthalat 323,2
İhracat/GSYİH 41,8
İthalat/GSYİH 13,0
Dış ticaret dengesi/GSYİH 28,9
Dış ticaret hacmi/GSYİH 54,7
Eğitim harcamaları/GSYİH 3,0
Sağlık harcamaları/GSYİH 1,0
Kaynak: Azerbaycan Devlet İstatistik Komitesi
3. AZERBAYCAN HAKKINDA GENEL BİLGİLER
3.1. Azerbaycan’ın Kısa Tarihçesi
Türklerin Azerbaycan’a geliş tarihlerinin Milattan önceki zamanlara, Saka-İskit
dönemine tesadüf ettiği sanılmaktadır. M.S. 395-96 yıllarında Hun Türklerinin bir
kısmının Balkanlardan Trakya’ya ilerlerken, bir kısmının da Kafkaslar üzerinden
Anadolu’ya indikleri, iç Anadolu bölgesine kadar geldikten sonra Azerbaycan-Bakü
yoluyla kuzeye, merkezlerine döndükleri bilinmektedir.
Selçuklu Türklerinin Azerbaycan’da ilk görülmeleri, 1015-1021 yılları arasında
Çağrı Bey tarafından bölgeye yapılan akınlarla başlar. Tuğrul Bey’in 1054’de Gence’yi
kurtarmak için Bizans’a yapmış olduğu sefer, Azerbaycan üzerinden Doğu Anadolu’ya
olmuştur. Sultan Alparslan zamanında, Azerbaycan bölgesindeki diğer krallıklar
tamamen etkisiz hale getirilmiş ve bu yüzden Alparslan’a Ebu’l-feth unvanı verilmiştir.
Melikşah dönemi ise, Azerbaycan’ın Türkleşmesinin son safhasını oluşturur. Çağdaş
kaynaklarda Azerbaycan bölgesine gelen Türkmenler için “karınca gibi kalabalık”
ifadesi kullanılmıştır.
Gence’de Selçuklu Devleti’nin bir valisi olan Şemsettin İldeniz’in 1146’da
bölgeye hakim olması ile Atabegler dönemi, daha doğrusu İldenizliler devri başlamıştır.
Yine bu zamanda, Şamahı’da Şirvanşahlar sülalesi hüküm sürüyordu. 1231’de
Celalettin Harzemşah’ı takip eden Moğol kuvvetlerinin bölgeye gelmesi ise İlhanlılar
döneminin başlangıcını teşkil eder.
Azerbaycan, İlhanlılar’dan sonra kısa bir süre Altınordu’nun hakimiyetinde
kalmış, 1358’den itibaren de Celayirlilerin egemenliğine girmiştir. Fakat bu durum
Timur’un 1383’de Azerbaycan’ı emirliğine katmasına kadar sürmüştür. Timur’un
1405’de Çin seferine çıktığı sırada ölmesiyle Azerbaycan’da yine Türkmen boylarından
Karakoyunlular ve Akkoyunlular devri başlamıştır. Bu Türkmen devletleri zamanında
Azerbaycan Türk nüfusu bakımından en yoğun dönemini yaşamıştır.
Safevi hanedanlığının siyasi olarak kuruluşu 1502’de Şeyh İsmail’in
Nahçıvan’da Akkoyunlu ordusunu yenmesiyle başlar. Safevi tarikatının şeyhi Şah
İsmail’in bu denli güçlenmesinin en önemli sebebi Türkmen boy ve aşiretlerine son
5
derece güvenmesi ve Türk unsuruna değer vermesinden kaynaklanmaktadır. Ne yazık
ki, tarihimiz asıl unsurlarını Türkmen boylarının oluşturduğu iki Türk devletini; Safevi
ve Osmanlı Türk devletlerinin karşı karşıya geldiğini gösteren hadiselerle doludur. Buna
en çarpıcı örnek olarak, Çaldıran Meydan Muharebesi (1514) gösterilebilir. Bu durum
Afşar Hanedanlığı’nın kuruluşuna kadar devam eder (1732).
Azerbaycan hanlıkları kuzey ve güney diye iki grubta toplanabilir. Kuzeyde;
Şeki, Gence, Bakü, Derbent, Kuba, Nahçıvan, Talış, Revan. Güneyde; Tebriz, Urumiye,
Erdebil, Hoy vs.
16 ve 17. yüzyıllarda Türk topraklarını işgale başlayan Rusya 17. asra gelince
Kafkasya üzerine seferlere başlamıştır. Tek başlarına Ruslara karşı mücadele etmenin
zor olduğunu anlayan Azerbaycan hanlıkları Ruslara karşı, beraber hareket etmeyi
denemişler, ancak 1801’de Gürcistan, 1804’de Gence Rusların eline düşmüş. 1813’den
itibaren de Karabağ’da yerleşmeye çalışmışlardır. 1828’e kadar Karabağ Rusya ile İran
arasında çekişme konusu olmuştur. Karabağ’ın da içinde olduğu Aras’ın kuzeyinde
kalan Revan, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti, Gence ve sair Azeri hanlıkları 1828’deki
Türkmençay Antlaşmasıyla Rusların eline geçmiştir. Böylece Aras nehrinin güneyinde
kalan ve Azerbaycan topraklarının 2/3’ünü oluşturan kısım da İran’a bırakılmıştır.
İlk bağımsız Azerbaycan Devleti 28 Mayıs 1918 tarihinde Çarlık Rusyası’ndan
bağımsızlığını kazanmış olan vilayetlerin birleştirilmesiyle “Azerbaycan Demokratik
Cumhuriyeti” olarak kurulmuş ve Cumhurbaşkanlığı’na Mehmet Emin Resulzade
getirilmiştir. Cumhuriyet Osmanlı İmparatorluğu tarafından derhal tanınmıştır.
Sürekli istikrarsızlık içinde bulunan Azerbaycan’ın bu bağımsızlığı ancak 23 ay
devam etmiştir. 1920 yılında 27 Nisanı 28 Nisana bağlayan gece Sovyet Ordusunun
Azerbaycan’ı işgali ile Bağımsız Azerbaycan Devleti sona ermiştir. Bu tarihten sonra
başlayan 70 yıllık bir sürede “Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti” olarak
Sovyetler Birliğine bağlı 15 Cumhuriyetten biri olmuştur.
İlk Bağımsız Azerbaycan Devleti Türk tarihi boyunca adı “Demokratik
Cumhuriyet” olan ve Latin alfabesini ilk benimseyen Türk Devleti olması bakımından
önem taşımaktadır.
Azerbaycan, 1922’de Kafkasya ötesi Sosyalist Federal Sovyet Cumhuriyeti’ne
katılmış, 1936’dan sonra ise Azerbaycan SSC adını almıştır. Azerbaycan Sovyetler
Birliğine katıldıktan sonra sürekli toprak kaybetmiştir. 1920 yılında 114.000 km2 olan
yüz ölçümü bugün 86.600 km2’ye düşmüştür. Stalin zamanında yapılan düzenlemelerle
Ermenistan Azerbaycan, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ve Türkiye arasına uzatılarak bir
yandan Azerbaycan’la Nahçıvan’ın, bir yandan da Anadolu Türkleriyle, Azerbaycan
Türklerinin ve Türkistan Türklerinin arasındaki irtibat kesilmeye çalışılmıştır.
1920’den itibaren 70 yıllık süreyle Sovyetler Birliği’nin bir parçası olan
Azerbaycan 1990’da Sovyetler’in dağılma sürecine girmesiyle bağımsızlık hareketlerine
sahne olmuştur. Azerbaycan Halkının bağımsızlık isteği 19-20 Ocak 1990 tarihinde
Sovyet ordusu tarafından kanlı bir şekilde bastırılmışsa da, bağımsızlık hareketinin
önüne geçilememiştir.
Bu olaylardan sonra bağımsızlık hareketleri daha da hızlanmış, ülkede geniş bir
taban desteği bulan Halk Cephesi Hareketi’nin baskısıyla 31 Ağustos 1991 tarihinde
Azerbaycan bağımsızlığını ilan etmiş, 18 Ekim 1991’de Milli Meclis Bağımsızlık
Kanunu kabul etmiştir. 70 yıllık aradan sonra 7 Haziran 1992 tarihinde ilk defa yapılan
demokratik Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Halk Cephesi Lideri Ebülfez Elçibey
Cumhurbaşkanlığına getirilmiştir.
Ağır problemler karşısında zor durumda kalan Elçibey Nahçıvan Milli Meclis
Başkanı Haydar Aliyev’i göreve davet ederek kendisi Nahçıvan’a çekilmiştir.
Yönetime gelen Haydar Aliyev önce Azerbaycan Milli Meclis Başkanlığına
getirilmiş, 3 Ekim 1993 tarihinde yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde ise 5 yıllığına
Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Cumhurbaşkanı seçilmiştir. Cumhurbaşkanı Haydar
Aliyev, 11 Ekim 1998 tarihinde yapılan seçimlerde ikinci defa Cumhurbaşkanlığı
6
görevine seçilmiştir. 15/10/2003 tarihinde yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimlerine sağlık
nedenleriyle katılamayan Haydar Aliyev’in yerine oğlu İlham Aliyev katılarak
Azerbaycan’ın yeni Cumhurbaşkanı seçilmiştir. 2008 yılında İlham Aliyev ikinci
döneme Azerbaycan’ın Cumhurbaşkanı seçilmiştir.
Dağlık (Yukarı) Karabağ Sorunu
Bugünkü Dağlık (Yukarı) Karabağ sorununun çıkış noktası 1988’e gitmektedir.
1989’daki nüfusu yaklaşık 192.000 olan ve Ermeniler arasında Artsakh (Sık Orman)
adıyla da anılan 4.400 km2 büyüklüğündeki bölge, SSCB döneminde Azerbaycan
SSC’ye bağlı halkının yaklaşık %70’inin Ermeni olduğu bir özerk bölgeydi.
1980’lerin sonunda SSCB’nin dağılma sürecine girmesiyle, 1923’de
Azerbaycan’a bağlı olarak oluşturulan Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi Sovyeti 20 Şubat
1988’de Azerbaycan, Ermenistan ve SSCB Sovyetlerine müracaat ederek
Azerbaycan’dan ayrılmak ve Ermenistan’a bağlanmak istediğini bildirdi. Azerbaycan
Yüksek Sovyeti, bu kararı ve başvuruyu reddetti. Bunun, Birlik cumhuriyetlerinin
sınırlarının bu cumhuriyetlerin mutabakatı olmaksızın değiştirilemeyeceğini hükme
bağlayan SSCB anayasasına aykırılığı nedeniyle yasadışı bir girişim olduğunu ileri
sürdü. Temmuz 1988’de, SSC Yüksek Sovyeti, Ermenistan Yüksek Sovyetinin Dağlık
Karabağ’ı Ermenistan Cumhuriyeti içine alma kararını red ederek Ocak 1989’da Dağlık
Karabağ’da yönetimi devraldı.
Azerbaycan ve Ermenistan’ın 1991’de bağımsızlıklarını kazanmalarının
ardından 26 Kasım 1991’de Azerbaycan Karabağ’ın özerklik statüsünü feshederek
bölgeyi doğrudan merkezi yönetime bağladığını açıkladı. Ermenilerin “Yukarı Karabağ
Özerk Cumhuriyeti” adıyla BDT’ye girme başvurusu reddedildi. 1992 başlarında Rus
birliklerinin Karabağ’dan çekilmelerinin ardından anlaşmazlık savaşa dönüştü ve 1992
ortalarında Karabağ Ermeni olmayan nüfustan arındırıldı. Ardından, Rusların da
yardımıyla Ermeniler, 1993-94 döneminde Karabağ ve çevresindeki geniş bir çemberi
ele geçirdiler ve Laçin koridoru vasıtasıyla Ermenistan’la doğrudan kara bağlantısı
sağladılar. Halen Azerbaycan topraklarının %20’si Ermeni işgali altındadır. Yaklaşık 1
milyon Azerbaycan Türkü kaçkın (mülteci) durumundadır; Ermenistan’da ise savaş
dolayısıyla ortaya çıkan ekonomik zorluklar nedeniyle nüfusun yaklaşık 1/4’ü ülkeyi
terk etmiştir.
Çatışmanın bölgede yayılma ihtimali belirince, AGİT Bakanlar Konseyinin 24
Mart 1992’de aldığı bir kararla, soruna çözüm bulmak üzere Türkiye’nin de dahil
olduğu 11 üyeli Minsk Grubu oluşturuldu. Rusya’nın aracılığıyla 24 Mayıs 1994’de
Moskova’da imzalanan ateşkes birçok ihlale rağmen halen yürürlüktedir. Azerbaycan,
Ermeni işgali altındaki topraklarının diplomasi yoluyla geri alınması, bu mümkün
olmazsa toprakların savaşarak alınacağı şeklindeki politikasını devam ettirmektedir.
3.2. Azerbaycan’da Siyasi ve İdari Durum
Azerbaycan Parlamentosu, 31 Ağustos 1991’de, ülkenin bağımsızlığını ilan
etmiştir. 18 Ekim 1991 tarihinde de Meclis Bağımsızlık kanununu kabul etmiştir. Ülke,
12/11/1995 tarihine kadar 1991’de Azerbaycan Yüksek Sovyeti tarafından kabul edilen,
Azerbaycan Cumhuriyeti’nin bağımsızlığının yeniden ihdas edilmesine dair kanunun
verdiği yetkiyle idare edilmiştir.
Dolayısıyla halihazırda Azerbaycan, 12 Kasım 1995 tarihinde halkoyuna
sunularak, %91,9 evet oyu ile kabul edilen yeni Anayasa ile idare edilmektedir.
Anayasaya göre ülkenin yönetim biçimi Cumhuriyet’tir. Başkanlık sisteminin egemen
olduğu ülkede, Cumhurbaşkanı seçimi beş yılda bir yapılmaktadır.
7
Azerbaycan Milli Meclisi, 125 Milletvekilinden oluşmaktadır. Bunların 83’ü
siyasi partilerden, 42’si ise bağımsız olarak seçilmiştir. Ülkede 30’un üzerinde irili
ufaklı siyasi parti faaliyet göstermektedir.
Cumhurbaşkanı : İlham ALİYEV
Milli Meclis Başkanı : Ogtay ESEDOV
Başbakan : Artur RASİZADE
Başbakan I. Yrd. : Yagub EYYUBOV
Başbakan Yrd. : Abid ŞERİFOV
Başbakan Yrd. : Elçin EFENDİYEV
Başbakan Yrd. : Ali HASANOV
Ekonomik Gelişme Bakanı : Şahin MUSTAFAYEV
Dışişleri Bakanı : Elmar MEMMEDYAROV
Olağanüstü Haller Bakanı : Kemalettin HAYDAROV
Vergiler Bakanı : Fazil MEMMEDOV
Sanayi ve Enerji Bakanı : Natig ALİYEV
Maliye Bakanı : Samir ŞERİFOV
Eğitim Bakanı : Misir MERDANOV
İçişleri Bakanı : Ramil USUBOV
Adalet Bakanı : Fikret MEMMEDOV
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı : Fizuli ALEKBEROV
Tarım Bakanı : İsmet ABBASOV
Savunma Bakanı : Sefer ABİYEV
Savunma Sanayi Bakanı : Yaver CAMALOV
Turizm ve Kültür Bakanı : Ebülfez KARAYEV
Ulaştırma Bakanı : Ziya MEMMEDOV
Gençlik ve Spor Bakanı : Azad REHİMOV
İletişim ve Enformasyon Bakanı : Ali ABBASOV
Çevre ve Tabii Kaynaklar Bakanı : Hüseyngulu BAĞİROV
Bugün mevcut olan müstakil ve bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti, 12 Kasım
1995 tarihinde referandum yolu ile kabul edilmiş olan Anayasa ile idare edilmektedir.
Bu Anayasa’ya göre, Azerbaycan devleti demokratik, hukuka dayalı, laik, üniter bir
cumhuriyettir. Kuvvetler ayrılığı prensibi Anayasa tarafından benimsenmiştir. Yasama
yetkisi 125 milletvekilinden oluşan ve 5 yılda bir yenilenen Milli Meclis’e, yürütme
yetkisi Cumhurbaşkanına ve yargı yetkisi de Mahkemelere bırakılmıştır.
Milli Meclis, kanun kabul etmekle görevlendirilmiştir. Denetim yetkisi sınırlıdır.
Toplantı zamanı ve süresi Anayasada belirlenmiştir. Hükümete güven oyu vermek veya
vermemek şeklinde olan parlamenter yetki, Azerbaycan Anayasasında sınırlı hale
getirilmiş ve Milli Meclisin hükümete güven oyu vermemesi halinde, aynı heyete
hükümetin teşekkül ettirilmesi yetkisi Cumhurbaşkanına tanınmıştır.
Cumhurbaşkanı, hem devletin ve hemde icranın başıdır. Kanunlardan sonra
Bakanlar Kurulu Kararlarından önce gelen ve “Ferman” adı verilen hukuki kararlar
alma yetkisi vardır. “Ferman” denen hukuki kararlar, kanun gücünde olup, icrai
hüviyete sahiptir. Bu yönü ile Cumhurbaşkanı yasama yetksiylede techiz edilmiştir.
Azerbaycan’da Cumhurbaşkanını 5 yıllık süre için halk seçmektedir. Hiç kimse
ikiden fazla Cumhurbaşkanı seçilemez şartı, 18/03/2009 tarihinde yapılan
Referandumda kaldırılmıştır. Cumhurbaşkanı hem devletin, hem de yürütmenin başıdır.
Her türlü idari karar almak ve devlet teşkilatına şekil ve yön vermek yetkisine sahiptir.
Başbakanı, Bakanları ve diğer devlet görevlilerini atamak ve görevden almak yetkisi
vardır. Anayasaya göre, Bakanlar Kurulu Cumhurbaşkanı’nın yüksek icra organı olup,
8
ona tabidir ve aynı zamanda da ona karşı sorumludur. Başbakanın ve Bakanların Milli
Meclis üyesi olma şartı aranmamıştır.
Anayasada devletin egemenliğinin yegane kaynağının halk olduğu
vurgulanmıştır. Anayasa, halk ve özgürlüklerin tespit ve düzenlenmesi açısından çağdaş
bir Anayasadır.
3.3. Coğrafi Bilgiler ve Nüfus
Azerbaycan Cumhuriyeti Kafkasların geçiş noktası üzerinde, Büyük Kafkaslar
ile Küçük Kafkaslar arasında yer almaktadır. Bölgenin en önemli özelliği tarihi geçit ve
ticaret yolları üzerinde bulunmasıdır. Kuzeyinde Gürcistan (480 km) ile Rusya
Federasyonu’na bağlı Dağıstan Özerk Cumhuriyeti (390 km), güneyinde İran İslam
Cumhuriyeti (756 km), batısında Ermenistan (1.007 km) ve Türkiye Cumhuriyeti
(Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile 11 km uzunluğunda ortak sınırı bulunmaktadır),
doğusunda ise Hazar Denizi (713 km) yer almaktadır.
86.600 km2’lik toplam araziye (%11,5 orman, %1,6 su havzası, %50 tarıma
elverişli topraklardır ki, bunun %27’si otlaklar ve %36,9 diğer topraklardır) sahip olan
Azerbaycan 44-52 doğu meridyenleri ve 38-42 kuzey paralelleri üzerinde
yerleşmektedir. Bakü’den Kuzey Kutba olan mesafe 5.550 km ve Ekvatora olan mesafe
ise 4.440 km’dir.
Dünyada en büyük göl olan Hazar Denizi 400.000 km2 büyüklüğünde olup, en
derin yeri 1.025 metredir.
Yaklaşık arazi yapısının %50’si dağlık olan bölgede deniz seviyesinden 3.000
metreye kadar yüksek olan sahalar ve %1’ini ise 3.000 metreden yüksek olan sahalar
kaplamaktadır. Azerbaycan’ın ortalama deniz seviyesinden yüksekliği 657 metredir.
Dağlık arazi Büyük Kafkas, Küçük Kafkas ve Talış Dağlarından oluşur. Kür-Aras ovası
en büyük düzlüktür. En düşük rakım (Hazar Denizi) -28 m ve en yüksek nokta
(Bazardüzü Dağı) +4.466 m’dir.
Dünyadaki 11 iklim çeşidinin dokuzuna sahip olan Azerbaycan’ın iklimini
Büyük Kafkas dağlarının kuzeyden gelen soğuk hava kütleleri, Küçük Kafkas
dağlarının güneyden gelen sıcak tropik hava akımları ve Hazar Denizi etkilemektedir.
Azerbaycan dünyanın çok değişik iklim tiplerine sahip ülkelerden biridir. Doğu
ve orta kısımları alçak ve düzlük olduğu için, kışları ılık, yazları çok sıcak geçer. Güney
doğu kısmı ise nemli subtropikal iklime sahiptir. Bölgeye düşen yıllık yağış miktarı
1.200-1.400 mm.dir. Diğer bölgeler ise, kurak ve yarı kurak görünüme sahiptir.
Tarımsal faaliyetlerin çoğu Kür ve Aras nehirleri civarında yapılmaktadır.
Azerbaycan’da yetiştirilen başlıca ürünler tahıl, meyve, pamuk, tütün ve çay’dır.
Azerbaycan tarımında pamuk üretiminin önemli bir payı vardır. Hazar Denizi kıyısıyla
zengin akarsularında balıkçılık ve su ürünlerinin özel bir yeri vardır. Aras-Kura
nehirlerinde ve bilhassa Kura Nehrinin Hazar Denizi deltasında balıkçılık ve su ürünleri
sanayi gelişmiştir.
Azerbaycan, başta petrol ve doğal gaz olmak üzere yer altı ve yer üstü
kaynakları itibariyle son derece zengin, Orta Asya, Orta Doğu ve Ön Asyanın tam
ortasında, tarihi ve ticari geçit yollarının üzerindedir. Bu özellikleri onu, komşusu olan
ülkeler ile Kafkasya bölgesinde çıkarları olan ülkelerin ilgi odağı haline getirmiştir.
2009 yılı sonu itibariyle ülke nüfusu 8.997.400’dir. Nüfusun % 54,1’i şehirlerde,
% 45,9’u ise köylerde yaşamaktadır. Nüfusun % 49 erkek, %51’i ise kadındır. Nüfusun
%22,6’sını 0-14 yaş gurubu, %70,2’sini 15-64 yaş gurubu, % 6,8’ini ise 65 yaşından
yukarısı oluşturmaktadır.
Azerbaycan nüfusunun % 90’ını Azerbaycan Türkleri, % 10’unu ise diğer ırklar
teşkil etmektedir (Ruslar, Talışlar, Lezgiler, Yahudiler, Ermeniler v.s.).
9
3.3.1. Çalışma ve İşgücü
Ülkede 2010 yılı sonu itibariyle çalışabilir nüfus 4.587.400 kişi olup, nüfusun %
50,35’ini oluşturmaktadır. İşsiz statüsü verilen 38.966 kişiye Devlet Sosyal Komitesi
tarafından maddi destek sağlanmaktadır. 2010 sonu itibariyle resmi işsizlik oranı % 0,90
olarak açıklanmış olmakla beraber, 2003 yılında İLO ve UNDP tarafından yapılan
araştırmaya göre işsizlik oranı %10,7 olarak açıklanmıştır.
Azerbaycan Cumhuriyetinin “Halkın meşgullüğü (istihdamı) hakkındaki
9/8/2001 tarihli Kanunu” gereğince işsizlik statüsüne sahip olan kişilerden bir kısmı
işsizlik ödeneği almıştır. (ödeneğin ödeme süresi 12 aylık süre içinde 26 takvim
haftasından çok olamaz). 2010 yılında ortalama işsizlik ücreti 177 AZN olup, ülke
genelindeki ortalama ücret 325 (406 $) AZN’dir.
Çalışan kesimin yaş limiti erkeklerde 16-65, kadınlarda 16-60’dır. Faal nüfus
yaşının (çalışma yaşı) dışında çalışan çok az kişiye rastlanmaktadır. Çalışan kesimin
genellikle 30- 40 yaş arasında yoğunlaştığı görülmektedir.
Azerbaycan Cumhuriyetinde 2010 yılında ücretli çalışan işçilerin ortalama aylık
ücretleri 325 AZN’e (406 $) yükselmiş ve 2009 yılına oranla %9,1 artmıştır. Maden
ocakları ve madencilik sanayiinde, inşaat sektöründe, maliye ve muhasebecilik,
taşınmaz emlakle ilgili işlerde çalışanlara yüksek aylık ücret ödenmektedir. Düşük
ortalama aylık ücret ise tarım ve hayvancılık ile balıkçılık alanlarında çalışan işçilere
ödenmektedir.
Azerbaycan’da İşkollarına Göre Ortalama Aylık Nominal İşçi Ücretleri (Manat)
İşkolları 2007 2008 2009 2010
Toplam (aylık ortalama) 215,8 268,0 298 325
Tarım, orman ve balıkçılık 86,8 114,8 134,5 160,0
Maden ocakları ve madencilik Sanayi 845,5 1.003,5 998,6 1052,2
İmalat Sanayi 190,5 249,6 265,9 319,2
Elektrik enerjisi, gaz ve su teçhizatı 210,0 285,1 292,3 351,1
İnşaat 381,4 406,7 449,9 505,7
Toptan ve perakende satış 173,7 210,8 214,0 281,8
Otel ve Restoranlar 212,3 265,4 291,5 322,3
Nakliyat, ambar işletmesi 250,4 326,5 380,0 376,5
Maliye ve sigorta 709,1 792,7 830,2 982,7
Gayri Menkul ile ilgili işlemler 504,7 522,6 519,2 167,6
Devlet yönetimi, güvenlik, sosyal teminat 210,8 278,6 350,0 370,0
Eğitim 145,4 213,7 259,8 264,7
Sağlık ve sosyal hizmetler 94,7 126,2 152,7 155,0
Diğer kamu, sosyal ve özel hizmetler 140,0 182,1 218,8 278,6
Kaynak: A.C. Emek ve Ahalinin Sosyal Müdafaası Bakanlığı verileri ile Devlet İstatistik
Komitesi verileri
3.3.2. Eğitim ve Kültür
Azerbaycan Cumhuriyetinde eğitim hizmetlerini 1993 yılında yürürlüğe giren
Kanunla yürütülmektedir.
1995 yılında kabul edilen Anayasanın 42/b maddesine göre, Azerbaycan’da
zorunlu eğitim 11 (onbir) yıldır. Mecburi öğretim ilk eğitimin birinci sınıfında
başlamakta, esas tahsilin XI’ inci sınıfını bitirince sona ermektedir. Azerbaycan’da
10
üstün yetenekli öğrencilerin, sınıf atlamaları yanında, ayrıca ihtisaslaştırılmış fen
mekteplerinde de özel eğitim almalarına imkan sağlanmıştır. Bir işte çalışanlar,
akşam okullarında veya uzaktan eğitim yöntemleri ile öğrenim
görebilmektedirler. İlkokula (iptidai mektep) başlama yaşı 6’dır. Eğitim tür ve
kademelerine bakılmaksızın okulların tamamında her yılın 15 Eylül tarihinde eğitim-
öğretim başlamakta, 30 Mayısta sona ermektedir.
Azerbaycan’da eğitim ve öğretim;
a) Mektebe kadar tahsil (Okul öncesi eğitimi)
b) İptidai tahsil (İlkokul 1-4’üncü sınıflar)
c) Esas tahsil (Ortaokul 5-9’uncu sınıflar)
d) Orta tahsil (Genel ve Mesleki Liseler-10-11’inci sınıflar)
e) Ali Mektepler (Yüksek öğretim)
Azerbaycan’da 1992’den itibaren merkezi test sınavı ile yükseköğretime
öğrenci yerleştirilmektedir. Yükseköğretim 4 yıldır. Azerbaycan’da aynı zamanda peşe
mektepleri (meslek yüksek okulları) tabir edilen ve 2 yıl öğretim veren okullar
mevcuttur.
2010-2011 eğitim yılının başında Azerbaycan’ın 4.539 gündüz okulunda (devlet-
özel toplam) 1.327.500 öğrenci eğitim almaktadır.
Cari eğitim yılının başında Azerbaycan’da 58 devlet ve 4 özel meslek okulunda
53.451 öğrenci eğitim alırken, 36’sı devlet ve 15’i özel olmak üzere toplam 140.241
öğrenci üniversitede eğitim görmektedir.
Ayrıca Azerbaycan’da; Milli Eğitim Bakanlığınca görevlendirilen 58, Çağ
Öğretim İşletmelerinde 247, Türk Dünyası İşletme Fakültesinde 2 ve Atatürk Lisesinde
15 olmak üzere toplam 322 Türk vatandaşı öğretmen görev yapmaktadır.
GENEL TÜRK ÖĞRENCİ SAYISI
(İLK, ORTA, YÜKSEK ÖĞRETİM)
(2010-2011 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI)
İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİ:
Bakü Türk İlköğretim Okulu : 839
Bakü Özel Kafkas İlköğretim Okulu : 240
ORTAÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİ:
Bakü Türk Anadolu Lisesi : 110
Bakü Atatürk Lisesi : 20
Çağ İşletmelerine bağlı Okullar : 40
Diyanet Vakfı Bakü Türk Lisesi : 0 (A.C. vatandaşı 701)
YÜKSEK ÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİ: : 3.382
3.3.3. Sosyal Güvenlik
3 Aralık 2004 tarihinde imzalanan ve 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren
yürürlülüğe giren Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Fermanıyla “Sosyal Sigorta
hakkında” Azerbaycan Cumhuriyeti Kanununda değişiklikler yapıldı.
11
Yapılan değişikliklerle;
1. Zorunlu Devlet Sosyal Sigorta priminin İşveren payı %27’den %22’ye
düşürüldü, İşçi payı ise %2’den %3’e çıkarıldı.
2. İşveren zorunlu devlet sosyal sigorta primlerini bu Kanunla belirlenmiş
süre içinde ödemediği taktirde, hesaplanmış zorunlu devlet sosyal sigorta prim
borçlarının ve uygulanmış mali cezaların 5 gün içinde ödenilmesi konusunda işverene
uyarı gönderilir.
İşveren 5 gün içinde borçları ve mali cezaları ödemediği taktirde ilgili kurumun
hesabına aktarılması için banka veya diğer kredi kurumuna icra yoluyla tahsili için
talimat verilir.
İşverenin cari ve diğer hesaplarında para olduğunda, ilgili kurumun talimatı
banka veya diğer kredi kurumu tarafından bu Talimatın bankaya ulaştığı gün icra işlemi
başlatılır;
İşverenin döviz hesabına Talimat verildiği halde banka veya diğer kredi kurumu
aynı gün Azerbaycan Cumhuriyeti Milli Bankasının belirlediği resmi kur ile Talimatta
gösterilen miktarın %105 miktarına kadar hesaptaki döviz miktarını dondurur ve derhal
bu konuda işverene bilgi verilir. Döviz miktarı işveren tarafından manat’a çevrildikten
sonra Talimat icra edilir;
İşverenin cari, döviz ve diğer hesaplarında para olmadığında veya zorunlu devlet
sosyal sigorta prim borçlarının ve uygulanmış mali cezaları ödenilmesine kifayet
etmediğinde, ilgili kurumunun Talimatı bankada veya diğer kredi kurumunda muhafaza
edilir ve işverenin hesaplarına para yatırıldığında icra edilir;
Zorunlu devlet sosyal sigorta prim borçlarının ve uygulanmış mali cezaları
Talimatının banka veya diğer kredi kurumuna dahil olduğu günden 90 gün içinde
ödenmediğinde, Talimat geri gönderilir ve bu borca göre Talimat bir daha icraya
konulmaz, bu borçları ve mali cezaları işverenden mahkeme yoluyla alınır.
Sosyal Sigorta Hakkında Azerbaycan Cumhuriyeti Kanununda değişiklikler ve
ilaveler yapılarak, 1 Ocak 2006 tarihinde yürürlülüğe girmek üzere 16 Aralık 2005
tarihinde yayınlandı.
1 Ocak 2006 tarihinden itibaren yürürlülüğe giren Kanun gereği; bireysel sigorta
sistemine geçiş yapıldı ve ayrıca Azerbaycan Cumhuriyetinde çalışan yabancı
vatandaşlar da zorunlu sosyal sigorta primine tabi olacaktır.
Kanuna göre Azerbaycan Cumhuriyeti kaynaklarından gelir elde eden yabancı
uyruklu vatandaşlar zorunlu sosyal sigorta primine tabi tutulacaklar.
Bireysel sigorta sistemine geçişle, her işçinin bir sigorta numarası olacak ve
buda toplanan sigorta pirim miktarlarının belirlenmesini mümkün kılacaktır.
Sosyal Güvenlik Sözleşmesi yapılmayan devletlerin vatandaşları Azerbaycan’ı
terk ettiğinde Azerbaycan’da toplanan primler onun hesabında kalacak ve emekliliğe
ayrıldığı zaman Azerbaycan tarafına düşen kısmı, hesabında toplanan miktardan ödeme
yapacaktır.
Çalışanların hastalık izni, doğum izni, çocukların 3 yaşını tamamlayıncaya kadar
anneye verilen izin, defin izni gibi sosyal güvenlik hakları mevcuttur. Bunların yanında
yaşlılık, sakatlık, aile reisinin ölümü, defin, hamilelik ve doğum, emek gücünü kısmen
kaybetme, çalışanların sağlık ve bakımları, çocuklara 3 yaşına kadar bakım ücreti gibi
sosyal nitelikli ücretler ödenmektedir.
Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Sosyal Müdafaa Fonu; zorunlu devlet sosyal
sigorta alanındaki yönetimi, yani Azerbaycan’da faaliyet gösteren tüm müessese, idare
ve teşkilatlardan, aynı zamanda bireysel müteşebbislik faaliyeti gerçekleştiren kişilerden
zorunlu devlet sosyal sigorta primlerinin toplanması ve Cumhurbaşkanının “Azerbaycan
Cumhuriyetinde devlet emeklilik sisteminin geliştirilmesi hakkında 4 Ağustos 2003
tarih ve 908 numaralı Fermanı”na uygun olarak emekliliklerin ve onlara eklenen
yardımların tayin edilmesi, maliyeleştirilmesi ve ödemelerin kontrolünü yapan tek
merkez kurumu haline getirilmiştir.
12
17 Temmuz 1998 tarihinde Ankara’da imzalanan “Türkiye Cumhuriyeti
Hükümeti ile Azerbaycan Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Sosyal Güvenlik
Sözleşmesi”nin onaylanmasının uygun bulunduğuna dair Bakanlar Kurulu Kararı 9
Kasım 2000 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanmış olup 9 Ağustos 2001 tarihinde
yürürlüğe girmiştir.
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Azerbaycan Cumhuriyeti Hükümeti Arasında
17 Temmuz 1998 tarihinde Ankara’da imzalanan Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin 26’ncı
maddesi hükmüne istinaden her iki tarafın yetkili makamları sözleşmenin
uygulanmasına ilişkin İdari Anlaşma üzerinde mutabakat sağlanmış ve hazırlanan metin
6-7 Mayıs 2004 tarihinde imzalanmıştır.
4. GENEL EKONOMİK DURUM
4.1. Azerbaycan Ekonomisinin Genel Durumu
Azerbaycan, 1991 yılında bağımsızlığını kazandıktan sonra, önemli siyasi,
askeri, sosyal ve ekonomik problemlerle karşı karşıya gelmiştir.
SSCB döneminde sistemli olarak Cumhuriyetler arasında bağımlılığı bir
anlamda zorunlu kılan ekonomik yapının ani çöküşü, pazar ekonomisine geçişte;
ekonomik, siyasi, hukuki bir alt yapının olmaması, teknolojinin eski olması, serbest
piyasa modelinin bilinmemesi, ermenilerin işgalci tutumu sonucu topraklarının
%20’sinin kaybedilmesi, 1.2 milyon kişinin kendi ülkesinde mülteci durumuna düşmesi
ve benzeri sebeplerle üretim durma noktasına gelmiş, sonuç olarak da ekonomi üzerinde
insiyatif tamamen kaybedilmiştir.
Ülkede siyasi istikrarın sağlanması ve ermenilerle geçici ateşkese varılmasından
sonra dikkatler ekonomi üzerinde yoğunlaşmaya başlamıştır. 20 Eylül 1994 tarihinde
“Asrın Anlaşması” olarak adlandırılan Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi ile dünyanın
önde gelen petrol şirketleri arasında “Hazar Denizinin Azerbaycan’a ait Bölümünde
Azeri, Çırağ, Güneşli Yataklarının Birlikte İşlenmesi ve Paylaşılması Hakkında” ilk
Anlaşma imzalandı.
Bu gelişmeler neticesinde, GSYİH’nın reel seviyesi 1996 yılında, 1988 yılından
beri ilk defa %1.3 artmıştır. 1996-2005 yılları arasında GSYİH’deki artış %367.6 (yıllık
ortalama %12) olmuştur.
Azerbaycan ekonomisinde 1996 yılından itibaren başlayan büyüme 2010 yılında
da sürmüştür. GSYİH bu dönemde %5,0 artarak 51,8 milyar $’a yükselmiştir.
GSYİH’nin Sektörel pay dağılımı; sanayi % 52,6, tarım % 5,4, ticaret % 6,6, inşaat %
7,5, ulaştırma ve haberleşme % 1,9 ve diğer sosyal hizmet ve vergiler % 11,9 olarak
gerçekleşmiştir. Kişi başına düşen milli hasıla % 3,7 artarak 5.797,8 $’a yükselmiştir.
Yine bu dönemde bir işçinin ortalama aylık ücreti % 9,1 artarak 406,0 $’a yükselmiş,
yıllık enflasyon oranı ise % 5,7 olmuştur.
Fiyat artışları, 2010 yılında özellikle gıda ürünlerinde kendini göstermiş; Gıda
ürünlerinin fiyatları 2010 yılında geçen yıla göre %7,2 oranında artarken, gıda ürünleri
dışındaki malların fiyatları ise %2,3 oranında yükselmiştir. Bu dönemde hizmet
fiyatlarındaki artış oranı ise %4,3 olarak gerçekleşmiştir.
2010 yılı itibariyle ülke ekonomisine toplam 9.163,4 milyon Manat (11.454,3
milyon $) kredi sağlanmıştır. Kısa vadeli kredilerin payı %28,0, uzun vadeli kredilerin
payı %72,0’dur.
2010 yılı sonu itibariyle dış borçların toplamı 3.9 milyar $ düzeyindedir.
Devlet Bütçesi
2010 yılında devlet bütçesi gelirleri geçen yıla göre %10,4 oranında artarak
14.253,1 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde devlet bütçesi giderleri ise
13
geçen yıla göre %12 oranında artarak 14.707,5 milyon dolar olmuştur. Bu dönemde
454,4 milyon dolar bütçe açığı verilmiştir. Programa göre gerçekleşme oranı bütçe
gelirlerinde %99,1 olurken giderlerde %95,9 olmuştur.
2010 yılında “Standard&Poor’s” derecelendirme kuruluşu, Azerbaycan’ın ülke notunu
değiştirmeyerek 2010 seviyesinde tutmuştur. “Fitch” derecelendirme kuruluşu ise
ekonomik görünümü “istikrarlı” olarak muhafaza ederken, ülkenin yerel para ve döviz
cinsinden uzun vadeli kredi notunu “BB+” seviyesinden “BBB-” seviyesine
yükseltmiştir. Devlet bütçesi uygulamalarının şeffaflığı ile ilgili değerlendirme yapan
Uluslar arası Bütçe İşbirliği Teşkilatı, Azerbaycan’ın bütçe uygulamalarında yaptığı
iyileştirmeleri olumlu değerlendirerek, ülke notunu 6 puan artırmış ve yüz üzerinden
43’e yükseltmiştir.
Bütçe gelirlerinin %37,6’sını oluşturan 5.366,1 milyon dolar Vergiler Bakanlığı
tarafından, %10,1’ini oluşturan 1.377,1 milyon dolar Devlet Gümrük İdaresi
faaliyetlerinden , %51,8’ini oluşturan 7.394,2 milyon dolar Devlet Petrol Fonu’ndan, 7
milyon dolar Emlak İdaresi tarafından ve 110 milyon dolar da diğer kaynaklardan elde
edilmiştir.
Bütçe Gelirlerinin Kaynakları Tutarı Bin dolar
Devlet Petrol Fonu 7.394.200,0
Gümrük İdaresi 1.377.100,0
Tüzel kişi gelir vergisi 1.787.280,0
Katma Değer Vergisi 1.589.328,3
Gerçek kişi gelir vergisi 737.793,8
Dolaysız vergiler 565.093,0
Yol vergisi 18.961,0
Maden vergisi 162.593,0
Emlak vergisi 127.264,3
Toprak vergisi 44.139,0
Sadeleştirilmiş vergiler 81.906,2
Vergi dışı gelirler ve rüsumlar 111.898,8
Diğer Gelirler 255.435,7
2010 yılında geçen yıla göre %12 oranında artış olan devlet bütçesi harcamalarına
bakıldığında en yüksek harcama kaleminin 5.183,8 milyon dolar ve %34,9 oranındaki
pay ile ekonominin gelişmesi için yapılan yatırım harcamaları olduğu görülmektedir.
Savunma harcamaları ise geçen yıla göre %35,5 oranında artarak 1.481,5 milyon dolar
olmuştur.
Bütçe harcamalarına ilişkin bilgiler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Harcamalar Tutarı Milyon dolar Harcama Payı (%)
Sanayi,inşaat 5.183,8 34,9
Savunma 1.481,5 10,3
Eğitim 1.476,8 10,0
Sosyal güvenlik ve teminat 1.403,8 9,6
Genel Devlet Hizmetleri 992,8 6,8
Mahkeme,güvenlik 835,6 5,6
Sağlık 536,8 3,6
Tarım, ormancılık 465,1 3,3
14
Bina,toplumsal hizmetler 249,9 1,6
Kültür, sanat, spor vb. 210,5 1,5
İktisadi faaliyetler 144,9 0,9
Ulaşım ve iletişim 68,9 0,5
Diğer 1.657,1 11,4
Özelleştirme
Azerbaycan’da piyasa ekonomisine geçişin yasal dayanağı 18 Ekim 1991
tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Devlet Bağımsızlığı Hakkında kabul edilmiş
Anayasa değişikliğidir. 7 Ocak 1993 tarihinde kabul edilen “Azerbaycan
Cumhuriyeti’nde Devlet Mülkiyetinin Özelleştirilmesi Hakkında Kanun” ise
özelleştirmenin yolunu tamamen açmıştır.
1995-1998 yıllarını kapsayan Birinci Özelleştirme Programını müteakiben, ikinci
özelleştirme programı ise 10/8/2000 tarihinde Cumhurbaşkanınca tasdik edilmiştir.
Birinci özelleştirme proğramında küçük işletmelerin özelleştirilmesi neticesinde elde
edilen tecrübe ile ikinci özelleştirmede orta ve iri ölçekli müesseselerin
özelleştirilmesinde ortaya çıkacak problemlerin giderilmesine çalışıldığı görülmektedir.
Azerbaycan’da Ekonomik Reformların derinleştirilmesinde özelleştirme
uygulamaları önemli bir role sahiptir. Hazırlanan özelleştirme planlarında; hukuk
kurallarının serbest piyasa ekonomisi standartlarına uygunlaştırılması, buna engel olan
olumsuzlukları ortadan kaldırılması, tekelleşme ve haksız rekabetin önüne geçilmesi
amaçlanmıştır.
Ancak, küçük özelleştirmeler dışında bunda başarılı olunduğunu söylemek
mümkün değildir. Verimlilik, ihracat veya ithal ikameli üretim, istihdam ve benzeri
konuların iyi değerlendirilememesi, teknolojinin yenileştirilememesi, sonradan kiraya
verilmesi düşüncesiyle yapılan özerkleştirmeler, yeterince şeffaf olunamaması,
özelleştirilen kurumların zararla çalışmasına, verimsiz olmasına, üretim yapılamamasına
veya tekel oluşmasına yol açmıştır.
1996-2010 yılları arasında ülkede toplam 675 milyon dolar tutarında 44.474 adet
küçük müessese ve şirket özelleştirilmiştir. 2010 yılında 750 adet küçük işletme 10 adet
anonim şirket olmak üzere toplam 760 müessese özelleştirilmiştir. Elde edilen gelir
tutarı ise 75 milyon dolar olmuştur.
Devlet Kalkınma Programı
Azerbaycan’da bölgelerin potansiyelinin ve doğal zenginliklerinin verimli bir
şekilde değerlendirilmesi ile tarımsal üretimi canlandırmak, petrol dışı sektörler olan
sanayi, hizmet, ticaret, turizm gibi diğer alanları geliştirmek, istihdamı artırmak ve
halkın refah düzeyini iyileştirmek maksadıyla Azerbaycan Cumhurbaşkanı Sn. İlham
Aliyev 11 Şubat 2004 tarihinde Azerbaycan bölgelerinin sosyo-ekonomik kalkınmasına
yönelik hazırlanan Devlet Programını onaylamıştır.
Azerbaycan bölgelerinin sosyo-ekonomik kalkınmasına yönelik olarak
hazırlanan Devlet Programı, 2004 – 2008 yılları arasında bölgelerin gelişmesini ve
kalkınmasını öngörmüş, buna bağlı olarak da devletin ekonomik politikalarının ve
desteğinin asıl yönlerini ortaya koymmuştur. Planın büyük ölçüde hedeflerine ulaştığı
açıklanmıştır.
Cumhurbaşkanı İlham Aliyev 2009-2013 yılları arasında “Bölgelerin Sosyal
Ekonomik Kalkınma Planı”nı imzalamıştır. Planın temel öngörüleri arasında işsizliğin
azaltılması önemli yer tutmaktadır. Planın diger hedefleri arasında dogal kaynakların
ülke kalkınmasında daha etkili bir bir şekilde değerlendirilmesi, petrol dışı ekonominin
güçlendirilmesi, eğitimde kalitenin artırılması, insan kaynaklarının geliştirilmesi, alt
yapının iyileştirilmesi, işadamlarına desteğin artırılması, ihracata yönelik üretimin
15
teşvik edilmesi, halkın kamu hizmetlerinden daha kolay yararlanması öngörülmekte;
planın uygulanmasında her bir kamu idaresinin görev ve yetkileri belirlemektedir.
Planın uygulanmasının takibi bizzat Cumhurbaşkanı tarafından yapılmaktadır.
4.2. Tarım ve Hayvancılık
Azerbaycan, iklim ve toprak yapısı bakımından tarıma elverişli bir ülkedir.
Güney bölgelerinde bir sezonda 2 ürün almak mümkündür. Damızlık, tohumluk, fidan,
fide, gübre, ilaç gibi girdilerin kullanılmaması, makina-ekipman yetersizliği, kredi
temini gibi temel sorunlar ile pazara ulaşmada yaşanan sıkıntıların aşılması halinde
tarım kesiminde patlama yapabilecek durumdadır.
Azerbaycan nüfusunun %49’u köylerde yaşamaktadır. Toplam 4.243 köy
bulunmaktadır. 86.600 km2 araziye sahip olan Azerbaycan’da ekilebilir alanlar %18’dir.
Genel olarak tarım sektöründe 2010 yılında % 2,2 oranında azalma olmuştur.
Tarım sektöründe azalış %8,9 olurken hayvancılık sektörü % 6,1 oranında büyümüştür.
Tarım ve hayvancılık sektöründeki üretimin tamamı özel sektör tarafından
gerçekleştirilmiştir.
Tarımda, Sovyetler birliği döneminden kalma kollektif mülkiyete dayalı kolhoz
ve sovhoz işletmeleri tarafından üretim yapılmakta iken yapılan ıslahat ve özelleştirme
programı çerçevesinde özel mülkiyete dayalı üretim yapısına geçilmiştir. (Toprak
reformu hakkında ilk kanun 1996 yılının Haziran ayında kabul edilmiştir. Bu kanun ile
tarıma elverişli toprakların özelleştirilmesi imkanı yaratılmıştır.) Cumhuriyetin
sınırlarını teşkil eden 8,6 milyon hektarın 3,8 milyon hektarı (%44,2) devletin
mülkiyetinde kalması, 2,7 milyon hektarının (%31,4) Belediyelerin mülkiyetine
verilmesi, 2,1 milyon hektarın (%24,4) ise özelleştirilmesi öngörülmüştür.
Özelleştirme programı çerçevesinde özel mülkiyete verilecek 1.395 bin hektar
sahanın 1.375,5 bin hektarı özelleştirilmiş, toprak sahibi olacak ailelerin %98.6’sı bu
haktan yararlanmış, ortalama bir aileye 1.6 hektar toprak verilmiştir.
Tarım sektöründe iyileştirme ve reform çalışmalarında önemli mesafe alınmıştır.
Sovhoz ve Kolhozlara ait makine-ekipmanların, binaların özelleştirilmesi artık
tamamlanmış durumdadır. Özelleştirilmiş emlakın değeri, özel mülkiyete verilmesi
planlanan devlet emlakının % 99,5’ini oluşturmaktadır.
Ancak; ilmi araştırma ve öğretim müesseseleri, veterinerlik hizmet merkezleri,
tohumculuk ve damızlık işletmeleri ile balık yetiştirme merkezleri özelleştirme kapsamı
dışında tutulmuştur.
Elverişli iklim koşulları Azerbaycan’da çok zengin ürün çeşidinin
yetiştirilmesine imkan sağlamasına rağmen makina-ekipman yetersizliği, kaliteli tohum
ve gübre kullanılmaması ve bankacılık mevzuatındaki yasal eksiklikler sonucu tarımsal
kredilerin açılamaması nedeniyle ülkenin potansiyelinden bugün itibariyle yeterince
istifade edilememektedir.
Bugün tarım alanında faaliyet gösteren işletmeler yeni yatırım yapmak, teknoloji
kullanmak imkanına sahip değiller. Yukarıda belirten nedenlere ek olarak elektrik
enerjisinin nisbeten pahalı olması, yeterince sulama yapılamaması, nakliye, ambalaj
sanayinin yetersizliği, iletişimin zayıflığı, tarım sektörünün hızlı gelişmesine engel
teşkil etmektedir.
Tarımsal üretimde beklenen verim artışına ulaşamamasının temel sebeplerinin
başında, özelleştirme programı sonucu ekilebilir alanlarin ekonomik ölçek kriterleri
dikkate alınmadan, herkese toprak vermek adına çok küçük parçalara bölünmüş olması
yer almaktadır.
Yapılan düzenlemeler ve özelleştirme neticesinde; et, süt, ekmek, pamuk,
meyve, sebze, şarap, tütün, çay üretimi yapan ve tekniki, kimyevi, satış vs. hizmeti
gösteren devlet müesseselerinin tamamı özelleştirilmiş veya anonim şirket statüsüne
kavuşturulmuştur.
16
Planlı üretim lağvedilmiş, fiyatlar serbestleştirilmiş, ithalat ve ihracat libere
edilmiş olmakla beraber, belirli grupların tekel oluşturmasının tamamen önüne
geçilememiştir. Tarım ürünlerinin üretimi için gerekli malzemelerin ithalatında gümrük
rüsumu kaldırılmıştır. Tarım ürünleri üreticileri bütün vergilerden (toprak vergisi hariç)
ve önceki vergi borçlarından beş yıl müddetince muaf tutulmuşlardır.
Azerbaycan Tarım Bakanlığı verilerine göre; ülke topraklarının 1.2 milyon
hektarı değişik derecelerde tuzlaşmıştır. 1.3 milyon hektarı ise muhtelif derecelerde
erozyona maruz kalmaktadır. 50.000 hektardan fazla alanda kirlenme nedeniyle ekim
yapılamamaktadır. Özellikle Kür-Aras nehirleri arasında bulunan özelleştirilmiş
toprakların tuzlaşması ve su altında kalması büyük rahatsızlık yaratmaktadır.
Azerbaycan’ın su rezervleri 31.2 milyar m3 civarındadır. Umumi gücü 21,5
milyon m3 olan 153 baraj, 8.000 artezyen kuyusu bulunmaktadır. Su kanallarının
uzunluğu 73.300 km teşkil etmektedir.
Başlıca Tarım Ürünleri Üretimi (Bin Ton)
Ürün Adı 2005 2006 2007 2008 2009 2010
Tahıl 2126,9 2078,3 2004,2 2498,3 2786,0 1878,2
Patates 1083,1 999,3 1037,3 1077,0 980,8 951,4
Sebzeler 1126,6 1185,8 1227,2 1228,3 1163,9 1167,4
Pamuk 196,4 130,1 100 55,4 26,7 34,8
Tütün 7,1 4,85 2,9 2,5 2,1 2,9
Yeşil Çay Yaprağı 0,7 0,65 0,478 0,323 0,32 0,20
Üzüm 79,7 94,1 103,6 115,2 112,8 115,5
Diğer Meyveler 625,1 661,4 677,4 711,5 714,6 726,6
Et (diri çekide) 262,8 273,6 294,2 302,8 --- 230,7
Süt 1251,9 1299,5 1341,3 1381,6 1433,1 1515,0
Yumurta (milyon.ad.) 874,6 760,9 871 1008,7 1209,4 729,5
Yün 13,1 13,6 14,1 14,8 15,3 15,1
Ayçiçeği tohumu --- ---- 13,6 16,7 14,1 14,9
Şeker Pancarı --- ---- 138,9 276 160,4 172,5
4.3. Sanayi
Azerbaycan’ın son derece zengin petrol kaynaklarına sahip olması neticesinde
sanayinin temelini kimya, petro-kimya, makina imalat sanayii oluşturmuştur. SSCB
Cumhuriyetlerin birbirine bağımlılığını artıran, bir anlamda zorunlu kılan bir ekonomik
ve siyasi yapı arzetmesi sonucu, bağımsızlığın ilk yıllarında sanayi tesislerinin bir
çoğunda çok eski teknoloji ile üretim yapılması, hammadde ve yedek parça yokluğu
gibi sebepler ülke ihtiyaçlarının çok üstünde kapasiteye sahip bu fabrikaların ya
kapasitesinin çok altında üretim yapmasına ya da kapanmasına neden olmuştur.
Sanayi üretiminde de, 1995 yılına kadar çok büyük düşüşler yaşanmış ancak,
alınan tedbirler neticesinde 1996 yılı ikinci yarısından itibaren olumlu gelişmeler
görülmeye başlamıştır.
Sanayileşmede esas hedef, petrol ve petrol ürünlerine olan bağımlılığı azaltarak,
ekonominin diğer alanlarında gelişmeyi sağlamaktır. Bunun için KOBİ’lerin gelişmesini
sağlamak, tarımsal sanayiyi yenileştirmek, iyi eğitimle insanların bilgi ve becerilerini
artırmak, nakliyenin, iletişimin güçlendirilmesi hedef olarak görülmektedir.
2010 yılında gerçekleştirilen sanayi üretimi tutarı geçen yıla göre % 2,6 artarak
27,3 milyar dolar tutarında gerçekleşmiştir. Sanayi üretiminin % 75,7’si petrol, gaz ve
maden çıkarma sektöründe, % 19,2’si imalat kesiminde, %5,1’i ise elektrik enerjisi, gaz
ve suyun üretim ve dağıtımında gerçekleştirilmiştir. Sanayi mahsulleri üretimi petrol
sektöründe %1,7 oranında, petrol dışı sektörde %6,6 oranında artmıştır.
17
Azerbaycan, dünyada enerji bakımından en zengin ülkeler arasında yer almasına
rağmen gerek enerji üretiminde yeterli artışların sağlanamamsı gerekse enerji dağıtım
şebekesinin ülke geneline tam olarak yaygınlaştırlamamsı sebebiyle bazı bölgelerde
enerji yetersizliği ile karşılaşımaktadır. Ancak, uygulamaya konulan 2009-2013 Devlet
kalkınma Programı kapsamında bu çalışmalara öncelik verilmektedir.
2006 yılında 23.922,2 milyon kw/s olan elektrik enerjisi üretimi, 2007 yılında
% 10,4 azalarak 20.336,8 milyon kw/s, 2008 yılında % 4,7 artarak 21.292,6 milyon
kw/s, 2009 yılında ise bu rakam 17,8 milyar kw/s-a ulaşmıştır. 2010 yılında ise bu
rakam 17,6 milyar kw/s olarak gerçekleşmiştir.
Azerbaycan ekonomisinin en önemli ayağını petrol ve gaz oluşturmaktadır. 2010
yılında petrol üretimi 50,8 milyon ton, gaz üretimi ise 26,2 milyar m3 olarak
gerçekleşmiştir. Geçen yılın aynı dönemine göre üretim hacminde bu alanda %1,2
oranında artış kaydedilmiştir. Piyasaya verilen gaz miktarı ise 16,7 milyar metreküp
olmuştur.
2010 yılında, gıda sanayi üretim hacminde %2,3 oranında artış göstermiştir. Son
dönemlerde ülkede yeni et ve et ürünleri, süt ve süt ürünleri, şekerleme ürünleri,
konserve ürünleri vb. gıda ürünleri konusunda modern tesisler kurulmaktadır.
4.4. Ulaştırma ve Telekomünikasyon
ULAŞTIRMA
Ekonominin diğer alanları ile birlikte ulaştırma sektörü de gelişmektedir.
Ulaştırmada özelleştirme programlarının daha hızlı gerçekleştirilmesi, özel sektörün ve
müteşebbisliğin gelişmesine makul ortam oluşturulmasının sonucu, son 10 yılda bu
alanda ortalama yıllık olarak %10 artış izlenmektedir.
1996 yılından itibaren ulaştırma sektöründe görünen artış 2010 yılında da devam
etmiş ve bu alanda faaliyet gösteren tüzel ve gerçek kişiler tarafından 196,3 milyon ton
veya önceki yılla kıyaslandığında % 3,1 daha fazla yük taşınmıştır. Taşınan yüklerin
%50,9’u karayolu, %31,8’i boru hattı, % 11,3’ü demir yolu, % 6,0’sı ise deniz
taşımacılığı ile gerçekleştirilmiştir.
Ortalama olarak Azerbaycan’da nüfusun her 100 aileden 40’ı binek
otomobillerine sahiptir.
Avrupa-Kafkas-Asya ulaştırma koridorunun gerçekleştirilmesi Azerbaycan’ın
bağımsızlık yıllarında elde ettiği başarılı sonuçlardan biri olmuştur. Avrupa ve Asya
ülkeleri arasında yüklerin karşılıklı ve güvenli olarak taşınması alanında bu koridor ülke
ekonomisinin kalkınmasında, kara ulaştırma ağının oluşturulmasına ciddi etki gösteren
faktörlerden birine çevrilmiştir.
2010 yılı itibariyle Azerbaycan’da olan kara yollarının uzunluğu 25.021 km
teşkil etmektedir. Kara yollarının %92,6’sı sert, %7,4 sni toprak yollar teşkil etmektedir.
Kara yollarında genişletme ve iyileştirme faaliyetleri yogun bir şekilde devam etmekle
beraber yaşanan ekonomik kriz ve ihaleleri kazanan bazı firmaların yetersiz olması
sebeplerine bağlı olarak gecikmeler yaşanmaktadır.
Demiryolu ulaştırması Azerbaycan ekonomisinin gelişmesinde, ulaştırma
altyapısının oluşturulmasında, ülke dahilinde ve ülkelerarası taşımacılıkta önemli role
sahiptir.
2010 yılında Demiryolu taşımacılığında yük taşınması 2009 yılına göre %6,7
artarak 22,2 milyon tona ulaşmıştır.
2010 yılında taşınmış yüklerin %6,0’sı deniz taşımacılığı ile gerçekleştirmiştir.
2009 yılı ile mukayesede deniz taşımacılığı ile yük taşınmasının hacmi %11,4 azalarak
11,7 milyon ton olmuştur.
18
Hava taşımacılığı kuruluşları tarafından 2010 yılında yolcu taşınması 2009 yılı
ile mukayesede %8,1 azalarak 1,0 milyon kişi olmuştur. Hava yolu taşımacılığının
%7,3’ü özel sektör tarafından gerçekleştirilmiştir.
Petrol boru hatları ile 2010 yılında petrol ve petrol türevlerinin taşınması 2009
yılı ile mukayesede %1,0 azalmış ve 50,0 milyon ton teşkil etmiştir.
Tramvay ve troleybus taşıması 2004 yılı Ocak ayından lağvedilmiştir. Şehir
elektrikli ulaştırmasının büyük kısmını oluşturan metro ile taşınan yolcuların sayısı
2009 yılı ile mukayesede %12,1 azalarak 2010 yılında 181,2 milyona ulaşmıştır.
01/01/2005 tarihinden beri uygulanan Azerbaycan’a dahil olan oto nakliyat
vasıtalarının çeşidine, koltuk sayısına, yük alma kapasitesine ve yükle birlikte toplam
ağırlığına, dingile düşen ağırlığa, tehlikeli yükler taşınmasına göre yabancı ülkelerin
nakil vasıtalarından alınacak yol vergisinin oranları aşağıda yer almaktadır;
1.1 Binek otomobilleri için - 15 $
1.2 Otobüsler için;
Ülkede kaldığı süre Koltuk sayısına göre
1-12 arası 13-30 arası 31 ve
yukarısı
1. gün için 15 $ 20 $ 25 $
1 haftaya kadar 30 $ 40 $ 50 $
1 aya kadar 100 $ 140 $ 175 $
3 aya kadar 300 $ 400 $ 500 $
1 yıla kadar 1050 $ 1400 $ 1750 $
2. Kamyonlar, romork ve yarı romorklu kamyonlar için, yük alma kapasitesine göre;
Ülkede kaldığı süre 4 dinğile kadar 4 dinğil ve yukarısı
1. gün 20 $ 30 $
2 haftaya kadar 40 $ 80 $
1 aya kadar 140 $ 280 $
3 aya kadar 400 $ 800 $
1 yıla kadar 1400$ 2800 $
3. Bu Kanunun 3. maddesinde gösterilen verginin tutarı ağır nakil araçları ile taşınan
yüklere göre A.C.’nde gidilen yolun her kilometresi için aşağıdaki tutarlarda artırılır;
nakil araçlarının yükle birlikte toplam çekisi;
- 37 tondan - 41 tona kadar 0.15 $
- 41 tondan - 51 tona kadar 0.30 $
- 51 tondan - 61 tona kadar 0.45 $
- 61 tondan - 71 tona kadar 0.60 $
- 71 tondan - 81 tona kadar 0.75 $
- 81 tondan fazla olduğunda ise 1.80 $
4. Tehlikeli yüklerin taşınmasıyla ilgili Kanunun 3. maddesinde gösterilen vergi
tutarları aşağıdaki kadar artırılır;
Az tehlikeli yükler için %100
Tehlikeli yükler için % 200
Özel tehlikeli yükler için % 400
Ülkemiz açısından geçerli olan bu uygulama özellikle iki ülke açısından (İran ve Rusya)
fiilen geçerli olmamaktadır.
Ayrıca, Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulunun 7 Temmuz 2009 yılında
aldığı 104 No.lu karara göre:
19
1. “Azerbaycan Cumhuriyeti’ne Ait Kara Yollarında Büyük Hacimli ve Ağır
Tonajlı Araçların Hareketi ve Onların Hareketine İlişkin Özel İzinlerin
Verilmesi Kuralları” ve “Azerbaycan Cumhuriyeti’ne Ait Kara Yollarında
Hareket Halinde Olan Araçlara Verilen İzinlere İlişkin Ölçü ve Çeki
Parametreleri” Hakkında Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu’nun 104
nolu Kararı.
2. Araçlara Verilen Ölçü İzinleri
Araçların ölçüleri 1 nolu tabloda belirtilen limitleri geçemez.
Tablo 1
1. Maksimal Uzunluk
Yük araçları için 12.00 m
Otobüs için 12.00 m
Römork için 12.00 m
Birleştirilmiş araç için 20.00 m
Birleştirilmiş otobüs için 18.00 m
TIR’lar için 20.00 m
2. Maksimum Eni:
Tüm araçlar için 2.55 m
Araçların kasaları için 2.60 m
3. Maksimum Yükseklik 4.0 m
3. Araçların Çekisi
Tablo 2
1. Yük araçları Ton
İki dingilli araçlar için 18
Üç dingilli araçlar için 24
Çekici dingile sahip olan üç dingilli, hava veya ona eşit askı ile 25
donatılmış çift tekerlekli araçlar için
Dört dingilli, iki dingili çekici olan, her biri çift tekerlekten oluşan hava 32
veya ona eşit askı ile donatılmış araçlar
1. Kombine edilmiş araşların bir kısmını oluşturan araçlar
İki dingilli römork için 18
Üç dingilli römork için 24
2. Kombine edilmiş araçlar
2.1. Semerli tırlar için
İki dingilli çekici iki dingilli yarı römork ile yar römork dingilleri 36
arasında mesafe 1,3 veya daha çok, lakin 1,8 m’den çok olmayan
İki dingilli çekici iki dingilli yarı römork ile yarı römorkun dingilleri 38
arasında mesafe 1,8 m’den çok olduğunda
İki dingilli çekici üç dingilli yarı römork ile 38
Üç dingilli çekici iki dingilli yarı römork ile 38
Üç dingilli çekici üç dingilli yarı römork ile 38
2.2. Römorklu tırlar için
İki dingilli yük aracı iki dingilli römork ile 36
20
İki dingilli yük aracı üç dingilli römork ile 42
Üç dingilli yük aracı iki dingilli römork ile 42
Üç dingilli yük aracı üç dingilli römork ile 44
Üç dingilli yük aracı dört dingilli römork ile 44
3. Otobüsler
İki dingilli için 18
Üç dingilli için 24
Üç dingilli menteşe ile birleştirilmiş için 28
Dört dingilli menteşe ile birleştirilmiş için 28
4. Araçlarının Dingiline Düşen Yük Ağırlığının Çekisi.
Nakliye araçlarının dingiline düşen yükün ağırlığı aşağıda belirtilen limitleri
geçemez:
Tablo 3
İki dingilli araçlarda bir dingil için Ton
Çekici 10
Çekilen 10
Çiftlenmiş dingiller, iki eğilimli (bir dingilin her tarafında iki tekerlek
olduğunda) tekerlekleri olan römork veya yarı römork için dingil ağırlığının toplamı
dingiller arası mesafelere uygun olarak aşağıdakı göstergeleri geçemez:
0,5 m’den 1 m’ye kadar 12 ton
1 m’den 1,3 m’ye kadar 14 ton
1,3 m’den 1,8 m’ye kadar 16 ton
1,8 m veya daha çok 18 ton
Çiftlenmiş dingiller, bir eğilimli (bir dingilin her tarafında bir tekerlek
olduğunda) tekerlekleri olan römork veya yarı römork için dingil ağırlığının toplam
dingiller arası mesafelere uygun olarak aşağıdakı göstergeleri geçemez:
0,5 m’den 1 m’ye kadar 11 ton
1 m’den 1,3 m’ye kadar 13 ton
1,3 m’den 1,8 m’ye kadar 15 ton
1,8 m veya daha çok 17 ton
Üç dingilli, iki eğilimli tekerleklere sahip römork veya yarı römork için dingil
ağırlığının toplam dingiller arası mesafe aşağıdakı göstergeleri geçemez:
0,5 m’den 1 m’ye kadar 16,5 ton
1 m’den 1,3 m’ye kadar 19,5 ton
1,3 m’den 1,8 m’ye kadar 22,5 ton
1,8 m veya daha çok 25,5 ton
Üç dingilli, bir eğilimli tekerleklere sahip römork veya yarı römork için dingiller
arası mesafe:
0,5 m’den 1 m’ye kadar 15 ton
1 m’den 1,3 m’ye kadar 18,3 ton
1,3 m’den 1,8 m’ye kadar 21 ton
21
1,8 m veya daha çok 24 ton
İki eğilimli tekerlekleri olan yük araçları veya otobüsün çiftlenmiş çekici dingil
ağırlığının toplamı aşağıda belirtildiğinden fazla olamaz:
0,5 m’den 1 m’ye kadar 12 ton
1 m’den 1,3 m’ye kadar 14 ton
1,3 m’den 1,8 m’ye kadar 16 ton
1,8 m veya daha çok 18 ton
Aynı zamanda hava askısı veya eşiti ile bağlandığında 19 ton
Bir eğilimli tekerlekleri olan yük araçları veya otobüsün çiftlenmiş çekici
dingilleri için dingil ağırlığının toplamı aşağıda belirtildiyinde çok olamaz:
0,5 m’den 1 m’ye kadar 11 ton
1 m’den 1,3 m’ye kadar 13 ton
1,3 m’den 1,8 m’ye kadar 15 ton
Otomobilin veya kombine olunmuş araçların çekici dingili veya dingiller üzerine
düşen ağırlık otomobilin veya kombine olunmuş araçların genel çekisinin %25’den az
olmamalıdır.
TELEKOMÜNİKASYON
2010 yılında halka verilen haberleşme hizmetleri geçen yıla göre %29,7
oranında artmıştır. Sağlanan hizmetlerin %67,4’ü mobil iletişim araçları ile
sağlanmıştır.
2010 yılında telekomünikasyon alanında faaliyet gösteren müesseseler
tarafından 1.115,9 milyon Manatlık telekomünikasyon hizmeti verilmiştir. Bu gelişme
2009 yılı ile mukayesede %12,2 artışı ifade etmektedir. Gelişme hızına göre
telekomünikasyon alanı ekonominin diğer alanlarından daha fazla gelişmektedir.
Hizmetlerin %22,5’i devlet, %77,5’i ise özel sektör tarafından gerçekleştirilmiştir.
Cep telefonu hizmetinden gelen gelir %10,5 artarak 785,4 milyon Manat teşkil
etmiştir. 1/1/2011 tarihi itibariyle cep telefonu abone sayısı 8,9 milyon olmuş ve her
1000 kişiye düşen cep telefonu sayısı 1001 aboneye ulaşmıştır.
4.5. Ticaret
2010 yılında perakende ticaret şebekelerinden halka satılan tüketim mallarının
real hacmi %15,6 artarak 13.679,5 milyon Manat teşkil etmiştir.
Ticaret sektörü değer olarak geçen yıla göre % 9,0 büyüme göstererek 17,1
milyar dolara, para ile verilen hizmetlerin hacmi ise %10,8 oranında artarak 5,8 milyar
dolara ulaşmıştır. Tüketilen ürünlerin %64,3’ünü gıda malları, %35,7’sini ise gıda dışı
mallar oluşturmuştur. Gıda mallarının satışı %7,5 oranında, gıda dışı malların satışı
%13,8 oranında artmıştır.
22
4.6. HİZMETLER (Bankacılık, Turizm, Sigortacılık, diğer
hizmetler)
4.6.1. Bankacılık
Azerbaycan’da bankacılık sistemi iki seviyelidir. Bir tarafta Azerbaycan
Merkezi Bankası, diğer tarafta ticari ve kredi bankaları. Merkez Bankası, hem kredi
bankalarının üstlendiği görevi yürütmekte, hem de özel bankaların ve kredi
kuruluşlarının denetimini yapmaktadır. Azerbaycan Merkezi Bankasının dışında iki
devlet bankası vardır. Azerbaycan Beynelhalk Bankası-ABB (%51.1’i devletin) ve
Bank Kapital (%100’ü devletin). Bunların dışında 44 özel banka ülkede faaliyet
göstermektedir. Bankaların 16’sı yabancı sermayeli bankalar olup, bunlardan 5’i %50
ile %100 arası yabancı sermayeli, 9’u da %50’nin altında yabancı sermayeli ve 2`si
yabancı banka temsilcilikleridir.
Özel sektör bankalarından 22 adedi yabancı sermayeli banka olup, kayıtlı
yabancı sermayesi %50 ile %100 arasında olan banka sayısı 7’dir. 13 bankanın
sermayesi içindeki yabancı payı %50’den azdır. Yabancı bankaların mahalli temsilciliği
şeklinde faaliyet gösteren 2 banka mevcuttur. 4 adet banka ise tasfiye aşamasındadır. Bu
yıl iki bankanın lisansı iptal edilirken, bir bankaya yeni lisans verilmiştir. Sermaye tutarı
açısından bir bankanın sermayesi 6,2 milyon doların altında, iki bankanın sermayesi
6,2-12,5 milyon dolar arasında, 42 bankanın sermayesi ise 12,5 milyon doların
üzerindedir.
Ekonomide faaliyet gösteren bankaların Azerbaycan sınırları içinde 644 adet
şubesi bulunmakta olup, bu şubelerden 38 adedi kamu bankasına, 606 adedi ise özel
bankalara aittir.
2010 yılı sonunda bankaların toplam aktif büyüklüğünün 16.613,5 milyon dolar,
toplam yükümlülüklerinin de 13.902,1 milyon dolar tutarında olduğu görülmektedir.
Bankaların sermaye toplamı ise 2.711,3 milyon dolar düzeyindedir. Bankaların toplam
aktif büyüklüğü geçen yıla göre %15,5 artmıştır.
Bu dönem itibariyle bankacılık sektörü 1.319,1 milyon dolar faiz geliri elde
etmişken, 689,5 milyon dolar da faiz harcamasında bulunmuştur. Toplamda 629,6
milyon dolar net faiz geliri elde edilmiştir.
Aynı dönem itibariyle faiz dışı faaliyetlerden elde edilen gelir 339,5 milyon
dolar, faiz dışı faaliyetler için yapılan gider 564,1 milyon dolar olmuştur. Faiz dışındaki
faaliyetlerden sektör 224,6 milyon dolar zarar etmiştir.
Tüm faaliyetler sonucunda 32 banka kar ederken 13 banka zarar etmiştir.
Bankaların karlılığı geçen yıla göre yarı yarıya azalırken, karşılıklar ayrıldıktan sonra
sektörün vergiden önceki net karı 175,8 milyon dolar olmuştur.
Devlete ait olan Azerbaycan Beynelhalk Bankası (ABB), pazarın yaklaşık
%70’ini elinde tutmaktadır. Ülkenin bütün mevduatının %50’si bu bankada
toplanmaktadır. Azerbaycan Merkezi Bankası Başkanı, bu durumun Antitekel
Kanununa aykırı olduğunu söylemektedir. IMF’nin Azerbaycan Hükümetinden ısrarla
talep ettiği konulardan birisi de ABB’nın devlete ait olan hisselerinin özelleştirilmesidir.
ABB ilk yurtdışı şubesini 2002 yılında Moskova’da, ikinci yurtdışı şubesini ise 2003
Ocak ayında Londra’da açmıştır.
Azerbaycan’da Türk sermayeli ya da ortaklı bankalar da faaliyet göstermekte ve
bilgi birikimi ve tecrübeleriyle ülke ekonomisine hizmet etmektedirler. Bu bankalar
Ziraat Bankası ortaklığı ile kurulan Azer-Türk Bank, Yapı ve Kredi Bankası (Koçbank)
ve Azerbaycan Sanayi Bankası (Azersun Holdinge Bağlı) dır.
Ülkede İkinci piyasalar gelişmemiştir. Bono, poliçe ve çek gibi kambiyo
senetleriyle ilgili yasal düzenlemeler bulunmamaktadır. Bu durum ödemelerin nakit
olarak yapılmasına sebebiyet vermektedir. Ekonominin kaydi para mekanizmasını
sağlayacak yasa, sistem veya ödeme araçlarından yoksun olması, kayıt dışı ekonomiyi
23
teşvik etmekte ve ticari hayatta çeşitli risk ve sorunların meydana gelmesine yol
açmaktadır.
Teminatla ilgili yasa Temmuz 1998 yılında çıkmış olmakla birlikte hangi tür
taşınır ve taşınmazların teminat olarak kabul edileceği, bunların satışında nasıl bir
prosedür uygulanacağı açık ve net olarak belirlenmediği, gayrimenkul tescil kaydının
izlendiği bir merkezin olmaması, her gayrimenkulun statüsüne göre değişik makamlarda
kayıt tutulması; gayrimenkulun statüsünün öğrenilmesinde kargaşalara neden
olabilmektedir.
İpotek Kanununda ipotek işlemini tescil edecek merkezi bir organın (teşkilatın)
kurulması emredilmiş olunmasına rağmen, bu organ sadece gerçek kişilerin özel emlakı
ile ilgili işlemleri kapsayacak şekilde, görünürde Adalet Bakanlığı bünyesinde kurulmuş
ancak, İcra Kanunu çıkarılmadığı için henüz faaliyete başlayamamıştır.
Halihazırda hükmü şahıslara ait gayri menkuller üzerinde tesis edilen ipoteklerin
tescilleri A.C. İktisadi İnkişaf Bakanlığınca, gerçek kişilere ait gayrimenkuller
üzerindeki ipoteklerin tescili ise icra hakimiyetleri (Vali ile Belediye Başkanlığı
karışımı bir organ) tarafından yapılmaktadır. Ancak, bu durumun ileride ihtilaf
yaratmasının mümkün olabileceği düşünülmektedir.
Bankaların harici ve dahili her türlü işlemleri Azerbaycan Merkezi Bankası’nın
denetim ve kontrolüne tabidir. Bankalar birbirleri nezdinde yabancı para cinsinden
hesap açabildikleri halde Azerbaycan para birimi Manat cinsinden hesap
açamamaktadırlar. Bu işlemler, Merkezi Bank kanalıyla yapılmakta, ancak Merkezi
Bank’da bu bakiyelere faiz yürütmediğinden kredi faizlerini, dolayısıyla kredi
maliyetlerini aşağı çekme imkanı olmamaktadır.
Firmaların bankalarda hesap açmaları durumunda mutlaka bağlı oldukları yerel
vergi organlarına rapor etmeleri gerekir.
Yeni Kambiyo rejimi ile bir Azerbaycan vatandaşı daha önceden I. Derece
akraba yakınlarına 1 yıl içerisinde sağlık ve eğitim amacı istisna olmak kaydıyla en
fazla 10.000 ABD dolarına kadar fatura karşılığında döviz gönderebilirken yapılan yeni
düzenlemede, kaynak göstermek şartı ile bu sınır kaldırılmıştır.
Yerli ve yabancı şahıslar yurtdışından getirdikleri ya da kendi adlarına gelen
yabancı paranın üzerinde yurtdışına para çıkaramazlar. Yabancı sermaye ile kurulmuş
firmalar elde ettikleri karlarını, ülkede çalışan yabancı işçiler ücretlerini ancak vergisini
ödediklerini belgelemek şartıyla yurtdışına transfer edebilirler. Belirtilen bu katı
kambiyo rejimi, bankaların para akışının dışında kalmasına neden olmaktadır.
İthalatta, her bir ithal anlaşması için azami 25.000 $’a kadar peşin ödeme
yapılabilmekte, 25.000 $’ın üzerindeki peşin ödemelerde Azerbaycan Merkezi
Bank’ından izin alınması gerekmekteydi. Yeni uygulamayla bu sınır kaldırılmıştır.
Mal bedeli gelmeden ihracatın gerçekleştirilebilmesi ancak, akreditif yoluyla
mümkün olmakla birlikte, yüksek komisyon oranları maliyeti yükselttiğinden, firmalar
için bu yol cazip olmamaktadır.
Bankacılık sektörü dışında genelde eski düzen devam etmekle birlikte bankacılık
sektöründe uluslararası kabul görmüş muhasebe standartları uygulanmaktadır.
4.6.2. Turizm
1997 yılı sonunda Azerbaycan’da devlete ait mevcut büyük otellerin ve
dinlenme amaçlı sanatoryumların özelleştirilmesi Cumhurbaşkanı Fermanı ile
kararlaştırılmıştır. Devlete ait otellerin özelleştirilmesi yabancı sermayeye de açık
bulunmaktadır. Bu amaçla devlet mülkiyetinde olan 96 adet otel ve misafirhane anonim
şirket statüsüne kavuşturulmuştur.
Azerbaycan devleti tarafından “2002-2005 Yıllarında Azerbaycan’da Turizmin
Kalkınması İle İlgili Devlet Programı” hazırlanmıştır. Devlet Programına göre ülkeye
yabancı turistleri çekmek için yeni turistik tesislerin kurulması öngörülmektedir. Son
24
yıllarda Azerbaycan’da bu konuda önemli ilerlemeler gerçekleştirilmiş ve ülkenin
turistik bölgelerde standartlara uygun yeni tesisler kurulmaya gayret edilmektedir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan alınan bilgilere göre halihazırda ülkede 182
turizm şirketi ve 425 otel faaliyet göstermektedir. Baküde 181 odalı “Hyatt Regency-
Baku”, 159 odalı “Hyatt Park Baku, 61 odalı “Excelsior”, 96 odalı ”Grand Hotel
Europe-Baku”, 40 odalı “Radisson SAS Plaza,” 15 odalı “Meridian”, 262 odalı
“Crescent Beach Hotel”, 248 odalı “Park Inn Hotel”, 25 odalı “Dolphin”, 24 odalı
“Diplomat”, 26 odalı “Yacht Club Hotel” hizmet sunmaktadır. Hilton, Four Seasion,
Mariot ve diğer beş yıldızlı oteller ise bu yılın sonuna doğru hizmete açılacaktır. Ayrıca,
ülkenin muhtelif yerlerinde oteller ve turizm yapıları vardır.
Diğer taraftan, kış turizmine yönelik olarak kuzey Azerbaycanda Şahdağ ve
Gebele’de oteller ve kayak merkezlerinin inşası devam etmektedir.
Kültürel mirası korumak amacıyla Şirvanşahlar Sarayı (Bakü) ve Şeki Han
Sarayı Mümine Hatun Türbesi ve UNESCO tarafından dünya çapında ehemmiyetli
sayılan Karabağlar (Nahcivan) Türbeleri onarılmaktadır. Bu abideler için uygun bir
turizm altyapısı vardır. Proje Dünya Bankası kaynağıyla yürütülmektedir. Maliyeti
8.000.000 dolardır. 2002’den başlayarak Azerbaycan her yıl büyük fuarlara iştirak
etmektedir: MITT (Moskova), WTM (Londra), ITB (Berlin), MTE (Istanbul). Ayrıca
Dağıstan, Kuveşt, Umman, Özbekistan, Moldova ve Ukraynadaki fuarlara da
katılmaktadır.
Yıl 2006 2007 2008 2009 2010
Gelen turist (Kişi) 739.583 1.010.792 1.408.988 1.437.000 1.955.683
Döviz miktarı (Milyon $) 554,7 758,5 --- --- ---
Giden turist (Kişi) 1.835.928 1.631.348 2.162.372 2.362.475 3.175.606
Döviz miktarı (Milyon $) --- ---- --- --- ---
4.6.3. Sigortacılık
Azerbaycan’da sigortacılık 15 Mart 2008 tarihinde Respublika gazetesinde
yayınlanan “Sigorta Faaliyetleri hakkında Kanun”a ve bu kanuna istinaden Azerbaycan
Maliye Bakanlığı’nın çıkardığı Genelgelere istinaden yürütülmektedir. 15 Mart 2008
tarihinde yürürlüğe giren bu kanun sigortacılık sektörüne yeni kurallar getirmiştir.
Sigorta Şirketi yöneticilerine ve acentalarına Maliye Bakanlığı’nın yapacağı sınavlar
sonucu lisans alma zorunluluğu getirilmiştir. Sigorta Şirketleri için asgari sermaye
zorunluluğu ve borsaya kote olma zorunluluğu (Açık Sehimdar Cemiyeti) getirilmiştir.
Asgari sermaye 01.01.2009 tarihine kadar 1 Milyon Manat bu tarihten sonra ise 2
Milyon Manat’tır.
Sigortacılık sektöründe halen 28 sigorta firması, 1 reasürans şirketi,3 fiziki şahıs
broker ile 7 sigorta broker şirketi faaliyet göstermektedir. Ayrıca yabancı sigorta ve
reasürans şirketlerinin temsilcilikleri bulunmaktadır. Yıl toplamında Sigortacılık sektörü
prim toplamı geçen yılın aynı dönemine göre %4 oranında azalarak 194,3 milyon dolar
olmuştur. Sigorta primleri dağılımına baktığımızda hayat sigortası 1,7 milyon dolar,
hayat dışı sigorta primleri 153,5 milyon dolar ve zorunlu sigorta primleri de 38,7 milyon
dolar olarak pay almıştır. Hayat dışı sigorta içinde en önemli payı 115,1 milyon dolar ile
emlak sigortası almıştır. Bunu, 38,3 milyon dolar ile şahsi sigorta izlemiştir.
Buna karşılık aynı dönemde sektörün sigorta tazminatı ödemeleri ise % 1 artışla
67,2 milyon dolar olmuştur. En fazla tazminat ödemesini 33,2 milyon dolar ile emlak
sigorta ödemeleri oluştururken bunu 22,7 milyon dolar ile sağlık sigorta ödemesi
izlemiştir. Hayat sigortası ödemeleri ise 415 bin dolar seviyesinde bulunmaktadır.
25
4.7. Para ve Sermaye Piyasaları
2010 yılı başında uygulanan yumuşak para politikası yılın üçüncü çeyreğinde
Merkez Bankası’nın iskonto faiz oranı ve zorunlu karşılıkları yükseltmesi ile
sertleştirilmiştir. Bu durum kıymetli kağıtların gelirlerini de etkilemiştir.2010 yılında
kıymetli kağıtlar pazarı genel ve finansal ekonomiye göre daha fazla gelişim
göstermiştir.
2010 yılı içinde menkul kıymetler piyasasında işlem gören kıymetli kağıtların
hacmi geçen yıla göre % 67 oranında artarak 949,7 milyon dolar’a ulaşmıştır. Hisse
senedi pazarı ise geçen yıla göre %37,3 oranında büyüyerek 585,9 milyon dolar
olmuştur. Borsaya yeni kote edilen hisse senedi miktarı ise bir önceki yılın iki katına
ulaşmıştır.
Birleşik borçlanmaların birinci ve ikinci pazarı geçen yıla göre 2,5 kat artarak
363,9 milyon dolar olmuştur. Döviz cinsinden borçlanmaların miktarı ise üç kat
artmıştır. Devlet borçlanmalarının birinci ve ikinci el piyasası geçen yıla göre %31
daralma göstermiştir. Devlet borçlanmalarının faizlerinde yıl sonuna doğru artış
gözlenmiştir. Bu dönemde, Azerbaycan İpotek Fonu’nun istikrazları da işlem görmüş ve
74,7 milyon dolarlık borçlanma sağlanmıştır.
2010 yılında brokerlik faaliyeti gösteren bir şirketin lisansı kendi isteği üzerine
iptal edilmiş olup halen piyasada faaliyet gösteren 36 adet lisans sahibi bulunmaktadır.
4.8. Enerji
Maden - Enerji.
Ürün Adı 2006 2007 2008 2009 2010
Elektrik (Milyar kw/ 23,9 20,3 20,2 17,8 17,6
saat)
Ham Petrol (Milyon ton) 32,3 41,6 44,5 50,4 50,8
Doğal Gaz (Milyar m3) 6,8 11,0 22,8 16,3 26,2
2010 yılında ham petrol üretimi %0,9 oranında artarak 50,8 milyon ton, doğal
gaz üretimi ise geçen yıla göre % 11,2 artarak 26,2 milyar metreküp olarak
gerçekleşmiş piyasaya verilen gaz miktarı ise 16,7 milyar metreküp olmuştur.
Elektrik enerjisi üretiminde geçen yıla göre azalma yaşanmış olup, bu dönemde
üretilen miktar 17,6 milyar kwt saat olmuştur.
Petrol ve Doğal Gaz Kaynakları
Azerbaycan; bağımsızlığını kazandığı 1991 yılından bu yana özellikle enerji
alanında yürüttüğü politikalar sayesinde, mevcut petrol ve gaz kaynaklarını ekonomiye
kazandırmak konusunda, diğer bölge ülkeleri ile kıyaslandığında daha başarılı bir
performans sergilemiştir. 1993-2007 yılları arasında, aralarında TPAO’nun da
bulunduğu uluslararası petrol şirketleri ile arama, geliştirme, petrol-gaz üretim ve
rehabilitasyon amaçlı toplam 30 anlaşma imzalanmış olması, bunun en büyük kanıtıdır.
Azerbaycan ekonomisinin temelinin petrol ve gaz üretimi ve ihracına dayandığı
düşünüldüğünde, üretilen petrol ve gaz’ın uluslararası pazarlara ulaştırılması konusu da,
sadece Azerbaycan için değil, Türkiye’nin enerji stratejisi açısından da çok önemlidir.
Özellikle son dönemde, Rusya’nın dış politika stratejisini petrol-gaz ihrac yollarını
kontrol etmek eksenine oturtmuş olması ve bu kozunu tehdit unsuru olarak kullanması,
Kazakistan ve Türkmenistan’ı etkilemiş olmakla birlikte, Hazar bölgesi petrol ve gaz
kaynaklarının, Azerbaycan-Gürcistan-Türkiye koridoru üzerinden uluslararası pazara
ulaştırılması konusunda Avrupa Birliği ve ABD ile ortak hareket eden Azerbaycan ve
26
Türkiye’yi de yakından ilgilendirmektedir. Özellikle Türkiye’nin uzun dönem
kalkınmasının temel ihtiyacı olan enerji arz güvenliği ve çeşitliliğinin önem arz
etmektedir. Türkiye’nin gaz ihtiyacının yaklaşık % 20 sinin Azerbaycan’dan
karşılanmakta olduğu ve Faz-2 gazının belirli bir kısmının da Türkiye’ye verilmesi
durumunda, 2015 yılından sonra bu oranın % 30’lara ulaşmasıyla Azerbaycan-Türkiye
arasındaki enerji işbirliğinin önemi ortaya çıkmaktadır.
Türkiye, Azerbaycan enerji sektöründe; TPAO aracılığı ile güçlü bir şekilde
varlığını sürdürmekte olup, 3.2 milyar $’ı aşan yatırımı ile, bir Türk kamu şirketinin
yurtdışında gerçekleştirdiği en büyük yatırımı gerçekleştirmektedir. Bu projelerde
TPAO; ACG (Azeri-Çıralı-Güneşli) Projesi (%6,75), Şah Deniz Projesi (%9), Alov
Projesi (%10) hisseleri oranında yer almaktadır. Ayrıca, Bakü-Tiflis-Ceyhan Ana İhraç
Ham Petrol Boru Hattı Projesini hayata geçirmek amacıyla kurulan BTC Co.'da %6,53,
Şah Deniz gazını taşıyacak Güney Kafkasya Doğal Gaz Boru Hattı projesinde ise %9
hisseyle yatırımcı konumundadır.
4.9.Doğal Kaynaklar
Azerbaycan yeraltı kaynakları bakımından çok zengin bir ülkedir. Başlıca
kaynakları, kurşun, çinko, bakır, demir cevheri, barit, alüminyum, kobalt, arsenik,
mermer, kireç taşı, siyanit, maden tuzu ve kaya tuzudur. Az miktarda altın ve gümüş
gibi değerli madenler de bulunmaktadır.
Ülkenin en büyük yeraltı zenginliği petroldür. Petrol (Azerbaycan Türkçesinde
neft) ve doğalgaz, Bahar, Kum Adası, Neft Taşları, Neftçala ve Sangaçal’da
çıkarılmaktadır.
Kaynakların çoğunun kullanılmasına rağmen, madenciliğin acil modernizasyona
ihtiyacı vardır. Demir rezervlerinin 200-250 milyon ton civarında olduğu tahmin
edilmektedir. Demir cevheri çıkarımı SSCB’nin dağılmasından sonra durmuştur. Bunun
nedeni, en önemli alıcı konumundaki Gürcistan’ın düşük kaliteyi öne sürerek demir
satın almaktan vazgeçmesidir.
Ancak, Alman ve İngiliz firmaları demir yataklarının rehabilitasyonu ile
ilgilenmektedir. Filizçay’daki polimetalik cevher yataklarında önemli bir potansiyel
olduğu tahmin edilmektedir.
4.10. Yatırımlar
2010 yılında Azerbaycan ekonomisine kredi ve doğrudan yatırım olarak giren
yabancı sermaye tutarı geçen yıla göre %21,2 oranında artarak 8.247,8 milyon dolar
olmuştur. Bunun 3.405,9 kredilerden, 2.955,3 petrol alanına yapılan yatırımlardan,
659,9 yabancı sermayeli kuruluşların sağladığı kaynaklardan ve 1.225,0 doları ise diğer
yatırımlar şeklinde teşekkül etmiştir. Söz konusu kredilerin 735,5 milyon dolar
tutarındaki kısmı devlet garantisi altındaki kredilerdir.
Direk yabancı yatırımlar geçen yıla göre %40,9 oranında artarak 3.007,3 milyon
dolar olarak gerçekleşmiştir. 2010 yılında gerçekleştirilen direk yabancı yatırımlara
ilişkin bilgi aşağıdadır.
Ülke ve Uluslarararası Kuruluş Yatırım (Bin dolar) %
Toplam 3.007.394,2 100,0
İngiltere 1.559.048,1 51,9
ABD 449.228,8 14,9
Çek Cumhuriyeti 270.868,8 9,0
Japonya 225.131,7 7,5
27
Norveç 139.832,7 4,7
Türkiye 118.501,8 3,9
Güney Kore 50.281,3 1,7
Fransa 36.736,6 1,2
Suudi Arabistan 5.335,1 0,2
İsviçre 2.724,6 0,1
Rusya 2.421,5 0,1
Almanya 875,0 0,029
Avusturya 689,7 0,022
Birləşik Arap Emirlikleri 488,2 0,016
İtalya 401,2 0,013
Lüksemburg 13,8 0,0005
Dünya Bankası 99.937,2 3,3
Asya Kalkınma Bankası 40.278,3 1,3
İslam Kalkınma Bankası 4.599,8 0,2
4.11. İhracat Sektörleri
2010 yılında Azerbaycan`dan 21.324,8 milyon ABD Dolarlık ihracat yapılmış
olup; 94,2’si ham petrol ve petrol ürünleri, % 0,8’i kara, hava ve deniz nakliyat
vasıtaları, %1,0`i gıda ürünleri, %0,6’ını az kıymetli metaller ve bu metallerden
hazırlanan ürünler, %0,2’sini kimyasal ürünler, %0,2’sini dokuma maddeleri ve
mamülleri, %3,0’ini diğer ürünler oluşturmaktadır.
4.12. 2010 Yılında Ekonomiyi Etkileyen İç ve Dış Olaylar;
Azerbaycan-Türkiye İlişkileri
Mayıs ayında Bakü 1. Azerbaycan-Sırbistan İş Forumuna ev sahipliği yaptı.
Mayıs ayında Tokyo’da Yaponya-Azerbaycan İş Forumu gerçekleştirilmiştir.
Azerbaycan-İtalya İş Forumu Bakü’de Toplandı.
1 Temmuz 2010 tarihinden itibaren Azerbaycan’a Euro-2 standartlarını
taşımayan araçların ithalı durduruldu.
Yeni Bakü Uluslararası Deniz Ticaret Limanının inşaasına başlandı.
Ocak ayında Türkiye Cumhuriyeti Eğitim Bakanı Nimet Çubukçu Bakü’ye
resmi ziyarette bulundu.
Ocak ayında Meridyen Uluslararası Fuarcılık tarafından Bakü’de “İstanbul
Fashion Show in Baku - I” Türkiye Tekstil fuarı düzenlendi.
Azerbaycan Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri Ramiz Mehdiyev ve
beraberindeki heyet Mart ayında Türkiye Cumhurbaşkanlığı Genel Sekteteri
Mustafa İsen’in daveti üzerine Türkiye’ye resmi ziyarette bulunmuştur.
Türkiye Cumhuriyeti Dış İşleri Bakanı Ahmet Davutoğlu Nisan ayında
Azerbaycan’a resmi ziyarette bulunmuştur.
Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti Ali Meclisi Başkanı Vasif Talibov Nisan ayında
T.C. Dış İşleri Bakanı Ahmet Davutoğlu’nun daveti üzerine Ankara’ya resmi
ziyarette bulunmuştur.
Azerbaycan Cumhuriyeti Emek ve Ahalinin Sosyal Mudafaası Bakanı Füzuli
Elekberov beraberindeki heyet Mayıs ayında T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanı Ömer Dinçer’in daveti üzerine Türkiye’ye resmi ziyarette bulunmuştur.
Mayıs ayında T.C. Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan Azerbaycan’a resmi
ziyaret gerçekleştirmiştir.
28
Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev Haziran ayında Türkiye
Cumhuriyeti’ne resmi ziyarette bulunmuştur.
Haziran ayında Meridyen Uluslararası Fuarcılık tarafından Bakü’de “İnşaat ve
Makina Fuarı” düzenlendi.
28-29 Temmuz 2010 tarihlerinde Türkiye Cumhuriyeti Devlet Bakanı Zafer
Çağlayan bir grup işadamı ile Azerbaycan’a resmi ziyarette bulunmuşlar.
16-17 Ağustos 2010 tarihinde Türkiye Cumhurbaşkanı Abdullah Gül
Azerbaycan’a resmi ziyaret gerçekleştirmiştir.
15-16 Eylül 2010 tarihlerinde Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev
Türkdilli devletlerin ülke rehberlerinin 10. Zirve toplantısına iştirak etmek için
Türkiye’ye ziyaret gerçekleştirmiştir.
Eylül ayında Azerbaycan’ın Gence şehrinde Türkiye’nin baş konsolosluğu
faaliyete başlamıştır.
26-27 Ekim 2010 tarihlerinde Türkiye Cumhuriyeti Devlet Bakanı Zafer
Çağlayan başkanlığındaki bir grup işadamı Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’ne
resmi ziyarette bulunmuşlar.
2-3 Kasım 2010 tarihlerinde Türkiye’nin Savunma Bakanı Vecdi Gönül
Azerbaycan’a resmi ziyaret gerçekleştirmiştir.
5. EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLER
5.1. Genel Durum
Azerbaycan Cumhuriyeti bağımsızlığını kazandıktan sonra yönünü batıya
çevirmiş bir ülkedir. 1992 yılında BM’e katılmış ve AGİT, AK, İKT, IBRD, EBRD
üyesidir. Azerbaycan aynı zamanda IMF, Dünya Bankası, ECO ve NATO’nun Barış
İçin Ortaklık programının da bir üyesidir.
Azerbaycan’da özel sektör ile kamu kurum ve kuruluşları tarafından 2010
yılında dünyanın 140 ülkesi ile ticari ilişki kurulmuştur.
Bu dönemde, dış ticaret hacmi 27.924,1 milyon ABD Doları düzeyinde
gerçekleşmiştir.
5.2. Ödemeler Dengesi ve Sermaye Hareketleri
Azerbaycanda ödemeler dengesi konusunda net rakamlara ulaşmak mümkün
olmamaktadır. Dış ticarettin dışında cari işlemler dengesinin diger kalemlerini oluşturan
turizm, sermaye hereketleri gibi alt kalemlere ait veriler açıklanmamakta yada birkaç
yıllık gecikmeyle açıklanmaktadır. Bu durum ödemeler dengesi hakkında sağlıklı bilgi
üretilmesini zorlaştırmaktadır. Açıklanan rakamlar itibariyle ticaret fazlası veren bir
ülke konumundadır.
5.3. Yıl İçinde Alınan Ekonomik Önlemler ve Uygulamalar
2008 yılında baş gösteren dünya finansman krizinden önemli ölçüde
etkilenmiştir. Ülkenin ekonomik performansında ve halkın yaşama seviyesine yaşanan
krizin etkileri hissedilmiştir. Ancak, Azerbaycan’ın diğer bir çok ülkeye göre bu
husustaki avantajı zengin petrol ve gaz kaynaklarına sahip olmasıdır. Petrol fiyatlarının
bütçe hedefleri için öngörülen fiyat seviyesinin üzerinde seyretmesi Hükümetin bütçe
uygulamaları konusunda elini güçlendirmiştir. Bazı temel alt yapı projelerine ilişkin
harcamalarının petrol fonundan karşılanması da bu dönemde belirli bir rahatlık
sağlamıştır.
29
Ülkenin başlıca gelir kaynağı olan petrol fiyatları 2010 yılında geçen yıla göre
yaklaşık %11-12 arasında yüksek seyretmiştir. Bu durum Devlet gelirlerini artırıcı bir
etki yaparken yüksek enflasyona yol açması alınan tedbirlerle önlenmiştir. 2010 yılında
enflasyon beklentisi %10-12 arasında iken gerçekleşen tüketici enflasyonu %5,7
oranında olmuştur. Merkez Bankası’nın ülke parası Manat’ın değerini koruma
yolundaki politikası da enflasyonun bu düzeyde kalmasında önlemli rol oynamıştır.
Milli Para Manat’ın değeri, Manat/USA Dolar ve Manat/Avro oranlarına göre
belirlenirken, yapılan değişiklikle yalnızca Manat/USA dolar kurunun esas alınması ve
Manat/Avro kurunun $/Avro kuruna göre belirlenmesi kararlaştırılmıştır. 2010 yılı
manatın % 2 civarında değerlendiği görülmektedir.
Diğer taraftan, 2009-2013 Devlet Kalkınma Programının uygulaması devam
etmektedir. Su, yol, kanalizasyon, enerji nakil hatları, spor ve kültür merkezleri başta
olmak üzere bölgelerin alt yapı kalkınma projelerinin gerçekleştirilmesine devam
edilmektedir.
Bu meyanda, İdarenin önem verdiği petrol dışı ekonominin geliştirilmesi
konusunda turizmin geliştirilmesi, Organize sanayi bölgelerinin kurulması, ulaştırma
sektörünün geliştirlmesi konularında arayışlar bulunmaktadır. Baküye 35 km mesafede
bulunan Sumgayt şehri yakınlarında Organize Sanayi Bölgesi kurulması husundaki
hazırlık çalışmalarına devam edilmetedir. TİKA’nın desteğiyle projelendirilen bu sanayi
bölgesinin kuruluş hazırlıkları konusunda ülkemiz ilgili kurumları ile görüşmeler
yapılmaktadır.
Ayrıca, hazar denizinin taşımacılıkta daha etkin olarak değerlendirilmesi
bağlamaında Bakü’nün 60 km güneyinde üç merhaleden oluşacak yeni bir liman yapım
ihalesi başlamış olup, bu projelerde kullanılacak malzeme ve ekipman ithalatı vergidem
muaf tutulmuştur.
Benzer şekilde, artmakata olan hava yolu trafiğini rahatlatmaya yönelik Haydar
Aliyev Hava Limanı dış hatlar terminalinin ihalesi yapılarak inşaatına başlanmıştır.
5.4. Dış Ticaretin Genel Durumu
Azerbaycan, Rusya, Ukrayna, Gürcistan, Moldova ve Kazakistan ile serbest
ticaret anlaşması yapmış olup, anlaşma çerçevesinde bu ülkelerden gelen ürünlerden
(anlaşmada kapsam dışı olduğu belirtilen ürünler hariç) gümrük vergisi alınmamaktadır.
Azerbaycan’ın son beş yıl itibariyle dış ticareti;
Milyon $
Yıllar 2006 2007 2008 2009 2010
İhracat (Milyon $) 6.372, 6.058,3 47.756,2 14.698,5 21.324,8
İthalat (Milyon $) 5.267,5 5.708,6 7.163,5 6.119,7 6.599,4
DışTic.Hacmi(Milyon $) 11.636,6 11.766,9 54.919,7 20.818,2 27.924,2
2010 yılında dünyanın 140 ülkesi ile ticari ilişki kurulmuştur.
Dış ticaret hacmi 27.924,1 milyon ABD Doları düzeyinde gerçekleşmiştir. Dış
ticaret hacminin 21.324,8 milyon ABD Dolarlık kısmı ihracat, 6.599,4 milyon ABD
Dolarlık kısmı ise ithalat olarak gerçekleşmiştir. Dış ticaret dengesi 14.725,4 milyon
ABD Doları fazla vermiştir.
Dış ticaret hacminin %3,4’ü Türkiye ile, % 14,4’ü BDT ülkeleri ile, % 42,3’ü
AB ülkeleriyle, %39,9’u ise diğer ülkelerle yapılmıştır.
30
İhracatın; %94,2’si ham petrol ve petrol ürünleri ve gaz, % 0,8’i kara, hava ve
deniz nakliyat vasıtaları, %1,0`i gıda ürünleri, %0,6’sı az kıymetli metaller ve ondan
hazırlanan ürünler, %0,2’si kimyasal ürünler, %0,2’i dokuma maddeleri ve mamülleri,
%0,4’ünü polimer maddeler, plastik maddeler, kauçuk, reçine ve bunlardan hazırlanmış
ürünler oluşturmaktadır.
İthalatın; %28,8’ini makine ve aksamları, elektroteknik avadanlıklar, %14,0’ünü
adi metaller ve ondan hazırlanan ürünler, %3,2’sini mineraller, %9,3’ünü gıda ve gıda
ürünleri, %12,1’ini kara, hava ve deniz nakliye araçları, % 6,6’sını kimyasal ürünler,
%3,4’ünü polimer materyaller, plastik kütle, kauçuk, rezin ve bunlardan hazırlanmış
mamüller ve 22,6`sını diğer ürünlerden oluşmaktadır.
5.5. Dış Ticaret İstatistikleri
2010 Yılında Dış Ticaretin Fasıllar İtibarıyla Dağılımı
(1000 ABD Doları)
Fasıl No Madde İsmi İthalat İhracat
01 Canlı hayvanlar 4119,7 5,6
02 Taze ve dondurulmuş tavuk eti 17949,6 75,2
03 Balık ve diğer su ürünleri 4722,6 287,8
04 Süt ve süt ürünleri, yumurta, diğer
hayvansal gıdalar 59173,8 45,9
05 Hayvansal ürünler ve diğerleri 178,3 132,9
06 Çiçekler ve diğer bitkiler 7412,3 0
07 Sebze ve meyveler 22777,9 42321,6
08 Meyve ve sert kabuklu meyveler 48978,6 112484,3
09 Kahve, çay ve baharat 19093,0 33360,8
10 Hububat 315890,5 174,7
11 Değirmencilik ürünleri 12616,5 28,5
12 Yağlı tohum ve meyvalar 10254,1 1846,8
13 Bitkisel özsu ve hülaslar 199,3 11,7
14 Bitkisel ürünler 152,3 85,9
15 İç yağlar 93706,1 188255,5
16 Et ve balık ürünleri 14145,6 7515,4
17 Şeker ve şeker mamuleri 208287,5 146451,9
18 Kakao ve kakao müstahzarları 29368,2 3156,9
19 Hububat, un, nişasta veya süt müstahz. 31186,6 3951,3
20 Sebzeler ve meyvalar ve mustahzarları 18259,5 21518,2
21 Yenilen çeşitli gıda müstahzarları 31547,4 992,7
22 Meşrubat, alkollü içkiler 38044,3 15142,2
23 Gıda sanayi atıkları 17515,8 8644,4
24 Tütün ve tütün ürünleri 228136,9 6330,0
25 Tuz, kükürt, taş, alçı ve çimento 124416,6 8126,1
26 Metal cevherleri, cüruf ve kül 8646,1 1619,5
27 Mineral yakıtlar, petrol ve türevleri 75096,8 20073845,3
28 Oganik kimyasallar; kıymetli metaller 28678,9 6953,0
29 Organik kimyasal ürünler 31399,3 33279,8
30 Eczacılık ürünleri 152128,3 1314,3
31 Gübreler 19963,2 18,1
32 Boyacı maddeler, boyalar ve vernikler 16220,5 639,5
33 Uçucu yağlar, parfümeri, kozmetika 43765,7 396,5
34 Sabun ve muhtahzarları 69180,4 282,5
35 Albüminler, nişasta ve tutkallar 2401,9 15,7
31
36 Barut ve patlayıcı maddeler, kibritler 2518,1 23,4
37 Fotoğrafçılıkta veya sinema. kul. eşya 1075,6 0
38 Muhtelif kimyasal maddeler 70454,1 4964,0
39 Plastikler ve mamuller 179456,7 84507,8
40 Kauçuk ve kauçuktan eşya 45977,8 154,6
41 Ham postlar, deriler (kürkler hariç) ve
köseleler 39,8 11775,5
42 Deri eşya 2607,7 23,0
43 ---- 93,0 0
44 Ağaç ve ahşap eşya 164648,8 1053,2
45 Mantar ve mantardan eşya 274,4 0
46 Hasırdan, sazdan veya örülmeye elverişli
diğer mad. mamuller 43,3 0
47 Ağaç kırpıntısı ve hurdalar 532,7 9,2
48 Kağıt, karton ve mamulleri 82633,4 3081,7
49 Basılı kitablar, gazeteler, dergiler 43750,3 983,0
50 İpek 32,5 1847,3
51 Yün 100,3 0
52 Pamuk 2163,2 15892,1
53 Dokumaya elverişli diğer bitkisel lifler 114,5 0
54 Sentetik ve suni flamentler 4452,9 5734,1
55 Kimyasal 2341,2 0,6
56 Vatka, keçe ve dokunmamış mensucat 4510,9 1,6
57 Halılar ve halı ürünleri 4521,2 261,9
58 Özel tokunmuş mensucat, dantela, işleme. 269,4 85,8
59 Emdirilmiş, kaplanmış dokumaya
elverişli maddeler 6264,5 117,8
60 Örme eşya 405,4 0
61 Konfeksiyon ürünleri 2771,3 5150,4
62 Örülmemiş giyim eşyası ve aksesuarı 22889,1 317,3
63 Dokumaya elverişli mad. diğer hazır eşya 10013,8 13376,4
64 Ayakkabılar ve bunların aksamı 6428,8 24,3
65 Başlıklar ve aksamı 446,5 8,8
66 Şemsiyeler, bastonlar, iskemle bastonlar,
kamçılar ve bunların aksamı 231,7 0
67 Kuş tüyleri, yapma çiçekler, saçtan eşya 15,4 0
68 Taş, alcı, çimento veya benzeri mad. Eşya 61972,4 691,1
69 Seramik mamuller 27807,7 243,5
70 Cam ve cam eşya 111934,4 451,9
71 İnci, taşlar, kıymetli taşlardan eşya 13650,1 82713,3
72 Demir ve çelik 226958,7 76989,8
73 Demir ve çelikten eşya 560227,7 35193,0
74 Bakır ve bakırdan eşya 21511,9 8764,8
75 Nikel ve nikelden eşya 418,3 0
76 Aluminyum ve aluminyumdan eşya 46297,9 2683,9
77 -----
78 Kurşun ve kurşundan eşya 676,8 2032,9
79 Cinko ve cinkodan eşya 9630,5 273,7
80 Kalay ve kalaydan eşya 23,9 0
81 Diğer adi metaller, sermetler 103,2 0
82 Adi metallerden aletler, bıçak, kaşık vs 39539,8 171,4
83 Adi metallerden çeşitli eşya 19764,3 111,8
84 Makinalar ve mekanik cihazlar ve 1413679,6 28996,4
32
yedekleri.
85 Elektrikli makina ve cihazlar ve yedek. 488970,4 10534,6
86 Lokomotif ve yedek parçaları 6332,0 425,7
87 Motorlu kara taşıtları ve yedek 626051,1 2671,7
88 Hava taşıtları ve bunların aksamları 71829,8 2228,2
89 Gemiler ve diğer yüzen vasıtalar 92505,4 175797,6
90 Optik alet ve cihazlar ve aksamları 170048,7 6865,9
91 Saatlar ve aksamları 4345,6 120,9
92 Müzik aletler ve bunların aksamları 311,2 32,3
94 Mobilya 87326,6 4506,8
95 Oyuncak 3749,3 37,3
96 Çeşitli mamul eşya 3177,7 67,6
97 Sanat eserleri ve antikalar 9,7 335,5
*Kaynak:A.C.Devlet İstatistik Komitesi
2010 Yılında Azerbaycan’ın İthalatında İlk 10 Ülke
SIRA ÜLKE ADI 2009 Pay 2010 Pay Değişme
NO İTHALAT ($) (%) İTHALAT ($) (%) %
1 Rusya 1.070.946.700 17,5 1.144.956.700 17,4 6,9
2 Türkiye 906.072.000 14,8 771.271.500 11,7 -14,9
3 Almanya 551.462.500 9,0 607.176.700 9,2 10,1
4 Çin 484.822.800 7,9 587.194.500 8,9 21,1
5 Ukrayna 511.654.900 8,4 465.449.400 7,1 -9,0
6 İngiltere 274.771.900 4,5 302.749.700 4,6 10,2
7 Kazakistan 63.617.700 1,0 293.552.900 4,5 361,4
8 ABD 264.227.800 4,3 206.270.600 3,1 -21,9
9 Singapur 4.708.000 0,1 173.893.300 2,6 3593,6
10 Brezilya 115.539.900 1,9 161.620.900 2,5 39,9
TOPLAM 6.119.724.700 100,0 6.599.354.700 100,0 7,8
*Kaynak:A.C.Devlet İstatistik Komitesi
2010 Yılında Azerbaycan’ın İhracatında İlk 10 Ülke ve Türkiye
SIRA ÜLKE ADI 2009 Pay 2010 Pay Değişme
NO İHRACAT % İHRACAT (%) %
1 İtalya 3.788.439.400 25,8 7.097.224.500 33,3 87,3
2 Fransa 1.326.111.500 9,0 1.856.523.600 8,7 40,0
3 İsrail 1.236.197.300 8,4 1.744.821.900 8,2 41,1
4 ABD 1.746.805.200 11,9 1.538.580.300 7,2 -11,9
5 Ukrayna 184.042.600 1,3 888.638.000 4,2 382,8
6 Hırvatistan 193.740.500 1,3 787.168.900 3,7 306,3
7 Endonezya 660.653.100 4,5 782.160.900 3,7 18,4
8 Rusya 744.952.500 5,1 773.528.800 3,6 3,8
9 Malezya 387.557.100 2,6 740.783.800 3,5 91,1
10 Singapur 5.422.500 0,04 510.877.400 2,4 9321,4
22 Türkiye 107.587.600 0,7 170.893.700 0,8 58,8
TOPLAM 14.698.496.500 100,0 21.324.777.700 100,0 45,1
*Kaynak:A.C. Devlet İstatistik Komitesi
Dış ticaret rakamları Türkiye ve Azerbaycan kaynaklarına göre önemli
farklılıklar göstermektedir. Bu farklılıkların bazı yıllarda gerek ihracat ve gerekse ithalat
33
olarak %50’lere varan değerlere ulaştığı görülmektedir. Örnek olarak son 2 yılın
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre Türkiye’nin Azerbaycana 2009 ve
2010 yıllarında gerçekleştirdği ihracat sırasıyla 1.399,4 ve 1.551,0 milyon dolar, aynı
yıllarda Türkiyenin Azerbaycandan yaptığı ithalat ise sırasıyla752,8 ve 865,1 milyon
dolar olarak gerçekleşmiştir.
Bu farkın büyük ölçüde Azerbaycan gümrüklerinde yapılan kayıt sisteminden
kaynaklanmakta olduğu anlaşılmaktadır.
34
BÖLÜM II
1. TÜRKİYE İLE EKONOMİK VE TİCARİ İLİŞKİLER
1.1. Ekonomik İlişkilerin Genel Durumu
Sovyetler Birliği’nin dağılmasıyla 18 Ekim 1991 tarihinde bağımsızlığını ilan
eden Azerbaycan Cumhuriyeti’ni ilk tanıyan ülke Türkiye Cumhuriyeti olmuştur.
Serbest piyasa ekonomisi modelini benimseyen Azerbaycan ile Türkiye
arasındaki ekonomik ve ticari ilişkileri geliştirmek amacıyla ilk anlaşma 1/11/1992
tarihinde imzalanmıştır. Bu anlaşmanın dışında; Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile sınır
ticareti, ikili ticaretin finansmanı, küçük ve orta ölçekli sanayi işletmelerinin
geliştirilmesi ve teknik işbirliği, gümrük işbirliği ve karşılıklı yardımlaşma, bilimsel,
teknik, sosyal, kültürel ve iktisadi sahalarda işbirliği, iki ülke arasında gümrük evrakları
ve işaretlerinin karşılıklı tanınması gibi konularda değişik tarihlerde protokol ve
anlaşmalar imzalanmıştır.
Yukarıda isim olarak belirtilen anlaşmaların dışında iki önemli anlaşma daha
bulunmaktadır. Bunlar, Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Hakkında
Anlaşma (A.C. Milli Meclisi tarafından 14/6/1994 tarih ve 820 sayılı karar ile, Türkiye
tarafından ise 25/7/1996 tarih ve 4152 sayılı Kanun ile onaylanarak 31/7/1996 tarih ve
22713 sayılı Resmi Gazetede yayınlanmış ve yürürlüğe girmiştir.) ve Türkiye ile
Azerbaycan Arasında Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi Anlaşması’dır. (9/4/1994
tarihinde imzalanan anlaşma her iki ülkenin parlamentosu tarafından onaylanmış ve
1/1/1998 tarihinden itibaren yürürlüğe konulmuştur.) Böylece, ticari ve ekonomik
ilişkilerin geliştirilmesine yönelik hukuki alt yapı büyük ölçüde tamamlanmıştır.
Ticari ve ekonomik ilişkilerin geliştirilmesinde önemli rol oynayan Türkiye-
Azerbaycan Karma Ekonomik Komisyonu I. Dönem Toplantısı 25-26 Şubat 1997
tarihlerinde Ankara`da II. Dönem Toplantısı 29-30 Mart 2001 tarihinde Bakü`de ve III.
Dönem Toplantısı 12-14 Nisan 2005 tarihinde Ankara`da, Karma Ekonomik
Komisyonu (KEK) IV. Dönem Toplantısı ise 27-28 Temmuz 2006 tarihinde Bakü’de,
V. Dönem protokol 11.04.2008 tarihinde İstanbul’da, VI Dönem protokol ise 22 Ocak
2011 tarihinde Bakü’de imzalanmıştır.
Görüşmeler neticesinde;
Azerbaycan`ın Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ)`ne katılımına yönelik çalışmalarda
işbirliğine devam edilmesi ve Azerbaycan`ın ihtiyaç duyacağı her türlü teknik
desteğin Türkiye tarafından sağlanması,
Ticari ilişkilere yönelik tarife dışı düzenlemelere ilişkin konularada Türk tarafından
Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı, Azerbaycan tarafında ise Ekonomik
Kalkınma Bakanlığı koordinasyonunda bir çalışa grubu kurulması,
Gümrükler alanında ihtiyaç duyulan eğitim ve teknik desteğin karşılıklı olarak
sağlanması,
İki ülke kuruluş ve firmalarının kamu kurum ve kuruluşları ile ticari ve ekonomik
ilişkilerinde karşılaşabilecekleri sorunların hızlı ve ortak yarar esasında
çözümlenmesine katkıda bulunmak amacıyla, Türk tarafından Başbakanlık Dış
Ticaret Müsteşarlığı, Azerbaycan tarafında ise Ekonomik Kalkınma Bakanlığı
koordinasyonunda bir çalışma grubu kurulması,
İki ülke ilgili kuruluşları arasında bir Ortak Ticaret Odası kurulmasının Türkiye ile
Azerbaycan arasındaki ilişkilerin güçlendirilmesi için önem arzettiği,
Küçük ve orta ölçekli işletmeler alanında işbirliğinin geliştirilmesi amacıyla
KOSGEB ile Azerbaycan Ekonomik Kalkınma Bakanlığı Girişimciliği Destekleme
İdaresi arasındaki temasların artırlmasının önemini vurgulayarak söz konusu
35
kuruluşlara arasında aşağıda belirtilen alanlarda dahil olmak üzere, işbirliği proje
programlarının desteklenmesi,
- Küçük ve orta ölçekli işletmelere destek veren kuruluşlar arasında
bilgi ve tecrübe değişimi,
- Küçük ve orta boy işletmelere (KOBİ`ler) yönelik veri tabanlarının
karşılıklı olarak kullanılması,
- İki ülkede KOBİ uzmanlarının irtibatının kolaylaştırılması, karşılklı
eğitici ve bilgilendirici ziyaretler düzenlenmesi,
- Türkiye ve Azerbaycan KOBİ`leri arasında ticari bağlantı, teknoloji
transferi ortak yatırım vb. alanlarda işbirliğini sağlamaya yönelik
olarak Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme
İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) tarafından geliştirilen “Eşleştirme
Merkezi” modelinin hayata geçilmesi,
Türkiye, Azerbaycan ve Orta Asya ülkeleri arasında ortak hububat piyasası
oluşturulması ve kurulacak ortak bir şirket vasıtasıyla dünya piyasalarına hububat
sevkiyatında bulunulması,
Sınır geçiş işlemlerinin kolaylaştırılmasına ve taşımacılıkta verimliliğin
artırılmasına yönelik, üçüncü ülkelerden yük taşınması dahil, ikili ve transit geçişler
için ihtiyaç duyulan geçiş belgelerinin listesinin mubadele edilmesi ve ayrıca
taşıma belgelerinin Tehlikeli Maddelerin Kara Yolu İle Taşınmasına İlişkin
Uluslararası Sözleşme`nin (ADR) hükümlerine uygun olarak yapılması ve yüklerin
tehlikelilik derecesine göre sınıflandırılması konularına ilişkin olarak gümrük
idarelerine gerekli talimatların verilmesi,
TRT televizyon ve radyo yayınlarının Azerbaycan genelinde yayınlanmasına ilişkin
konuların, 27-28 Haziran 2006 tarihlerinde Bakü`de gerçekleştirilen görüşmelerde
kaydedilen hususlar dikkate alınarak hayata geçirilmesi,
“Ataların Tarihi Zafer ve Dostluk Yolu” adlı ortak turizm güzergahının hayata
geçirilmesi amacıyla iki ülke yetkililerinden oluşan bir heyetin tanıtım ve
bilgilendirme ziyareti düzenlenmesi,
Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile Türkiye arasındaki Dilucu sınır kapısında çalışma
saatlerinin uyumlaştırılması ve iki ülke vatandaşlarının giriş-çıkışlarının
kolaylaştırılması
Konuları ele alınmıştır.
Ancak İşadamlarımızın ülkeye girişleri ve çalışma izinleri konularında görüşmeler
belirli aralıklarla devam etmektedir. İşadamlarının bir ay süreli seyahatlarının
vizesiz olması husunda konsolosluk işleri görüşmelerinde ön mutabakat sağlanmış
olmakla beraber henüz olumlu bir sonuç elde edilememştir.
1.2. Ticari İlişkilerin Genel Durumu
Türkiye, bağımsızlığa kavuştuğu ilk günden itibaren Azerbaycan’ın dünya ile
bütünleşmesine yardımcı olmak amacıyla siyasi, ekonomik ve diğer konularda
ilişkilerin geliştirilmesine büyük önem vermiştir. Sahip olduğu tüm tecrübesini
aktarmaya ve paylaşmaya çaba göstermiştir. Ekonomik ve ticari ilişkilerin geliştirilmesi
konusunda pek çok ikili anlaşmalar imzalanmıştır.
Kültürel yönden benzer özellikler taşımamız nedeniyle dışa açılmak isteyen
işadamlarımız ve yatırımcılarımız için Azerbaycan cazip bir pazar oluşturmuştur.
Ekonomik ve ticari ilişkiler kapsamında her iki ülke arasındaki dış ticaret hacmi
genişlerken, diğer taraftan Türk firmaları Azerbaycan’da doğrudan ticari ve sınai
faaliyetlere başlamışlardır. Azerbaycan ekonomisinde aktif olarak yer alan Türk
müteşebbisleri, telekomünikasyon, bankacılık ve sigortacılık, finansal kiralama, inşaat-
taahhüt, basın-yayın, eğitim, sağlık, ulaştırma, otomotiv, imalat sanayi, petrol gibi
36
hemen her konuda faaliyet göstermektedirler. Bu faaliyetlerin bir kısmı ferdi girişim, bir
kısmı küçük ve orta ölçekli işletmeler şeklinde başlamış ve bunlardan bazıları, başarılı
çalışmaları neticesinde, özel sektörde Azerbaycan’ın öncü kuruluşları haline
gelmişlerdir.
Türk sermayeli şirketler Azerbaycan’ın serbest piyasa ekonomisine
adaptasyonunda doğrudan ve dolaylı olarak birikimleriyle, tecrübeleriyle önemli rol
oynamaktadırlar.
1991-2010 yılları arasında T.C. vatandaşlarının sahip veya ortak olduğu değişik
statülerde toplam 3009 Türk şirketi kurulmuştur. 2010 yılında kurulan şirket sayısı ise
279 olmuştur. Bu şirketlerden önemli bir bölümünün faaliyetlerini devam ettiremediğini
görmekteyiz. Ancak, Azerbaycan Vergiler Bakanlığının kayıtlarına göre halihazırda
faaliyet gösteren Türk işadamlarını temsil eden iki derneğimizin üye sayısından ve
Müşavirliğimize muracaat eden firmalardan 780 civarında Türk firmasının faaliyette
olduğu tahmin edilmektedir. Türk sermayeli şirketlerde 50.000 civarında kişi istihdam
edilmektedir.
Sahip olduğu petrol rezervleri ile gelişmiş batılı ülkelerin ilgisini çeken
Azerbaycan’ın bugüne kadar sökonusu rezervleri işletmek amacı ile oluşturduğu yirmi
adet ululararası konsorsiumun üçünde TPAO da pay sahibi olmuştur (Azeri-Çırak-
Güneşli sahasında %6.75, Şah Denizi Sahasında %9 ve Araz-Alov-Şark Sahasında %10
- Offshore). Ayrıca, iki özel şirketimizin (Atilla Doğan İnş Ltd. ve ENKA) Azerbaycan
devlet petrol şirketi (SOCAR) ile oluşturdukları Müşterek Müesseseler (J.V.) karada
petrol çıkarmaktadırlar.
Diğer yandan, Azerbaycan’da önemli projelerin gerçekleştirilmesinde
müteahhitlik sektöründe faaliyet gösteren firmalarımızın imzası bulunmaktadır.
Türk firmalarının üstlendikleri projeler arasında TRASECA “İpek Yolu” projesi
çerçevesinde kara yollarının inşası, baraj yapımı, elektrik santralleri inşası ve
modernizasyonu, iş merkezleri kurulması, lüks konut inşası, Sangaçal terminali tank
rezervuar işi, orduevi binası inşası, Merkezi Bank binasının inşası, Beynelhalk Bank
binasının inşası, Bakü Hava Alanı inşası, Nahçıvan Hava Alanı inşası, Bakü Eğlence
Merkezi inşası, Avrupa Oteli inşası, ISR Plaza inşası, “Güney Mugan” projesi, tarihi ve
turistik komplekslerin bakım ve onarıımı, petrol boru hattı ile ilgili yapım ve onarım
işleri, Bakü Sahil Projesi, kombine gaz çevirimi elektrik santralı, Nahçıvan baraj inşası
vs. gibi işler yer almaktadır.
“Büyük İpek Yolu”nun 503 km.’lik kısmı Azerbaycan arazilerinden geçmekte
olup, Bakü-Alet-Gazimemmet-Kürdemir-Yevlah-Gazah kara yollarını kapsamaktadır.
“Büyük İpek Yolu”nun Alet-Gazimemmet ilçeleri arasında karayolunun inşası Kuveyt
Ekonomik Kalkınma Bankası ve İslam Kalkınma Bankası tarafından sağlanan krediler
hesabına Türkiye’nin “Turan Hazinedaroğlu” ve “Öztaç İnşaat” ortaklığı tarafından
gerçekleştirilmiştir.
Ayrıca, “Büyük İpek Yolu”nun Gence-Şemkir ilçeleri arasındaki kara yolunun
inşaası da Turan Hazinedaroğlu” ve Öztaç İnşaat” ortaklığı tarafından
gerçekleştirilecektir. Dünya Bankası Gence-Şemkir ilçeleri arasındaki kara yolunun
inşası için 7 milyon ABD Doları ve Şemkir-Gazah ilçeleri arasındaki kara yolunun
inşası için ise 33 milyon Dolar kredi sağlamıştır.
Tekfen-Azfen Hazar denizinde yeni bir petrol platformu ihalesini üstlenmiş
bulunmaktadır. Tekfen’in SOCAR’ın (AZ Petrol Şirketi) yeni hizmet binası ihalesini
Azfen ile birlikte almak üzere olduğu açıklanmıştır.
Diğer taraftan, Azerbaycan uluslararası bağımsız risk değerlendirme
şirketlerince yapılan değerlendirmelerde riskli ülkeler arasında yer almaktadır. Bu risk,
mevzuatın sık sık değişmesi, tekelleşmenin artması, bankacılık sisteminin yerine
oturmamış olması, mahkeme kararlarının uygulamsında karşılaşılan gecikmeler gibi
sorunlardan kaynaklanmaktadır. Ülkenin riskli olması, zaman zaman firmalarımız için
sorunlar yaratıyor olsa da, fizibilite çalışmalarında risk unsurunu daha fazla dikkate alan
37
3. ülke müteahhitlik firmalarının bölge pazarına girişini engellemekte ve firmalarımızın
rekabet şansını artırmaktadır. Ancak, uygun şartlarda kredi ve politik risk sigortası ile
desteklenen 3. ülke firmalarına karşı firmalarımızın bu avantajını uzun vadede
korumaları zorlaşacaktır. Bu açıdan, Türk müteahhitlik firmalarının bölgedeki pazar
paylarını koruyabilmelerini teminen uzun vadeli tedbirler alınmalıdır.
1.3. Dış Ticaret İstatistikleri
1991 yılından itibaren gelişen siyasi ve ekonomik ilişkilere paralel olarak artan
dış ticaret hacmimiz ülkemiz lehine fazla vermekteydi ancak, 2006 Haziranından
itibaren BTC’nin de devreye girmesinden sonra ilk defa Azerbaycan’la olan dış
ticaretimizde 2006 yılında açık verildi.
Ancak, 1998 yılında yaşanan Rusya krizi sonrası Ruble’nin devalüe edilmesinin
de etkisi ile Rus malları Azerbaycan pazarında mutlak fiyat avantajı sağlamış ve halkın
gelir seviyesinin de düşük olması sebebiyle fiyat talebi belirleyici en önemli kriter
haline gelmiştir. Bu gelişmelerin sonucu olarak, ülkemizden gelen mallara olan talep
azalmıştır. Bu durum, Azerbaycan’da iş yapan işadamlarımızı da doğrudan etkilemiştir.
1999 yılında Azerbaycan ile olan ticaretimizde geçmiş yıllara göre düşme görülmüştür.
1996, 1997 ve 1998 yıllarında enfazla ithalatın yapıldığı ülke Türkiye olurken, 1999-
2000 yıllarında Rusya’dan sonra ikinci, 2001 yılında ise ABD ve Rusya’dan sonra
üçüncü sırada, 2002 yılında yeniden RF’dan sonra ikinci sırada, 2003 yılında Rusya ve
İngiltere’den sonra üçüncü sırada, 2004 yılında Rusya, İngiltere ve Kazakistan’dan
sonra 4. sıraya inmiştir. 2005, 2006, 2007, 2008 ve 2009 yılında ikinci sırada
yeralmaktadır. 2010 yılında ise Türkiye yine aynı sırada yeralmaktadır. 2010 yılında
Türkiye’nin Azerbaycan’ın ithalatındaki payı %12,6, ihracatındaki payı ise %3,6
olmuştur.
Türkiye-Azerbaycan Ticaret Dengesi
Milyon $
Yıllar İhracatımız İthalatımız Denge Hacim
1992 87.1 125.6 (-) 38,5 212.7
1993 63.6 60.5 3.1 124.1
1994 76.2 16.6 59.6 92.8
1995 140.5 26.4 114.1 166.9
1996 216.2 39.0 177.2 255.2
1997 179.7 41.2 138.5 220.9
1998 220.1 135.8 84.3 355.9
1999 142.4 69.0 73.4 211.4
2000 128.4 104.9 23.5 233.3
2001 148.1 67.3 80.8 215.4
2002 156.2 83.4 72.8 239.6
2003 195.1 107.0 88.1 302.1
2004 224.8 182.6 42.2 407.4
2005 312.8 275.9 36.8 588.7
2006 385,0 388,1 - 3,1 773,2
2007 624,5 1.056,3 -431,8 1.680,8
2008 807,3 626,2 181,1 1.433,5
2009 906,1 107,6 798,5 1.013,7
2010 771,3 170,9 600,4 942,2
Kaynak: Azerbaycan Devlet İstatistik Komitesi
38
Azerbaycan ile olan ticari ilişkilerimizde nakliye önemli bir maliyet unsuru
olarak karşımıza çıkmaktadır. Azerbaycan ve Gürcistan’da alınan yüksek yol vergileri
ve İran’ın uygulamakta olduğu tonaj sınırlamaları ve yollaradaki gecikmeler hem
nakliyecilerimize hemde yük sahiplerine ilave maliyetler getirmektedir. Rekabet
şansımızı sınırlayan bu sorun Kars-Tiflis demiryolu’nun önemini daha da arttırmaktadır.
Şüphesizki, ticari ve ekonomik ilişkilerin uzun vadede sağlıklı ve istikrarlı
gelişmesinde Azerbaycan’da faaliyet gösteren Türk işadamlarının önemi büyüktür.
Azerbaycan ekonomisine yaptıkları yatırımlar, ödedikleri vergiler ve sağladıkları iş
imkanları ile gözardı edilemiyecek katkıları yanında Türkiye ile ticari ilişkilerde de
büyük rol oynamaktadırlar.
Azerbaycan’ın ekonomik bağımsızlığının güçlenmesine katkı sağlarken, aynı
zamanda Türkiye ile Azerbaycan arasında ekonomik köprü vazifesi gören
işadamlarımızın önündeki engellerin kaldırılması, finansman sorunlarının
çözümlenmesi ve uzun vadeli yatırım kararlarında kendilerini güvencede
hissedebilecekleri sigorta mekanizmasının kurulması yönünde projeler üretilip tezlikle
uygulamaya konulması halinde, ekonomik ve ticari ilişkilerimiz daha sağlam temellere
oturacak ve gelişen ilişkiler her iki kardeş ülke halkının refahına hizmet ederken,
bölgenin istikrara kavuşmasına da önemli katkılar sağlayacaktır.
AZERBAYCAN-TURKİYE FASILLAR İTİBARİYLE DIŞ TİCARETİ
Bin Dolar
FASIL MADDE İSİMLERİ İTHALAT İTHALAT İHRACAT İHRACAT
2009 2010 2009 2010
1 Canlı hayvanlar
92,4 280,7 14,5 0,8
2 Taze ve dondurulmuş tavuk eti
421,0 1.070,5 0 3,4
3 Balık ve diğer su ürünleri
35,6 31,0 0 0
4 Süt ve süt ürünleri, yumurta,
diğer hayvansal gıdalar 4.704,0 6.658,1 0 0
5 Hayvansal ürünler ve diğerleri
50,3 32,3 94,0 28,9
CANLI HAYVAN VE
MAHSULLERİ 5.303,3 8.072,6 108,5 33,1
6 Çiçekler ve diğer bitkiler
634,4 2.617,8 0 0
7 Sebze ve meyveler
3.326,2 8.850,9 0 18,3
8 Meyve ve sert kabuklu meyveler
2.394,9 4.797,2 243,200 0
9 Kahve, çay ve baharat
137,2 229,1 0 0
10 Hububat
215,6 231,6 0 0
11 Değirmencilik ürünleri
168,7 224,5 0 0
12 Yağlı tohum ve meyveler
763,6 951,3 746,000 432,4
13 Bitkisel özsu ve hülaslar
0,8 2,9 0 0
14 Bitkisel ürünler
0 0 1,900 0
BİTKİ MENŞELİ
7.641,4 17.905,3 991,1 450,7
39
MAHSULLER
15 İç yağlar
644,4 1.670,5 0 0
HAYVANİ VE BİTKİSEL
YAĞLAR 644,4 1.670,5 0 0
16 Et ve balık ürünleri
1.015,9 891,0 0 0
17 Şeker ve şeker mamuleri
1.730,8 1.636,6 0 0
18 Kakao ve kakao müstahzarları
2.019,8 1.312,7 0 0
19 Hububat, un, nişasta veya süt
müstahz. 2.874,9 4.344,7 0 0
20 Sebzeler ve meyvalar ve
mustahzarları 4.810,5 5.139,2 1.858,0 2.167,8
21 Yenilen çeşitli gıda
müstahzarları 2.245,5 2.546,9 0 15,1
22 Meşrubat, alkollü içkiler
618,4 1.547,5 0 5,3
23 Gıda sanayi atıkları
196,8 239,2 6,0 0
24 Tütün ve tütün ürünleri 131,2
102,8 0 0
HAZIR GIDA MAHSUL,
ALKOLLÜ VE ALKOLSÜZ
İŞKİLER 15.643,8 17760,6 1.864,0 2.188,2
25 Tuz, kükürt, taş, alçı ve çimento
17.830,7 16.725,2 0 2,9
26 Metal cevherleri, cüruf ve kül
0 94,6 0 1,0
27 Mineral yakıtlar, petrol ve
türevleri 9.081,9 10.662,8 65.929,8
107.857,1
PETROL ÜRÜNLERİ
26.912,6 27.482,6 65.929,8 107.861,1
28 Oganik kimyasallar; kıymetli
metaller 2.131,8 3.822,5 0 0
29 Organik kimyasal ürünler
6.546,6 4.506,4 0 9.050,2
30 Eczacılık ürünleri
8.806,6 8.439,0 24,4
0
31 Gübreler
370,7 414,0 0 0
32 Boyacı maddeler, boyalar ve
vernikler 14.114,3 8.890,0 0 0
33 Uçucu yağlar, parfümeri, 107,3
kozmetika 2.082,0 2.709,6 60,0
34 Sabun ve muhtahzarları
41.027,8 47.975,1 0 0
35 Albüminler, nişasta ve tutkallar
897,6 966,8 0 0
36 Barut ve patlayıcı maddeler,
kibritler 0,5 5,4 0 0
37 Fotoğrafçılıkta veya sinema.
kul. eşya 118,9 199,0 0 0
38 Muhtelif kimyasal maddeler
9.523,4 8.158,2 1,6 1.164,0
40
KİMYA SANAYİ
MAHSULLERİ 85.620,2 86.086,0 133,3 10.274,2
39 Plastikler ve mamuller
32.913,2 56.417,2 6.305,1
22.242,9
40 Kauçuk ve kauçuktan eşya
9.483,6 13.496,1 0 0,2
PLASTİK VE MAMULLERİ 6.305,1
42.396,8 69.913,3 22.243,1
41 Ham postlar, deriler (kürkler 7.294,0
hariç) ve köseleler 0,6 23,8 11.329,9
42 Deri eşya
252,9 205,5 0 0
43 Tabi ve sunni bez, ondandan
hazırlanan mamuller 30,0 7,8 0 0
HAM POSTLAR,DERİLER
KÜRKLER HARİÇ) 7.294,0
KÖSELELER 283,5 237,1 11.329,9
44 Ağaç ve ahşap eşya
10.285,9 14.026,4 508,1
530,1
45 Mantar ve mantardan eşya
24,1 0,5 0 0
46 Hasırdan, sazdan veya örülmeye
elverişli diğer mad. mamuller 2,9 9,1 0 0
AĞAÇ VE AHŞAP
EŞYA,MANTAR VE
MANTARDAN EŞYA,
HASIRDAN MAMUL EŞYA 10.312,9 14.036,0 508,1 530,1
47 Ağaç kırpıntısı ve hurdalar
41,0 94,6 0 2,0
48 Kağıt, karton ve mamulleri
37.756,0 36.071,3 0,03 0,9
49 Basılı kitablar, gazeteler,
dergiler 9.758,2 12.179,9 0,92 0,2
AĞAÇ KIRPINTISI VE HURDA,
KAĞIT, KARTON VE MAMUL.
KİTAPLAR 47.555,2 48.345,9 0,95 3,1
50 İpek
0,3 24,7 0 0
51 Yün
7,5 4,3 0 0
52 Pamuk
189,9 185,8 12.466,4
3.297,1
53 Dokumaya elverişli diğer
bitkisel lifler 5,8 3,9 0 0
54 Sentetik ve suni flamentler
159,2 410,6 0 0
55 Kimyasal
157,5 227,4 0 0
56 Vatka, keçe ve dokunmamış
mensucat 2.688,5 1.015,0 0 0
57 Halılar ve halı ürünleri
422,9 373,9 2,9
2,8
58 Özel tokunmuş mensucat,
3,2 0
41
dantela, işleme. 101,1 112,3
59 Emdirilmiş, kaplanmış
dokumaya elverişli maddeler 743,9 1.012,6 0 0
60 Örme eşya
1,3 85,9 0 0
61 Konfeksiyon ürünleri
502,6 691,5 0 0
62 Örülmemiş giyim eşyası ve 0,1
aksesuarı 1.243,8 1.119,3 9,1
63 Dokumaya elverişli mad. diğer 4,1
hazır eşya 1.646,7 3.052,2 3,9
İPEK YÜN VE PAMUK,
BUNLARDAN MAMUL
EŞYELAR 7.871,0 8.319,4 12.476,7 3.312,9
64 Ayakkabılar ve bunların aksamı
204,0 459,5 0 0
65 Başlıklar ve aksamı
196,6 150,1 0 0
66 Şemsiye, baston, iskemle
bastonlar, kamçılar ve bunların 122,6 93,8
aksamı 0 0
67 Kuş tüyleri, yapma çiçekler,
saçtan eşya 275,4 3,3 0 3,3
AYAKKABILAR,
BAŞLIKLAR,ŞEMSİYE,BASTON
VE BUNLARIN AKSAMLARI 798,6 706,7 0 3,3
68 Taş, alcı, çimento veya benzeri
mad. Eşya 24.133,9 12.317,2 0,9 69,6
69 Seramik mamuller
7.377,6 6.741,5 0,1 2,2
70 Cam ve cam eşya
12.933,6 6.767,2 0,1 0
TAŞ, ALÇI, ÇİMENTO,
BENZERİ MADDELER VE
SERAMİK MAMULLER 44.445,1 25.825,9 1,1 71,8
71 İnci, taşlar, kıymetli taşlardan 232,8
eşya 200,6 0 0
İNCİ, TAŞLAR, KIYMETLİ
232,8
TAŞLARDAN EŞYA
200,6 0 0
72 Demir ve çelik
26.766,2 19.704,3 0 67,2
73 Demir ve çelikten eşya
140.385,9 70.426,0 12,6 5,1
74 Bakır ve bakırdan eşya
547,3 1.169,3 3.372,1 7.921,7
75 Nikel ve nikelden eşya
58,0 182,3 0 0
76 Aluminyum ve aluminyumdan
eşya 17.701,4 16.612,7 3.927,5
975,7
78 Kurşun ve kurşundan eşya
11,3 305,7 558,8 1.190,9
79 Cinko ve cinkodan eşya
422,6 486,5 12,0 273,7
80 Kalay ve kalaydan eşya
0,1 0,2 0 0
81 Diğer adi metaller, sermetler
14,4 19,0 0 0
42
82 Adi metallerden aletler, bıçak,
kaşık vs 1.675,4 2.235,1 1,3 1,4
83 Adi metallerden çeşitli eşya
4.192,4 6.244,5 2,0 0,7
DEMİR VE ÇELİK,BAKIR,
NİKEL, ALİMİNYUM, ÇİNKO,
KALAY VE BUNLARDAN
MAMUL EŞYA 191.775,1 117.385,6 7.886,3 10.436,4
84 Makinalar ve mekanik cihazlar
ve yedekleri. 111.563,9 152.087,8 443,60 1.017,2
85 Elektrikli makina ve cihazlar ve
yedek. 199.462,7 74.363,8 111,1 248,7
MAKİNALAR VE MEKANİK
CİHAZLAR VE
PARÇALRI,ELEKTRİKLİ
MAKİNA VE CİHAZLAR VE
YEDEK PARÇALARI 311.026,6 226.451,6 554,7 1.265,9
86 Lokomotif ve yedek parçaları
117,8 121,5 0 0
87 Motorlu kara taşıtları ve yedek 107,5
50.224,0 38.540,6 736,7
88 Hava taşıtları ve bunların
aksamları 0 18,1 0 0
89 Gemiler ve diğer yüzen vasıtalar
1.280,4
636,4 0 0
LOKOMOTİ VE YEDEK
PARÇALARI, MOTORLU
KARA,HAVA DENİZ
TAŞITLARI BUNLARIN
AKSAMLARI 51.622,2 39.316,6 107,5 736,7
90 Optik alet ve cihazlar ve
aksamları 23.554,2 19.791,9 27,1 97,1
91 Saatlar ve aksamları
22,1 58,0 0,03 4,2
92 Müzik aletler ve bunların
aksamları 0,3 17,2 0 4,5
OPTİK ALET VE CİHAZLAR,
SAATLER VE MÜZİK
ALETLERİ VE AKSAMMLARI 23.576,6 19.867,1 27,13 105,8
94 Mobilya
28.802,3 39.051,1 32,0 25,9
95 Oyuncak
806,1 1.041,1 0,1 0,2
96 Çeşitli mamul eşya
581,1 702,1 0,04 0,1
MOBİLYA, OYUNCAKLAR
ÇEŞİTLİ MAMUL EŞYA
30.189,5 40.794,4 32,14 26,3
97 Sanat eserleri ve antikalar
7,3 9,2
0 24,9
SANAT ESERLERİ VE
ANTİKALAR 7,3 0 9,2 24,9
GENEL TOPLAM 906.072,0 771.271,5 107.587,6 170.893,7
43
1.4. Ticari İlişkilerde Bilinmesi Gerekli Genel Konular
Azerbaycan’ın Dış Ticaret Mevzuatı
Azerbaycan Cumhuriyeti’nde dış ticaret işlemleri; 24/6/1997 tarihinde
onaylanan Cumhurbaşkanı Fermanı, Katma Değer Vergisi’nden Muaf Olan Malların
Listesi hakkında 124 nolu Karar ile Gümrük Vergilerinin Oranları hakkında 12 Nisan
2001 tarih ve 80 nolu Karar hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir.
İhracat İşlemleri: Ülke sınırları içerisinde üretilen veya ithal edildikten sonra
yeni bir üretim sürecine sokularak mamul hale getirilen malların ihracı gerçek ve tüzel
kişiler tarafından serbestçe yapılabilmektedir.
Bakanlar Kurulu tarafından yapılan veya ilgili devlet organlarından izin alınarak
gerçekleştirilen ihracat işlemleri dışında kalan bütün diğer malların ihracı Gümrük
Organlarına beyan edilerek gerçekleştirilmektedir.
Kredili ihracat işlemlerinde ihracatı yapan şirketin devlet şirketi veya en az
%50’si devlete ait olan şirketler olması halinde, anlaşmaların mutlaka İktisadi İnkişaf
Bakanlığı’na kaydedilmesi gerekmektedir. Diğer hallerde kredili ihracat Gümrük
Organlarına önceden beyan edilerek gerçekleştirilebilmektedir.
Azerbaycan Cumhuriyeti’nde devlet kuruluşlarında üretilmiş malların ihracı
ancak, üretimi gerçekleştirenlere ürün bedelleri tam olarak ödendikten sonra mümkün
olabilmektedir.
Yeniden ihracat işlemlerinde ise (Reeksport) ihracat işlemleri ile ilgili yapılan
anlaşmalar Azerbaycan Cumhuriyeti’nin uluslararası yükümlülükleri gereğince
belirtilen durumlarda İktisadi İnkişaf Bakanlığı’ndan kayıttan geçirilmesi, diğer hallerde
ise Gümrük Organlarına beyan edilmesi ile gerçekleşmektedir.
Konsinye ticaretinde süre, malların Gümrük Organlarına beyan edildiği günden
itibaren en fazla 180 gündür. Satıştan elde edilen hasılat malların satışından itibaren 10
iş günü içerisinde Azerbaycan Cumhuriyeti’deki banka hesabına yatırılmalıdır.
Geçici ihraç amacıyla gönderilen mallar Gümrük Vergileri ödenmek şartıyla
gönderildikleri ülkelerde satılabilir. Aksi taktirde mallar 30 gün içerisinde tekrar geri
getirilmelidir.
İthalat İşlemleri: Azerbaycan Cumhuriyeti’ne gerçek ve tüzel kişiler
tarafından kendi dövizleri ile konsinye veya devlet garantisine bağlı olmayan krediler
hesabına yapılan ithalat işlemleri ile ilgili yapılmış anlaşmalar (Bakanlar Kurulu
tarafından yapılan ve ilgili devlet organlarından izin veya lisans alınarak gerçekleştirilen
ithal işlemleri hariç) Gümrük Organlarına beyan edilmek suretiyle
gerçekleştirilmektedir.
Gerçek ve tüzel kişiler tarafından ithal edilen malların gümrük değerlerinin
kontrolü yapılmakta olup, bu işlemler Gümrük Organları tarafından
gerçekleştirilmektedir.
Bazı stratejik malların ithalatı (silah, barut, patlayıcı maddeler vs.) Bakanlar
Kurulu’nun izni ile gerçekleştirilmektedir.
Barter yoluyla yapılan dış ticaret işlemlerinde, eşdeğer malların gönderilmesi ve
teslim süresi en fazla 90 gündür. Mallar gönderilmediği takdirde mal bedeli mukavelede
belirtilen döviz cinsi ile 10 iş günü içinde alacaklının banka hesabına yatırılmalıdır.
Ayrıca, barter işlemleri İktisadi İnkişaf Bakanlığı’nın iznine tabidir.
Geçici kabul işlemlerinde, ihracat ve ithalat işlemlerini yapan devlet müessesesi
ise İktisadi İnkişaf Bakanlığı’ndan izin alınarak, gerçek ve tüzel kişiler tarafından
yapılması halinde ise Gümrük Organlarına beyan edildikten sonra gerçekleştirilir.
Ayrıca, kuralların Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu Kararı ile
belirlenmesi kaydıyla İktisadi İnkişaf Bakanlığı’nın izni ile sınır ticareti
yapılabilmektedir.
44
İhraç edilen malların bedelinin önceden ödenmiş olması veya gayri kabili rücu
akreditif yolu ile veyahut yetkili bankaların teminatının bulunması suretiyle ihracının
gerçekleştirilmiş olması gerekmektedir. Malların ülke dışına çıkarılmasında bu üç
yöntemden birinin kullanılmış olduğunun Gümrük Organlarına tevsiki gerekmektedir.
Gümrük Vergileri: Azerbaycan’a ithalat esnasında mal guruplarına göre nisbi
olarak %0, % 0,5, %1, %3, %10, ve %15 olarak Gümrük Vergisi uygulanmaktadır.
Maktu vergi oranları ise ölçü birimlerine göre (kg., lt., adet, m2, m3, cm3, metre,
çift) farklılık arz etmekte ve ABD Doları ile 0.06 sentten 40 ABD Dolarına kadar
çıkmaktadır. Fasıllar itibariyle gümrük taifeleri ekte yer almaktadır.
Azerbaycan Devleti Gümrük Organları tarafından asgari ithal fiyatı
belirlenerek, bu fiyatın altında beyan edilen mallara belirlenmiş fiyatlar üzerinden
Gümrük Vergisi uygulanabilmektedir. Bu yetki Gümrük Kanununda düzenlenmiştir.
Dış Ticarette Lisans
İthali ve İhracı Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu’nun İznine Tabi
Malların Listesi
Malların Adı Ürün Kodu
Silah ve askeri mühimmat ile bunların 8710, 8802, (8802.11.100, 8802.12.100,
üretimi için gerekli aksam ve parçalar 8802.20.100, 8802.30.100, 8802.40.100
hariç); 8803(8803.10.100, 8803.20.100,
8803.30.100,8803.90.910hariç);
8906.00.100, 9301, 9302, 9305 (ancak
savaş silahlarına aittir); 9306 (9306.10.
000, 9306.29.100, 9306.30.910, 9306.30.
930 hariç); 9013, 9013.10.100, 9013.20.
000, 9013.80.000, 9014 (sadece askeri
amaçlı olanlar); 8526 (sadece askeri
amaçlı olanlar)
Barut, patlayıcı maddeler,fişekler, nükleer 3601 (av barutu hariç)
parçalar ve teknolojisi, techizatı, parçaları, 3602-3604
özel gayri-nükleer malzemeleri, radyo-
aktif ışın kaynakları, radyo-aktif atıklar
dahil.
Narkotik ve psıkotrop maddeler, kimyevi
Zehirler
Silahlanma ve savaş araçlarının
oluşturulması için faydalanılan
bilimsel-teknik bilgiler ve teknolojilerin,
malzemelerin ve techizatın muhtelif
çeşitleri
İthali ve İhracı Bazı Devlet Organlarının İznine Tabi
Malların (Hizmetlerin ve Know-How) listesi
İhraç
Malların Adı İzni Veren Organ
Yaban hayvanları, bitkiler ve kazılarla Tabi Kaynaklar ve Ekoloji Bakanlığı
bulunmuş hayvan kemikleri
45
Yabani hayvanlardan ve bitkilerden ilaç Tabi Kaynaklar ve Ekoloji Bakanlığı
imali için hammadde; ilaç, boya ve akrep Sağlık Bakanlığı
zehirleri
Azerbaycan Cumhuriyeti topraklarında Tabi Kaynaklar ve Ekoloji Bakanlığı
kara ve denizde iktisadi sınırlarında Devlet Jeodezia ve Fotogrametri Komitesi
yerleşen ısı enerjisi ve mineral hammade
kaynakları hakkında ve bölgelerle ilgili
bilgiler
İhtira beratları, “know-how” ve bilimsel İlimler Akademisi,
araştırmaların sonuçları Devlet İlim ve Teknik Komitesi
Güzel sanat eserleri, Kültür Bakanlığı
kolleksiyon ve antik mallar
(GTİP:9701-9706)
İthal
Malların Adı İzni Veren Organ
Bitkilerin korunması için kullanılan Tarım Bakanlığı
kimyevi maddeler (GTİP:3803)
Veterinerlikte kullanılan ilaçlar, biyolojik Tarım Bakanlığı
preparatlar ve veterinerlik teçhizatları Veterinerlik İdaresi
İlaç preparatları (Fasıl:30 ve tıbbi gereçler Sağlık Bakanlığı
(9018-902..)
İhtira beratları, “know-how” ve bilimsel İlimler Ak ademisi,
araştırmaların sonuçları Devlet İlim ve Teknik Komitesi
Güzel sanat eserleri, Kültür Bakanlığı
kolleksiyon ve antik mallar (GTİP:9701-
9706)
-Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet İnşaat ve Mimarlık Komitesi
sınırları içinde hizmetlerin Tabi Kaynaklar ve Ekoloji Bakanlığı
yapılması
-İnşaat faaliyetleri (Mühendislik, proje,
onarım, inşaat ve restorasyon işlerinin
yapılması)
Yük ve yolcu taşınması, nakliyat Ulaştırma Bakanlığı
hizmetleri
Uluslararası posta, ulaştırma hizmetlerinin Rabıta Bakanlığı
yapılması
Hukuk hizmetleri Adalet Bakanlığı
İlgili Devlet Organları Tarafından Verilen Lisansla
İthal-İhraç Olunan Malların Listesi
İthal
Malların Adı İzni Veren Organ
Etil alkol İktisadi İnkişaf Bakanlığı
Alkollü içkiler (Bira hariç) İktisadi İnkişaf Bakanlığı
Tütün mamulleri İktisadi İnkişaf Bakanlığı
46
Azerbaycan Cumhuriyeti’nin Dış Ticarette Standardizasyon Uygulaması
Azerbaycan Cumhuriyetinin “Tüketici Haklarının Korunması Hakkında
Kanunu” gereğince uygunluk sertifikası (Standart Belgesi) olmayan ürünlerin satışı ve
kullanılması yasaktır.
Azerbaycan’a yabancı ülkelerden malların ithalatının yapılabilmesi için milli
sertifika belgelerine uygun olarak, malların standart belgesi ve deneme protokollarının
Azerdevletstandarda takdim olunması ve bu malların milli sertifikalaştırma sisteminde
testlerinin yapılması gerekmektedir.
Ancak, ithal edilen mallarda BDT Ülkeleri’nin standart kurumları ile TSE
tarafından verilen standart belgeleri geçerli olarak kabul edilmektedir.
TSE ile Azerdevletstandard arasında yapılan anlaşma dolayısı ile Türkiye’den
TSE belgesi ile gelen mallar diğer ülke mallarına göre avantajlı konumdadır.
1.5. Diğer Bilgiler
Sorunlar, Görüş ve Öneriler
Azerbaycan, yer altı ve yer üstü kaynakları açısından zengin, okuma yazma
oranı yüksek, yönünü batıya çevirmiş gelişme çabası içerisinde olan kardeş bir
cumhuriyettir. Bağımsızlığını kazanmasından sonra ülkemizle hemen her alanda
protokoller ve anlaşmalar imzalamıştır.
Bu gün itibariyle imzalanan anlaşmalara tam anlamıyla işlerlik kazandırıldığı
söylenemez. Yeniden yapılanma çalışmaları yanında altyapı eksiklikleri, hukuki
boşluklar, mahkeme kararlarının uygulanmasının gecikmesi, kurumsallaşamama,
devlette devamlılık ilkesine uyulmama, kayıt dışı ekonominin yol açtığı haksız rekabet,
alacakların tahsil edilmesi hususunda yaşanan zorluklar, bazı BDT ülkeleriyle yapılan
serbest ticaret anlaşmaları ekonomik ve ticari ilişkilerimizin istenilen düzeye çıkmasını
engellemektedir.
Azerbaycan ile ülkemiz arasında yaşanan sorunlar başlıklar halinde aşağıda
sunulmaktadır.
1. Her İki Ülkenin Uluslararası Yükümlülüklerinden Kaynaklanan
Sorunlar
Buradaki temel sorun, Türkiye’nin Avrupa Birliği (AB) ile Gümrük Birliği
Anlaşması imzalamış olması ve bu çerçevede, AB Ortak Ticaret Politikasını
benimsemiş bulunmasıdır. Zira, AB Ortak Ticaret Politikası uyarınca üçüncü ülkelerden
yapılacak ithalatta AB ile ortak kurallar uygulanması gerekmekte olup, ülkeler müstakil
olarak hareket etme imkanını kaybetmekte ve dolayısıyla Türkiye, AB’nin üçüncü
ülkelere karşı uyguladığı ikili ve otonom tercihli ticaret rejimlerini üstlenmek
durumunda kalmaktadır.
Ayrıca, bu başlık altında Azerbaycan açısından ele alınabilecek konu,
Azerbaycan’ın 1993 yılında Müstakil Devletler Birliyi (MDB) ile Azad Ticaret Sazişi
imzalamış( STA) ve Rusya, Ukrayna, Gürcistan, Kazakistan ve Moldova’dan oluşan 5
Ülkeye önemli gümrük muafiyetleri tanımış olmasıdır. Böylelikle, zikredilen ülkeler
pazara girişte daha avantajlı koşullar elde etmiş olmakta, yaklaşık %10-%15’leri
bulabilen fiyat avantajları elde etmektedir.
2. Gümrük Alanında Yaşanan Sorunlar
Gümrüklerde depo ve antrepoların olmaması veya yetersiz olması, ülkemizde
olduğu gibi gümrüklerde komisyonculuk (müşavirlik) müessesesinin gelişmemesi, hiç
47
bir yasal dayanağı olmayan keyfi bekletmeler ve uygulamalar neticesi ödenen fazla yol
vergileri yanında yasal olmayan ödemeler ve gümrüksüz mal girişinin önlenememesi
kurumsallaşmış firmalarımızı sıkıntıya sokmakta ve genel olarakta ülkemizden gelen
malların rekabet şansını zorlaştırmaktadır.
3. Taşımacılık Alanında Yaşanan Sorunlar
Azerbaycan ile sınırımızın olmaması (NÖC hariç) tarifeli kargo taşımacılığının
istenen düzeyde yapılamaması ve demiryolu bağlantısının bulunmaması, karayolu
taşımacılığını zorunlu kılmaktadır. Bu durum maliyetleri artırmaktadır.
Karayolu taşımacılığı İran ve Gürcistan üzerinden yapılmakta, İran tonaj
sınırlaması uygulamakta, Gürcistan ve Azerbaycan’da yüksek yol vergileri alınmakta,
bu durum zaman kaybının yanında ek maliyetler getirmektedir. Ayrıca, Azerbaycan
yükseklik ve tonaj konusundaki uygulamalarını AB ve BDT ülkelerinin standartlarının
da gerisine çekerek daha da sertleştirmştir.
Taşımacılıkla ilgili ikinci önemli sorun da, yukarıda ifade edilen sebeple iki ülke
arasındaki ticaretin büyük ölçüde karayoluyla gerçekleştirilmesinin sonucu olarak 2008
yılı itibariyle yıl içerinde toplam 40.000 civarında Türk TIR’ın Azerbaycan’a giriş
yaptığı tespit edilmiştir. Azerbaycan makamlarının Türkiye’ye tahsis ettiği geçiş
belgesi sayısı da 2009 yılından itibaren 3500’den 5.000’e çıkartılmış olmasına rağmen,
söz konusu kotanın dolmasını müteakip Türk araçlarının Azerbaycan’a girişlerinde
geçiş ücreti tahsil edilmektedir ki bu da ürünün maliyetlerine doğrudan yansımaktadır.
Diğer taraftan, Türkiye-Azerbaycan arasında yolcu taşıması yapan bazı
firmaların çalışma belgeleride yenilenmemektedir. Çok sayıda vatandaşımızın ülkemize
gidiş-gelişlerinde bu yolu kullanıyor olmaları haklı şikayetlere yol açmaktadır.
4. Bankacılık ve Ödeme Alanında Yaşanan Sorunlar
Ticaret Kanunu, Borçlar Kanunu, İcra ve İflas Kanunu, kıymetli evrak ve mali
evrak hukuki gibi ticari hayatta çok önemli yer alan kanunların eksik, yetersiz veya hiç
olmaması, ticaretin gelişmesini engellediği gibi, ihtilafların çıkmasına da yol
açmaktadır. Firmalar genellikle kısa ve uzun vadeli finansman ihtiyaçlarını bankalardan
kredi kullanmak suretiyle karşılama şansına sahip olamamaktadır.
5. Öneriler:
Ekonomik Gündemli Üst Düzeyde Ziyaretlerin Gerçekleştirilmesi,
Dış ekonomik ve ticari ilişkilerin koordinasyonunun güçlendirilmesi,
Türk firmalarının alt yapı ihaleleri başta olmak üzere büyük projelerde söz sahibi
olmalarının önünün açılması,
Ülkemiz ve Azerbaycan Cumhuriyeti Arasında imzalanan Uzun Vadeli
Ekonomik İşbirliği Anlaşmasının uygulanmasına yönelik olarak somut projelere
dayalı bir İcra Planının vakit kaybetmeden hayata geçirilmesinin,
İki Ülke Firmalarının Yaşadığı Sorunların Çözümünü Sağlamak Üzere kurulması
IV. KEK protokolu ile karar altına alınan “ORTAK ÇALIŞMA
KOMİTESİ”nin gerçekleştirlmesi,
Tercihli Ticaret Anlaşması görüşmelerinin başlatılması,
Azerbaycan’da Gümrük Muafiyetli Ekonomik Bölgeler Kurulmasının Teşvik
edilmesi.
Azerbaycan’ın DTÖ’ye üyeliğinin ve AB kurumları ile ilişkilerinin
desteklenmesi,
Bazı marka ürünlerimiz başka ülke firmaları tarafından taklit edilerek, Pazar
48
payımızı etkiledikleri ve ürünlerimizin kalite imajına zarar verdikleri
görülmektedir. Bu konuda firmalarımızın ürünlerinin marka tescilini
yaptırmaları ve piyasayı belirli aralıklarla takip etmeleri,
Stratejik önem arzeden alanlarda firmalarımızın proje bazında desteklenmesi,
Vize uygulamasının kaldırılması,
Giriş gümrüklerinde beyannameler değiştirilerek, ihraç mallarımız olduğu
değerin altında gösterilmektedir. Bu uygulama problemlere yol açmaktadır. Bu
uygulamanın önüne geçilmesi,
Transit geçiş yapmakta olan TIR şoförlerine vize kolaylığının sağlanması,
(Gürcistan’da çok sayıda aracımızın günlerce beklemesine sbep olunmaktadır.)
Yerleşik firmalarımızın maruz kaldığı haksız vergi yoklamalarının önlenmesi,
Lojistik Merkez; Azerbaycan’ın Orta Asya’ya ve Rusya’ya açılan bir kapı
olarak değerlendirilmesi ve bunun stratejisinin geliştirilmesi,
İyi niyete – sözlü mutabakata dayalı iş yapma anlayışı terk edilerek, iş
akitlerinin uluslararası normlara uygun yapılması,
İkili ekonomik ve ticari ilişkilerin karşılıklı olarak gelişmesine önemli katkıları
olacaktır.
49
EKLER
EK: 1 AZERBAYCAN’DA 2010 YILINDA DÜZENLENEN FUARLAR
Name Organizer Date Fax/Tel
1. 6th Caspian International T:+994 12 4474774
Banking and Finance Iteca Caspian Ltd 13-14 April F:+994 12 4478998
Conference and Showcase e-mail:office@iteca.az
2. 9th Azerbaijan International T:+994 12 4474774
Travel and Tourism Fair Iteca Caspian Ltd. 28-30 April F:+994 12 4478998
e-mail:office@iteca.az
3. 4th Caucasus International T:+994 12 4474774
Hospitality Fair Iteca Caspian Ltd. 28-30 April F:+994 12 4478998
e-mail:office@iteca.az
4. 16th Azerbaijan T:+994 12 4474774
International Iteca Caspian Ltd 19-21 April F:+994 12 4478998
Food Industry Exhibition e-mail:office@iteca.az
5. 9th International T:+994 12 4474774
Transport, Transit and Iteca Caspian Ltd 1-4 June F:+994 12 4478998
Logistics Exhibition e-mail:office@iteca.az
6. 17th International T:+994 12 4474774
Caspian Oil and Gas Iteca Caspian Ltd 1-4 June F:+994 12 4478998
Exhibition Incorporating e-mail:office@iteca.az
Refining and
Petrochemicals
7. 17th International T:+994 12 4474774
Caspian Oil and Gas Iteca Caspian Ltd 2-3 June F:+994 12 4478998
Conference Incorporating e-mail:office@iteca.az
Refining and
Petrochemicals
8. 3rd Regional T:+994 12 4474774
West Azerbaijan Iteca Caspian Ltd. 20-22 September F:+994 12 4478998
Infrastructure Exhibition e-mail:office@iteca.az
9. 3rd Azerbaijan Regional Iteca Caspian Ltd. T:+994 12 4474774
Construction Exhibition 20-22 September F:+994 12 4478998
e-mail:office@iteca.az
10. 16th Azerbaijan Iteca Caspian Ltd. T:+994 12 4474774
International 22-24 September F:+994 12 4478998
Healthcare Exhibition e-mail:office@iteca.az
11. 5th Anniversary Azerbaijan Iteca Caspian Ltd. T:+994 12 4474774
International 22-24 September F:+994 12 4478998
Stomatology Exhibition e-mail:office@iteca.az
12. 4rd Azerbaijan International Iteca Caspian Ltd. T:+994 12 4474774
Beauty and Esthetic 22-24 September F:+994 12 4478998
50
Medicine Exhibition e-mail:office@iteca.az
13. 4th Azerbaijan International Iteca Caspian Ltd T:+994 12 474774
Education and Career 7-9 October F:+994 12 478998
Exhibition e-mail:office@iteca.az
14. 16th Azerbaijan Iteca Caspian Ltd. T:+994 12 4474774
International 20-23 October F:+994 12 4478998
Construction Exhibition e-mail:office@iteca.az
15. 8th Caspian International Iteca Caspian Ltd. T:+994 12 4474774
Furniture, Interiors and 20-23 October F:+994 12 4478998
Design Exhibition e-mail:office@iteca.az
16. Caspian International Iteca Caspian Ltd T:+994 12 4474774
Real Estate Exhibition 20-23 October F:+994 12 4478998
e-mail:office@iteca.az
17. 16th Azerbaijan Iteca Caspian Ltd T:+994 12 4474774
International 3-6 November F:+994 12 4478998
Telecommunications and e-mail:office@iteca.az
Information Technologies
Exhibition and Conference
18. 3rd Caspian International Iteca Caspian Ltd T:+994 12 4474774
Protection, Security and 4-6 November F:+994 12 4478998
Rescue Exhibition e-mail:office@iteca.az
19. Istanbul Fashion Show in Meridyen T:+902122105050
Baku - I Uluslararası 28-30 January F:+902122101733
Fuarcılık e-mail: info@meridyenfair.com
20. Turkish Build and Machine Meridyen T:+902122105050
Expo Uluslararası 17-20 June F:+902122101733
Fuarcılık e-mail: info@meridyenfair.com
21. Istanbul Fashion Show in Meridyen T:+902122105050
Baku - II Uluslararası 25-27 June F:+902122101733
Fuarcılık e-mail: info@meridyenfair.com
EK: 2 AZERBAYCAN’DA 2011 YILINDA DÜZENLENECEK FUARLAR
Name Organizer Date Fax/Tel
1 AUTOSHOW T:+994 12 4474774
7. Azerbaycan Uluslararası Iteca Caspian Ltd 16-19 Mart F:+994 12 4478998
Otomotiv Fuarı e-mail:office@iteca.az
2 AUTOPARTS T:+994 12 4474774
4. Azerbaycan Uluslararası Iteca Caspian Ltd. 16-19 Mart F:+994 12 4478998
Yedek Parça, Aksesuar ve e-mail:office@iteca.az
Servis Ekimpanları Fuarı
3 AITF T:+994 12 4474774
10-cu Azerbaycan Iteca Caspian Ltd. 28-30 Nisan F:+994 12 4478998
Uluslararası Turizm ve e-mail:office@iteca.az
Seyahet Fuarı
4 WORLDFOOD T:+994 12 4474774
51
AZERBAIJAN Iteca Caspian Ltd 25-27 Mayıs F:+994 12 4478998
17. Azerbaycan Uluslararası e-mail:office@iteca.az
Gida Sanayisi Fuarı
5 AGRİHORT T:+994 12 4474774
AZERBAIJAN Iteca Caspian Ltd 25-27 Mayıs F:+994 12 4478998
17. Azerbaycan Uluslararası e-mail:office@iteca.az
Tarım Fuarı
6 PLASTEX СASPIAN T:+994 12 4474774
1. Hazar Uluslararası Plastik Iteca Caspian Ltd 25-27 Mayıs F:+994 12 4478998
Oluşumlar ve Kauçuk Fuarı e-mail:office@iteca.az
7 HOREX T:+994 12 4474774
5. Kafkas Uluslararası Otel, Iteca Caspian Ltd 25-27 Mayıs F:+994 12 4478998
Restoran ve Supermarketler e-mail:office@iteca.az
için Ekimpan ve Askesuarlar
Fuarı
8 IFFF CASPIAN T:+994 12 4474774
1. Hazar Uluslararası Iteca Caspian Ltd. 25-27 Mayıs F:+994 12 4478998
“Fastfud” Sektorü için e-mail:office@iteca.az
Ekimpan, Ambalaj, Mamül
ve İçkiler Fuarı
9 CASPIAN OIL & GAS T:+994 12 4474774
18. Uluslararası Iteca Caspian Ltd. 7-10 Haziran F:+994 12 4478998
Hazar Petrol, Gaz, Petrol e-mail:office@iteca.az
Rafine ve Petrol Kimyası
Fuarı
10 CASPIAN POWER T:+994 12 4474774
1. Hazar Uluslararası Iteca Caspian Ltd. 7-10 Haziran F:+994 12 4478998
Enerji ve Alternativ Enerji e-mail:office@iteca.az
Fuarı
11 TRANSCASPIAN T:+994 12 4474774
10-cu Uluslararası Iteca Caspian Ltd. 16-18 Haziran F:+994 12 4478998
Taşımacılık, Tranzit ve e-mail:office@iteca.az
Lojistik Fuarı
12 ROAD & TRAFFIC T:+994 12 4474774
1. Hazar Uluslararası Iteca Caspian Ltd. 16-18 Haziran F:+994 12 4478998
Yol İnfrastrukturu ve Kamu e-mail:office@iteca.az
Taşıt Fuarı
13 BIHE T:+994 12 474774
17. Azerbaycan Uluslararası Iteca Caspian Ltd 13-15 Eylül F:+994 12 478998
Sağlık Fuarı e-mail:office@iteca.az
14 STOMATOLOGY T:+994 12 4474774
AZERBAIJAN Iteca Caspian Ltd. 13-15 Eylül F:+994 12 4478998
6-cı Azerbaycan Uluslararası e-mail:office@iteca.az
Stomatoloji Fuarı
15 BEAUTY AZERBAIJAN T:+994 12 4474774
5. Azerbaycan Uluslararası Iteca Caspian Ltd. 13-15 Eylül F:+994 12 4478998
Güzellik Fuarı e-mail:office@iteca.az
16 EDUCATION AND T:+994 12 4474774
CAREER Iteca Caspian Ltd 5-7 Ekim F:+994 12 4478998
5. Azerbaycan Uluslararası e-mail:office@iteca.az
52
Eğitim ve Kariyer Fuarı
17 BAKUBUILD T:+994 12 4474774
17. Azerbaycan Uluslararası Iteca Caspian Ltd 19-22 Ekim F:+994 12 4478998
Yapı Fuarı e-mail:office@iteca.az
18 AQUATHERM T:+994 12 4474774
3. Uluslararası Isıtma, Iteca Caspian Ltd 19-22 Ekim F:+994 12 4478998
Havalandırma ve e-mail:office@iteca.az
İklimlendirme Sistemleri, Su
Temini, Sıhhi Tesisat, Çevre
Koruma Teknolojileri, Havuz
ve Yenilenen Enerji Fuarı
19 CASPIAN MEBELEXPO T:+994 12 4474774
9-cu Hazar Uluslararası Iteca Caspian Ltd 19-22 Ekim F:+994 12 4478998
Mobilya, İç Tasarım ve e-mail:office@iteca.az
Dizayn Fuarı
20 CASPIANREALTY T:+994 12 4474774
Hazar Uluslararası Iteca Caspian Ltd 19-22 Ekim F:+994 12 4478998
Taşınmaz Emlak Fuarı e-mail:office@iteca.az
21 CIPS T:+994 12 4474774
4. Hazar Uluslararası Iteca Caspian Ltd 19-22 Ekim F:+994 12 4478998
Muhafaza, Güvenlik ve e-mail:office@iteca.az
Cankurtaran Araçlar Fuarı
22 CTE T:+994 12 4474774
“Hazar: Çevre Teknolojileri” Iteca Caspian Ltd 2-4 Kasım F:+994 12 4478998
Uluslararası Çevre e-mail:office@iteca.az
Teknolojileri Fuar ve
Konfransı
23 BAKUTEL T:+994 12 4474774
17. Azerbaycan Uluslararası Iteca Caspian Ltd 23-26 Kasım F:+994 12 4478998
Telekomünikasyon ve Bilgi e-mail:office@iteca.az
Teknolojileri Fuar ve
Konfransı
24 Bakü Türk İhraç Ürünleri Meridyen T:+90 212 210 50 50
Fuarı Fuarcılık 06-08 Eylül F: +90 212 210 17 33
e-mail: info@meridyenfair.com
EK: 3 ÖNEMLİ TELEFONLAR
Kod: 00 994 12
KURUM İSMİ TELEFON FAX
T.C.Bakü Büyükelçiliği 444 73 20, 21, 42, 444 73 47
43, 44,45
Ticaret Müşavirliği 441 39 68 441 39 06
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Müşavirliği 449 95 03 449 95 04
Ekonomi Müşavirliği 441 60 87 441 39 84
Eğitim Müşavirliği 498 83 39 498 91 07
Hukuk Müşavirliği 444 73 20 444 73 20
Basın Müşavirliği 441 39 26 441 39 27
Kültür ve Tanıtma Müşavirliği 498 19 96 498 74 07
Planlama Müşavirliği 441 31 86 441 31 03
Din Hizmetleri Müşavirliği 492 98 53 492 96 91
TİKA Koordinasyon Ofisi 493 10 24 493 64 24
TSE Temsilciliği 440 03 96 440 03 96
53
THY Bürosu 497 73 00-497 54 38 497 00 27
TPAO 493 14 98-498 95 26 98 14 35
TPIC 492 75 69-492 47 98 492 84 01
Azer-Türk Bank 494 80 90-495 34 25 498 37 02
TUSİAB* 497 15 86-497 15 87 497 17 13
ATİB * 449 88 82-449 88 83 449 88 84
*Türk işadamlarını temsil eden dernekler
Cumhurbaşkanlığı 492 31 55-492 40 53 492 68 59- 492 35 43
A.C. Bakanlar Kurulu 492 66 23-492 81 83 498 97 86
Millet Meclisi 492 66 75-492 28 84 498 97 22
Başbakanlık 492 66 23 498 97 86
Iktisadi İnkişaf Bakanlığı 492 41 10 492 58 95
Maliye Bakanlığı 493 30 12-493 81 03 498 79 69-493 96 48
Vergiler Bakanlığı 493 19 07 498 85 59
Tarım Bakanlığı 493 28 92 493 93 31
İletişim Bakanlığı 493 00 04 498 79 12
Gümrük Komitesi 438 80 80 498 18 36
Azerenerji Devlet Şirketi 493 10 89 498 55 23
Adalet Bakanlığı 493 97 85-430 01 16 430 09 81
Dış İşleri Bakanlığı 490 92 22 492 45 90
Sanayi ve Enerji Bakanlığı 431 80 12-447 05 84 431 90 05
Gençler İdman ve Turizm Bakanlığı 465 64 42 465 64 38
Azerkontrat 439 25 06 497 52 03
Azerkimya Devlet Şirketi (89164) 5 94 01 (89164) 5 98 17
A.C. İstatistik Komitesi 438 64 98-438 93 76 438 24 42-438 05 77
A.C.Sanayi ve Ticaret Odası 492 89 12 497 19 97
IMF Temsilciliği 493 56 72 493 72 68
Dünya Bankası Temsilciliği 492 19 41 492 14 79
Avrupa Bankası Temsilciliği 497 10 14 497 10 19
Satınalmalar Üzere devlet Ajanslığı 493 20 15 498 09 05
EK: 4 Azerbaycan’da Merkezi Noktalar ve Gümrük Kapıları Arasındaki Mesafeler
(Km)
GÜMRÜK KAPILARI KUBA MİNGEÇEVİR SUMGAYIT GENCE BAKÜ
CULFA*
SEDEREK*
ASTARA 481 357 344 396 313
BİLESUVAR 350 226 213 265 182
İMİŞLİ-ÇAKIRLI 395 203 258 242 227
KIRMIZI KÖPRÜ 663 226 526 151 495
POYLU(D/Y) 626 189 489 114 458
BÜYÜK KESİK 665 228 528 153 497
BALAKEN 636 178 499 251 468
HAÇMAZ-SAMUR 40 517 177 552 208
YALAMA(D/Y) 60 533 197 572 228
BAKÜ-LİMAN 168 305 31 344 ----
BAKÜ-BİNE 195 332 58 371 27
GENCE 512 75 375 ---- 344
*Culfa ve Sederek Gümrük Kapıları Nahçıvan Özerk Cumhuriyetine ait olup, Azerbaycan
ile direkt karayolu bağlantısı bulunmamaktadır.
54
EK: 5
G.T.İ.P.’LERE GÖRE GÜMRÜK
TARİFELERİ (ABD DOLARI)
TARİFE
G.T.İ.P BİRİMİ %
0101101000-90 adet 0,5
01019011 00-9000 " 15
01021010 00 " 0,5
0102103000-0102909000 " 15
01031000 00 " 0,5
0103911000-0103929000 " 15
01041010 00 " 0,5
01041030 00-0104108000 " 15
01042010 00 " 0,5
01042090 00 " 15
0105 11 " 15
01 06 " 15
0201-0202 15
02 03 15
02 04 15
02 05 00 15
02 06 10 1000 0,5
02 06 109100-02 06220000 0,5
02 06 299100 15
02 06 30 15
02 06 41-498000 15
02 06 80 1000 0,5
02 06 80 9100-0206809900 15
02 07 15
02 08-02 09 00-02 10 15
03 01 0,5
03 02 0,5
03 03 1 kğ.0,25 $
03 04 1 kğ.0,20 $
03 05 10 0000-0305200000 1 kğ.0,25 $
03 05-03 07 1 kğ 0,25 $
04 0 15
05 01-02,03,04,05,06,07,08,09 15
05 10-05 11 10 00 00 0,5
05 11 91-99 15
06 01 15
06 03 10 20 00 1 kg.0,5 $
07 00
07 01 10 00 01 0,5
07 01 10 00 09-07019090 15
07 02 00 000000 1 kg. 0,1 $
55
07 03-07 09 15
07 09 30 00 00 1 kg. 0,1 $
07 09-07 12 90 0500 15
07 1290 110010 0,5
07 12 901109-07 13 200000 15
07 13 201001 0,5
0713 201009-0713310000 15
07 13311001 0,5
07 13311009-0713320000 15
07 13321001 0,5
07 13321009 15
07 13331001 0,5
07 13331009-0713390000 15
07 13391001 0,5
07 13391009-0713400000 15
07 13401001 0,5
07 13401009-0713500000 15
07 14101000-0714909000 15
08 01 110000-08030090000 15
08 04 100000-0804209000 1 kg. 0,1 $
08 04300000-080520300000 15
08 05 20500000 1 kg. 0,15 $
08 05 20 7000-0806209800 15
08 07110000807190000 1 kg. 0,09 $
08 07 23000000 15
08 08101000 1 kg. 0,09 $
08 08 102000-0808109000 15
08 08 201000 1 kg.0,09 $
08 08 205000 15
08 08 209000 1 kg. 0,09 $
08 09 100000-0809209500 1 kg. 0,15 $
08 09301000-08 12909900 15
08 13 100000-0813403000 1 kg. 0,25 $
08 13 4050000-0814000000 15
09 01 110000-0902300000 15
09 02 400001 0,5
09 02 40 0009 10
09 03 000000-0910999900 15
10 01 100000-1002000000 5
10 03 001000 0,5
10 03009000-1004000000 5
10 05 101100-1005109000 0,5
10 05 900000-1006101001 5
10 06101009-1008909000 15
11 01 001100-11 06309000 15
11 07 101100-1107200000 0,5
11 08 110000-1109000000 15
12 01 0010000 0,5
12 01 009000 3
12 02101000-12 03000000 10
56
12 04001000-1204009000 3
12 05 101000 0,5
12 05 109000-1205900000 3
12 06 0010000 0,5
12 06 009100-12069900 15
12 07 10 1000 0,5
12 071090,2090,3090,4090,5090 3
12 07 1010,2010,3010,4010,5010 0,5
12 076010,9110,9920 0,5
12 076090,9190,9991,99998 3
12 081000,9000,12092210,2280 3
1209 10,21 0,5
12 09 2310-12092960,9910,9991 0,5
12 09 2980,30009190 3
12 09 991090,9900 3
12 10 10-2090 3
12 11 10 00 15
12 11 20-9070 3
12 12 101091,99,2000,3000 3
12 1291 2000,9180,99209,9980 15
12 13 00 00 15
1214 3
13 01 5
13 02 11,12,14 15
1302 130000 5
13 02 19 5
13 02 20 3
13 02 3100 00 0,5
13 02 32,39 5
14 15
15 01-15 06 15
15 07-15 08 901000 0,5
15 08 909000,15 09 10,90 15
15 10009000 15
15 11 10 10,90 0,5
15 11901100,1900,9900 15
15 11909100 0,5
15 12 11,19 10 00 0,5
15 12 199100,9900 15
15 12 21,15 1311 0,5
15 13 19 11,19,91,99 15
15 13 19 30,2111,211900 0,5
15 13 21 30,90,15 132911,90 15
15 13 2950,91,99 15
15 141110,1910,9110,9910 0,5
15141190,1990,9190,9990 15
15 1511,1910,21,2910 0,5
15151990000 15
151610-1516209100 15
15162096,15 15
1516209500 0,5
15 171518,1519,1520,1521,1522 15
57
1602100010 0,54
1601,1602,1603-1604129900 15
16041311,19,9000 1 kg. 0,5 $
1604141100-1604209090 15
1604301000 1 kg. 40 $
1604309011 1 kg. 1,2 $
1605 15
17011210,90,1701910000 0,5
170111,170199,1702,1703,1704 15
18 15
1901100000 0
1901901100 5
19 (Diğer bütün Kalemlaer) 15
20 Faslı 15
21 Faslı 15
2201,2202,2203 1 litr. 0,2 $
2204101100-2204299900 1 litr.1,4 $
2204301000 0,5
2204309200-2204309800 15
2205, 2206, 2207 1 litr. 1 $
2208 1 litre 2 $
2209 15
23 Fasıl 15
2304,2305,230630,70 0,5
2401 15
1000 Ad.0,5
24 02 1000 $
24,03 1 kg. 1 $
2501001000 15
25 01003100,51 0,5
25 01009110-9900 15
2502, 2503,2504,2505,25062507 0,5
250810, 30 0,5
250820,40,50,60,70, 2509 10
25 1010,20 0,5
25 11 10, 20, 25 12,13 3
25 1400, 2515,16,17 15
25 18 10, 20 0,5
2518 300000 5
2519 90 10,30,90 3
25 20 1000,2010,2090 15
252100,2522 0,5
2522 20000,300000 10
25 23, 2524, 2525, 2526, 2527 15
252810,9 10
58
2529 10, 21 0,5
2529 22,30-25 3010-90 3
26 0,5
2701, 2702, 2703, 2704, 2705 0,5
2706, 2707, 2708 3
2709 0
271011 11,15,21,25,31 0,5
271011 41,45,49,51,59,70,-2715 15
27 16 00 00 00 0
280110 00 00 1 Kg. 0,20 $
280120 0000 10
280130 10,90, 28032802 3
280410 0000 m3 3
2804 21 00,2990, 3000, 4000 m3 0,5
2804 5010,5090,6100,6900 3
2804 70,80,90-280540 5
2805 40 1000 0,5
2805 40 90020 5
2806 10 0000 10
280620 0000 5
280700 10,90 15
280800-2851008000 0,5
2901 1010-2290,2411,2419 10
29012311,19,91,99 5
29012491-294200 0000 0,5
300110-300320 0001 0
3003 200009,901001,909000 0,5
3003901009 5
30041010-3004909900 0
30051000-30059099 5
30061010-3006300000 0
3006400000 5
30065000 10
300660 1100-3006800000 0
31 0,5
3201,02,03,04,05,06, 15
320650 0000,32089091,32129031 0,5
3207,08,09,10,11,12,13,14,15, 15
33 15
34 15
3402130001 0,5
35 15
360100 0001,360490 0001 0
360100 0009 3
59
3602000000 3
360300 1000 m 3
360300 9000 ad 3
3604,05,06 15
370110 100000,370210 0000 m2 0
370110 9000 m2 3
3701 20,30,91,99,3702,03,04,05,06,07 m,m2 15
3801,02,03,04 0,5
3805,06,07 15
3808 0,5
3809,10,11,12,13 3
3814 10
3815 5
3616,17,18,19,20,21,22,23,24,25 15
390110 1000 15
3901 10,20,30,90,3902,03,04,0506,07, 0,5
08,09,10,11,12,13,14,15
3916 10
391710 1000, 9000, 2110000 15
3917219100 0,5
3917 2199,2210,2299,2310 15
3917 239100,2991,3110 0,5
3917 2399,2915,2919,2999,3190,3210 15
3917 3231,35,39,51,91,9900 15
3917331000 0,5
3917 3390,3912,15,19,99,4090 15
3917 3991,4010 0,5
3918 1010,90,9000,3919 1011,13 15
3919 1015-9090 5
3920 1023-1040 15
3920 108100,300000 0,5
3920 1089,2021,29,71,79,90,4310,90 15
3920 4910,90,5100,5910,6100 15
3920 6211,13 0,5
3920 6219-3923 2990 15
3923 301010, 9010 1 Kg. 0,5 $
3923 30 9090,40,50,9010,9090 15
3924 10 0000 1 Kg. 0,15 $
3924 90 1100,1900,9000 1 Kg. 0,3 $
3925 10 0000,20 0000,30 0000 15
3925 90 10,20,80,3926 10,20,30,40 15
3926 90 10,50,91,9909 15
3926 90 9901 0,5
4001 10,21,22,29,30 0,5
4002 11,19 15
4002 20,31,39,59,60 0,5
4002 41,49,51,70,80,91,9910,9990 3
4003 00,400400 3
4005 10,20,91,99,400610,90 15
400700 0000 0,5
4008 11,19 15
60
4008 211000 m2 15
4008 219001,291000 0,5
4008 219009,299000 15
4009 1100,1210,1290,2100 15
4009 2210 0,5
4009 2290,3100,3210,3290,4100,4210 15
4009 4290,4010 1100,1200,1300 15
4010 19,31,32,33,34,35,36,39 15
4011 10,2010,2090 15
4011 3010 0,5
4011 3090-5000 15
4011 6100,9200 0,5
4011 6200,6300 3
4011 6900 15
4011 9300,9400 3
4011 9900 15
4012 1100 1 Kg.10 $
4012 1200,1390,1900,2090,9020 1 Kg. 3 $
4012 1310,2010 1 Kg. 0,5 $
4012 9030,,9090 1 Kg. 3 $
4013 1010-401410,90 15
4014901000 0,5
4015110000 3
4015 1910,90,9000 15
4016 1010000 3
4016 1090,9100,9200 15
4016 9310,90,9910 0,5
4016 9400,9500,9930,9952,9958 15
4016 9982,9988,4017 0010,90,99 15
41 15
4201-4203 15
4204 0010,0090,4205,420690 10
4206 100000 0,5
43 15
4401-4420 m2,m3 10
4421 1000,9091,9098 15
45 0,5
46 15
4701--4706 0,5
4707 1000-9090 15
4801 0000 0,5
4802-4803 15
4804 1111,15,19 5
4804119000 15
4804 1911,15,19 5
4804 1931,38,90,2110,90,2910,90 15
4804 3110,51,3910,51 5
61
4804 3159,90,3959,90 15
4804 4110,,91,4990,5210,5910 0,5
4804 4199,4210,90,4910,5110,90 15
4805 5290,5990 15
4805 1100,1200 0,5
4805 1910,90 10
4805 2400,2500 5
4805 3010,3090,4000 10
4805 5000,9110, 15
4805 9191,9199,9291 10
4805 9210,99,9310,91,99 15
4806-4807-4808-4809-4810 15
480810 0000 5
4811 -4812-4813-4814 15
481500 0000 m2 15
4816-4823 15
4901 -4902 3
4903,4904,4905,4906 0,5
4907 001010,1090,9000 5
4907 003000 0,5
4908-4909-4910-4911 15
5001 00 0000 0
502 0000 0,5
5003 15
5004-5005 5
5006-507 m2 15
5101 15
5102 1100,1910,30,40,90 0,5
5102 2000 15
5103 1010,90 3
5103 2010,91,99 0,5
5104 0000,5105 1000,2100,2900 3
5105 3100 15
5105 3910,90 0,5
5105 4000 15
5106 1010,90 15
5106 2010,91,99 0,5
5107 1010,90 15
5107 2010,30,51,59,91,99 0,5
5108 1010,90,2010,90 0,5
5109-5110-5111-5112- 15
5201 0010,90 5
5202-5203 15
5204 1000,1900 0,5
5204 2000 15
5205-5206 0,5
5207-5208-5209-52105211-5212 m2 15
5301 10
5302-5304-5304-5305 15
5306 1010,30,50 5
62
53061090-5307-5308 15
5309-5310-5311 m2 15
5401 1011,19,2010 0,5
5401 1090,2090 15
5402 1010,90,2000,3100,3200,3300 15
5402 3910-6990 15
5403-5404 1
5405 0000 10
5406-5407-5408 15
5501-5502-5503-54045505 0,5
5506-5507-5508-5509-5510 5
5512-55132900 m2 5
55133100-5514-5515-5516 m2 10
56 15
5607410000 1 Kg.0,20 $
5701 m2 1 m2 5 $
5702 m2 1 m2 9 $
5702 520000,920000 m2 1 m2 15 $
58 m2 15
5901-5902-5903 m2 5
5904 m2 1 m2 0,4 $
5905 m2 15
5906 - 15
5907 m2 15
5908-5909-5910-5911 - 15
60 15
61 Ad. 15
62 Ad. 15
63 Ad.m2 15
6401-6402-6403-6404-6405 çift 15
6406 - 3
6406993000 çift 3
65 Ad. 15
66 Ad 15
67 15
6801-6802-6803-68046805-6806-07 m2- 15
6808-68096809-6810-6811-6812 15
6812901000 0,5
6813 101000,901000 0,5
6813-6814-6815 15
63
6901 15
6902-6903 5
6904 100000 1000Ad 15
6904 900000 15
6905 ad 15
6907-6908
6909-6910-6911-6912-6913-6914 15
7001 0,5
7002 15
7003-7004-7005 m2 15
7006 15
7007 1110,90 15
7007 1910,20,80 m2 15
7007211000 0,5
7007 2191,99 15
7007 2900-7808 m2 15
70091000 ad 15
7009 91,92 15
7010 1000,2000 ad 15
7010 9010,21,30 ad 3
7010 9041-7010 9099 ad 15
7011 1000,2000 0,5
7012-7013 ad 15
7014-7015-7016-7017-7018-7019-7020 15
7101 gr. 15
7102-7103 krad 15
7104-7105-7106-7107-7108-7109-7110 gr. 15
7111-7112-7113-7114-7115-7116-7117-7118 15
7201-7202 0,5
7203-7204-7205-7206-72071111 5
720711 1400,1600 15
7207 1190-7208- 5
7206 1500,1610,1710,1810,2610,2710 0,5
7209 1500,1690,1790,1891,1899 5
7209 2500,2690,2790,2890,9010,9090 5
7210-7211-7212-7213 5
7214 10-91 5
7214 9931,,39,50,61,69,80,80 10
7215-7216-7217-7218-7219-7220 5
7216311100 15
7216501000 15
7216509900 15
7219341000 10
7221-7222-7223-7224-7225-7226 5
7227-7228-7229 5
" 10
7302 0,5
7303-7304 1090 kadar 10
7304 2100,29 5
7404 3110 0,5
64
73043191,39 5
73043199 10
73043920 0,5
7304 3930,51,59,91,93,99 10
7304 4110 0,5
7304 4190,4910,4991,4999 10
7304 5111,19,91,99,5910 10
7304 5130 0,5
7304 5931,39,91,93,99 10
7304 5950,9010 0,5
7304 9090,7305 11,12,19,2010,2090 10
7305 31,39,90 10
7306 1011 15
7306 1019,1090,2000 10
7306 3010 0,5
7306 3021-90,4010,91,99 10
7306 5010 0,5
7306 5091,99 10
73066010 0,5
7306 6031-,39,90,9000 10
7307-7308-73097310-7311-7312 10
7312101000,7312 901000 0,5
7310-7314-7315 10
7316-7317-7318-7319-73207321 15
7322-7323-7324-7325-7326- 15
7318-7319-7320-7321-7322-7323 15
7322901000 0,5
7322 9090-7323 9999 15
7324101000 3
7324 1090,2100,2900 ad 15
7324 901000 0,5
7324 909000 15
7325105000 ad 10
7325 1092-7326 199000 10
732620 1000 3
7326 2030,50,90 15
7326 9010-30,40 15
7326 9050,60,70,80,91,93,95,97 10
7401-02-03-7404-7405-7406-7407 0,5
7408-7409 5
7410-7411-7412 15
7413001000 3
7413 0091-74199900 15
75 0,5
7601-7608 3
7608101001 0,5
7609 0000 5
7610-11-12-13-14-15-16 15
78 0,5
79 0,5
65
80 0,5
81 0,5
82 15
8301 15
8302 1010,20104210,4910,6010 0,5
8302 1090,2090,4100,4290,4990, 15
8302 6090-8303-8304-8305-8306 15
8307 1010,9010 0,5
8307 1090,9090 15
8308-83098310-8311 15
8401 10,20 0,5
8401 30,40 ad 0,5
8402 0,5
8403 1010,8403 1090 ad 0,5
8403 9010,9090 0,5
8404 1000,2000,9000,8405 10,90 0,5
8406-8407 2980 ad 0,5
8407 3100,3210,3290,3310,3390 ad 15
8407 3410,30,91,99,9010,50 ad 5
8407 9080,90 ad 0,5
8408 1011,22,26,31,41,51,61,71,81,91 ad 0
8408 1019,24,28,39,49,59,69,79,89 ad 0,5
8408 1099-203700 ad 0,5
8408 2051-205790 ad 15
8408 2099-909900 ad 0,5
8409 1010-9900 0,5
8410 1100,12,13 ad 0,5
8410 9010,9090 0,5
8411 1110-829900 ad 0,5
8111 9110,90,9910 0,5
8411 999010-809900 ad 0,5
8412 9010,30,50,90 0,5
8413 1100 ad 15
8413 191000,3010,5010,6010,7010 ad 3
8413 199000 ad 15
8413 2010 ad 5
8413 209000 ad 15
8413 3091-709900 ad 5
8413 811000,911000 ad 0,5
8413 8190,820010,90 ad 5
8414 1020-209900 ad 5
8414 301000 ad 0,5
8414 3030,91,994010,90,5110,5910 ad 3
8414 5190,5930,50,90,6000 ad 15
8414 8010,21,29 ad 3
8414 8031-90 ad 15
8414 901000 0,5
8414 909000 15
8415 1010,90,2000 ad 15
8415 8110,8119010 ad 0,5
66
8415 819090 ad 3
8415 8210,8310,9010,9090 ad 0,5
8415 909009 15
8416 1010,90,2010 ad 15
8416 2090,3000,9000 15
8417 1000,2010,90,8010,2080,9000 ad 0,5
8418 1010-509900 ad 15
8418 6110 ad 3
8418 619010,90 ad 15
8418 6991,99,9100,9910,999009 15
8418 999001 5
8419 1100,2000, ad 0,5
8419 1900,3200,3910,6000 ad 5
8419 3100,5010,8110 ad 3
8419 509000 ad 10
8419 8191,99 ad 15
8419 891000-902500 ad 0,5
8419 899890 ad 5
8419 9050,80 5
8420 1010,30,50,90 ad 3
8420 9110,80,9900 3
8421 1100,1200,1910,91,94,99 ad 3
842110,90,2200 ad 15
8421 2310,2910,3110,3910 ad 0,5
8421 2390,2990,3190 ad 10
8421 3930,51,71,98 ad 5
8421 9110,30,90,9900 5
8422 1100,1900 ad 15
8422 2000,3000,4000 ad 5
8422 9010,90 15
8423 1010,90 ad 15
8423 3000-8423 9000 ad 10
8424 1010-3090 ad 5
8424 8110-9090 ad 0,5
8425 1110 ad 3
8425 1190-4990 ad 5
8426 1100-9990 ad 0,5
8427 1010-9000 ad 5
8428 281099 ad 3
8428-8429-8430-8431-8432-8433-8434 ad 0,5
8435-8436-8437 ad 0,5
8438 8010,91,99 ad 15
84381010-8439 3000 ad 0,5
8439 9110,90,9910,90 0,5
8440 1010-8441-8442-8443-8444 ad 0,5
8445-8446-8447-8448-8449 ad 0,5
8450-8451 308000 ad 15
8451 400000-900000 ad 3
8452 1011,19,90 ad 15
8452 2100,2900 ad 0,5
8452 3010,90 1000ad 5
8452 4000,9000 5
8453 1000,2000,8000 ad 5
8453 9000 5
8454-55-56-57-58-59-60-61-62-63-64 ad 0,5
67
8465-66-67-68 ad 0,5
8469-8470 ad 15
8471 ad 3
8472 ad 15
8473 1010-8473 2190 ad 10
8473 2910,90 0,5
8473 30108473 5090 10
8474,75,76,77,78,79 ad 0,5
8480 0,5
8481 1005-8019 10
8481 8031-8069 5
8481 8071,807310,20 10
8481 807390,807900,808190 15
8481 80 8110,20,8500,8700,9900 10
8481 90 0000 10
8482 10 10,90 ad 3
8482 2000,4000,5000 ad 0,5
8482 4000,8000 ad 3
8482 9110,90,9900 3
8483-8484-8485 ad 0,5
8501 1010,91,93,99 ad 15
8501 2010,90,3110,90,3210,91 ad 0,5
8501 3299,3450,91,99,4091,99 ad 10
8501 3410,4010,5110,5310,50 ad 0,5
8501 5190,91,93,99 ad 10
8501 5392,94,99,6110,6210,6310 ad 0,5
8501 6191,99,6290,6390,6400 ad 10
8502 1110,1210,90,1310,91,93,98 ad 0,5
8502 1191,99 ad 10
8502 2010,3110,3910,,91,99,4010,90 ad 0,5
8502 2091,92,94,98,3190 ad 10
8503 0010,91,99 3
8504 1010,3210,3310,90,3400,4010 ad 0,5
8504 1091-3190,3230,3290,4020,4050 ad 5
8504 4093-5030,5080 ad 5
8504 9005,909900 5
8505 1100-909000 0,5
8506 ad 5
8507 1010,2010 ad 3
8507 1031,39,81,89,2031,39,81,89 ad 15
8507 3010,4010,8010,9010 ad 3
8507 3091,93,98,4090,8091,99 ad 15
8507 9091,93,80 15
8509-8510 ad 15
8511 1010,2010,3010,4010,5010,8010 ad 0,5
8511 1090,2090,3090,4090,5090,8090 ad 15
8512 -8513 ad 15
8514 ad 0,5
8515-8516-8517 ad 15
85173000,5010,9011,82 ad 5
8517 9088 ad 0,5
8518-8519-8520-8521-8522-8523-8524 ad 15
85244000,91 ad 0,5
8525 1010,50,80,2010 ad 0,5
68
8525 2091-409900 ad 15
8526 1010,9111,9210 ad 0,5
8526 1090 ad 15
8526 9119,90,9290, ad 5
8527-8528 ad 15
8529 15
8529 9059,81,88 10
8530 1000 ad 0,5
8530 8000,9000 ad 10
8531 1010,2010,8010 ad 0,5
8531 1020,30,80,2030,50,80,8030,80, ad 10
8531 9020,9080 ad 10
8532 10,21,22,24,25,29,30,90 3
8533 10,21,29,31,39,4010,90,9000 3
8534 15
8535 1000 3
8535 21,29,3010,3090,4000 5
8536 15
8537 1010,2091,2099 10
8537 1091,99 5
8538 5
8539 1010,9010 0,5
8539 1090-909000 15
8540 ad 10
8541 ad 5
8542 1000,2101,2105,2111,,13,15 ad 10
8542 2117-2169 ad 5
8542 2171,73,81 ad 10
8542 218310,20,90,218500 ad 5
8542 2191-900000 10
8543 1100-910000 ad 5
8543 8910 ad 0,5
8543 8915-8995 ad 5
8543 901000 0,5
8543 902000-908000 5
8544 1110,1910,3010 5
8544 1190,1990-519000 15
8544 5910,20,806010,6090 10
8544 700000 5
8545 110010,20,90,191000 0,5
8545 1990,2000,9010,9090, 5
8546 1000,2010,91 5
8546 2099,9010,9090 10
8547 1010,1090,9000 10
8547 200000 5
8548 1010-909000 5
86 0,5
8701 ad 0,5
8702 101110,1910,9110,9910,901110 ad 3
8702 10 1120,1190,9120,9190 ad 1sm3 0,5$
8702 10 1920,1990,9920,9990 ad 1sm3 1 $
8702 901120,1190 1sm3 0,5$
8702 901910,3110,3910,9010 ad 3
69
8702 901920,1990,3920,3990 ad 1sm3 1 $
8702 903120,3190,9020,9090 ad 1sm3 0,5$
8703 101100,1800 1sm3 0,4$
8703 211010 ad 3
8703 211091 ad 0
8703 211099,221090,1999, ad 1sm3 0,4$
8703 219090,229090 ad 1sm3 0,7$
8703 231100,1910,1919,1920 ad 1sm3 0,4$
8703 231921 ad 0
8703 231929,241090,1099, ad 1sm3 0,4$
8703 239010,9020,249090 ad 1sm3 0,7$
8703 311090,1099,9090 ad 1sm3 0,4$
8703 311091 ad 0
8703 321100,1990,1999,331100,1990 ad 1sm3 0,4$
8703 321910,331910,901010 ad 3
8703 329010,339010,909010 ad 10
8703 329090,339090,901090,9090 ad 1sm3 0,7$
8704 101010,1090,9000,211000,3100 ad 5
8704 2139,99,2299 ad 1sm3 0,5$
8704 2191,2210,2291,2310,2391 ad 5
8704 2399,3139,3199,3299 ad 1sm3 0,5$
8704 3110,3130,3191,3210,9000 ad 5
8705 ad 0,5
8706 001110,1190,9900 ad 5
8706 001900,9100,101000,9000 ad 15
8707 9010,87081010,9000 ad 5
8707 9090 ad 15
8708 2110,2190 ad 5
8708 2910,90,3110,91,99,3910 5
87083990-999800 5
8709 1110-9000 ad 0,5
8710 0000 ad 0
8711 1000-8711-8712 ad 15
8713 1000,9000 ad 0
8714 1100 ad 5
8714 1900 5
8714 2000 0
8714 9110,300,9210,9310,9410,9500 ad 15
8714 9390,9430,90, 15
8714 9610 çift 15
8714 9630,9000 15
8714 9910,30 ad 15
8714 9950,90 15
8715 0010 ad 15
8715 0090 15
8716 1010-,1099 ad 15
8716 3100,3910 ad 0,5
8716 3930-8000 ad 5
8716 9010-9090 5
8801 1010-8802 6090 ad 0,5
8803 1010-8805 2990 0,5
8901 1010-8902 0090 ad 0,5
8903 1010-9199 ad 10
70
8903 9210-8905 9090 ad 0,5
8906 1000-9099 ad 0
8907 1000-8908 0000 ad 0,5
9001 1010-,90,2000,9010,90 0,5
9001 3000-5080 ad 0,5
9002 1100,1900,2000 ad 15
902 9010,90 15
9003 1100,1990 ad 5
9003 9000 5
9004 1010-9090 ad 5
9005 1000,8000 ad 15
9005 9000 15
9006 1010-2000 ad 15
9006 3000 ad 5
9006 4000-6900 ad 15
9006 9110-9900 15
9007 1100,1900,2000 ad 15
9007 9100,9200 15
9008 1000,20003000,4000 ad 15
9008 9000 15
9009 1100,1200,2100,2200,3000 ad 5
9009 9100,9200,9300,9900 5
9010 100-6000 ad 5
9010 9010,9090 5
9011 1010-9000 ad 0,5
9011 9010,9090 0,5
9012 1010 ad 0,5
9012 1090,9010,9090 0,5
9013 1000 ad 0
9013 2000,8020,30,90 ad 3
9013 9010,9090 3
9014 1010 ad 0,5
9014 1090,,2013,2018,2090,8000 ad 3
9014 9010,9090 3
9015 1010-809900 ad 3
9015 900000 3
901600900 - 10
9016 0010,90 ad 10
9017 2005-8090 ad 15
9017 9010,9090 15
9018 1100-5090,9041-9085 ad 0,5
9018 9010,20 5
9019 1010 15
9019 1090 5
9019 2000,9020 0010 0,5
9020 0090 3
9021 1010,90 0
9021 2110,90 100ad 0
9021 2900,3100,3910,9010,9090 0
9021 4000,5000 ad 0
9022 1200--9023-9024-9025-9026-9027 ad 0,5
9028 ad 0,5
9029 1010 ad 0,5
9029 1090,2010,2090,9010 ad 10
71
9029 2031,39 ad 15
9029 90909030,9031,9032-9033 ad 0,5
9101-02,03,04,05,06,07,08,09,10,1112 ad 15
9113-9114 - 15
9201 1010-9207 ad 15
9209 -- 3
9301 1100-9302 ad 0
9303 1000-9304 0000 ad 5
9305,9306 0
9307 0
9401 1010-8000 ad 15
9401 9010 0,5
9401 9030-9402-9403 209900 15
9403 3011-6090 ad 15
9403 7010-9404 15
9405 1010 0,5
9405 102100-9405 500000 15
9405 601000 5
9405 609100-94060090000 15
95010010,9 - 15
9502 1010,1090 ad 15
9502 910000-9503 309000 15
9503 4100,4910,30,90,6010,90,7000,8010 ad 15
9503 500000 15
9503 809000-909900 ad 15
9504 1000,2010,2090 15
9504 3010-909000 ad 15
9505 1010,90,9000 15
9506 111000 çift 15
9506 1121 ad 15
9506 1129,80 çift 15
9506 1200,1900 15
9506 2100,2900,3100,3200 ad 15
9506 3910,90,4010,90 15
9506 5100-6990 ad 15
9506 7010,30 çift 15
9506 7090,9110,9190 15
9506 9910,9990 ad 15
9507 1000 ad 16
9507 2010,90 15
9507 3000,9000 ad 15
9508 1000,9000 15
9601 1000,9010,9090,9602 0000 15
9603 1000-90605 0000 ad 15
9606 1000,2100,2200,2900,3000 15
9607 1100,1900 m 15
9607 2010,2090 15
9608 10109608 9100 ad 15
9608 9910-9611 0000 15
72
9612 10100-9614 8000 ad 15
9614 9000-9618 000000 15
9701 1000,9702 0000,9703 0000 ad 0,5
9701 90009704 0000,9705 0000-9706 0,5
* Kaynak: A.C. Gümrük Tarifi 2004
YARARLANILAN KAYNAKLAR
1. A.C. Devlet İstatistik Komitesi
2. A.C. Merkez Bankası
3. A.C. Maliye Bakanlığı
4. IFM ve Dünya Bankası Temsilcilikleri
5. A.C. İktisadi İnkişaf Bakanlığı
6. A.C. Devlet Gümrük Komitesi
7. A.C. Devlet Petrol Şirketi (SOCAR)
8. A.C. Azeravtonakliyat Devlet Şirketi
9. A.C. Tarım Bakanlığı
10. A.C. Gümrük Tarifi
11. Azer-Türk Bank
12. TPAO Bakü Temsilciliği
13. Güney Anadolu Sigorta Bakü
73
Related docs
Other docs by 8yn4uU4
????? ?????? ????? ??????? 59 ????? ?????? ???? ???????? ????? ??? ???? ???? persicum Boiss Bunium
Views: 869 | Downloads: 0
