Prezentacja programu PowerPoint

Document Sample
Prezentacja programu PowerPoint Powered By Docstoc
					                          Relacje
                 lekarz – pacjent
           pielęgniarka – pacjent
      Charakterystyka zawodów
                     medycznych
Modele opieki
szpitalnej
Funkcjonalność
i dysfunkcyjność medycyny
                                1
Pojęcie stosunku społecznego


    Piotr Sztompka:
•   To normatywnie określony (wyznaczony
    przez określone wzory, regulacje, innymi
    słowy - kulturę) schemat oczekiwanych
    interakcji między partnerami zajmującymi
    pewne pozycje społeczne i pełniącymi
    związane z nimi role.



                                               2
Pojęcie stosunku społecznego
    W każdym stosunku występuje:
•   określona podstawa zależności, która
    może mieć charakter przyczynowy,
    strukturalny, funkcjonalny, np.:
-   stosunek pokrewieństwa wynika z pochodzenia
    biologicznego lub społecznego,
-   stosunek służbowy wynika ze stanowiska w
    strukturze hierarchicznej,
-   stosunki sąsiedzkie – z bliskości zamieszkania;
-   stosunek lekarz - pacjent, pielęgniarka -
    pacjent wynika z...?
                                                 3
Pojęcie stosunku społecznego

   W każdym stosunku występują też,
   wynikające z podstawy zależności...
 • układ wzajemnych uprawnień i
   obowiązków (czy też oczekiwań) oraz...
 • system wzajemnych czynności (ról)
   regulowanych (oczekiwanych) przez
   partnerów...



                                            4
Rola a pozycja społeczna

 l Pozycja społeczna (Ralph Linton) – wiązka
   uprawnień i obowiązków (oczekiwań) / trzeba
   ją odróżnić od prestiżowej pozycji społecznej
 l Rola społeczna – rodzaj, zakres i wzory
   czynności, jakie jednostka wykonuje czy
   powinna wykonywać w imieniu i na rzecz
   grupy, wynikające z zajmowanej przez nią
   pozycji społecznej
 l Źródła ról: charakter grupy, jej funkcje
                                              5
Typy stosunków społecznych
• Przypisane i osiągane (podobnie jest z
  pozycjami)
• Instrumentalne i autoteliczne
• Formalne i nieformalne
• Rozproszone i zogniskowane
• Ciągłe i terminowe
• Egalitarne i nieegalitarne (helping proffesions)
• Heterogamiczne      (odmienność partnerów)   i...
  homogamiczne (podobieństwo partnerów)
• Intymne (gorące) i oficjalne (zimne)
• Pierwotne i wtórne (wspólnotowe i stowarzyszeniowe)
                                                        6
Rola społeczna lekarza, jej wymiary i
determinanty

   Rola lekarza ma:
1. wymiar formalny (rola wyznaczona jest
   przez związane z pozycją prawa i obowiązki,
   wzory kulturowe)
2. wymiar faktyczny (treść pracy
   zawodowej): wiedza medyczna,
   umiejętności, psychospołeczne aspekty opieki
   medycznej, także coś, co się zwie „sztuką
   lekarską” (nieuchwytne składniki zachowań)


                                              7
Rola społeczna lekarza, jej wymiary i
determinanty

 Roli lekarza (jak każdej innej)
 odpowiadają:
 Społeczne oczekiwania (rozpoznawanie
 objawów, stawianie trafnej diagnozy,
 skuteczne leczenie, profilaktyka, a także...
 zachowania społeczno-emocjonalne)




                                                8
 Konflikt ról i konflikt w roli

• Konflikt ról społecznych (tu: roli zawodowej
  lekarza z innymi rolami) wynika z jednoczesnej
  przynależności jednostki do wielu grup, a więc
  odgrywania wielu ról społecznych.

• Konflikt w roli lekarza występuje wówczas, gdy
  wobec wykonawcy tej roli kierowane są
  sprzeczne oczekiwania


                                                 9
Stosunek lekarz – pacjent jako
istota praktyki lekarskiej

          Wpływ stosunku
  pomiędzy lekarzem a pacjentem
   na rezultaty stosowanej terapii
         a „efekt placebo”.
           Co to takiego?


                                     10
Stosunek lekarz – pacjent jako istota
praktyki lekarskiej

   Placebo – środek pozbawiony działania
   leczniczego, o postaci identycznej z lekiem.
   Stosowany w tzw. ślepej próbie przy
   badaniu i ocenianiu działania klinicznego
   nowego leku.
   Innymi słowy – skuteczność leków bierze
   się (podobno w 1/3) z wiary pacjentów w
   efektywność zastosowanej wobec nich
   terapii.

                                              11
Stosunek lekarz – pacjent jako istota
praktyki lekarskiej

   Rola lekarza jest tu nie do przecenienia.
   Dlatego mówi się o dwu płaszczyznach w
   relacji lekarz - pacjent:
 - biologicznej (model biologiczny; zadania
   instrumentalne)
 - psychospołecznej (model psychospołeczny;
   zachowania afektywne, ekspresywne)



                                          12
Teorie stosunku lekarz – pacjent:
Funkcjonalna teoria Talcotta Parsonsa, The social system (za M. Sokołowską)

                  Pacjent/rola chorego
•    Obowiązki i przywileje:
1.   Musi pragnąć jak najszybszego powrotu do
     zdrowia
2.   Powinien postarać się o fachową pomoc i
     współpracować z lekarzem
3.   Powinien (wolno mu) zawiesić typowe
     obowiązki
4.   System „wyraża zgodę” na to, by pacjent
     przyjął rolę chorego (choroba to nie jego wina)

                                                                     13
    Teorie stosunku lekarz – pacjent:
    Funkcjonalna teoria Talcotta Parsonsa, The social system (za M. Sokołowską)

                 Lekarz/rola profesjonalisty
•     Oczekuje się, że:
1.    lekarz podejdzie do problemu profesjonalnie i
      zgodnie z zasadami praktyki zawodowej
2.    będzie działać raczej dla dobra pacjenta niż
      osobistych korzyści
3.    będzie obiektywny i emocjonalnie neutralny
-     będzie unikał sytuacji charakteryzujących się emocjonalnym
      zaangażowaniem
-     nie będzie uruchamiał własnego systemu wartości
-     będzie kierował się zasadą uniwersalności (nieuwzględnianie
      pozycji społecznej pacjenta)
                                                                             14
Teorie stosunku lekarz – pacjent:
Funkcjonalna teoria Talcotta Parsonsa, The social system (za M. Sokołowską)



  • Prawa:
  1. badanie i wgląd w intymne sfery życia
     pacjenta/ prawo dostępu do ciała i prawo do
     uzyskania poufnej informacji
  2. autonomia w praktyce zawodowej (z jednej
     strony atut, z drugiej wielka odpowiedzialność –
     zob. przypadek uratowanej 19-latki)
  3. pozycja autorytatywna w stosunku do pacjenta
  4. legitymizowanie roli chorego, zwalniające z
     pełnienia innych ról społecznych
                                                                         15
Autorytet lekarza
   Definicja autorytetu (łac. auctoritas – powaga,
   znaczenie)
1. (sens przedmiotowy) Społeczne uznanie, prestiż
   osób lub grup bądź instytucji społecznych
   wynikające z cenionych w społeczeństwie wartości;
   innymi słowy – prestiż wynikający z szacunku
   okazywanego zawodowi, funkcji (zob. prezydent)
2. (sens podmiotowy) Osoba lub instytucja ciesząca
   się uznaniem, zaufaniem w związku z
   profesjonalizmem, prawdomównością,
   bezstronności w ocenie danego zjawiska lub
   wydarzenia
                                                 16
Autorytet lekarza

   Wypływa z bardzo dużej odpowiedzialności,
   stanowiącej dopełnienie swobody działania

• Wyraża się przez:
1. wydawanie poleceń pacjentowi
2. prawo zadawania pacjentowi pytań i prawo
   żądania odpowiedzi
3. wykazywanie się kompetencjami zawodowymi
   (wie więcej niż pacjent)


                                               17
Asymetryczność relacji lekarz - pacjent


    Jest ona konsekwencją:
 1. Zróżnicowania wiedzy, jaką dysponują obie
    strony stosunku lekarz – pacjent

 2. Zależności pacjenta w zakresie stanu jego
    zdrowia od decyzji lekarza

 3. Konieczności „odsłonięcia się” pacjenta przed
    lekarzem


                                                18
          Teorie stosunku lekarz – pacjent:
                Thomas Szasz i Marc Hollender (za Antoniną Ostrowską)



• Model/typ stosunku: aktywność – bierność
• Rola lekarza: robi coś dla pacjenta
• Rola pacjenta: przyjmuje (niezdolny do
  zareagowania)
• Zastosowanie/przykład kliniczny: narkoza,
  śpiączka, ostry uraz, zamroczenie itp.
• Prototyp stosunku: rodzic – niemowlę

                                                                   19
    Teorie stosunku lekarz – pacjent:
    Thomas Szasz i Marc Hollender (za Antoniną Ostrowską)



• Model/typ stosunku:
     kierowanie - współpraca
•    Rola lekarza: mówi pacjentowi, co robić
•    Rola pacjenta: posłusznie współpracuje
•    Zastosowanie/przykład kliniczny: zakażenia,
     choroby ostre itp.
•    Prototyp stosunku: rodzic - dziecko,
     nastolatek
                                                            20
 Teorie stosunku lekarz – pacjent:
 Thomas Szasz i Marc Hollender (za Antoniną Ostrowską)



• Model/typ stosunku: współuczestnictwo
• Rola lekarza: pomaga pacjentowi, aby
  pomógł sobie sam
• Rola pacjenta: uczestnik w partnerstwie
• Zastosowanie/przykład kliniczny: większość
  chorób przewlekłych, psychoanaliza
• Prototyp stosunku: dorosły - dorosły

                                                         21
   Teorie stosunku lekarz – pacjent:
   Thomas Szasz i Marc Hollender (za Antoniną Ostrowską)


Model           Rola lekarza     Rola pacjenta Zastosowanie Prototyp

Aktywność –     Robi coś dla     Przyjmuje        narkoza,        Rodzic –
bierność        pacjenta         (niezdolny do    śpiączka,       niemowlę
                                 zareagowania)    ostry uraz itp.


Kierowanie –    Mówi                              Zakażenia,    Rodzic –
współpraca      pacjentowi,      Posłusznie       choroby ostre dziecko,
                co robić         współpracuje     itp.          nastolatek



Współ-          Pomaga           Uczestnik w      Większość     Dorosły –
uczestnictwo    pacjentowi,      partnerstwie     chorób        dorosły
                aby pomógł                        przewlekłych,
                sobie sam                         psychoanaliza

                                                                        22
Teorie stosunku lekarz – pacjent:
Thomas Szasz i Marc Hollender (za Antoniną Ostrowską)



  Zarówno model Parsonsa, jak i Szasza oraz
  Hollendera, to modele normatywne (stwierdzające,
  jak powinno być, lecz nie zawsze realistyczne)
  Można by przyjąć jeszcze inne typy stosunku
  lekarz - pacjent:
- bierność - bierność (wypisanie recepty, zwolnienia
  - bez kontaktu terapeutycznego)
- bierność - aktywność (bezskuteczne domaganie się
  dodatkowych badań)
                                                        23
Teorie stosunku lekarz – pacjent
Konfliktowa teoria Eliota Freidsona (wg M. Sokołowskiej)


•  Eliot Freidson, krytykując model Parsonsa,
   zwrócił uwagę na:
1. „Zderzenie perspektyw” profesjonalisty i
   laika, który wymaga i krytycznie (czasem
   mimo ignorancji) ocenia decyzje lekarza lub
   daje posłuch takim ocenom (zjawisko tym
   częstsze, im więcej jest źródeł informacji).
2. Wpływ struktury społecznej (zmiennych
   społeczno-demograficznych, środowiskowych,
   sytuacyjnych) na zachowania lekarzy i
   pacjentów.

                                                           24
Teorie stosunku lekarz – pacjent
Konfliktowa teoria Eliota Freidsona (wg M. Sokołowskiej)


• Konfliktowi na linii lekarz - pacjent sprzyjają:
1. Struktura i organizacja opieki zdrowotnej:
- praktyka „zależna od klienta” (lekarz zależy od
   nacisku i oczekiwań pacjentów)
- praktyka „zależna od profesjonalistów” lub „od
   interesów profesji” (lekarz pracujący w zespole
   raczej zaryzykuje niezadowolenie pacjenta niż
   narazi się kolegom – zob. przypadek pacjenta z
   odleżynami; jako specjalista może bardziej liczyć
   na skierowania od kolegów niż na przychylność
   pacjentów)
                                                           25
Teorie stosunku lekarz – pacjent
Konfliktowa teoria Eliota Freidsona (wg M. Sokołowskiej)




2. Zetknięcie się/zderzenie dwóch kultur: lekarza
   (to członek innego środowiska) i pacjenta
   (członek innych zbiorowości)
3. „System oddziaływania laików” (informacje
   sprzeczne z poglądami lekarza, z obowiązującymi
   wzorami roli chorego)




                                                           26
Teorie stosunku lekarz – pacjent
Konfliktowa teoria Eliota Freidsona (wg M. Sokołowskiej)




4. Zderzenie dwóch perspektyw: jednostkowej
   (pacjenta) i zbiorowej (także innych pacjentów
   oczekujących na wizytę) i lekarza, który chce
   ich przyjąć
5. Inne postrzeganie roli lekarza (przez pacjenta
   i lekarza)



                                                           27
Model transakcyjny

   Przedstawicielem Samuel Bloom
 - relacja między pacjentem a lekarzem nie jest
   postrzegana jako interakcja między dwoma
   osobami, lecz jest poszerzona o sfery grup
   odniesienia obu partnerów, modyfikujących
   ewentualne zachowania, transakcje...
 - celem transakcji/negocjacji jest osiągnięcie
   porozumienia co do definicji problemu, a
   następnie ustalenie odpowiedniego procesu
   terapeutycznego
                                                  28
Teorie stosunku lekarz – pacjent                (wg B. Tobiasz-Adamczyk)
Teoria wymiany (G. Homansa) i teoria interakcyjna (H. Blumera)



 •    Zgodnie z teorią wymiany, zachowania
      jednostki są nagradzane lub karane
      zachowaniami innych jednostek.
 •    W teorii interakcyjnej zaś występują dwa
      rodzaje interakcji, czyli (za P. Sztompką)
      zmiennych sekwencji wzajemnie
      zorientowanych działań partnerów, którzy
      modyfikują swoje działania w zależności od
      tego, co robi (lub mówi) ten drugi.

                                                                           29
Teorie stosunku lekarz – pacjent
(wg B. Tobiasz-Adamczyk) Teoria interakcyjna (H. Blumera)



1. Interakcja symboliczna (komunikacyjna,
   interpretatywna, negocjacyjna; symbole werbalne i
   niewerbalne); jednostka, wchodząc w określoną
   rolę, zaczyna analizować i definiować sytuację, w
   jakiej się znalazła, i może dostosować swoje reakcje
   do tej sytuacji i reakcji innych (zob. zalecenia
   lekarza a ich wykonywanie; rola pisemnej instrukcji
   lekarskiej)
2. Interakcja niesymboliczna (strony stosunku
   odpowiadają na swoje działania bezpośrednio)
                                                            30
Wzajemne oddziaływania ludzi a ich zachowania wg Roberta Balesa

                      Okazywanie solidarności
    Pozytywne relacje Działania zmierzające do obniżenia
                      napięcia
                      Okazywanie zgody (zgodność)
                     Dawanie sugestii
       Rozwiązywanie Dawanie propozycji
           problemu Podawanie informacji
                Pytania Pytania o informację
                        Pytania o opinię
                        Pytania o sugestię
    Negatywne relacje Okazywanie braku zgody
                      Okazywanie napięcia
                      Okazywanie antagonizmu                  31
 Stosunek lekarz – pacjent
 Zachowania instrumentalne i społeczno-emocjonalne (afektywne)


1. Teoria interakcjonistyczna: pacjenci rozpoznają i
   reagują głównie na zachowania socjoemocjonalne
   swoich lekarzy
• współpraca pacjenta z lekarzem jest konsekwencją
   pozytywnego odbioru jego społ.-emocjon. zachowań.
2. Teoria wymiany (wzajemności): pacjenci
   rozpoznają i reagują zarówno na zachowania
   socjoemocjonalne, jak i instrumentalne lekarzy
• pacjenci odwzajemniają lekarzom ich zachowania
   socjoemocjonalne.
                                                                 32
Stosunek lekarz – pacjent
Zachowania instrumentalne i społeczno-emocjonalne (afektywne)



•    Pacjenci z wyższym wykształceniem lepiej
     rozumieją zachowania instrumentalne i łatwiej
     dostosowują się do oczekiwań lekarzy.

•    Idealny lekarz jest postrzegany w kategoriach
     osobowości



                                                                33
Rola społeczna pielęgniarki (zawód)



• „To system zachowań w trakcie wykonywania
  zawodu, obejmujący zachowania wobec
  pacjentów, lekarzy, innych pielęgniarek, personelu
  medycznego oraz wobec instytucji ochrony
  zdrowia, w której pielęgniarka pracuje”
                                                  /B. Tobiasz-Adamczyk,
             Relacje lekarz – pacjent w perspektywie socjologii medycyny/




                                                                      34
Rola społeczna pielęgniarki (zawód)

  Rolę, przypomnijmy, należy odnieść do pozycji
  jej odtwórcy, a tę do... kręgu społecznego:
• Krąg społeczny to „zestaw typowych innych
  pozycji, z którymi dana pozycja jest powiązana,
  wyznaczający typowe kierunki interakcji i
  selekcjonujący typowych partnerów, z którymi
  nawiązuje kontakt każdy, kto daną pozycję
  zajmuje”
                    /P. Sztompka, Socjologia. Analiza społeczeństwa/



                                                                35
    Rola społeczno-zawodowa pielęgniarki
     Funkcje, jakie pełni pielęgniarka odgrywając
     swoją rolę (cele, do jakich winna dążyć/dąży):

•    Ratownicza (opieka i pielęgnacja)
•    Kompensacyjna (zaspokojenie innych potrzeb
     chorego)
•    Protekcyjna (minimalizowanie negatywnego
     wpływu czynników, które nie mogą być zmienione,
     usunięte)
•    Promocyjna (chodzi o promocję zachowań
     prozdrowotnych)
                                                      36
Rola społeczno-zawodowa pielęgniarki
  Generalnie więc w roli pełnionej przez
  pielęgniarkę można wyróżnić dwie:
• Instrumentalną (to, co związane jest z medyczną
  stroną terapii)
• Ekspresyjną (pocieszanie, dodawanie odwagi,
  zmniejszanie stresu, a więc dostrzeganie
  psychospołecznych potrzeb pacjenta i dążenie do
  ich zaspokajania; szczególne znaczenie ma więc
  umiejętność nawiązywania i podtrzymywania
  kontaktów z ludźmi – i to ludźmi w szczególnej
  sytuacji)
                                                37
Pielęgniarka w oczach pacjentów
   Oczekiwania pacjentów można ująć w trzech
   typach (idealnych) pielęgniarki:




   1. Dobry fachowiec/profesjonalistka (duża
   wiedza medyczna, sprawność, budzenie zaufania,
   umiejętność wyjaśnienia wątpliwości, poza tym
   jednak małomówność, nieokazywanie
   współczucia)

                                               38
Pielęgniarka w oczach pacjentów




  2. „Anioł dobroci” (może mniej sprawna, choć
  niekoniecznie, ale uśmiechnięta, cierpliwa,
  współczująca, umiejąca pocieszyć, dodać odwagi) –
  innymi słowy oddana pacjentowi




                                                39
Pielęgniarka w oczach pacjentów




  3. „Wzór ofiarności” (ofiarna, przy tym
  obowiązkowa, bezinteresowna, posłuszna
  zleceniom lekarza, gotowa zostać przy
  pacjencie nawet po godzinach) – innymi słowy
  wpasowana w strukturę

                                                 40
Cechy osobowości pielęgniarki
    Styczność z ludzkim nieszczęściem, cierpieniem,
    śmiercią wymaga od pielęgniarki określonych cech.
    Najbardziej pożądane wydają się (chodzi o
    osobowość, a nie sprawność zawodową):
•   Odpowiedzialność
•   Zdolność rozumienia innych
•   Opanowanie
•   Łagodność
•   Tolerancja
    Nie każdy nadaje się do pracy w tym zawodzie!
                                                   41
Kodeks deontologiczny pielęgniarki (1953 r.)

Wybrane powinności (alfabetycznie):
 Działać w celu zachowania życia, zmniejszenia cierpienia,
 poprawy zdrowia
 Respektować przekonania religijne pacjentów
 Respektować zwyczaje i obyczaje wspólnoty, w której
 pielęgniarka żyje i pracuje
 Utrzymywać wiedzę i umiejętności na najwyższym
 poziomie skuteczności
 Wykonywać polecenia lekarskie inteligentnie i lojalnie,
 można jednak odmówić udziału w działaniu sprzecznym z
 deontologią
 Zachować tajemnicę zawodową
                                                      42
    Modele opieki szpitalnej
•   Przełom XIX – XX w.: szpital był instytucją
    charytatywną, schroniskiem dla biednych,
    bezdomnych, chorych i umierających
•   Druga połowa XX w.: szpital stał się „głównym
    miejscem działań leczniczych, centralną instytucją w
    praktyce lekarskiej”, również „miejscem szkolenia i
    kształcenia lekarzy, pielęgniarek i innych
    pracowników służby zdrowia, a także warsztatem
    badań naukowych”
•   Współcześnie: szpital pełni jeszcze jedną funkcję –
    prowadzi działalność edukacyjno-wychowawczą
    (zapobieganie chorobom, promocja zdrowia)
•   /Za: M. Sokołowska, Socjologia medycyny; B. Tobiasz-Adamczyk, Relacje lekarz –
    pacjent…/
                                                                                     43
Modele opieki szpitalnej
1. Model opiekuńczy
                                                       „Szpital przemienienia
                                        Wojciech Pszoniak z Piotrem Szulkinem


a. Powszechny dawniej, dziś występuje w przypadku
   niektórych placówek szpitalnych (np.
   psychiatrycznych, choć obserwujemy trend
   odwrotny – zob. kolejny slajd, a także hospicjów)
b. Dotyczy chorób nieuleczalnych, w tym modelu
   chodzi o swoiste „pokrzepienie”, a nie leczenie czy
   rehabilitację; trwałość relacji personel medyczny –
   pacjent, stąd przymiotnik „opiekuńczy”...
c. Skrajne przypadki socjologia nazywa „instytucjami
   totalnymi” /Erving Goffman/                       44
Modele opieki szpitalnej


 1. Pytanie zasadnicze: czy człowiek izolowany
    może zostać przygotowany/przywrócony do
    życia na wolności?

 2. Badania dowodzą destruktywnego wpływu
    na psychikę człowieka izolowanego tego, że
    wiele jego potrzeb, jako jednostki, jest stale
    niezaspokajanych, co przeszkadza w
    wytworzeniu nawyków niezbędnych do życia
    w innych warunkach.

                                                     45
Modele opieki szpitalnej – instytucja totalna

  3. Cechy instytucji totalnych wg
      Ervinga Goffmana
  •   życie w grupie (wszystkie czynności
      codzienne odbywają się w grupie złożonej z
      tych samych osób)
  •   „dwuczłonowe zarządzanie” (wyraźny
      podział na tych, którzy rządzą, i tych, którzy
      im podlegają, bez możliwości wpływania na
      warunki funkcjonowania; ta dychotomia i
      stosowane mechanizmy sprawiają, że strony
      postrzegają się negatywnie)
                                                       46
Funkcje kary pozbawienia wolności – instytucje totalne



    •   „perspektywa instytucjonalna” (ogólny
        reżim postępowania, także harmonogram
        dnia, są uważane za konieczne z punktu
        widzenia celów, do jakich instytucja ta
        została stworzona)
    •   sankcje negatywne, jako narzędzie
        wykonywania władzy, mają charakter
        uniwersalny i globalny (za przewinienie w
        jednej sferze można ponieść karę w innej)



                                                     47
Modele opieki szpitalnej – instytucja totalna
   W instytucjach totalnych jednolite
   postępowanie z podopiecznymi
   ułatwiają następujące mechanizmy:
1. Obnażanie (stripping)
   chodzi o obnażanie szerzej rozumiane,   „Skazani na
                                           Shawshank”
   o pozbawienie wszystkiego, co stanowiło
   o dotychczasowej tożsamości człowieka    Tim Robbins i
                                           Morgan Freeman
- ubiór
- imię/nazwisko (numer)
- prawo dopytywania o najintymniejsze sfery życia
- konieczność zwracania się z prośbą o pozwolenie
   wykonania elementarnej czynności
                                                     48
Modele opieki szpitalnej – instytucja totalna


   • Kontrola środków (generalnie kontrola
     informacji dotyczących pacjenta, ale i
     instytucji)
   • Ograniczenie ruchliwości (poruszanie się
     poza wyznaczoną strefą jest zabronione; życie
     toczy się na niewielkiej powierzchni)

   • UWAGA na konflikt pomiędzy celami:
     sprawnego zarządzania i humanitarnej
     opieki

                                                     49
Modele opieki szpitalnej

2. Model klasyczny
                                           Fot. Gazeta


•   Najbardziej rozpowszechniony; głównym
    celem jest diagnozowanie i leczenie chorób
    ostrych

•   Rutynowość postępowania łączy się z
    czynnościami charakterystycznymi dla
    pogotowia (dyżury ostre, funkcje izby przyjęć)

•   Epizodyczność stosunku personel – pacjent

                                                         50
    Modele opieki szpitalnej


•    Pacjent (generalnie) biernym obiektem opieki,
     podległym decyzjom personelu (nie tylko lekarzy)

•    Hierarchia służbowa pracowników

•    Wiele podobieństw z instytucją totalną, ale i różnic
-    indywidualizacja form leczenia wynikająca ze
     zróżnicowania przypadków chorobowych i
     zróżnicowania demograficznego pacjentów

                                                      51
    Modele opieki szpitalnej

3. Model rehabilitacyjny
• Zaprzeczenie modelu klasycznego; jeśli klasyczny
   odnosi się, generalnie, do przypadków ostrych i
   nagłych, to rehabilitacyjny do przypadków
   przewlekłych (chodzi nie tyle o przywrócenie do
   zdrowia w sensie biol., ile o przywrócenie pacjenta
   społeczeństwu, o jego powrót do społeczeństwa)

•   Bierne poddanie winno być zastąpione aktywną
    współpracą (w tym przypadku dużo więcej zależy od
    pacjenta niż od personelu medycznego)

                                                   52
Modele opieki szpitalnej

•   Po stronie personelu wymagana jest często
    koordynacja działań (zwłaszcza gdy łączy się
    rehabilitację medyczną, społeczną, zawodową)

•   W stosunkach personel – pacjent dystans ulega
    zmniejszeniu (wpływa na to zarówno treść tego
    stosunku, jak i czas - długotrwałość)




                                                   53
Modele opieki szpitalnej                  /za M. Sokołowską, Socjologia…/

     Wymiar                         Modele opieki nad pacjentem
                        opiekuńczy            Klasyczny         Rehabilitacyjny
1. Cel wyrażany     1. Pokrzepienie      1. Opieka            1. Przywrócenie
oficjalnie                                                    sprawności

2. Prognoza         2. Nieuleczalna      2. Odwracalna        2. Zmienna
przebiegu choroby

3. Leczenie         3. Sporadyczne       3. Centralne (jako   3. Uzupełniające
                                         dominanta)

4. Rola chorego     4. Trwała            4. Przejściowa       4. Przerywana

5. Motywacja        5. Posłuszeństwo     5. Posłuszeństwo     5. Osiągnięcie
pacjenta            wobec przepisów      wobec „rozkazów”     niezależności
                    instytucjonalnych    lekarzy

6. Model            6. Instytucja        6. Szpital ogólny    6. Ośrodek
instytucjonalny     totalna              (choroby ostre)      rehabilitacji
                                                                              54
Szpital jako instytucja społ. i organizacja formalna

•   Należy do najbardziej sformalizowanych struktur
-   odznacza się ścisłym podziałem obowiązków i zadań,
-   jest strukturą zhierarchizowaną (układem pozycji i
    ról nadrzędnych, podrzędnych, równorzędnych, określonym
    przez schematy organizacyjne, opartą na autorytetach)
-   jest systemem formalnej komunikacji
-   systemem regulacji prawnych i wewnętrznej kontroli.

•   Jako że jest organizacją sformalizowaną, „wzory
    postępowania [w niej] są jasno określone i
    zdefiniowane, (...) każdy zespół czynności jest
    funkcjonalnie odniesiony do celów organizacji”.
                                                       55
Szpital jako instytucja społ. i organizacja formalna

  •   Ma bezosobowy i racjonalny charakter:

  •   Funkcje realizują administracyjnie
      powołane grupy formalne

  •   Zachowania członków tych grup (zasady
      działania oraz granice odpowiedzialności) są
      sformalizowane, bo regulowane” przepisami,
      regulaminami i statusami.



                                                     56
Szpital jako instytucja społ. i organizacja formalna

 •   Dwa systemy autorytetów i władzy:
 -   wynikający z zarządzania placówką
 -   wynikający z profesjonalnych umiejętności lekarzy

 •   Ten podwójny system autorytetów bywa źródłem
     konfliktów (patrz konflikt w Szpitalu Woj. w
     Krośnie).




           Lekarze i b. dyr. Mariusz Kocój, fot. Anna Gorczyca/Gazeta
                                                                        57
Funkcjonalność medycyny

    Funkcjonalność medycyny wyraża się w:
  • Ochronie zdrowia
  • Badaniach i wprowadzaniu nowych metod
    leczenia
  • Kontroli społecznej




                                            58
Kontrola społeczna

- Polega na kontroli chorób i zjawisk z nimi
  związanych, a przejawia się m.in. w:
- czasowej izolacji osób chorych i…
- niewyrażaniu zgody na izolację w przypadku osób,
  które na to – z punktu widzenia medycyny – nie
  zasługują, a tym samym nie zasługują na pobieranie
  świadczeń z taką izolacją związanych.
• To jeden z przejawów zjawiska medykalizacji życia
  społecznego, czyli objęcia przez medycynę dziedzin,
  które niegdyś nie były jej przedmiotem (alkoholizm,
  narkomania, lekomania, przestępstwa seksualne)
                                                  59
Dysfunkcjonalność instytucji medycznych

 •   Dysfunkcjonalność to zakłócenia w
     realizacji założonych celów instytucji,
     spowodowane realizacją innych celów.




                                               60
Dysfunkcjonalność instytucji medycznych

  •   Dysfunkcjonalność zewnętrzna to np.:
  -   Nierówność dostępu do opieki zdrowotnej
      wynikająca z nierówności ekon./stratyfikacji
      społ. i ekonomizacji usług med.
  -   Depersonalizacja stosunku lekarz - pacjent
  -   „Fragmentaryzacja” pacjenta wynikająca z
      pogłębiającej się specjalizacji medyków
      (niejakim remedium ma być lekarz rodzinny)
  -   Względne „wyobcowanie” medycyny z
      innych systemów kontroli

                                                     61
Dysfunkcjonalność instytucji medycznych

 •   Wewnętrzna zaś to np.:
 -   Zakłócenia w funkcjonowaniu placówek
     medycznych wynikające z dwojakiej struktury
     autorytetów
 -   Dysproporcje w strukturze zawodów
     lekarskich




                                               62
Zagadnienia na zaliczenie
 1. Jakie można wskazać funkcje socjologii?
    Czym jest socjologia, a czym medycyna?
 2. Czym są uwarunkowania społeczno-
    demograficzne, czym mikrostrukturalne,
    czym makrostrukturalne – tu: zdrowia i
    choroby?
 3. Czym miała być, w zamyśle Roberta Strausa,
    socjologia medycyny, a czym socjologia w
    medycynie?
 4. Rozumienie zdrowia w starym i w nowym
    paradygmacie (zespole założeń) socjologii
    medycyny (zdrowia i choroby)

                                              63
Zagadnienia na zaliczenie

 5. Jaką koncepcję człowieka zakłada ten
    społeczno-ekologiczny model zdrowia”?
 6. Na czym polegają stosunki lekarza z
    pacjentem wg Thomasa Szasza i Marca
    Hollendera?
 7. Co zawiera koncepcja zdrowia i choroby
    Talcotta Parsonsa?
 8. Co jest istotą koncepcji Alfreda Schutza?
 9. Czym jest stres w sensie psychospołecznym?
 10. Co zakłada koncepcja wieloprzyczynowości
    chorób? (Wieloczynnikowy model ich etiologii)
                                               64
Zagadnienia na zaliczenie

 11. Czym są typy A, B, C osobowości i jak są
   kojarzone z zachorowaniami np. na choroby
   serca, na nowotwory?
 12. Co to są zachowania zdrowotne?
 13. Zachowania antyzdrowotne i występujące w
   związku z nimi zależności postaw od
   społeczno-demograficznych uwarunkowań
 14. Jakie funkcje, role i typy pielęgniarek?
 15. Modele opieki szpitalnej


                                            65

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:247
posted:3/31/2012
language:Polish
pages:65