6 by ce7inleo

VIEWS: 22 PAGES: 28

More Info
									                                                                              TÜRKÇE 6




!                                ÜN‹TE VI


                                     ‹Ç‹NDEK‹LER

1. Michel MONTAIGNE – Al›flkanl›k
   A. Okudu€u metni anlama ve çözümleme
   B. Söz varl›€›n› zenginlefltirme
   C. Sözcükleri cümlede farkl› görevlerde (isim, s›fat, zarf vb.) kullanma
   Ç. Fiiller ve fiillerde kifliler
   D. Fiil ve isim aras›ndaki temel farklar
2. Hayalî Küçük Ali – Karagöz
   A. Okudu€u metni anlama ve çözümleme
   B. Okudu€u metni de€erlendirme
   C. Söz varl›€›n› zenginlefltirme
   Ç. Metinden alg›lad›klar›n› resme dökme
   D. Konuflmas›ndaki dil yanl›fllar›n› belirleme
   E. Fiillerde Zaman (Fiil Kipleri)
       a. Bildirme (Haber) Kipleri
       b. Dilek Kipleri
ÖZET
TEST VI




                                                                                  171
 TÜRKÇE 6




                                    BU BÖLÜMÜN AMAÇLARI                                 
                Bu üniteyi çal›flt›€›n›zda (bitirdi€inizde);
            *   Okudu€unuz metni anlayarak çözümleyebilecek,
            *   Okudu€unuz metni de€erlendirebilecek,
            *   Söz varl›€›n›za yeni sözcükler ekleyerek zenginlefltirecek,
            *   Metindeki kelimeleri, günlük hayattaki ba€lam›n› dikkate alarak cümle içinde
                kullanabilecek,
            *   Sözcükleri cümlede farkl› görevlerde (isim, s›fat, zarf vb.) kullanacak,
            *   Fiil ve isim aras›ndaki temel farklar› kavrayacak,
            *   Haber kiplerinin, fiillerin zamanlar›na yapt›€› etkiyi ve cümleye katt›€› anlam›
                kavrayarak cümlelerde uygun haber kiplerini kullanabilecek,
            *   Fiillerin dilek/istek kiplerinde (gereklilik, flart, istek, emir) kazand›€› anlam
                özelliklerini kavrayarak, cümlelerde uygun dilek/istek kiplerini kullanabilecek,
            *   fiah›s eklerini, iyelik eklerinden ay›rt edebilecek,
            *   Fiillerin olumlu, olumsuz, soru ve olumsuz soru çekimleriyle ilgili uygulamalar
                yapabileceksiniz.




                                      NASIL ÇALIfiMALIYIZ?                               
            * Metinleri önce içinizden sonra sesli okuyunuz. ‹çinizden okurken metni anlamaya
              çal›fl›n›z. Sesli okumada ise duraklama, vurgu ve tonlamalara dikkat ediniz.
            * Metinlerle ve konularla ilgili düzenlenen çal›flma k‛tlar›n› uygulay›n›z.
            * Çal›flma k‛tlar›n› s›rayla uygulamaya dikkat ediniz.
            * Üniteye çal›fl›rken mutlaka yan›n›zda Türkçe sözlük ve yaz›m k›lavuzu
              bulundurunuz.




172
                                                                                   TÜRKÇE 6


                                   OKUMAYA HAZIRLIK


       Sizce al›flkanl›k nedir? Nas›l kazan›l›r? Düflününüz.

                                        ALIfiKANLIK

         Bir köylü kad›n, bir danay› do€ar do€maz kuca€›na al›p sevmifl, sonra da bunu
    âdet edinmifl. Her gün danay› kuca€›na al›r tafl›rm›fl. Sonunda buna o kadar al›flm›fl ki
    dana büyüyüp koskoca öküz oldu€u zaman, onu yine kuca€›nda tafl›yabilmifl. Bu
    hikâyeyi kim uydurduysa al›flkanl›€›n en büyük güç oldu€unu çok iyi anlam›fl olacak.
    Gerçekten al›flkanl›k pek yaman bir hocad›r ve hiç flakas› yoktur. Yavafl yavafl, sinsi
    sinsi içimize ilk ad›m›n› atar; bafllang›çta kuzu gibi sevimli, alçakgönüllüdür. Ama,
    zamanla, oraya yerleflip kökleflti mi, öyle az›l›,öyle amans›z bir yüz tak›n›r ki
    kendimize gözlerimizi bile kald›rmaya izin vermez…

         Bence en büyük kötülüklerimiz, küçük yafl›m›zda belirmeye bafllar ve as›l
    e€itimimiz bizi emzirip büyütenlerin elindedir. Çocuk, bir tavu€un boynunu s›kar;
    kediyi, köpe€i oyuncak edip yara bere içinde b›rak›r; anas› da ona bak›p e€lenir. Kimi
    baba da o€lunun müdafaas›z bir köylüyü, bir ufla€› öldüresiye dövdü€ünü, bir
    arkadafl›n› kurnazca aldatt›€›n› gördü€ü zaman, bunu yi€itlik belirtisi sayarak sevinir.
    Oysa bunlar zalimli€in, zorbal›€›n as›l tohumlar›, kökleridir. Çocukta filizlenir, sonra
    al›flkanl›€›n kuca€›nda, alabildi€ine büyüyüp geliflirler. Bu kötü yönsemeleri yafl›n
    küçüklü€üne ve iflin önemsizli€ine b›rakarak hofl görmek tehlikeli bir e€itim yoludur.
    Önce flu bak›mdan ki çocukta tabiat hâkimdir ve tabiat as›l yeni tomurcuk salarken
    kat›ks›z ve gürbüzdür. Sonra da h›rs›zl›€›n çirkinli€i, çal›nan fleye göre de€iflmez ki. Ha
    alt›n çalm›fls›n ha bir i€ne. “‹€ne çald› ama alt›n çalmak akl›na bile gelmez.” diyenlere
    benim diyece€im fludur: “‹€neyi çald›ktan sonra niçin alt›n› da çalmas›n?”

                                                                    Michel MONTAIGNE
                      “Denemeler” adl› eserinden al›nm›flt›r. çev. Sabahattin EYÜBO⁄LU




                                                                                        173
 TÜRKÇE 6


                                       OKUYALIM ANLAYALIM

                                           ÇALIfiMA KÂ⁄IDI 1


               Metinde geçen sinsi ve zalim kelimelerinin anlamlar›n› sözlükten bulunuz. Bu
            sözcükleri önce isim, sonra da s›fat olarak birer cümlede kullan›n›z.

            Sinsi:
            Anlam›:
            Cümle:
            Cümle:

            Zalim:
            Anlam›:
            Cümle:
            Cümle:


               Alçak gönüllü deyiminin karfl›t anlaml›s› bir deyim bulunuz.




                                           ÇALIfiMA KÂ⁄IDI 2


                Metinde geçen afla!›daki sözcükleri sözlük s›ras›na koyarak anlamlar›n› bulunuz
            ve birer cümlede kullan›n›z.

                “zorba, az›l›, filizlenmek, kat›ks›z, amans›z, yönseme, gürbüz”

               SÖZCÜK                     ANLAMI                              CÜMLE




174
                                                                                  TÜRKÇE 6


                                        ÇALIfiMA KÂ⁄IDI 3


        Metinden yararlanarak afla!›daki cümlelerle ayn› anlama gelen cümleler kurunuz.

    1.   Bence en büyük kötülüklerimiz, küçük yafl›m›zda belirmeye bafllar ve as›l
         e€itimimiz bizi emzirip büyütenlerin elindedir.
         …………………………………………………………………………………
         ……………………………………………………………

    2.   Bu hikâyeyi kim uydurduysa al›flkanl›€›n en büyük güç oldu€unu çok iyi anlam›fl
         olacak.
         …………………………………………………………………………………
         ……………………………………………………………


    3.   H›rs›zl›€›n çirkinli€i, çal›nan fleye göre de€iflmez ki.
         …………………………………………………………………………………
         ……………………………………………………………


    4.   Gerçekten al›flkanl›k pek yaman bir hocad›r ve hiç flakas› yoktur.
         …………………………………………………………………………………
         ……………………………………………………………

    5.   Önce flu bak›mdan ki çocukta tabiat hâkimdir ve tabiat as›l yeni tomurcuk salarken
         kat›ks›z ve gürbüzdür.
         …………………………………………………………………………………
         ……………………………………………………………

                                     ÇALIfiMA KÂ⁄IDI 4


        Metinle ilgili afla!›daki sorular› cevaplay›n›z.

    1.   Metinde, al›flkanl›€›n ortaya ç›k›fl›n› göstermek için nas›l bir hikâye anlat›l›yor?
    2.   Yazar, al›flkanl›€› neye benzetiyor? Neden?
    3.   Birinci paragraftaki “gözlerimizi kald›rmak” sözü hangi anlamda kullan›lm›fl
         olabilir? Aç›klay›n›z.
    4.   Yazara göre, al›flkanl›klar›m›z ne zaman bafllar? Bizi kim e€itir?
    5.   Metinde, zalimli€in, zorbal›€›n tohumlar› olarak gösterilen davran›fllar nelerdir?
    6.   Yazar, çocuk yafltaki yönsemelere nas›l bak›yor? Aç›klay›n›z.
    7.   Metinde, “H›rs›zl›€›n küçü€ü büyü€ü olmaz.” sözünü anlatan cümleleri gösteriniz.

                                                                                      175
 TÜRKÇE 6


                                                 KONUfiALIM

                 Hofllanmad›€›n›z ve b›rakmaya çal›flt›€›n›z bir al›flkanl›€›n›z var m›? Bu tür
            al›flkanl›klardan kurtulmak mümkün müdür? K›saca aç›klay›n›z.

                 Çevrenizdeki insanlar› gözleyiniz. Bunlar ars›nda toplumca hofl karfl›lanmayan
            al›flkanl›klar› olanlar var m›? Varsa bu al›flkanl›€a, toplumun nas›l bir tepki gösterdi€ini
            k›saca anlat›n›z.

                                                   YAZALIM

                                             ÇALIfiMA KÂ⁄IDI 5


               ‹yi ya da kötü al›flkanl›klar›n edinilmesinde arkadafl ve çevre etkili olur mu? ‹yi ve
            kötü al›flkanl›klara kendi yaflant›n›zdan da örnekler vererek bir kompozisyon yaz›n›z.




176
                                                                                           TÜRKÇE 6


                                             D‹L B‹LG‹S‹

                                      F‹‹LLER (EYLEMLER)

         Varl›klar›n yapt›klar› iflleri, hareketleri, k›l›fllar›, içinde bulunduklar› durumlar› ya da
    onlarla ilgili olufllar› zamana, biçime, kifliye ba€l› olarak anlatan sözcüklere fiil (eylem) denir.

         Fiilleri di€er sözcük türlerinden ay›ran en önemli özellik –mek (-mak), -me (-ma)
    eklerini alabilmeleridir. Mesela “k›fl” sözcü€ünü düflünelim. K›fl, bir isimdir. K›flma
    veya k›flmak diyemeyiz. “Gör” sözcü€üne bakt›€›m›zda, görmek veya görme
    sözcüklerinin ortaya ç›kt›€›n› görüyoruz. Buna göre gör sözcü€ü bir fiildir.

                                        ÇALIfiMA KÂ⁄IDI 6


        Afla!›daki sözcüklerin isim mi yoksa fiil mi oldu!unu bulunuz.

         Masa       ………………………………
         Kufl        ………………………………
         Git        ………………………………
         Yarg›      ………………………………
         Birinci    ………………………………
         Kalk       ………………………………
         Göz        ………………………………
         Kes        ………………………………
         Hat        ………………………………
         Su         ………………………………

         Fiillerde Kifliler:
         Fiiller kifliye ba€l› olarak oluflur. Afla€›daki cümleleri inceleyelim:
         Kitab› ald›m.
         Kitab› ald›.

        Bu iki cümle birbiriyle ayn› gibi gözükse de ifli yapan kifliler farkl› oldu€u için
    anlamlar› da farkl›d›r.

        ‹fli, k›l›fl›, hareketi yapan ya da bir olufl içinde bulunan varl›kt›r. Fiillerde tekil ve
    ço€ul olmak üzere üç türlü kifli vard›r:

         1. kifli (sözü söyleyen ya da söyleyenler)
          Kitab› okudum.

                                                                                                177
 TÜRKÇE 6


                Onu görmedik.
                Ben gelmiyorum.
                Dün biz gitmedik.

                2. kifli (sözü dinleyen ya da dinleyenler)

                Beni görmedin.
                ‹stedi€imi yapmad›n›z.
                           n
                Okula gittin.
                Hemen kaçt›n›z..

                3. kifli (kendisinden söz edilen ya da edilenler)

                D›flar›ya ç›kt›.
                Gazeteyi okudular. .
                                 .
                Ödevlere bakt›lar.
                Bize piyano çald›.

                                           ÇALIfiMA KÂ⁄IDI 7


               Afla!›daki parçada geçen koyu ve alt› çizili sözcükleri listeleyiniz.

                “Atlar›m›z haz›r. Atlara biniyoruz. Patikadan ilerliyoruz. Yükseldikçe orman›n
            görünüflü de€ifliyor. Yayvan yaprakl› a!açlar yavafl yavafl azald›. Çam ve köknar
            a€açlar› s›klafl›yor. Dev gibi çamlar›n ortas›ndan geçiyoruz.”

                                                                                Hikmet B‹RAND
                                                                             Anadolu Manzaralar›.

               Koyu yaz›lan kelimeler                                   Alt› çizili kelimeler




178
                                                                               TÜRKÇE 6


        Bu kelimeler aras›nda nas›l bir farkl›l›k vard›r?
        ……………………………………………………………………………………
        ……………………………………………………………………………………
        ……………………………………………………………………………………
        ……………………………………………………………………………………

        OKUMAYA HAZIRLIK


       Daha önce Karagöz ve Hacivat’ › izlediniz veya dinlediniz mi? Karagöz ve Hacivat
    deyince akl›n›za ne geliyor?




                                        KARAGÖZ

        Hacivat- Bak Karagöz’üm, mübarek ramazan geldi, gidiyor. Önümüz bayram.
    Cenab› Hak cümlemizi elemsiz kedersiz nice senelere yetifltirsin.

        Karagöz- Âmin!

        Hacivat- Dedim bu gece Karagöz”üme gideyim, flöyle bir tatl› tatl› konuflay›m.
    Sen ise bafllad›n abuk sabuk söylemeye.

        Karagöz- Bulsam kapar›m.

        Hacivat- Neyi?

        Karagöz- Kavuk, sar›k, ne bulursam.

        Hacivat- Öyle de€il efendim, yani birtak›m edepsiz sözlere bafllad›n.

                                                                                   179
 TÜRKÇE 6


                Karagöz- Ne! Ben Edip Bey’le hafllama yemedim.

                 Hacivat- Can›m Karagöz’üm, flimdi latifeyi b›rak da dinle. Mâlum ya önümüz
            mübarek bayram. Çoluk çocuk bafl›ma topland›lar. Üstümüzde bafl›m›zda yok dediler.
            Haz›r elimde befl on kurufl param var iken hemen çarfl›ya gittim. Hepsinin ayaklar›na
            birer pabuç, üstlerine birer entarilik basma ald›m. Aman Karagöz”üm ne sevindiler!

                Karagöz- Kimin umurunda, bana ne!

                Hacivat- Karagöz”üm öyle mi derler!

                Karagöz- Ya ne derler?

                Hacivat- Güle güle giysinler derler!
                Karagöz- Peki öyle derim.

                Hacivat-Eksik olma Karagöz’üm. Mâlum ya önümüz k›fl. Haz›r param varken
            do€ru odun iskelesine gittim. 500 okka kömür, iki çeki de odun ald›m. Eve getirdim.

                Karagöz- Güle güle giysinler. Üstlerinde bafllar›nda paralans›n.

                Hacivat- Aman birader, ben kömür, odun ald›m.

                Karagöz- ‹yi ya iflte, üstlerinde bafllar›nda paralans›n.

                 Hacivat- Onu öyle demezler Karagöz’üm. Güle güle yak›n›z. Külü beyaz olsun,
            karfl›s›nda çoluk çocuk güle güle ›s›n›n›z.

                Karagöz- Güle güle yak›n›z, külü beyaz olsun.

                 Hacivat- Eksik olma Karagöz’üm. Geçen k›fl bizim evin dam› ak›yordu. Bir usta
            getirdim. Kiremitleri aktard›m. Baz› ufak tefek yerleri de tamir ettirdim. Bir de güzel
            ya€l› boya vurdurdum. Görme, Karagöz’üm, yepyeni bir ev oldu.

                Karagöz- Güle güle yans›n. Külü beyaz olsun. Alevi gökyüzüne ç›ks›n. Karfl›s›nda
            çoluk çocuk güle güle ›s›ns›n.

                Hacivat- A birader, sen ne söylüyorsun! Ben evimi tamir ettirdim.

                Karagöz- ‹yi ya iflte, güle güle yans›n.

                Hacivat- Onu öyle demezler. Güle güle oturun, çolu€unuz çocu€unuzla oturun.
            Allah nazardan saklas›n derler.
180
                                                                                TÜRKÇE 6


    Karagöz- Güle güle oturun, çolu€unuz çocu€unuzla oturun.

     Hacivat- Derken efendim, flöyle bir soka€a ç›kay›m, iftarl›k öte beri alay›m dedim.
‹leride, tam bizim evin köflesinde iki kifli kavga ediyorlar. Yanlar›na gittim: “Ay›pt›r,
mübarek günde kavga olur mu? Yapmay›n, etmeyin!” dedimse de kim dinler! Öteden
zaptiyeler geldiler. Onlarla birlikte beni de kavga ediyor sanarak yakalad›lar, do€ru
hapishaneye att›lar.

    Karagöz- Güle güle oturun, güle güle oturun.

     Hacivat- Karagöz’üm, onu öyle demezler. Esef etme kardeflim, dostun biri
ç›karmazsa biri ç›kar›r diyerek beni teselli edecek yerde gönlümü k›r›yorsun.
     Karagöz- Esef etme Hac› Cavcav, dostun biri ç›karmazsa biri ç›kar›r.

     Hacivat- Derken Karagöz’üm, benim suçlu olmad›€›m anlafl›ld›, hapishaneden
ç›kard›lar. Eve giderken bizim pideci f›r›n›na u€ray›p bir iki pide alay›m dedim. F›r›n›n
önünde dururken piflirici, küre€i çekince sap› gözüme de€di, gözümün biri ç›kt›.

    Karagöz- Esef etme Hac› Cavcav, dostun biri ç›karmazsa biri ç›kar›r.

    Hacivat- A birader, benim gözüm ç›kt›.

    Karagöz- Esef etme Hacivat.

Hacivat- Karagöz’üm, onu öyle demezler. F›r›nc›ya ç›k›fl›rlar. Kör müsün? Görmüyor
musun? Önünüze, arkan›za bak›n, terbiyesiz utanmazlar sizi, derler.

    Karagöz- Evet… sizi utanmazlar, arlanmazlar. (Hacivat’a bir tokat atar.)

    Hacivat- Aman birader ne yap›yorsun?

    Karagöz- F›r›nc›y› tokatl›yorum. Önüne ard›na baks›n.

                                                                  Hayalî Küçük Ali’den
                                                                  k›salt›larak al›nm›flt›r.




                                                                                     181
 TÜRKÇE 6


                                        OKUYALIM ANLAYALIM

                                            ÇALIfiMA KA⁄IDI 1


               Afla!›da dinledi!iniz metinde geçen baz› kelimeler verilmifltir. Bu kelimeleri
            uygun olan aç›klamayla efllefltiriniz.

            a.   latife                   Türlü, önemsiz, ufak tefek fleyler.
            b.   çeki                     Üzerinde renkli biçimler bulunan pamuklu kumafl.
            c.   entari                   ‹ki yüz elli kiloya eflit olan a€›rl›k ölçüsü
            ç.   zaptiye                  Genellikle tek parçadan oluflan kad›n giysisi.
            d.   öteberi                  fiaka
            e.   okka                     A€›rl›k ölçüsü
            f.   basma                    Osmanl› ‹mparatorlu€u’nda toplum güvenli€ini sa€lamakla
                                          görevli askerî polis kuruluflu ve bu kurulufltan olan er.


                                            ÇALIfiMA KA⁄IDI 2


                 Afla!›daki durumlarda söylenen kal›plaflm›fl ifadelere örnekler veriniz.


                 Çocu€unu uzak bir yere gönderen anne babaya……………………………………
                 Zor bir ifli yapmak zorunda olan kifliye……………………………………………
                 Yeni evlenen bir çifte………………………………………………………………
                 Hasta olan bir kifliye………………………………………………………………


                                            ÇALIfiMA KA⁄IDI 3


                Afla!›daki kutucuklara Karagöz ve Hacivat’›n kiflilik özelliklerini yaz›n›z.

                 Hacivat




182
                                                                                  TÜRKÇE 6


         Karagöz




                                     ÇALIfiMA KA⁄IDI 4


        Metinle ilgili afla!›daki sorular› cevaplay›n›z.


    1.   Karagöz ile Hacivat’›n etkili bir iletiflim kuramamalar›n›n nedeni nedir?
    2.   Günlük hayatta çeflitli durumlarda söylenen ifade kal›plar›n›n çevremizdekilerle
         iletiflim kurmam›zdaki önemi nedir?
    3.   Sizce etkili bir iletiflim kurabilmek için nelere dikkat etmeliyiz?
    4.   Hacivat’›n yerinde olsayd›n›z Karagöz’ün anlay›fls›zl›€› karfl›s›nda nas›l bir tepki
         gösterirdiniz?
    5.   Dinlediklerinize iliflkin nas›l bir sonuca var›yorsunuz?
    6.   Siz olsayd›n›z metne nas›l bir bafll›k verirdiniz?


                                  KONUfiALIM YAZALIM

                                     ÇALIfiMA KA⁄IDI 5

    •    Al›flverifle giden birinin sat›c›larla yapt›€› konuflmalar
    •    Aile bireyleri aras›nda geçen konuflmalar
    •    Arkadafllarla gidilen bir gezi s›ras›nda yap›lan konuflmalar
    •    Biriyle tan›flma s›ras›nda yap›lan konuflmalar


       Yukar›da günlük hayatta yapt›!›m›z konuflmalardan örnekler verilmifltir.
    Bunlardan birini seçerek konufltuklar›n›z› diyalog hâlinde yaz›ya dökünüz.




                                                                                      183
 TÜRKÇE 6


                                                      D‹L B‹LG‹S‹

                Fiillerde Zaman (Fiil Kipleri)
                Fiil kök ya da gövdeleri k›l›fllar›, olufllar›, durumlar› belirtmek için türlü eklerle
            de€iflik biçimlere girerler. Bunlara kip denir.

                  Türkçede dokuz fiil kipi vard›r:

            1.    Bildirme (Haber) Kipleri
                  a. Belirli (-di’li) geçmifl zaman
                  b. Belirsiz (-mifl’li) geçmifl zaman
                  c. fiimdiki zaman
                  ç. Gelecek zaman
                  d. Genifl zaman

            2.    Dilek Kipleri
                  a. Gereklilik kipi
                  b. ‹stek kipi
                  c. Dilek-koflul kipi
                  ç. Buyuru (emir) kipi

                  B‹LD‹RME (HABER) K‹PLER‹

            1. Belirli (-di’li) Geçmifl Zaman: Fiil kök ya da gövdelerine –di(-d›, -du-,dü, -t›, -ti, -
            tu, -tü) getirilerek yap›l›r.

                  Bil-di, al-d›, oku-du, k›r›l-d›…


            Kifliler           Kifli eki    Olumlu          Olumsuz       Olumlu Soru    Olumsuz Soru

            1. tekil kifli        -m       Al-d›-m         Al-ma-d›-m     Al-d›-m m›     Al-ma-d›-m m›

            2. tekil kifli        -n        Al-d›-n        Al-ma-d›-n     Al-d›-n m›     Al-ma-d›-n m›

            3. tekil kifli         -         Al-d›          Al-ma-d›       Al-d› m›       Al-ma-d› m›

            1. ço€ul kifli        -k        Al-d›-k        Al-ma-d›-k     Al-d›-k m›     Al-ma-d›-k m›

            2. ço€ul kifli       -niz      Al-d›-n›z      Al-ma-d›-n›z   Al-d›-n›z m›    Al-ma-d›-n›z m›

            3. ço€ul kifli       -ler      Al-d›-lar      Al-ma-d›-lar   Al-d›-lar m›    Al-ma-d›-lar m›




184
                                                                                            TÜRKÇE 6


2. Belirsiz (-mifl’li) Geçmifl Zaman: Fiil kök ya da gövdelerine –mifl (-m›fl, -mufl, -
müfl) getirilerek yap›l›r.

      Git-mifl, gel-mifl, bul-mufl…


Kifliler         Kifli eki       Olumlu         Olumsuz           Olumlu Soru         Olumsuz Soru

1. tekil kifli       -im       Git-mifl-im    Git-me-mifl-im      Git-mifl mi-y-im     Git-me-mifl mi-y-im

2. tekil kifli       -sin      Git-mifl-sin   Git-me-mifl-sin      Git-mifl mi-sin     Git-me-mifl mi-sin

3. tekil kifli        -          Git-mifl       Git-me-mifl         Git-mifl mi          Git-me-mifl mi

1. ço€ul kifli       -iz        Git-mifl-iz   Git-me-mifl-iz      Git-mifl mi-y-iz     Git-me-mifl mi-y-iz

2. ço€ul kifli      -siniz    Git-mifl-siniz Git-me-mifl-siniz    Git-mifl mi-siniz   Git-me-mifl mi- siniz

3. ço€ul kifli       -ler      Git-mifl-ler   Git-me-mifl-ler      Git-mifl-ler mi     Git-me-mifl-ler - mi




3. fiimdiki Zaman: Fiil kök ya da gövdelerine –(i)yor eki getirilerek yap›l›r. Bu ek
Türkçe ünlü uyumlar›na ayk›r› bir ektir.

      Söylü-yor, bak›-yor, bekli-yor...


Kifliler         Kifli eki       Olumlu         Olumsuz         Olumlu Soru         Olumsuz Soru

1. tekil kifli      -um       Yap-›yor-um    Yap-m›-yor-um     Yap-›yor mu-yum Yap-m›-yor mu-y- um

2. tekil kifli     -sun       Yap-›yor-sun   Yap-m›-yor-sun     Yap-›yor mu-sun     Yap-m›-yor mu-sun

3. tekil kifli       -         Yap-›yor        Yap-m›-yor        Yap-›yor-mu          Yap-m›-yor- m›

1. ço€ul kifli      -uz       Yap-›yor-uz    Yap-m›-yor-uz     Yap-›yor mu-y-uz    Yap-m›-yor mu-y-uz

2. ço€ul kifli    -sunuz     Yap-›yor-sunuz Yap-m›-yor-su-nuz Yap-›yor mu-sunuz Yap-m›-yor-mu-sunuz

3. ço€ul kifli      -lar      Yap-›yor-lar   Yap-m›-yor-lar     Yap-›yor-lar m›     Yap-m›-yor-lar-m›




                                                                                                 185
 TÜRKÇE 6


            4.   Gelecek Zaman: Fiil kök ya da gövdelerine -ecek (-acak) getirilerek yap›l›r.

                 Gel-ecek, oku-y-acak, bitir-ecek…



            Kifliler         Kifli eki    Olumlu           Olumsuz         Olumlu Soru           Olumsuz Soru

            1. tekil kifli     -im      Gel-ece€-im Gel-me-y-ece€-im Gel-ecek mi-y-im       Gel-me-y-ecek mi-y-im

            2. tekil kifli     -sin     Gel-ecek-sin Gel-me-y-ecek-sin Gel-ecek mi-sin       Gel-me-y-ecek mi-sin

            3. tekil kifli       -       Gel-ecek       Gel-me-y-ecek      Gel-ecek mi         Gel-me-y-ecek mi

            1. ço€ul kifli      -iz     Gel-ece€-iz    Gel-me-y-ece€-iz Gel-ecek mi-y-iz    Gel-me-y-ecek mi-y-iz
                                                      Gel-me-y-ecek-
            2. ço€ul kifli    -siniz Gel-ecek-siniz                      Gel-ecek mi-siniz Gel-me-y-ecek mi-siniz
                                                           siniz
            3. ço€ul kifli     -ler     Gel-ecek-ler Gel-me-y-ecek-ler    Gel-ecek-ler mi    Gel-me-y-ecek-ler mi


            5.    Genifl Zaman: Fiil kök ve gövdelerine –r (-ar, -er, -›r, -ir, -ur, -ür) getirilerek yap›l›r.

                  Al-›r, gel-ir, bul-ur…


            Kifliler         Kifli eki    Olumlu           Olumsuz         Olumlu Soru           Olumsuz Soru

            1. tekil kifli     -im       Ver-ir-im        Ver-me-m        Ver-ir mi-y-im       Ver-mez mi-y-im

            2. tekil kifli     -sin      Ver-ir-sin      Ver-me-z-sin      Ver-ir mi-sin        Ver-me-z mi-sin

            3. tekil kifli       -         Ver-ir         Ver-me-z           Ver-ir mi            Ver-me-z mi

            1. ço€ul kifli      -iz      Ver-ir-iz       Ver-me-y-iz       Ver-ir mi-y-iz      Ver-me-z mi-y-iz

            2. ço€ul kifli    -siniz    Ver-ir-siniz    Ver-me-z-siniz    Ver-ir mi-siniz      Ver-me-z mi-siniz

            3. ço€ul kifli     -ler      Ver-ir-ler      Ver-me-z-ler      Ver-ir-ler mi        Ver-me-z-ler mi




186
                                                                                       TÜRKÇE 6


                                         ÇALIfiMA KÂ⁄IDI 6


         “Söyle-” fiilini genifl zamana göre çekimleyerek afla!›daki tabloyu doldurunuz.


    Kifliler         Kifli eki   Olumsuz     Olumlu Soru     Olumsuz Soru        Olumsuz Soru

    1. tekil kifli

    2. tekil kifli

    3. tekil kifli

    1. ço€ul kifli

    2. ço€ul kifli

    3. ço€ul kifli


          D‹LEK K‹PLER‹:

    1.    Dilek-fiart Kipi: Eyleme, dilek-flart anlam› katmak için, -se,-sa getirilerek yap›l›r.

          Yar›n bize gelsen.
          Arkadafllarla kütüphaneye gitsek.
          fiu mektubu okusa.

    2.    ‹stek Kipi: Fiil kök ya da gövdesine -e, -a getirilerek yap›l›r.

          Bugün Selin’e u€rayal›m.
          Yar›n annemi arayal›m.
          Bir kitap alay›m.

    3.    Gereklilik Kipi: Fiillere -meli, -mal› getirilerek yap›l›r.

          Bu s›navdan iyi not almal›y›m.
          Her gün erken yatmal›s›n.
          Buraya girmemelisin.

    4.    Emir (Buyruk) Kipi: Fiil ek almaz.

          Sak›n geç kalma.
          Yar›n mutlaka u€ra.

                                                                                            187
 TÜRKÇE 6


                                                ÇALIfiMA KÂ⁄IDI 7


                 Afla!›daki tablolar› uygun olan sözcük ve eklerle tamamlay›n›z.



            Kifliler         Kifli eki    Olumlu        Olumsuz       Olumlu Soru         Olumsuz Soru

            1. tekil kifli     -im

            2. tekil kifli              Git-meli-sin

            3. tekil kifli                                                               Git-me-meli mi

            1. ço€ul kifli                                          Git-meli mi-y-iz

            2. ço€ul kifli    -siniz

            3. ço€ul kifli              Git-meli-ler




            Kifliler         Kifli eki     Olumlu       Olumsuz      Olumlu Soru         Olumsuz Soru

            1. tekil kifli                                          Gel-e-y-im mi


            2. tekil kifli     -sin


            3. tekil kifli                             Gel-me-y-e


            1. ço€ul kifli                                                             Gel-me-y-e-lim mi


            2. ço€ul kifli              Gel-e-siniz


            3. ço€ul kifli      -ler




188
                                                                                  TÜRKÇE 6



    Kifliler         Kifli eki   Olumlu      Olumsuz      Olumlu Soru       Olumsuz Soru

    1. tekil kifli              Oku-sa-m

    2. tekil kifli                                        Oku-sa-n m›

    3. tekil kifli       -

    1. ço€ul kifli                         Oku-ma-sa-k

    2. ço€ul kifli                                                        Oku-ma-sa-n›z m›

    3. ço€ul kifli     -ler



                                      ÇALIfiMA KÂ⁄IDI 8


         Afla€›daki cümlelerin fiillerini uygun zaman ve kifli ekleriyle tamamlay›n›z.


    1.    Mustafa Kemal küçük yaflta öksüz kal………..

    2.    Can rüyas›nda denizde yüz…………..

    3.    Çal›flm›fl, sonunda kazan……………

    4.    Arkadafl›m flu an kitap oku………..

    5.    Yar›n hava so€uk ol……………

    6.    Tatilde Antalya’ya git…………..

    7.    Para biriktiren sonunda rahat ed…………

    8.    Polis h›rs›z› yakala……………

    9.    Kar ya€arsa kayakç›lar sev………………

    10. Ayfle ile yar›n sinemaya git……………..




                                                                                        189
 TÜRKÇE 6


                                           ÇALIfiMA KÂ⁄IDI 9


               Afla€›daki metni okuyunuz. Metinde alt› çizili olarak verilen fiilleri inceleyerek
            anlam özelliklerine göre gruplay›n›z.

                 “Do€ay› korumal›y›z.” s›k s›k duydu€umuz, her yerde söylenen bir söz. Zaten
            bugüne kadar “Do€ay› korumamal›y›z, çevreyi kirletmeliyiz.” gibi sözler duymad›m
            hiç. Merak ediyorum: Madem herkes bu kadar seviyorsa do€ay› o zaman onu yok
            edenler kim?

                Do€ay› korumak için neler yap›yoruz? Ço€u zaman bu konuda e€itim vermektense
            uyar› levhalar›n› devreye sokuyoruz: “Çimenlere basmay›n!”, “Çiçekleri
            koparmay›n!”. “Çöpleri yere atma!”, “Do€ay› koru!”.Peki bu uyar› levhalar› yeterli mi
            çevremizi korumak için? ‹nsanlar ald›klar› bu emirleri ne ölçüde uyguluyor?
            “Kurallara uyal›m, uymayanlar› uyaral›m.” demek yeterli mi? Neyi niçin yapt›€›n›
            ö€retmek gerekmez mi?

                Ne olurdu herkes do€ay› sevse. Hayvanlar› korusa. Çevreyi kirletmese…

                Gereklilik              ‹stek                 fiart                 Emir
                Belirtenler           Belirtenler          Belirtenler           Belirtenler




190
                                                                           TÜRKÇE 6


                                   ÇALIfiMA KÂ⁄IDI 10


        Afla€›daki cümleleri uygun dilek/istek kipleri ile tamamlay›n›z.


    1.   Babam erken ………….. (gel-) d›flar› ç›kaca€›z.

    2.   Ödevlerimizi ……………… (yap-).

    3.   Hadi televizyonu ……….. (kapat-) da ………. (uyu-).

    4.   De€erli ö€renciler, k›rm›z› ›fl›kta karfl›dan karfl›ya ……… (geç-).

    5.   fiunu ……. (bitir-), rahatla.

    6.   Böyle ………. (yap-), senin yüzünden hepimiz azar iflitece€iz.

    7.   Hava çok s›cak. Ya€mur … (ya€-), iyi olacak.

    8.   Gel de markete ………….. (git-).

    9.   ……………. (çal›fl-), kazan›rs›n.

    10. Seni bekliyoruz. Çabuk ……….. (gel-).

    11. Arabalar flehir içinde afl›r› h›z ……….. (yap-).




                                                                               191
 TÜRKÇE 6




 "                                                    ÖZET

                 Bu ünitede; okudu€umuz metni anlama ve çözümlemeye yönelik çal›flmalar
            yaparak okudu€umuz metni de€erlendirirken metinde mant›k bak›m›ndan tutarl›l›k
            olup olmad›€›n› sorgulayarak okuduklar›m›z› kendi hayat›m›zla ve günlük hayatla
            karfl›laflt›rarak düflüncelerimizi hem yaz›l› hem de resim olarak ifade etmeye çal›flt›k.
            Konuflmalar›m›z›, konuflma s›ras›nda ses ve beden dilini kullan›p kullanmad›€›m›z ve
            görsel/iflitsel materyallerden yeterince yararlan›p yararlanmad›€›m›z aç›s›ndan
            de€erlendirerek konuflmam›zdaki dil yanl›fllar›n› sorgulad›k.

                 Varl›klar›n yapt›klar› iflleri, hareketleri, k›l›fllar›, içinde bulunduklar› durumlar› ya
            da onlarla ilgili olufllar› zamana, biçime, kifliye ba€l› olarak anlatan sözcüklere fiil
            (eylem) denildi€ini ve fiilleri di€er sözcük türlerinden ay›ran en önemli özellik –mek
            (-mak), -me (-ma) eklerini alabilmeleri oldu€unu ö€renerek fiil ve isim aras›ndaki
            farkl›l›klara dikkat çektik.

                Fiillerin kifliye ba€l› olarak olufltu€unu söyleyerek fiillerde kifli eklerini ö€rendik.

                Fiil kök ya da gövdeleri k›l›fllar›, olufllar›, durumlar› belirtmek için türlü eklerle
            de€iflik biçimlere girdiklerini ve bunlara kip denildi€ini söyledik. Kipleri de bildirme
            (haber) kipleri ve dilek kipleri olmak üzere iki ana bafll›k alt›nda inceledik.




192
                                                                                      TÜRKÇE 6




   1.
                                             TEST VI

         Afla€›dakilerden hangisi fiil de€ildir?

         A)   Söyle
         B)   Bak
         C)   Z›t
         D)   Git

    2.   Afla€›daki cümlelerin hangisinde birden fazla fiil vard›r?

         A)   Yolda yavafl yavafl yürüyordu.
         B)   Her sabah bize gelirdi, birlikte giderdik.
         C)   Benim yüzümden gidemedik.
         D)   Hem var hem yok, diyor.

    3.   Yeni mektup ald›m gül yüzlü yârdan,
         Gözetme yollar› gel deyi yazm›fl.
         Sivr’alan köyünde bizim diyardan,
         Da€lar mor menevfle gül deyi yazm›fl.
                                                           Âfl›k Veysel
                                                           Dostlar Beni Hat›rlas›n.

         fiiire hakim olan duygu afla€›dakilerden hangisidir?

         A)   Mutsuzluk
         B)   Sevinç
         C)   Özlem
         D)   Sevgi

    4.   “At ölür, meydan kal›r; yi€it ölür, flan kal›r.” Atasözündeki fiiller afla€›dakilerden
         hangisidir?

         A)   Gelecek zaman, 3. tekil kifli
         B)   Genifl zaman, 3. tekil kifli
         C)   Genifl zaman, 2. tekil kifli
         D)   Gelecek zaman, 2. tekil kifli




                                                                                          193
 TÜRKÇE 6


            5.   “Beni duymuyor musun?” cümlesindeki fiilin zaman› ve kiflisi için afla€›dakilerden
                 hangisi söylenemez?

                 A)   fiimdiki zaman, olumsuz
                 B)   fiimdiki zaman, soru
                 C)   fiimdiki zaman, olumlu
                 D)   fiimdiki zaman, 2. tekil kifli

            6.   Afla€›daki fiillerden hangisi gelecek zamana göre çekimlenmifltir?

                 A)   Görece€iz
                 B)   Yapt›lar
                 C)   Yazm›fl
                 D)   Gidersin

            7.   Afla€›daki fiillerden hangisinin kiflisi farkl›d›r?

                 A)   Bakars›n›z
                 B)   Bilirsiniz
                 C)   Seversiniz
                 D)   Yaparlar

            8.

            (1) Çocukta filizlenir, sonra al›flkanl›€›n kuca€›nda, alabildi€ine büyüyüp geliflirler.
            (2) Kimi baba da o€lunun müdafaas›z bir köylüyü, bir ufla€› öldüresiye dövdü€ünü,
                bir arkadafl›n› kurnazca aldatt›€›n› gördü€ü zaman, bunu yi€itlik belirtisi sayarak
                sevinir.
            (3) Bence en büyük kötülüklerimiz, küçük yafl›m›zda belirmeye bafllar ve as›l
                e€itimimiz bizi emzirip büyütenlerin elindedir.
            (4) Oysa bunlar zalimli€in, zorbal›€›n as›l tohumlar›, kökleridir.
            (5) Çocuk, bir tavu€un boynunu s›kar; kediyi, köpe€i oyuncak edip yara bere içinde
                b›rak›r; anas› da ona bak›p e€lenir.

                 Numaraland›r›lm›fl cümlelerle anlaml› bir paragraf oluflturmak için s›ralama nas›l
                 olmal›d›r?

                 A)   2–3–5–4–1
                 B)   4–1–5–3–2
                 C)   3–5–2–4–1
                 D)   1–5–4–3–2



194
                                                                            TÜRKÇE 6


10. Denizi kirletmemek duygusuna yükselmek için, yurdun her köflesini kendi evi ve
    kendi evindeki her fley gibi benimsemek gerekir, esasen yurt daha genifl bir ev
    olarak tan›nmal›d›r.

      Paragraf›n konusu afla€›dakilerden hangisidir?

      A)   Deniz kirlili€i
      B)   Çevre kirlili€i
      C)   Evimiz
      D)   Yurt sevgisi

11. Afla€›daki cümlelerin hangisindeki fiil dilek-flart kipinde çekimlenmifltir?

      A)   Bir kitap alay›m.
      B)   Bu s›navdan iyi not almal›y›m.
      C)   Yar›n mutlaka al.
      D)   Bu s›navdan iyi not alsam.

12. Bir insan hasta oldu€u zaman afla€›dakilerden hangisi söylenir?

      A)   Geçmifl olsun.
      B)   Afiyet olsun.
      C)   Bir yast›kta kocay›n.
      D)   Hay›rl› olsun.

13.
      1.   bir danay›
      2.   kuca€›na al›p sevmifl
      3.   bunu âdet edinmifl
      4.   do€ar do€maz
      5.   bir köylü kad›n
      6.   sonra da

      Numaraland›r›lm›fl sözcüklerle anlaml› bir cümle oluflturmak için s›ralama nas›l
      olmal›d›r?

      A)   6–4–2–1–3–5
      B)   5–1–4–2–6–3
      C)   1–2–4–5–3–6
      D)   4–5–1–3–6–2




                                                                                195
 TÜRKÇE 6


            14. Afla€›daki cümlelerin hangisinin sonuna üç nokta (…) konulmal›d›r?

                A)   Bazen de anlamak zor oluyor insanlar›
                B)   Niye u€ramam›fl acaba
                C)   Hep isterdim ki
                D)   Bir gün elbet bulufluruz

            15. Afla€›daki cümlelerin hangisinde zarf yoktur?

                A)   Bu meyveleri kendi bahçesinde yetifltiriyor.
                B)   Bizden sonra eve geldiler.
                C)   Bizim yan›m›za koflarak geldi.
                D)   Beni her gün ar›yor.

            16. Afla€›daki cümlelerin hangisinde fiil kullan›lmam›flt›r?

                A)   Her gün danay› kuca€›na al›r tafl›rm›fl.
                B)   Çocuk, bir tavu€un boynunu s›kar.
                C)   Önce flu bak›mdan ki çocukta tabiat hakimdir.
                D)   Kendimize gözlerimizi bile kald›rmaya izin vermez.

            17. Afla€›daki cümlelerin hangisinde yanl›fl noktalama iflareti kullan›lm›flt›r?

                A)   Sen de gelecek misin?
                B)   Aman Allah’›m;
                C)   fiimdi kitaplar› ç›kar›n.
                D)   fiu kitab› kim okuyacak?

            18. “Beni görünce bafllard› a€lamaya, sesi yeri gö€ü tutarak.” cümlesinden
                afla€›dakilerin hangisi ç›kar›l›r?

                A)   Sürekli a€lard›.
                B)   Çok üzülür, sessiz sessiz a€lard›.
                C)   Ba€›ra ba€›ra a€lard›.
                D)   Her gün a€lad›€› için sesi her yerden duyulurdu.

            19. “fiimdi gelirim yan›na ha!” cümlesinde ünlem olan sözcük afla€›dakilerden hangisidir?

                A)   flimdi
                B)   gelirim
                C)   yan›na
                D)   ha


196
                                                                     TÜRKÇE 6


20. “Yazmam›fls›n›z” fiili için afla€›dakilerden hangisi söylenemez?

    A)   Olumsuzdur.
    B)   2. ço€ul kifli eki alm›flt›r.
    C)   Belirsiz geçmifl zaman kipiyle çekimlenmifltir.
    D)   Soru eki alm›flt›r.




                                                                         197
 TÜRKÇE 6




198

								
To top