DEPREM, DEPREMIN ETKILERI VE ALINACAKTEDBIRLER by HC12032521518

VIEWS: 115 PAGES: 79

									                                                       İÇİNDEKİLER

GİRİŞ ................................................................................................................................ 5
                                                 BİRİNCİ BÖLÜM ......................................................... 6
1.      DEPREM, DEPREMLERİN OLUŞUMU VE BÜYÜK DEPREMLER ................. 6
     1.1      Tanımlama ve Başlangıç ................................................................................... 6
        1.1.1     Deprem (Zelzele) ...................................................................................... 6
        1.1.2     Fay ............................................................................................................ 6
        1.1.3     Depremin Batıya Göçü ............................................................................. 7
        1.1.4     Depremin Başlama Sebebi ........................................................................ 7
     1.2      . Depremlerin Şiddetleri ve Büyüklüğü ........................................................... 8
        1.2.1     Depremlerin Şiddetleri .............................................................................. 8
           1.2.1.1 Mercalli Şiddet Ölçeği .......................................................................... 8
           1.2.1.2 Türkiye’de Büyük Depremler ............................................................. 12
           1.2.1.3 Tarihte Dünyada Olan Bazı Büyük Depremler................................... 17
           1.2.1.4 Yoğun Deprem Bölgeleri .................................................................... 19
        1.2.2     Depremin Büyüklüğü .............................................................................. 21
2.      DEPREMİN DİLİ (SİSMOLOJİ) ........................................................................... 22
     2.1      . Deprem Dalgaları (Sismik Dalgalar) ............................................................ 22
        2.1.1      P Dalgası (Birinci Dalga) ........................................................................ 22
        2.1.2      S Dalgası (İkincil Dalga) ....................................................................... 24
        2.1.3      Yüzey Dalgaları ...................................................................................... 24
           2.1.3.1. I Love Dalgası ....................................................................................... 24
           2.1.3.2. II. Rayleigh Dalgası .............................................................................. 24
     2.2        . Depremin Yerini Saptamak .......................................................................... 24
     2.3        . Deprem Tahminleri ....................................................................................... 27
     2.4        . Depremin Önceden Tahminleri .................................................................... 27
     2.5      . Depremin Önceden Tahmini İle İlgili Avrupa Etik Kuralları....................... 27
        2.5.1       Depremin Tahmin Değerlendirmesi Avrupa Danışma Komitesi ........... 28
        2.5.2.      Yer Kabuğunun Hareketli Doğası........................................................... 28
        2.5.3.      Levha Tektoniği ve Kıtaların Yer Değiştirmesi ..................................... 28
           2.5.3.1.     Levha Tektoniği .............................................................................. 28
           2.5.3.2.     Avrasya - Arap Levhasının Hareketi ............................................. 31
3.      DEPREM ÖLÇER (SİSMOMETRE) ..................................................................... 31
     3.1.       Lehman Sismometresi..................................................................................... 32
4.      MARMARA BÖLGESİNİN SARSINTILARI ...................................................... 32
     4.1.       17 Ağustos 1999 Gölcük Depremi ve 12 Kasım 1999 Düzce Depremi ......... 32
                                            İKİNCİ BÖLÜM............................................................... 34
1. DEPREMİN EKONOMİK VE SOSYAL ETKİLERİ, MUHTEMEL
FİNANSMAN İHTİYACI, KISA-ORTA VE UZUN VADEDE ALINABİLECEK
TEDBİRLER .................................................................................................................. 34




                                                                  1
   1.1.       Deprem Bölgesinin Türkiye Ekonomisi İçindeki Yeri .................................. 34
   1.2.       Deprem Nedeniyle Ortaya Çıkan İnsangücü Kaybı ve Bina Hasarı ............... 35
   1.3.     Depremin Makroekonomik Etkileri ................................................................ 36
      1.3.1.      Ekonomik Kayıplar ................................................................................. 36
         1.3.1.1.     Konut Yapımı ve Onarımının Maliyeti ........................................... 37
         1.3.1.2.     Üretim Tesislerindeki Kayıplar ...................................................... 37
         1.3.1.3.     Alt Yapı Kayıpları .......................................................................... 38
         1.3.1.4.     Katma Değer (Milli Gelir) Kaybı ................................................... 38
2. DEPREMİN KAMU FİNANSMANINA ETKİLERİ VE FİNANSMAN
İHTİYACI ....................................................................................................................... 42
   2.1.     Deprem Sonrası Yapılan ve Yapılabilecek Yardımlar ve Hasar Telafi Edici
   Düzenlemeler .............................................................................................................. 42
      2.1.1.    Hayatını Kaybeden Kişilerin Birinci Derecedeki Yakınlarına Yardım ile
      İlgili Düzenlemeler ................................................................................................. 42
      2.1.2.    Sakat Kalanlara Yardım ile İlgili Düzenlemeler ..................................... 42
      2.1.3.    Belediyeler ve İl Özel İdareleri ile İlgili Düzenlemeler ......................... 43
      2.1.4.    Esnaf ve Sanatkarlar, Serbest Meslek Mensupları ile Sanayici ve Ticaret
      Erbabına Yardım ile İlgili Düzenlemeler................................................................ 44
      2.1.5.    Çiftçilere yardım ile İlgili Düzenlemeler ................................................ 44
      2.1.6.    Konut Sahipleri ile İlgili Düzenlemeler .................................................. 46
      2.1.7.    Kamu Personeli İle İlgili Düzenlemeler ................................................. 47
      2.1.8.    Sosyal Güvenlikle İlgili Düzenlemeler ................................................... 47
      2.1.9.    Diğer Düzenlemeler ................................................................................ 48
   2.2.     Depremin Kamu Finansmanı Üzerindeki Muhtemel Etkileri ......................... 49
      2.2.1.      Konsolide Bütçe Üzerine Etkiler ............................................................ 49
      2.2.2.      Gelirler Üzerindeki Etkiler ..................................................................... 49
      2.2.3.      Harcamalar Üzerindeki Etkiler ............................................................... 50
         2.2.3.1.      Kamu Bankaları Görev Zararları .................................................... 51
            2.2.3.1.1. Ziraat Bankası .............................................................................. 51
            2.2.3.1.2. Halk Bankası ................................................................................ 51
            2.2.3.1.3. Emlak Bankası ............................................................................. 52
      2.2.4.      Sosyal Güvenlik Sistemine Etkileri ....................................................... 52
      2.2.5.      Mahalli İdareler Üzerine Etkiler ............................................................. 53
         2.2.5.1.      Fonlar Üzerine Etkiler .................................................................... 53
         2.2.5.2.      Kamu İktisadi Teşebbüsleri Üzerine Etkiler .................................. 54
            2.2.5.2.1. TEAŞ ........................................................................................... 54
            2.2.5.2.2. TEDAŞ......................................................................................... 55
            2.2.5.2.3. TCDD........................................................................................... 55
            2.2.5.2.4. TÜPRAŞ ...................................................................................... 56
            2.2.5.2.5. PETKİM....................................................................................... 56
            2.2.5.2.6. TZDK ........................................................................................... 56
            2.2.5.2.7. İGSAŞ .......................................................................................... 57
            2.2.5.2.8. TELEKOM .................................................................................. 57
      2.2.6.      Depremin Finansman İhtiyacı İçin Alternatif Kaynaklar ....................... 59
         2.2.6.1.      Dış Finansman ................................................................................ 59
         2.2.6.2.      İç Finansman ................................................................................... 60



                                                                2
            2.2.6.3.     Bedelli Askerlik .............................................................................. 60
            2.2.6.4.     Depremle İlgili Vergi Tasarısı ........................................................ 61
               2.2.6.4.1. Ek Gelir ve Kurumlar Vergisi ...................................................... 61
               2.2.6.4.2. Ücretlerden Ek Vergi ................................................................... 61
               2.2.6.4.3. Ek Götürü Vergi........................................................................... 61
               2.2.6.4.4. Ek Motorlu Taşıtlar Vergisi ......................................................... 61
               2.2.6.4.5. Ek Emlak Vergisi ......................................................................... 61
               2.2.6.4.6. Özel İletişim Vergisi .................................................................... 62
               2.2.6.4.7. Değerli Kağıtlar Vergisi ............................................................... 62
            2.2.6.5.     Afetler Fonu Gelirlerinin Artırılması .............................................. 62
     2.3.    Deprem Sonrası Temel Makroekonomik Göstergelere İlişkin Bekleyişler .... 64
        2.3.1.   Büyüme ................................................................................................... 64
        2.3.2.   Enflasyon ................................................................................................ 66
        2.3.3.   Ödemeler Dengesi................................................................................... 67
        2.3.4.   Bütçe Dengesi ......................................................................................... 68
        2.3.5.   Mali Piyasalar ......................................................................................... 69
3.      DEPREMİN İNSAN PSİKOLOJİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ .......................... 74
     3.1.      Deprem Sonrası Psikolojik Sorunlar ve Gerekli Psikolojik Hizmetler........... 74
SONUÇ ........................................................................................................................... 78
KAYNAKLAR ............................................................................................................... 79




                                                                 3
                                               TABLOLAR

Tablo 1; Türkiye’de Büyük Depremler .............................................................. 12
Tablo 2; Bölgede Yaratılan Katma Değerin Sektörel Dağılımı (%) ................... 39
Tablo 3; Depremin Ekonomik Etkileri .............................................................. 41
Tablo 4; Depremin Kamu Finansmanına Etkisi ................................................ 58
Tablo 5; Depremle İlgili Vergi Tasarısından Beklenen Gelir Tahmini 1999-2000 Dönemi .... 62
Tablo 6; Depremden Etkilenen İllerin Toplam Kredilerdeki Payı (%) ............... 71
Tablo 7; 7 İlin Toplam Mevduat İçindeki Payı (%) ........................................... 72


                                                ŞEKİLLER
Şekil 1. Magnitüd Şiddet Karşılaştırması .......................................................... 11
Şekil 2. Türkiyede Deprem Kuşakları ............................................................... 20
Şekil 3. Richter Büyüklük Ölçeği ...................................................................... 21
Şekil 4. Sismik Dalgalar ................................................................................... 23
Şekil 5. Sismogram .......................................................................................... 26
Şekil 6. Kıtaların Yer Değiştirmesi .................................................................... 29




                                                       4
GİRİŞ


        Doğal afetlerin en büyüğü ve en korkuncu acımasız DEPREM !


        Kimi zaman hiç hissetmediğimiz, kimi zamanda sonuçlarını çok ağır
ödediğimiz yer kabuğu içindeki kırılmalar nedeniyle ortaya çıkan deprem,
dünyada binlerce insanın ölümüne neden olurken öte yandan altı milyon insan,
tüm hayvanlar ve bitkilerde depremler sayesinde yaşıyor.


        Yer kabuğu da bu kırılmalarıyla sanki hayvan dürtüsüne sahipmiş gibi
davranıyor. Belki de amacı : Yaşatmak için öldürmek...


        Bu araştırmanın konusunda deprem ekonomiği, tarihi, jeolojiği, bilimi,
ekonomi ve insan psikolojisi üzerine etkileri baz alınarak incelendi.




                                         5
                                   BİRİNCİ BÖLÜM
1. DEPREM, DEPREMLERİN OLUŞUMU VE BÜYÜK DEPREMLER


           Günlük yaşantımızda değişmez ve sarsılmaz olarak tanıdığımız sağlam
kayaçlardan oluşmuş yer kabuğu (litosfer) aslında dış şeklini ve iç yapısını
sürekli olarak değiştiren hızlı ve yavaş hareketleri içerisinde besleyen canlı bir
varlık gibidir. Bizler litosferde meydana gelen bu değişikliğin farkında olamayız;
çünkü bu olaylar bizim ölçümlerimize göre çok yavaş geçmekte (yaklaşık olarak
yılda en çok 1 cm veya 1 mm) ve çok uzun zamanlar (yüz binlerce veya
milyonlarca yıl) sürmektedir. İnsanlar tarafından duyulmayan, fark edilmeyen bu
sürekli ve yavaş hareketlere epirojenik (kıta oluşturan ) ve orojenik (dağ
oluşturan) hareketler denir. Fakat litosferin saniye ile belirtilebilen hızlı
hareketleri de vardır. Biz bunlara deprem diyoruz.

1.1 Tanımlama ve Başlangıç

1.1.1 Deprem (Zelzele)


          Yer kabuğundaki katmanların kırılıp yer değiştirmesi yada yanardağların
püskürtmesi nedeniyle oluşan sarsıntılara verilen ad. 1


1.1.2 Fay


          Arama kurtarma derneği (AKUT) tarafından hazırlanan “ Deprem”
metninde fay şöyle tarif edilmektedir. Yer kabuğunu oluşturan kayaçların bir
yüzey boyunca kırılması ve oluşan iki parçanın birbirine göre göreceli olarak yer
değiştirmesidir. 2




1
    Tuncay TAYMAZ,” Sismoloji”, Ulus Yayınevi, İstanbul, 1997, s.95
2
    Bilim ve Teknik Dergisi, Aralık – 1994, Sayı,388



                                                6
1.1.3 Depremin Batıya Göçü


       Kuzey Anadolu Fay Hattı


       Bildiğimiz tüm depremleri ve aynı coğrafi bölgelerdeki fayları bir harita
üzerinde, deprem işaretleri ve fay çizgilerinin önemli ölçüde çakıştığı
görülmektedir.    Depremlerin fay hatları üzerindeki kırılmalarla oluştuğunu
öğrendiğimizde , karşımızdaki tablo bir sürpriz olmaktan çıkıyor. Karadeniz kıyı
şeridimizin 50 –100 km. içerisi boyunca Murefte’den Erzincan’a bir yay gibi
uzanan doğu -      batı doğrultusundaki fay hattına Kuzey Anadolu Fay (KAF)
denilmektedir. Bu fayın durumu da aynıdır.


       Tipik bir sağ yönlü doğrultu atımlı fay olan Kuzey Anadolu Fayı ise
1948’de dünyaca ünlü yer bilimcimiz İhsan KETİN tarafından keşfedilmiştir. Ve
bu tür oluşumların o tarihlerde keşfedilmiş ilk örneklerinden biriydi. Yaklaşık
1400 – 1500 km. uzunluğu ile ülkemizi neredeyse bir uçtan diğerine kat eden
KAF birbirini izleyen ve kimi yerlerde birbirine paralel yüzlerce kırıktan oluşan bir
fay sistemidir aslında.


1.1.4 Depremin Başlama Sebebi


       Bir yer sarsıntısı, kayaçlar üzerinde etkili olan basınçlar sürekli olarak
kayaçların biçim değiştirmesine yol açar. Bunlar bir araya geldiği anda
kayaçlardan kopmalar olur.        Bu kopuş kayaçların kırılganlığından doğar
(biçimdeki değişikliklerse tersine basınç yükünü azaltır) ve derinliklerdeki
maddelerin bir denge konumuna geçmesine imkan sağlar. Konuş “ Merkez” adı
verilen tek bir noktadan başlamaktadır. Deprem bu merkezden genişlemekte
ve daha sonra fay hattı boyunca her yöne dağılmaktadır. Kırılmanın sınırları tek
biçimli olarak değil, daha çok kesintili olarak genişler.     Söz konusu kırılma,




                                         7
ancak yüzeysel depremlerde görüldüğü gibi toprak yüzeyine ulaşır ve fay
yüzeyinde gözle görülür bir iz bırakır. 3

1.2 . Depremlerin Şiddetleri ve Büyüklüğü


        Depremin gücü yada boyutu iki yolla ölçülür. Bunlardan birisi depremin “
şiddetini” diğeri ise “ büyüklüğünü ölçmeye yöneliktir. Şiddet ve büyüklük
                                                        4
kavramları sık sık karıştırılır ve yanlış kullanılır.


1.2.1 Depremlerin Şiddetleri


        Depremin ne tür ve ne kadar zarar verdiğini ölçmeyi amaçlayan yani
depremin insanlar,binalar ve doğa üzerindeki etkilerini saptayan yöntem aslında
“şiddet”        ölçümüdür. Şiddet, depremin kaynağındaki büyüklüğü hakkındaki
matematiksel bilgi vermez, yalnızca deprem nedeniyle oluşan hasarı yansıtır.


        Bir deprem meydana geldiğinde, bunun herhangi bir noktadaki şiddetini
belirlemek için, o bölgede oluşan etkiler gözlenir. Bu gözlemlerin şiddet
cetvelinde hangi şiddet derecesi tanıma uygun olduğuna bakılarak Romen
rakamı ile belirtilen rakam atanır. Bunun için değiştirilmiş “ Mercalli” ve şiddet
cetveli kullanılır. 5


1.2.1.1         Mercalli Şiddet Ölçeği

           I.    Derece; Yalnız sismograflarca kaydedilen misrosismik sarsıntılardır.
Çok elverişli şartlar altında bulunan birkaç kişiden başka hiç kimse tarafından
hissedilmez.


           II. Derece; Çok hafif depremler. Ancak dinlenmekte olan ve bir binanın
üst katında bulunan kişiler tarafından hissedilir. Bazı asılı eşya sallanır.



3
  Yeni Hayat Ansiklopedisi, Doğan Kardeş Yayınları, 1984
4
  Bilim ve Teknik Dergisi, Sayı, 385, Eylül, 1999
5
  Bilim ve Teknik Dergisi, a.g.m



                                             8
         III. Derece; Hafif depremler. Ev içinde ve özellikle üst katlarda herkes
duyar; fakat bir çok kimse bu sarsıntıları deprem sanmazlar. Duran otomobiller
hafifçe sallanabilir. Sarsıntı bir kamyonun yol açtığı sarsıntıya yakındır.
Başlama ve bitiş insanlar tarafından hissedilir.


         IV. Derece; Orta şiddetli depremler. Bina içinde bulunan kimselerin bir
çokları ve dışarıda olanların bazıları tarafından duyulan sarsıntılardır. Bazı
kimseleri gece uykudan uyandırır, mutfak eşyası, pencereler ve kapılar sarsılır,
duvarlardan çatlama sesleri çıkar, duran otomobiller iyice sarsılır.


         V. Derece; Oldukça şiddetli depremler. Hemen herkes tarafından
duyulur. Birçok kimseler uykudan uyanır, bazı tabaklar ve pencere camları
kırılır,sıvalar çatlar, ağaçların ve direklerin sallandığı görülür, sarkaçlı saatler
durabilir.


         VI. Derece; Şiddetli depremler. Herkes tarafından duyulur ve bir çok
kimseler korkarak dışarı kaçarlar. Ağır ev eşyaları yerlerinden oynar. Birçok
hallerde sıvalar düşer, bacalar hasara uğrar, genellikle hasar miktarı azdır.
         VII. Derece; Çok şiddetli depremler. Herkes tarafından fark edilir. Bazı
bacalar yıkılır. İyi yapılmamış binalarda hasar önemsiz, orta derecedeki iyi ve
normal yapılarda hasar az ve planı kötü olan binalardaki hasar oldukça fazladır.


         VIII. Derece; Yıkıcı depremler. Bacalar, sütunlar, anıtlar ve duvarlar
yıkılır. Ağır ev eşyası ters döner, otomobil kullananlar rahatsız olurlar; binalarda
hasar oldukça fazla, kötü yapılmış binada ise hasar büyüktür. Ahşap ve yığma
duvarlar (kerpiç duvar) bina iskeletinden dışarı fırlar. Kuyu sularında değişmeler
görülür, az miktarda kum ve çamur akıntıları gelir.


         IX.   Derece; Felaket depremler. Çoğu binalar yıkılır, iyi yapılmamış
ahşap binaların bazıları harap olur. Birçok ahşap ve taş binalar temelleri ile
birlikte yıkılır, zeminde çatlaklar olur, demir yolu rayları bükülür, ırmak
kenarlarında ve dik yamaçlarda heyelanlar, çamur ve kum akıntıları görülür.




                                         9
        X.    Derece;Felaket Depremler. Çoğu binalar yıkılır, iyi yapılmamış
ahşap binaların bazıları harap olur. Birçok ahşap ve taş binalar temelleri ile
birlikte yıkılır, zeminde çatlak olur, demiryolu rayları bükülür, ırmak kenarlarında
ve dik yamaçlarda heyelanlar, çamur ve kum akıntıları görülür.


        XI.   Derece; Afet depremler. Ancak birkaç bina ayakta kalır,köprüler
yıkılır, yerde geniş çatlaklar meydana getirir. Raylar pek fazla bükülür, kaymalar
ve faylar, büyük heyelanlar oluşur.


        XII. Derece; Büyük afet deprem. İnsan eliyle yapılan hiçbir eser
ayakta kalmaz, her şey harap olur, eşyalar havaya fırlar. Deprem dalgalarının
yeryüzünde görüldüğü söylenir, zeminde büyük değişiklikler olur.




                                        10
 Magnitüd        Şiddet                               Açıklama
  1–3               I        Hemen Hemen Hiç Hissedilmez
                             Özellikle Üst Katlardaki Bazı Binalar Tarafından
                    II       Hissedilir.
                             Binalarda bulunanlar, özellikle üst katlarda yaşayanlar
  3 – 3.9                    açıkca hissederler. Birçok insan sarsıntının deprem
                    III      olduğunu fark edemez. Duran araçlar hafifçe sallanır.
                             Sarsıntı, büyük bir kamyon geçişi sırasında sarsıntıyı
                             andırır. Başlama ve bitiş insanlar tarafından hissedilir.
                             Gündüz vakti binalarda bulunan hemen herkes
                             tarafından hissedilebilir, dışarıda bulunan insanlardan
                             çok azı sarsıntıyı hisseder. Gece vakti bazılarını
                             uykudan uyandırır. Tabaklar, pencereler ve kapılar
  4 – 4.9          IV        sarsıntının etkisi ile titreşime geçer, duvarlardan
                             çatlıyormuş gibi sesler gelir. Büyük bir Tırın binaya
                             çarpmasına benzer bir etki uyandırır. Duran araçlar
                             görünür bir şekilde Sallanır.
                             Hemen hemen herkes tarafından hissedilir ve gece
                             vakti çoğu insanı uykusundan uyandırır. Bazen
                    V        pencereler ve tabaklar kırılır. Dengesiz nesneler
                             devrilir. Sarkaçlı saatler durabilir.
                             Herkes tarafından hissedilir ve korku veri. Bazı ağır
                   VI        mobilyalar hareket eder, sıvalarda dökülmeler gözlenir.
                             Genel olarak hafif hasarlarla sonuçlanır.
  5 – 5.9                    Dizaynı ve inşaat çok iyi yapılarda göz ardı edilebilecek
                             bir hasara yol açarken, iyi inşa edilmiş sıradan
                   VII       binalarda hafif yada orta ölçüde hasar gözlenir. Kötü
                             malzeme konmuş binalarda önemli ölçüde hasara
                             neden olur. Bazı bacalar yıkılır
                             Özel olarak dizayn edilmiş binalarda hafif, normal
                             yapılarda orta hasar, zayıf binalarda ise büyük hasar
  6 – 6.9          VIII      meydana gelir. Bacalar devrilir, üst üste konmuş
                             malzemeler devrilir, duvar kolanları yıkılır, ağır
                             mobilyalar devrilir.
                             Özel olarak dizayn edilmiş binalarda orta hasar, iyi
                             dizayn edilmiş kafes yapılar ekseninden kayar. Normal
                   IX        binalarda büyük hasar olur, yer kaymaları olur. Binalar
                             temellerinden kayar
                    X        İyi inşa edilmiş ahşap binalar yıkılır, demir yolları eğilir.
                             Birkaç yapı (özellikle taş) dışında tüm binalar ve
   7 ve            XI        köprüler yıkılır. Demir yolları eğrilir ve yıkılır
 yukarısı
                             Bütün binalar yerle bir olur. Ufuk çizgisi oynak bir
                   XII       yüzeye dönüşür. Nesneler uçar.
Şekil 1; Magnitüd Şiddet Karşılaştırması
Kaynak: Bilim ve Teknik Dergisi, Sayı, 385




                                             11
1.2.1.2         Türkiye’de Büyük Depremler

Tablo 1. Türkiye’de Büyük Depremler




                                                                                                         Derinlik
                                                                                                Boylam
                             ük (Ms)
                  Büyükl
GÜN/A




                                                                              hasarlı




                                                                                                                    Şiddet
                                                                                        Enlem




                                                                                                                              (MSK)
                                                              Yaralı




                                                                                        konut
        Y/YIL




                                                                                                                     (km)
                                                                       Ağır
                                                    Ölü
                                          Yer




                                                                                                  (N)

                                                                                                           (E)
09.03.1902                 5.6 Çankırı          4         -              3000              40.65 33.60 -               -
28.04.1903                 6.7 Malazgirt        2626 -                   4500              39.10 42.50 -               IX
10.02.1903                 5.8 Zara             -         -              1500              39.90 37.80 -               -
04.12.1905                 6.8 Çemisgezek       -         -              15                39.00 39.00 30              -
09.08.1912                 7.3 Mürefte          216       466            5540              40.60 27.20 16              -
04.10.1914                 5.1 Afyon-Bolvadin   400       -              1700              38.00 30.00 15              -
13.05.1924                 5.3 Çaykara          50        -              700               40.00 42.00 30              -
13.09.1924                 6.9 Pasinler         310       -              4300              39.96 41.94 10              -
07.08.1925                 5.9 Afyon-Dinar      3         -              2043              38.10 29.80 20              IX
08.02.1926                 4.7 Milas            2         -              598               36.80 27.10 30              -
18.03.1926                 6.9 Finike           27        -              190               35.84 29.50 10              -
22.10.1926                 5.7 Kars             355       -              1100              40.94 43.88 10              VIII
31.03.1928                   7 İzmir-Torbalı    50        -              2100              38.18 27.80 10              IX
18.05.1929                 6.1 Sivas-Suşehri    64        -              1357              40.20 37.90 10              VIII
06.05.1930                 7.2 Hakkari Sınırı   2514 -                   3000              37.98 44.48 70              X
19.07.1933                 5.7 Denizli-Çivril   20        -              200               38.19 29.79 40              VIII
15.12.1934                 4.9 Bingöl           12        -              200               38.85 40.55 -               -
04.01.1935                 6.7 Erdek            5         30             600               40.40 27.49 30              IX
01.05.1935                 6.2 Digor            200       -              1300              40.09 43.22 60              -
23.03.1936                 4.5 Kars-Kötek       -         -              100               39.00 42.00 30              -
19.04.1938                 6.6 Kırşehir         149       -              3860              39.44 33.79 10              IX
16.12.1938                 4.8 Kırşehir         -         -              300               39.52 33.91 10              -
22.09.1939                 7.1 İzmir-Dikili     60        -              1235              39.07 26.94 10              IX




                                                12
21.11.1939   5.9 Tercan             43    -     500     39.82 39.71 80   -
26.12.1939   7.9 Erzincan           32962 -     116720 39.80 39.51 20    X-XI
20.02.1940   6.7 Kayseri-Develi     37    20    530     38.40 35.30 30   VIII
13.04.1940   5.6 Yozgat             20    -     1250    40.04 35.20 30   -
10.01.1940    5 Niğde               58    -     586     38.00 34.70 -    -
10.09.1941   5.9 Van-Ercis          194   -     600     39.45 43.32 20   VIII
12.11.1941   5.9 Erzincan           15    -     500     39.74 39.43 70   -
13.12.1941   5.7 Muğla              -     -     400     37.13 28.06 30   -
23.05.1941    6 Muğla               2     -     500     37.07 38.21 40   -
15.11.1942   6.1 Bigadiç-Sındırgı   7     -     1262    39.55 28.55 10   VIII
21.11.1942   5.5 Osmancık           7     -     448     40.82 34.44 80   -
20.12.1942    7 Niksar-Erbaa        3000 6300 32000     40.87 36.47 10   IX
11.12.1942   5.9 Çorum              25    -     816     40.76 34.83 40   -
20.06.1943   6.6 Adapazarı-Hendek 336     -     2240    40.85 30.51 10   IX
26.11.1943   7.2 Tosya-Ladik        2824 -      25000   41.05 33.72 10   IX-X
01.02.1944   7.2 Bolu-Gerede        3959 -      20865   41.41 32.69 10   IX-X
06.10.1944    7 Ayvalık-Edremit     27    -     1158    39.48 26.56 40   IX
10.02.1944   5.4 Düzce              -     -     900     41.00 32.30 10   -
05.04.1944   5.6 Mudurnu            30    -     900     40.84 31.12 10   -
25.06.1944   6.2 Gediz-Uşak         21    -     3476    38.79 29.31 40   VIII
20.03.1945    6 Adana-Ceyhan        10    -     650     37.11 35.70 60   VIII
20.11.1945   5.8 Van                -     -     1000    36.63 43.33 10   -
21.02.1946   5.6 Kadınhanı-Ilgın    2     -     509     38.24 31.79 60   VIII
31.05.1946   5.7 Varto-Hınıs        839   349   1986    39.29 41.21 60   VIII
23.07.1949    7 İzmir-Karaburun     1     7     824     38.57 26.29 10   IX
17.08.1949    7 Karlıova            450   -     3000    39.60 40.60 40   IX
05.02.1949   5.2 Harmancık          -     -     150     39.89 29.35 40   -
04.02.1950   4.6 Kığı               20    -     100     39.50 40.60 30   -
08.04.1951   5.7 İskenderun         6     10    13      36.58 35.85 50   -




                                    13
13.08.1951   6.9 Kurşunlu          52    208   3354   40.88 32.87 10   IX
03.01.1952   5.8 Hasan kale        133   -     701    39.95 41.67 40   VIII
22.10.1952   5.5 Misis             10    -     511    37.25 35.15 70   -
18.03.1953   7.4 Yenice-Gönen      265   336   9670   39.99 27.36 10   IX
02.05.1953   5.1 Karaburun         -     -     73     38.51 26.55 60   -
07.09.1953   6.4 Kurşunlu          2     -     230    41.09 33.01 40   VIII
18.06.1953   5.1 Edirne            -     -     323    41.55 26.55 30   -
16.07.1955     7 Aydın-Söke        23    -     470    37.65 27.26 40   IX
20.02.1956   6.4 Eskişehir         2     -     1219   39.89 30.49 40   VIII
25.04.1957   7.1 Fethiye           67    -     3100   36.42 28.68 80   IX
26.05.1957   7.1 Bolu-Abant        52    100   4201   40.67 31.00 10   IX
07.07.1957   5.1 Bas köy           -     -     300    39.37 40.46 60   -
25.04.1959   5.7 Köyceğiz          -     -     59     36.94 28.58 30   VIII
25.10.1959     5 Hınıs             18    -     300    39.25 41.63 50   -
26.02.1960     4 Bitlis            -     -     80     38.49 41.52 40   -
10.04.1960   4.4 Germencik         -     -     100    37.73 27.80 40   -
26.07.1960   4.6 Tokat             -     -     22     40.56 37.25 40   -
23.05.1961   6.5 Marmaris          -     9     61     36.80 28.70 70   -
10.02.1962     4 Muş               -     -     97     38.70 41.45 -    -
04.09.1962   5.3 Iğdır             1     22    -      39.96 44.13 40   -
11.03.1963   5.5 Denizli           -     -     54     37.96 29.14 40   -
18.09.1963   6.3 Çınarcık-Yalova   1     26    230    40.77 29.12 40   VII
22.11.1963   5.1 Denizli           -     -     298    37.07 29.68 60   -
24.03.1964     4 Siirt             1     -     100    37.95 42.00 -    -
14.06.1964     6 Malatya           8     36    678    38.13 38.51 3    VIII
06.10.1964     7 Manyas            23    130   5398   40.30 28.23 24   IX
13.06.1965   5.7 Denizli-Honaz     14    217   488    37.85 29.32 33   VIII
31.08.1965   5.6 Karlıova          -     -     1500   39.30 40.79 33   -
07.03.1966   5.6 Varto             14    75    1100   39.20 41.60 26   VIII




                                   14
12.07.1966    4 Varto            12    -     90     39.17 41.56 -    -
19.08.1966   6.9 Varto           2394 1489 20007    39.17 41.56 26   IX
07.04.1966   4.8 Adana-Bahçe     -     -     100    37.00 35.30 -    -
22.07.1967   7.2 Adapazarı       89    235   5569   40.67 30.69 33   IX
26.07.1967   6.2 Pülümür         97    268   1282   39.54 40.38 30   VIII
30.07.1967    6 Akyazı           2     40    -      40.70 30.40 18   -
07.04.1967   5.3 Adana-Bahçe     -     -     91     37.40 36.20 32   -
24.09.1968   5.1 Bingöl-Elazığ   2     40    -      39.20 40.20 8    -
03.09.1968   6.5 Amasya-Bartın   29    231   2073   41.81 32.39 5    VIII
14.01.1969   6.2 Fethiye         -     -     42     36.11 29.19 22   -
03.03.1969   5.7 Gönen           1     -     20     40.08 27.50 6    -
23.03.1969   6.1 Demirci         -     -     1100   39.10 28.40 9    VII
25.03.1969    6 Demirci          -     -     1826   39.25 28.44 37   -
28.03.1969   6.6 Alaşehir        41    186   4372   38.55 28.46 4    VIII
06.04.1969   5.6 Karaburun       -     3     443    38.50 26.40 16   -
28.03.1970   7.2 Gediz           1086 1260 9452     39.21 29.51 18   IX
19.04.1970   5.9 Çavdar hisar-   -     2     41     39.10 29.70 18   -
                Kütahya
23.04.1970   5.7 Demirci         -     43    150    39.10 28.70 28   -
02.07.1970   4.8 Gürün           1     -     150    38.80 36.70 19   VIII
12.05.1971   6.2 Burdur          57    150   1389   37.64 29.72 30   VIII
22.05.1971   6.7 Bingöl          878   700   5617   38.85 40.52 3    VIII
26.04.1972    5 Ezine            -     -     400    39.50 26.30 25   -
22.03.1972   4.7 Sarıkamış       -     4     100    40.40 42.20 2    -
16.07.1972   5.2 Van             1     -     400    38.30 43.30 46   -
01.02.1974   5.2 İzmir           2     20    47     38.55 27.22 31   VI
06.09.1975   6.9 Lice            2385 3339 8149     38.47 40.72 32   VIII
25.03.1975   5.1 Kars-Susuz      2     26    762    40.95 42.96 25   VI
19.08.1976   4.9 Denizli         4     28    887    37.67 29.17 -    VII




                                 15
24.11.1976      7.2 Çaldıran-Muradiye 3840 497           9552      39.12 44.16 10           IX
02.04.1976      4.8 Doğu Beyazıt          5       13     236       39.91 43.76 14           VI
30.04.1976        5 Ardahan               4       -      300       41.20 42.60 -            -
25.03.1977      4.8 Lice                  8       17     210       38.58 40.03 29           -
26.03.1977      5.2 Palu                  8       26     842       39.34 43.50 25           -
09.12.1977      4.8 İzmir                 -       -      11        38.56 27.47 -            -
16.12.1977      5.3 İzmir                 -       -      40        38.40 27.19 24           -
14.06.1979      5.9 Foça                  -       -      22        38.92 26.89 -            -
30.06.1981      4.4 Antakya               -       -      2         36.17 35.89 63           -
27.03.1982      5.2 Muş-Bulanık           -       -      424       39.23 41.90 38           -
05.07.1983      4.9 Biga                  3       -      85        40.33 27.21 7            -
30.10.1983      6.8 Erzurum-Kars          1155 1142 3241           40.20 42.10 16           VIII
18.09.1984      5.9 Erzurum-Balkaya       3       35     187       40.90 42.24 10           -
05.05.1986      5.8 Malatya-Sürgü         8       24     824       37.95 37.80 10           VII
06.06.1986      5.6 Sürgü-Malatya         1       20     1174      38.01 37.91 11           -
07.12.1988      6.9 Kars-Ak yaka          4       11     546       40.96 44.16 5            -
13.03.1992      6.8 Erzincan-Tunceli      653     3850 6702        39.68 39.56 27           VIII
01.10.1995      5.9 Dinar                 94      240    4909      38.18 30.02 24           VIII
14.08.1996      5.4 Çorum-Amasya          -       6      707       40.73 35.28 12           VI
27.06.1998      5.9 Adana-Ceyhan          146     94-0 4000        36.85 35.55 23           -
17.08.1999      7.4 17           Ağustos 15000 3200 50000          40.70 29.91 20           IX
                    Kocaeli                       0

Kaynak: Bağcı, G., Yatman, A., Özdemir, S., Altın ,N., Türkiye’de Hasar Yapan Depremler ,
Deprem Araştırma Bülteni, Sayı 69,113-126




                                           16
1.2.1.3     Tarihte Dünyada Olan Bazı Büyük Depremler

365       Knossos/Girit                 50.000      Belli Değil
526       Antiokheia                    250.000     Belli Değil
844       Şam/Suriye                    50.000      Belli Değil
847       Şam/Suriye                    70.000      Belli Değil
856       Damyan/tran                   200.000     Belli Değil
856       Korint/Yunanistan             45.000      Belli Değil
893       Dai pur/Hi ndistan            180.000     Belli Değil
893       Erdebil/lran                  150.000     Belli Değil
893       Kafkasya/Rusya                82.000      Belli Değil
1042      Palmira/Baulbek/Suriye        50.000      Belli Değil
1138      Halep/Suriye                  230.000     Belli Değil
1201      Suriye                        1.000.000   Belli Değil
1268      Klikya/Anadolu                60          Belli Değil
1290      Cin                           100         Tahmini 6.7
1456      Napoli/Italya                 60.000      Belli Değil
1531      Lizbon/Portekiz               30.000      Belli Değil
1556      Shoanxi Eyaleti/^in           830.000     Tahmini 6.9
1667      Semaha/Azerbaycan             80.000      Belli Değil
1668      Shandong Eya!eti/Cin          50.000      Belli Değil
1693      S ici lya/Catani a/Ital ya    100.000     Belli Değil
1703      Ceddo/Japonya                 200.000     Belli Değil
1727      Tebriz/lran                   77.000      Belli Değil
1730      Hokkaido/Japonya              137.000
1731      Pekin/Çin                     100.000
1737      Kalkuta/Hindistan             300.000
1755      Portekiz/Ispanya/Fas          62.000
1780      Tebriz/Iran                   100.000
1783      Calabria/ltalya               50.000      8.4-8.7
1811-1812 New Madrid/Missouri/ABD       250.000     Belli değil
1828      Honsu/Japonya                 30.000      7.6



                                       17
1836   KuzeyJaponya                   28.000          Belli değil
1847   Zenkoji/Japonya                34.000          8.6
1857   Tejon Poss (Pulmdale) ABD.     Ölü sayisi bilinmiyor B. Değil
1868   Ekvator 70.000                 "               "
1883   Cava      100.000              "               "
1905   Hindistan                      19.000          8.6
1906   San Fransisco/California/ABD. 700              8.3
1906   Valparaiso/Şili                1.500           8.6
1908   Calabria/Messina/Italya        58.000          7.5
1915   Abruzz/Italya                  32.610          7.5
1920   Gansu Eyaleti/Çin              200.000         8.5
1923   Tokyo/Yokohama/Japonya         99.000          8.3
1932   Gansu Eyaleti/Çin              70.000          7.6
1935   Hindistan                      25.000          7.5
1939   Erzincan/Turkiye               32.962          8.0
1939   Chillan/Şili                   28.000          8.3
1948   Askabat/Turkmenistan           19.800          7.3
1949   Ekvator                        6.000           B. Değil
1960   Agadir/Fas                     12.000          5.9
1960   Puerto Montt/Valdivia/Sili     2,231           8.5
1962   Kuzeybati Iran                 12.000          B. Değil
1964   Prens William Bogazi/Alaska    130             8.3
1970   KuzeyPeru                      66.794          7.8
1971   San Femando/California/ABD. 58                 6.4
1972   Nikaragua                      5.000           6.2
1976   Kuzeydogu Italya               929             6.5
1977   Bukres/Romanya                 1.500           7.2
1979   Kolombiya/Ekvator              600             7.9
1980   Es-Serif/Cezayir               4.000           7.7
1980   Guney Italya                   4.800           7.2
1983   Erzumm-Kars/Turkiye            1.400           7.1
1985   Mexio/Meksika                  9.000           8.1



                                     18
1986       San Salvador/El Salvador      1.000            5.4
1988       Ermenistan                  25.000             6.4
1989       San Francisco ve Oakland/ABD.    60            6.4
1990       Kuzeybati Iran              40.000             7.3
1990       Kuzey Filipinler              1.000            7.7
1992       Erzincan/Turkiye                479            6.8
1993       Hindistan                   21.000

1.2.1.4       Yoğun Deprem Bölgeleri

           Deprem bölgeleri dört tipte toplanabilir.


           1. Merkezi okyanus orta sırt ekseni üzerinde iki tabanın birbirinden
uzaklaştığı dar toprak şeritlerinde görülür. Bu bölgelerde görülen yer sarsıntıları
yüzeyseldir (70 Km.den az)


           2. Genellikle yüzeysel olarak nitelendirilen sarsıntılara sahne olmakla
birlikte, bu hareketler yanardağdan uzakta iki levhanın birbiri üzerine
kaymasıyla meydana gelir. Türkiye’deki Kuzey Anadolu Fay ve California’daki
San Andreas fay bölesi bu tür depremin tipik örnekleri olarak gösterilir.


           3. Bir tabakanın altında diğer tabanın dolmasından ileri gelen okyanus
çukurlarına bağlıdır. Depremler bu dalma – batma düzlemi (Benieff düzlemi)
boyunca ortaya çıktığı yere göre, yüzeysel veya olağan ara (70 ila 300 km)
veya derin (300 ila 700 km) merkezli olabilir. Pasifik “ Ateş çemberi” (Aundlar)
dan başlayarak Orta Amerika’dan Aluet, Japonya ve Filipinlerden geçer,
Endonezya’ya ulaşır) bu tipte bir deprem bölgesidir.


           4. Birmanya’dan Akdeniz’e kadar uzanan (Güney Avrupa ülkelerini
etkileyen) etkin kuşakla temsil edilir. Bu bölge depremlerin genellikle yüzeysel
olduğu ve iki levhanın çarpışmasından doğan dağ sıralarına bağlı olarak
geliştiği geniş bir kıta kuşağını ifade eder. Bununla birlikte ara (Hindikuş’dan
Romanya’da) hatta derin merkezli (Stromboli) Vezüv gibi Tirsen Denizi
volkanlarının altında) depremler de vardır. 6

6
    Yeni Hayat Ansiklopedisi, a.g.m



                                           19
Şekil 2. Türkiyede Deprem Kuşakları
Kaynak: Hayat Ansiklopedisi




                                  20
1.2.2 Depremin Büyüklüğü


                               Richter Büyüklük Ölçeği
         Büyüklük                 Depremin Yol Açtığı      Yılda Yaklaşık Kaz Kez
                                             Etki               Gözlendiği
                                Hissedilmez, Sismografla
       2,5 - daha az                                              900 000
                                       Kaydedilebilir
                                  Çoğu Kez Fark Edilir,
          2,5 – 5,4                                               30 000
                                 Ama Çok Küçük Hasar
                                    Binalara Ve Diğer
          5,5 – 6,0                                                 500
                                  Yapılarda Hafif Hasar
                                 Nüfusun Yoğun Olduğu
          6,1 – 6,9                                                 100
                                 Bölgelerde Büyük Hasar
                                  Çok Şiddetli Deprem,
          7,0 – 7,9                                                  20
                                        Ciddi Hasar
                                     Çok Çok Şiddetli
                                  Deprem. Bir Yerleşim
    8,0 - daha büyük                                         5 –10 yılda bir kez
                                  Birimini Tümüyle Yok
                                           Edebilir

Şekil 3. Richter Büyüklük Ölçeği
Kaynak: Bilim ve Teknik Dergisi,sayı,385, Eylül 1999



         Depremin yeryüzünde yaptığı hasarın durumuna göre saptanan şiddet
derecelerinde, zeminin jeolojik yapısının kesin olmayan faktörlerinin ve özellikle
insanların sübjektif görüşlerinin büyük rolü olmaktadır. Bu nedenle, C, F, Richter
zemine ve binaların yapısına bağlı olmayan daha çok depremin odağından
açığa çıkan enerjinin miktarını esas olan yeni bir “ şiddet değerlendirilmesi “
ortaya koymuş ve buna depremin magnitüdü” (büyüklüğü) denmiştir.




                                              21
2. DEPREMİN DİLİ (SİSMOLOJİ)


            Depremlerin oluşumunu deprem dalgalarının yer içinde yayılma
şekillerini, ölçüm aygıtları yardımı ile değerlendiren ve genel olarak depremle
ilgili olarak çalışan bilim dalı sismoloji. Sismoloji sözcüğünün kökeninde de
Yunanca ‘da “ şok “ anlamına gelen “ sismos” sözcüğü vardır.



2.1 . Deprem Dalgaları (Sismik Dalgalar)

            Sismik dalgaların tek ve en büyük etkisi depremdir. Hissedilen
sarsıntıları yaratan ve yıkımlara neden olan esnek dalgalar 3 tiptedir.


2.1.1 P Dalgası (Birinci Dalga)

            Kayaçlı ortamlarda dağılan dalgalardan biridir. Hacim dalgaları adı da
verilir. Dağılım hareketi ses dalgalarıyla aynı mekanizmayı izler, dağılan dalga
kayalara sırasıyla ince basınç uygulayarak (sıkıştırma) sonra da gevşerek
(genişleme) etkili olur. Ses dalgasıyla aynı tarzda ilerleyen P dalgası, akışkan
                                                         7
ortamlarda olduğu gibi, katı ortamlarda da iletebilir.




7
    Bilim ve Teknik Dergisi, a.g.m



                                         22
Şekil 4. Sismik Dalgalar
Kaynak: Taymaz, Tuncay, “Sismoloji”




                                      23
2.1.2 S Dalgası (İkincil Dalga)

           Kayaçlı ortamlarda dağılan dalgalardan biride S dalgasıdır. P
dalgalarında dana yavaş hacme sahiptir. Yayılım tarzına bağlı olarak S dalgası
yayılma yönüne göre dik bir açıyla kayaçları yanlamasına ilerler. S dalgaları
akışkanlarda yayılamaz,y deneyler enlemesine yayılan akışkanın esnek
biçimde ilk durumuna dönemediğini göstermiştir.


2.1.3 Yüzey Dalgaları

           Yayılımı dış merkezin hemen yakınındaki yüzeyle sınırlı kalan
dalgalardır. 2 ayrı tipte yüzey dalgası görülür (Bk. Şekil. 4)
2.1.3.1. I Love Dalgası

           Yüzeyde yayılım yönüne dik olarak, yatay bir düzlemde yer bir yandan
bir yana sallanır. 8


2.1.3.2. II. Rayleigh Dalgası

           Kayalar, dalganın yayılım yönüne paralel olarak, hem yatay, hem de
dikey olarak yer değiştirir.

2.2 . Depremin Yerini Saptamak

           Depremin olduğu yerin tam olarak saptanmasında sismogramlardan
yararlanılır. Bunun için       aynı depremi kaydeden birkaç sismograf istasyonu
gereklidir. Depremin odak noktasından ve merkez üssünden tüm deprem
dalgaları aynı anda yayılmaya başlarlar. Ancak, farklı hızlarda hareket
ettiklerinden, zaman içinde birbirinden ayrılırlar.


           Deprem sonrası merkeze yakın bir sismogramla ilk olara P dalgası
belirir ve ardından S dalgaları istasyona ulaşır. İstasyon deprem bölgesine ne
kadar uzaksa P ve S dalgalarının kayıtları birbirlerinden o kadar ayrı görülür. P

8
    Taymaz,a.g.e,s.102



                                          24
ve S dalgalarının istasyonu ulaşma zaman aralığı, depremin odağından
uzaklaştıkça arttığı için, bu aralık sismograf istasyonunun depremin yerine olan
uzaklığını bulmak için kullanılır.


        P ve S dalgalarının ulaşma ve zaman aralığı artık ölçülebilir. Dolaysı ile
deprem dalgaları istasyona ulaşma zamanının uzaklığına göre bir yol zaman
grafiği çizilir. Dalgaların kaydedilip, bu dalgaların yol zaman grafiğini standart bir
yol zaman grafiğiyle karşılaştırılır.


        Bu karşılaştırma sonucu ortaya çıkan grafikten, depremin istasyona ne
kadar uzakta olduğu saptanır. Tek bir istasyon, depremin tam olarak nerede
olduğunu değil, yalnızca depremin olduğu bölgenin istasyona ne kadar uzakta
olduğunu saptayabilir.




                                         25
Şekil 5. Sismogram
Kaynak: Bilim ve Teknik Dergisi, sayı 382, Haziran 1999
         Depremler, bu odak derinliklerine göre üç ana grupta toplanıyor. Yerin 0
– 60 km. derinliğinde olan depremler “ sığ” depremler, yerin 70 –300 km.
uzağında olan depremler orta derinlikte depremler, 300 km. den daha derin
depremler ise “derin depremlerdir”.



                                             26
2.3 . Deprem Tahminleri

            Van yöntemi, bugün depremi önceden haber verilmesini sağlayan tek
tekniktir. Bu yöntemin temeli, 1960 yılındaki büyük Şili depreminin oluşumu
sonrasında Amerikalı radyo - astronomların, felaketten 6 gün önce kaydedilen
radyoelektrik dalgalarının yayılmasıyla deprem araksında bir bağ kurmalarıdır.


            Bundan 21 yıl sonra, 1981 yılında Varotsos, Alexopulos ve Nomikos
adlı üç Yunanlı, bakır elektrotlar yardımıyla, topraktaki elektrik akımlarını
yakalamayı denediler. Böylece Van sistemi doğdu. Yunanlı fizikçilere göre bazı
kayaçlar özellikle granitler tektonik bir basıncın etkisiyle bir depremin habercisi
olabilecek sinyaller oluşturabilen elektrik akımları yaymaktadır.


            Depremin öncüsü olabilecek birçok belirti olduğu ileri sürülmüştür. Ama
dikkat alınması gerekenlerin neler olduğunu kestirmek güçtür. 9

2.4 . Depremin Önceden Tahminleri

            Japon Prof. Yoshiaki Kawoto Tokyo’da 01 Mart’a kadar 7 şiddetinde bir
deprem beklediklerini açıkladı. Koç grubunun afetlere karşı eylem planı
hazırlıklarına katkıda bulunmak için geldiği İstanbul’da açıklamada bulunan
Kawoto FM Radyo dalgalarından yararlanarak yapılan bu tahmin çalışmasının
24 Şubat – 01 Mart arasında Tokyo’da deprem olması halinde tescilleneceğini
söyledi. Kawoto bu çalışma ile depremin 10 –15 gün önceden tahmin edilme
şansının bulunduğunu vurguladı.

2.5 . Depremin Önceden Tahmini İle İlgili Avrupa Etik Kuralları

            Depremin önceden tahmini ile ilgili bilgiler, bilim ile toplum arasındaki
ilişkileri düzenleyen sağlıklı etik kurallarına göre sunulmaz ise, toplum üzerinde
dramatik etkiler yaratabilir. Yanlış tahmin paniğe yol açabilir ve halkta bilim
adamları ile kamu yetkililerine karşı güvensizlik yaratarak sosyal, psikolojik,
                                                                     10
politik, ekonomik vb. sakıncalı sonuçlara neden olabilir.

9
    Akşam Gazetesi, Güncel Bölümü, 25 Şubat 1999
10
     Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu IV. Bilim Kongresi Tebliğleri, 1999



                                                27
2.5.1 Depremin Tahmin Değerlendirmesi Avrupa Danışma Komitesi

            Depremin tahmini değerlendirmesi Avrupa Danışma Komitesinde;


            1. Bir itiraz söz konusu olduğunda veya bir ulusal değerlendirme
komitesi bulunmadığı durumlarda, ulusal yetkiler


            2. Tarafsız bir görüş almak istediklerinde Ulusal Değerlendirme
                                   11
Komitelerine başvurabilirler


2.5.2. Yer Kabuğunun Hareketli Doğası



            Levha tektoniği kuramını, yeri ve yer kabuğunu açıklamaya çalışan
önceki küresel tektonik teorilerden ayıran beldi de en önemli özelliği, bu
kuramın, okyanuslardan sağlanan verilerle kurulmuş olmasıydı.kıtalara ilişkin
yapısal verilerin okyanus tabanları içinde geçerli olduğunun var sayıldığı o
dönemde, levha tektoniği, bir bakıma okyanus tabanının doğasını öğrenme
çabasının en önemli ürünü olarak ortaya çıkmıştı.


            Savaş teknolojisinin sağlanmış olduğu katkıysa, bu önemli kuramın
ortaya çıkışındaki ilginç noktalardan biriydi. Soğuk savaşın gereklerinden biri
olarak ABD, SSCB’nin olası nükleer denemelerini izlemek amacıyla dünyanın
her yanına uzanan ve iyi işleyen bir sismograf ağı kurmuştu. 12


2.5.3. Levha Tektoniği ve Kıtaların Yer Değiştirmesi

2.5.3.1.      Levha Tektoniği

            1940’lı yıllarda gerçekleşen bu keşifler aslında, o güne kadar daha çok
betimsel yöntemin hakim olduğu yer bilimlerinde büyük bir devrime ön ayak
oldu. Bu devrim o güne kadar bilinmeyen pek çok yer bilimsel olayın

11
     Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu, a.g.e
12
     Bilim ve Teknik Derğisi, sayı 386, Ekim 1999



                                                28
açıklanmasını, bunların birbirleriyle olan kökensel ilişkilerinin belirlenebilmesini
sağlayan ve belki de en önemlisi yer bilimine “ ön görü” başka bir deyişle “
önceden kestirme” yeteneğini kazandıran Levha Tektoniği Kuramı “ idi.


         1912 yılında Alman Meteorolog Alfred Wegener’in ortaya koyduğu bu
kuram o zamanlar, Kıtaların Kayma Kuramı adıyla biliniyordu. Aynı dönemde
tartışılan Konveksiyon Akımları Kuramı da bu kuramı önemli ölçüde
tamamlıyordu. 1960’lı yıllarda Levha Tektoniği Kuramı adı altında bir araya
gelen bu iki kuram 70’li yılların başında, birkaç küçük pürüz dışında
tamamlanmıştı.




Şekil 6. Kıtaların Yer Değiştirmesi
Kaynak: Bilim ve Teknik Dergisi, Sayı, 385, Eylül,1999




                                              29
        Levhalar yer kabuğunun oluşumundan bu yana hareket halindedir. Bu
hareketi milyonlarca yılda büyük kıtaların daha küçük parçalara ayrılmasına,
dev okyanusların da ayrılmasına neden oldu. 200 Milyon yıl önce oluşan Tetis
Okyanusu da benzer oluşumlardan biriydi. Bu okyanus kalıntısı olan bugünkü
Akdeniz ise yaklaşık 64 milyon yıl önce oluşmuştu. Atlantik Okyanusu’nun
genişlemesine neden olduğu bu durum, Kızıl Deniz’in genişlemesiyle birlikte,
Arap Levhasının Anadolu’yu sıkıştırmasına neden oldu.


        1912 yılında Alman bilim adamlarından Alfred Wegener kıtaların
hareket halinde olduklarını, tek bir kütle iken sonradan bunların birbirinden
ayrıldığını ortaya atmıştır. Bu görüş bugün yeniden ele alınmıştır. Magnetik
alanlar üzerinde yapılan çalışmalar, kıtaların eskiden bu günkü yerlerinde
bulunmadıklarını göstermiştir.


        Böyle bir incelemeyi Avustralya Kıtası üzerinde yapan Prof. S.K.
Runcom, Avustralya’nın bundan 600 milyon yıl önce değişen magnetik alanların
etkisiyle yerinden oynadığını, hareket haline geçtiğini ispatlamıştır.


        Wegener’in teorisi üzerine yönelen bugünkü bilim adamları araştırmalar
sonucu elde edilen rakama göre üzerinde yaşamakta olduğumuz kıtaların yılda
3 cm kadar hareket ettiğini tespit etmişlerdir.


        Dev levhaların nasıl yer değiştirdiklerine gelince öncelikle hareketin
motor gücünü konveksiyon akımları nedeniyle birbirinden uzaklaşan levhalar
oluşturuyordu. Levhalar arasında boşluk olmaması nedeniyle bir levhanın
hareketi diğer levhaların hemen hemen tümünü etkiliyordu.


        Depremlerin yeryüzündeki dağılımına bakıldığında, bunların özellikle bu
gün aktif yani hareketli olan levha sınırları boyunca sıralandığı gözlenir. İki
büyük deprem kuşağına ayrılan bu sınırlardan biri, Pasifik Okyanusunu
çevreleyen ve özellikle Japonya üzerinde etkili olan Pasifik Deprem Kuşağı




                                         30
Cebel-i Tarık’ dan Endonezya adalarına kadar uzanan Akdeniz -           Himalaya
Deprem Kuşağı ise yakın komşularımızla birlikte ülkemizi de içine alıyor.


2.5.3.2.     Avrasya - Arap Levhasının Hareketi

           Yaklaşık Güneydoğu Anadolu Sınırımızı izleyerek doğuya ve batıya
doğru devam eden Avrasya – Arap Levha Sınırı, dünya üzerindeki günümüzde
aktif olan sayılı levha sınırlarından biri, aslında bugün Arap Levhasının altına
girdiği (daldığı) bu bölgede yaklaşık 200 milyon yıl önce oluşmuş Tetis
Okyanusu bulunuyordu. Yaklaşık 65 milyon yıl önce de Atlantik Okyanusundaki
genişlemenin kuzeye ittiği Afrika Levhası, Tetis Okyanusunun doğu yanını
kapatmış, Akdeniz’i oluşturmuştu. 13


           Kızıldeniz boyunca bu günde devam eden deniz tabanı yayılmasıyla
Arap Levhasını Afrika Levhasından ayırmış ve kuzeye ilerlemesini sağlamıştı.
Böylece Arap Levhası Avrasya Levhasının altına girmeye ve yaklaşık
güneydoğu sınırımızdan geçen bir hat boyunca Anadolu’yu sıkıştırmaya
başladı.


           Kuzey Anadolu Fayı yada Doğu Anadolu Fayı gibi coğrafyamızdaki belli
başlı yer kabuğu kırılmalarını oluşturan yada var olan kırıkları harekete geçiren
bu sıkışma, milyonlarca yıldır olduğu gibi bu gün yaşadığımız depremlerinde
ana nedenlerini oluşturuyor.

3. DEPREM ÖLÇER (SİSMOMETRE)

           Sismometre (deprem ölçer) depremleri ölçen ve kaydeden bir aygıttır.
Deprem sırasında, kırılan yada kayan kütlelerden gelen sarsıntılar,yeryüzüne
doğru ilerler. Sismometre bu sarsıntıları algılayıp yükseltir ve bunları uygun bir
ortama kaydeder. Sismometrelerin kayıtlarına sismogram denir.




                                        31
3.1.      Lehman Sismometresi

           Yapım niteliğine ve ayarlama duyarlılığına göre yüzlerce kilometre
ötedeki depremleri algılayabilir. Lehman sismometresi şiddeti Richter ölçeğine
göre 4.8 den daha büyük depremlere duyarlıdır.

4. MARMARA BÖLGESİNİN SARSINTILARI

4.1.      17 Ağustos 1999 Gölcük Depremi ve 12 Kasım 1999 Düzce Depremi

          Yakın zamanda gerçekleşen bu depremler, her yönden ulusca bizleri
sarsmıştır. 12 KASIM 1999 akşam saat 18.58' de meydana gelen ve Türkiye'
nin birçok yerinde hissedilen deprem, Bolu ilinde önemli can kayıplarına ve çok
ağır hasara yol açmıştır.


           Kandilli Rasathanesi depremin merkez üssünü Düzce yakınları,
büyüklüğünü de 7.2 olarak açıklamıştı. 17 AĞUSTOS 1999 günü sabaha karşı
saat 03.02 sıralarında gerçekleşmiştir. Richter ölçeğine göre 7.4 büyüklüğünde
olduğu ve odak noktası Gölcüktür. 12 KASIM 1999 depremi Gölkaya ile
Kaynaşlı' nın doğusu arasında toplam olarak yaklaşık 40 km. uzunluğunda bir
yüzey kırığı oluşturmuştur.


           17 AĞUSTOS 1999 İzmit depreminde meydana gelen yüzey kırığı
Düzce' nin yaklaşık 6 km. güneybatısında Gölkaya yakınlarında bitmektedir. Bu
depremden 3 ay sonra meydana gelen Düzce depremi, 17 AĞUSTOS kırığının
kuzeydoğu ucuyla Bolu tüneli arasındaki kesimi kırmıştır .


           17 AĞUSTOS 1999 İzmit depremi ve 12 KASIM 1999 Düzce
depremleri, Bolu batısında üç ana kola ayrılan Kuzey Anadolu Fay hattının
kuzey kolu üzerinde meydana gelmişlerdir. KAF üzerinde 1999' da meydana
gelen depremlerden önce oluşmuş depremlerin modellenmesi bu depremlerin
meydana geldiği bölgelerde stresin arttığını göstermektedir .

13
     Dictionnaire Larousse Deprem Bilim Bölümü, s, 639 –640, 1991



                                              32
           Bu modellerde stresin en fazla artış gösterdiği İzmit Körfezi civarı 17
AĞUSTOS 1999 depremi ile kırılmıştır. Bu deprem 1939-1967 depremlerinin
modellenmesinde stresin azaldığı alanda yer almasına karşılık 17 AĞUSTOS
depreminde Düzce bölgesinde stresin artmasına neden olmuş ve Düzce bölgesi
de 12 KASIM 1999 depremi ile kırılmıştır .


           Ancak, Düzce depreminde kırılan kısım beklenildiği doğuya devam
ederek KAF ile doğuda birleşmektedir. Dolayısıyla bu bölgede yaklaşık 10 km.’
lik kısım kırılmıştır. Bu kısmın yakın gelecekte kırılıp kırılmamasını tahmin
etmek zordur, fakat en kötü ihtimal ile kırılması düşünülürse bile bu da yaklaşık
6 veya 6.5 büyüklüğünde bir deprem yaratabilir ki bu da 1999 depremlerinde
yaşamış olduğumuz artçı depremler kadar bir deprem demektir, ve bölgede
önemli hasara neden olabileceği düşünülmemektedir . Ama yinede hasarlı
binalara girilmemelidir . 14




14
     Selim BÜYÜKBAŞOĞLU, Araştırma, İstanbul, 1994



                                           33
                                 İKİNCİ BÖLÜM


1. DEPREMİN EKONOMİK VE SOSYAL ETKİLERİ, MUHTEMEL
   FİNANSMAN İHTİYACI, KISA-ORTA VE UZUN VADEDE ALINABİLECEK
   TEDBİRLER

1.1.    Deprem Bölgesinin Türkiye Ekonomisi İçindeki Yeri


            17 Ağustos 1999 tarihinde yaşanan ve Richter ölçeğinde 7.4 olarak
kaydedilen deprem felaketi ülkemizin ve insanlığın 20. Yüzyılda yaşadığı en
büyük felaketlerden birisidir.


            Körfez depremi ülkemizin gerek nüfus gerekse ekonomik aktivite
bakımından en ağırlıklı bölgesinde etkili olmuştur. Deprem, Kocaeli, Sakarya,
Yalova, İstanbul, Bolu, Bursa ve Eskişehir illerini kapsamış, ancak Kocaeli,
Sakarya ve Yalova'da ağır can ve mal kaybına yol açmıştır.


            Deprem Türkiye nüfusunun yüzde 23'lük bir bölümünü oluşturan
bölgede etkili olmuştur. Depremden en ağır derecede etkilenen can kaybı ve
maddi hasarın ağır olduğu nüfusun toplam nüfus içindeki payı ise yüzde 6
civarındadır.


            Depremden etkilenen bölgedeki nüfus yüksek eğitim düzeyine sahip ve
ağırlıklı     olarak   sanayi    kesiminde    istihdam   edilen   vasıflı   işgücünü
oluşturmaktadır.


            Depremin etkilediği 7 ilin Gayri Safi Milli Hasıla içindeki payı yüzde
34.7, sanayi katma değeri içindeki payı ise yüzde 46.7 seviyesindedir.


            Depremden en yoğun biçimde etkilenen ve Deprem Bölgesi olarak
nitelenen Kocaeli, Sakarya ve Yalova, toplam GSMH içinde yüzde 6.3, sanayi
katma değeri içinde ise yüzde 13.1'lik paya sahiptir.




                                         34
        Depremde ağır hasar gören üç ildeki ekonomik aktivite sanayi sektörü
ağırlıklıdır. Sanayi sektörünün Deprem Bölgesinde yaratılan katma değer
içindeki payı yüzde 52 civarındadır. Deprem Bölgesindeki sanayi tesisleri ileri
teknoloji kullanan ve yabancı sermayenin         ülke geneline göre ağırlıklı paya
sahip olduğu bir yapı arzetmektedir. Bölge; petrol arıtımı, petro-kimya, tekstil
hammaddeleri, metal ana sanayii ve motorlu kara taşıtları yapım, montaj ve
onarımı ve lastik sanayiinde önemli bir ağırlığa sahiptir.


        Deprem Bölgesinde fert başına gelir düzeyi de Türkiye ortalaması ile
karşılaştırıldığında oldukça yüksektir. Bu anlamda bölge tüketim talebi
açısından önemli paya sahiptir.


        Deprem Bölgesinin toplam ihracatımız içindeki payı yüzde 5, toplam
ithalatımız içindeki payı ise yüzde 15 civarındadır.


        Deprem      Bölgesinin    kamu    gelirlerine    sağladığı      katkı,   TÜPRAŞ
dolayısıyla Akaryakıt Tüketim Vergisinin de etkisiyle, ekonomik aktivitedeki
payından daha yüksektir.

1.2.   Deprem Nedeniyle Ortaya Çıkan İnsangücü Kaybı ve Bina Hasarı


        7 Eylül 1999 tarihi itibariyle yapılan belirlemelere göre, deprem
nedeniyle 15.226 insanımız hayatını kaybetmiş, halen hastahanelerde 23.983
insanımız ise yaralı olarak bulunmaktadır.


        Depremin bina ve işyeri üzerindeki tahribatı da ağır olmuş ve 7 Eylül
1999 tarihi itibariyle tamamlanan hasar tesbit çalışmalaına göre yıkık ve hasarlı
konut ve işyeri sayısı 86.441'e ulaşmıştır. Ancak, çalışmaların halen devam
ettiği gözönüne alındığında bu sayıların daha da artması beklenmektedir.
Nitekim,   Bayındırlık    Bakanlığı'nca    yapılan      belirlemelere     göre   deprem
sonrasında yaklaşık 600.000 kişi evsiz kalmış ve bu amaçla 120.000 civarında
yeni konut yapılması gerektiği belirtilmiştir.



                                          35
           Tablo: Deprem Nedeniyle İnsangücü Kaybı ve Bina Hasarı (1)

                                                                          Az Hasarlı
                                          Ağır-Yıkık       Orta Hasarlı
                      Ölü       Yaralı                                     Konut-
                                         Konut-İşyeri      Konut-İşyeri
                                                                            İşyeri
Kocaeli               4,083      4,149          3,278            3,213         4,458
Gölcük                4,428      5,064
Sakarya               2,627      5,084          9,907            2,698         5,051
Yalova                2,496      4,472          9,123            7,997       11,302
Bolu                    264      1,163          2,384            2,999         1,874
Bursa                   263        348             32              109           431
Eskişehir                86         95             70                32          204
İstanbul                976      3,547          2,840           10,380         8,059
Tekirdağ                    -       35                 -              -              -
Zonguldak                   3       26                 -              -              -
Genel Toplam         15,226     23,983        27,634            27,428       31,379
(1) 07.09.1999 tarihi itibariyle Başbakanlık Kriz Merkezince açıklanan verilere
göre.

1.3.    Depremin Makroekonomik Etkileri

1.3.1. Ekonomik Kayıplar


           Deprem nedeniyle konut, ticari ve sınai yapı, yol-otoyol, köprü, diğer
altyapı, ulaşım aracı, makina-teçhizat ve mamul-yarı mamul mal stoklarında
önemli kayıplar ortaya çıkmıştır. Deprem sonrasında gerek bir süre için üretimin
durması gerekse belirli bir dönem düşük kapasite ile çalışılması nedeniyle milli
hasılada da kayıp oluşacaktır.


           Mevcut veriler, depremin sermaye birikimi ve milli hasıla üzerindeki
etkilerinin boyutunun sağlıklı bir biçimde belirlenmesine imkan vermemektedir.




                                         36
Bu kısımda sunulan rakamlar 3 Eylül 1999 tarihi itibariyle çeşitli kaynaklardan
kamuoyuna açıklanan bilgilere ve çeşitli varsayımlara dayanan ilk tahminlerdir.


1.3.1.1.     Konut Yapımı ve Onarımının Maliyeti

           Bayındırlık Bakanlığı'nın ilk belirlemelerine göre, 120.000 yeni konut
yapılması gerekmektedir. Bu amaçla, 840 trilyon liraya (konut başına 7 milyar
TL.) ihtiyaç duyulduğu belirtilmiştir. Ayrıca, bu konutlar için yüzde 25 altyapı
payı olarak 210 trilyon lira gerektiği ifade edilmektedir. Böylece, yeni konut
yapımı için gerekli toplam miktar yaklaşık 1.050 trilyon lira (2.5 milyar dolar)
olmaktadır.


           Bayındırlık Bakanlığınca Orta Hasarlı Binalar için yaklaşık 1 milyar
dolarlık kaynağa ihtiyaç duyulmaktadır.


           Ayrıca, geçici iskan amacıyla yapılması planlanan 35 bin prefabrik
konutun maliyeti 53 trilyon lira (115 milyon dolar) civarındadır.


           Böylece, prefabrik konut yapımı, yeni konut inşaatı ve konut onarımı için
ihtiyaç duyulan miktarın 3.6 milyar dolar civarında olacağı tahmin edilmektedir.


           Kamulaştırma için gerekli finansman bu rakamların içinde yer
almamaktadır. Ayrıca konut ihtiyacının 150.000-200.000 civarında olabileceği
yönünde de değerlendirmeler bulunmaktadır. Bu durumda konut için gerekli
miktarın 4 milyar dolar civarına yükselmesi sözkonusu olabilecektir.


1.3.1.2.     Üretim Tesislerindeki Kayıplar

           Sanayi, ticaret ve hizmet tesislerindeki bina, makina-teçhizat ve yarı
mamul - mamul stokları bu kapsamda yer almaktadır. Bu kayıplara ilişkin
sağlıklı bir veri bulunmamaktadır.




                                          37
           DPT bünyesinde bu konudaki kayıpların hesaplanmasında iki yaklaşım
izlenmiştir. Birinci yaklaşımda, bölgedeki konut dışı sermaye stokunun yüzde 15
civarında hasar gördüğü varsayımı altında toplam kayıp 4.5 milyar dolar
civarında hesaplanmıştır.


           İkinci yaklaşımda ise,   öncelikle bölgede SSK ve Bağ-Kur'a kayıtlı
işgücü sayısı tesbit edilmiş, bu tutar bir kişinin istihdamı için gerekli yatırım
miktarı ile    çarpılmak suretiyle toplam sabit sermaye gereği hesaplanmıştır.
Daha sonra bu tutarın yüzde 15, yüzde 20 ve yüzde 30 etkilenme derecesine
göre kayıp tutarının 2.3-4.7 milyar dolar arasında olabileceği hesaplanmıştır.


1.3.1.3.     Alt Yapı Kayıpları

           Yol, otoyol, demiryolu, liman, kanalizasyon, içmesuyu, elektrik üretim ve
iletiminde ortaya çıkan tahribatın giderilmesi için gerekli miktarın 500 milyon
dolar ile 1.0 milyar dolar arasında oluşacağı tahmin edilmektedir.


           Gölcük'te askeri tesis ve fabrikalarda meydana gelen tahribatın
giderilmesi için gereken tutar bu tahminde yer almamaktadır.


           Altyapıya ilişkin ihtiyaç duyulan meblağ değerlendirilirken, bölgedeki
nüfusun ve sanayi tesislerinin yeni yerleşim alanlarına taşınmasından
kaynaklanacak ilave yüklerin oluşabileceği de dikkate alınmalıdır.


1.3.1.4.     Katma Değer (Milli Gelir) Kaybı

           Gerek üretimin belli bir dönem için durması, gerekse sermaye stoku ve
işgücünde meydana gelen kayıplar nedeniyle üretim kapasitesindeki düşüşe
bağlı olarak bölgede yaratılan katma değerde bir kayıp sözkonusu olacaktır.


           Mevcut veriler deprem nedeniyle sanayi tesislerindeki hasarın sınırlı
kaldığını göstermektedir. Ayrıca, ulaşım, elektrik, su, doğalgaz ve iletişim
şebekelerinde ortaya çıkan hasar da sınırlı olmuş ve bu alandaki hasarlar kısa



                                          38
sürede onarılmıştır. Bu çerçevede, sanayi tesislerindeki veya altyapıdaki
tahribata bağlı olarak ortaya çıkabilecek üretim kayıplarının sınırlı kalması
beklenmektedir. Ancak, işgücü kayıpları ve işgücünün motivasyonu alanında
yaşanan sıkıntılar dolayısıyla bazı kuruluşların üretimi geçici bir süre için
durmuştur. Bazı firmalar da, deprem nedeniyle üretim tesislerindeki hassas
makina ve cihazlarını kontrol etmek amacıyla üretimlerine kısa bir süre ara
vermişlerdir.


          Daha öncede belirtildiği gibi bölgedeki üretim faaliyeti imalat sanayi
ağırlıklıdır. Bölgede yaratılan imalat sanayii katma değeri içinde İzmit rafinerisi
ağırlıklı bir paya sahiptir. Bu çerçevede değerlendirildiğinde, İzmit Rafinerisinin
yıl sonuna kadar üretimine ara vermesi bölgede yaratılan katma değerde önemli
bir kayba yol açacaktır.

Tablo 2;Bölgede Yaratılan Katma Değerin Sektörel Dağılımı (%)

                      Kocaeli     Sakarya      Yalova      Toplam       Türkiye
                                                                        İçindeki
                                                                        Pay (*)
Tarım                 2,7         20,6         7,5         6,0          2,6
Sanayi                59,0        25,6         39,8        52,2         13,1
 İmalat               57,6        24,6         39,3        50,9         14,9
Hizmetler             38,3        53,8         52,7        41,8         4,4
 Ticaret              8,6         20,4         27,2        11,9         3,6
 Serbest Meslek       1,1         2,8          6,8         1,8          3,0
 Konut Sahipliği      1,0         1,7          1,4         1,1          2,4
GSYİH                 100,0       100,0        100,0       100,0        6,3
(*) Bölgede yaratılan sektörel katma değerin Türkiye toplamı içindeki payını
göstermektedir.


          Depremin kısa dönemde bölgedeki ticaret, serbest meslek-hizmetler ve
konut sahipliği alt sektörlerinde de önemli kayıplara yol açması beklenmektedir.




                                         39
        Deprem nedeniyle bölgedeki katma değer kaybının boyutunu rakamsal
olarak ifade etmek ancak bazı varsayımlar yapmakla mümkündür. Bu
çerçevede;


        Öncelikle, bölgede yaratılan katma değerin (1997 yılı verilerine göre,
dolar cinsinden) üçüncü ve dördüncü çeyreğe tekabül eden kısımları
hesaplanmıştır. Daha sonra, depremi izleyen 4.5 aylık dönemde aylar itibariyle
üretim kaybının ne boyutta olabileceği sektörün özelliği de dikkate alınarak
belirlenmiştir. Örneğin, imalat sanayiindeki muhtemel katma değer kaybı
hesaplanırken, İzmit rafinerisinin bölge katma değeri içindeki payı ve üretimine
4 ay süreyle ara vereceği hususu dikkate alınmıştır. Üretimin sektörler itibariyle
farklı derecede etkileneceği gözönünde bulundurulmuştur. Bu kapsamda,
ticaret, serbest meslek hizmetler ve ithalat vergisi alt sektörlerindeki kayıpların
daha yüksek olacağı, tarım sektöründeki kayıpların ise sınırlı kalacağı dikkate
alınmıştır.


        Yukarıda yer alan çerçevede, 1999 yılının üçüncü çeyreği ile yılın son
çeyreğindeki toplam katma değer kaybının 2-2.5 milyar dolar civarında olacağı
hesaplanmıştır.


        Ancak, bölgedeki bu katma değer kaybının diğer bölgelerdeki üretim
artışı ile kısmen telafi edilmesi halinde ülke genelindeki katma değer kaybının
bir miktar daha düşük olması mümkün olacaktır.


        Yukarıda yer alan bilgiler çerçevesinde depremin sermaye birikimi ve
milli hasıla üzerindeki etkisinin 9-13 milyar dolar aralığında olması
beklenmektedir.




                                        40
Tablo 3; Depremin Ekonomik Etkileri


                                    Milyar Dolar   Açıklama
Yeni Konut Yapımı                        2.5-4.0   120-200 bin konut, %
                                                   25 altyapı payı dahil,
Konut Onarımı                                1.0   Orta Hasarlı Binaların
                                                   Onarımı için Gerekli
                                                   Tutar
Prefabrik Konut Yapımı                       0.1   35 bin prefabrik konut
                                                   yapımı, konut başına
                                                   1.5 milyar TL.
Sanayi,   Hizmet    ve    Ticaret        2.5-4.5   Bina,              Makina-
Tesislerindeki Kayıplar                            Teçhizat ve mamul-
                                                   yarı       mamul       stok
                                                   kayıpları
Altyapı                                  0.5-1.0   Yol,     otoyol,     köprü,
                                                   elektrik     ve     iletişim
                                                   hatlarının onarımı
Katma Değer Kaybı                        2-2.5     Alt sektörler itibariyle
                                                   1999       yılı     sonuna
                                                   kadar       oluşabilecek
                                                   üretim             kayıpları
                                                   dikkate            alınarak
                                                   hesaplanmıştır.
Toplam                                  8.6-13.1




                                        41
2. DEPREMİN KAMU FİNANSMANINA ETKİLERİ VE FİNANSMAN İHTİYACI


        Depremin kamu finansmanı üzerine olan etkisini belirleyebilmek için
tabii afet durumunda devletin finanse etmeyi taahhüt ettiği konuların ve
harcama türlerinin belirlenmesi gerekmektedir. Bu nedenle, afet sonrası
yapılacak işlerle ilgili olarak mevcut mevzuatta yer alan hükümler ile son yapılan
düzenlemelerin özetlenmesi yararlı olacaktır.



2.1.   Deprem Sonrası Yapılan ve Yapılabilecek Yardımlar ve Hasar Telafi
       Edici Düzenlemeler


        Mevcut mevzuat çerçevesinde depremde zarar gören kişi ve kurumlara
yapılabilecek yardım ve hasar telafi edici düzenlemeler aşağıda özetlenmiştir.


2.1.1. Hayatını Kaybeden Kişilerin Birinci Derecedeki Yakınlarına Yardım
       ile İlgili Düzenlemeler


        Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu'ndan, her can kaybı
için 400 milyon TL (Haz.98 kurlarıyla 1.537 $) karşılıksız yardım yapılır. Söz
konusu yardım miktarının dolar bazında Haziran 1998 seviyesine yükseltilmesi
için BKK çıkarılması gerekmektedir.


2.1.2. Sakat Kalanlara Yardım ile İlgili Düzenlemeler


        Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu'ndan, birinci derece
sakatlık için 240 milyon TL (Haz.98 kurlarıyla 922 $), ikinci derece sakatlık için
160 milyon TL (Haz.98 kurlarıyla 615 $) karşılıksız yardım yapılır. Söz konusu
yardım miktarının $ bazında Haziran 1998 seviyesine yükseltilmesi için BKK
çıkarılması gerekmektedir.




                                       42
2.1.3. Belediyeler ve İl Özel İdareleri ile İlgili Düzenlemeler


         Belediyelerin toplayamadıkları Emlak Vergisi dahil diğer vergi, resim ve
harçlar 2380 sayılı Kanun'a göre kurulmuş bulunan fonlardan karşılanabilir,
(23.7.1995 tarih ve 4123 sayılı Kanun) Bu konuyla ilgili halen herhangi bir
düzenleme yapılmamıştır;


         Belediyeler ve özel idarelere 2380 sayılı Kanuna ve ilgili yıllar bütçe
kanunlarındaki hükümlere göre tahakkuk eden paylar Bakanlar Kurulunca
azami 5 katına kadar artırılabilir, (23.7.1995 tarih ve 4123 sayılı Kanun);


         Konuyla ilgili olarak Bakanlar Kurulu'nun 99/13188 sayılı "Tabii Afet
Nedeniyle Gelir Kaybı ve Altyapı Hasarına Uğrayan İl Özel İdarelerine
Yapılacak Yardımlara Dair Karar"ı ile, 01.07.1999 tarihinden geçerli olmak
üzere, yoğun su baskını, deprem, heyelan ve kaya düşmesi afetlerine maruz
kalan; Adana, Bartın, Giresun, Hakkari, Karabük, Kırıkkale, Sakarya ve
Zonguldak il özel idarelerinin tahakkuk edecek payları 3 kat;


         Ağrı, Ardahan, Bolu, Hatay, Kastamonu, Sinop, Mardin, Ordu, Rize ve
Trabzon il özel idarelerinin tahakkuk edecek payları 2 kat olmak üzere 1999
yılının Temmuz-Aralık ayları arasını kapsayacak şekilde artırılmıştır. Sözkonusu
illere depremin vuku bulduğu diğer illerin eklenmesi ile ilgili olarak bir BKK
çıkarılabilir;


         Belediyelerin İller Bankası'na olan yatırım borçları Maliye Bakanlığı ve
DPT Müsteşarlığı'nın uygun görüşü ve Bayındırlık ve İskan Bakanlığının teklifi
üzerine Bakanlar Kurulunca belirlenecek esaslar çerçevesinde ertelenir veya
terkin edilir. ( 16.11.1995 tarih ve 4133 sayılı Kanunla değişik 23.7.1995 tarih ve
4123 sayılı Kanun). Bu konuyla ilgili halen herhangi bir düzenleme
yapılmamıştır.




                                        43
2.1.4. Esnaf ve Sanatkarlar, Serbest Meslek Mensupları ile Sanayici ve
       Ticaret Erbabına Yardım ile İlgili Düzenlemeler


        Hazine Müsteşarlığı'nın teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca tespit
edilecek oran ve belirlenecek esas ve usullere göre T. Halk Bankası'nca kredi
verilir. (23.7.1995 tarih ve 4123 sayılı Kanun);


        Konuyla ilgili olarak 99/13233 sayılı BKK ile, tabii afete maruz kalan
yörelerde bulunanların T.Halk Bankası'na olan borçlarının ertelenmesinde ve
yeni krediler açılmasında 24.6.1998 tarihli ve 98/11301 sayılı Kararname
hükümlerine göre işlem yapılır. 30.06.1998 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan
98/11301 sayılı "Tabii Afete Maruz Kalan Yörelerde Faaliyette Bulunanların
T.Halk Bankası'na Olan Borçlarının Ertelenmesine ve Yeni Kredi Açılmasına
Dair Karar"a göre, tabii afetlere maruz kalan yörelerde, gayrimenkul ve menkul
malları zarar gören ya da yöre ekonomisinin etkilenmesi sebebiyle ticari ve sınai
faaliyetleri sekteye uğrayan ve bu durumları T.Halk Bankası temsilcisinin de
bulunacağı il ve ilçe hasar tespit komisyonlarınca belirlenen esnaf ve
sanatkarların, KOBİ'lerin, serbest meslek mensupları ile sanayi ve ticaret
erbabının T.Halk Bankası'na olan mevcut borçları ilk yıl faizsiz ve anapara
ödemesiz ve müteakip 2 yılda 4 eşit taksitle ödenmek üzere 3 yıl süreyle
ertelenebilmekte; ayrıca, ilk yıl anapara ve faiz ödemesiz, müteakip 2 yılda 4
eşit taksitle ödenmek üzere 3 yıl vadeli işletme kredisi; makina, teçhizat alımı ile
işyeri onarımına ilişkin olarak, ilk yıl anapara ve faiz ödemesiz, müteakip 4 yılda
8 eşit taksitle ödenmek üzere 5 yıl vadeli tesis kredisi açılabilmektedir. Açılacak
işletme ve tesis kredileri için gerekli kaynak, 98/11295 sayılı Kararname
uyarınca, Başbakan onayı ile GDF'den T.Halk Bankası'na aktarılır.


2.1.5. Çiftçilere yardım ile İlgili Düzenlemeler


        Hazine Müsteşarlığı'nın teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca tespit
edilecek oran ve belirlenecek esas ve usullere göre T.C. Ziraat Bankası'nca
kredi verilir. (23.7.1995 tarih ve 4123 sayılı Kanun);




                                        44
        Konuyla ilgili olarak 99/13233 sayılı BKK ile, İstanbul, Kocaeli,
Sakarya, Bursa, Bolu, Yalova, Eskişehir illerinde meydana gelen tabii afet
nedeniyle tarımsal işletme, tarımsal ürün ve hayvan varlıkları ile menkul,
gayrimenkul malları ve işyerleri zarar gören ve bu durumları il ve ilçe hasar
tespit ve ihtiyaç komisyonlarınca belirlenen gerçek ve tüzel kişilerin TC Ziraat
Bankası, Tarım Kredi Kooperatifleri ve TİGEM'e olan mevcut borçları, ilk yıl
anapara ve faiz ödemesiz, müteakip 2 yılda 4 eşit taksitle ödenmek üzere 3 yıl
süreyle ertelenir. Zarar gördüğü tespit edilen gerçek ve tüzel kişi üreticilere TC
Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatiflerince belirlenecek limitler dahilinde,
azami 1 yıl vadeli işletme kredisi, ilk yıl anapara ve faiz ödemesiz, azami 5 yıla
kadar yatırım kredisi açılır;


        Çiftçilerin canlı hayvan kayıplarının karşılığı 2090 sayılı Kanun'la
kurulmuş bulunan Tabii Afetlerden Zarar Gören Çiftçilere Yardım Fonu
hesabından temin edilerek ayni olarak verilir, (23.7.1995 tarih ve 4123 sayılı
Kanun ile değişik 20.6.1977 tarih ve 2090 sayılı Kanun); Bu konuyla ilgili halen
herhangi bir düzenleme yapılmamıştır;


        Ekiliş ve ürünleri en az % 40 oranında zarar gören ve durumları İl
İhtiyaç Komisyonlarınca tespit edilmiş bulunan çiftçilere 5254 sayılı Kanun'a
göre dağıtılacak tohumlukların karşılığı olarak Hazine Müsteşarlığı Bütçesi'nde
yer alan "Gübre ve Diğer Tarımsal Girdi Teşviki İçin Yapılacak Ödemeler"
harcama kalemindeki ödenekten DFİF harcama kalemine aktarılacak 30 trilyon
TL'ye kadar meblağdan T.C. Ziraat Bankası'nca en geç 01.09.1999 tarihine
kadar bir yıl vadeli ve faizsiz tohumluk kredisi açılır. (20.8.1999 tarihli Resmi
Gazete'de yayımlanan 99/13172 sayılı Karar); Ancak, sözkonusu Karar
Marmara Bölgesinde meydana gelen deprem felaketinden mağdur olan
çiftçilerin zararlarının karşılanması amacıyla çıkartılmamıştır. Bununla birlikte,
çiftçilerin tarımsal varlığı %40 oranında zarar görmüş ise, bu bölgede zirai kredi
borçlarının bir yıl süre ile ve faizsiz olarak ertelenmesi mümkün olabilecektir.




                                        45
2.1.6. Konut Sahipleri ile İlgili Düzenlemeler


        99/13233 sayılı BKK ile, İstanbul, Kocaeli, Sakarya, Bursa, Bolu,
Yalova, Eskişehir illerinde meydana gelen tabii afet nedeniyle gayrimenkul ve
menkul malları zarar gören ve bu durumları il ve ilçe hasar tespit ve ihtiyaç
komisyonlarınca belirlenen gerçek ve tüzel kişilerin T.Emlak Bankası'na olan
mevcut borçları, ilk yıl anapara ve faiz ödemesiz, müteakip 2 yılda 4 eşit taksitle
ödenmek üzere 3 yıl süreyle ertelenir. Bu düzenlemeden sadece konut
nedeniyle zarara uğrayanlar değil, T. Emlak Bankasından tüm kredi kullananlar
yararlanacaktır.


        Sosyal     Yardımlaşma     ve   Dayanışmayı      Teşvik    Fonu'ndan,    fiilen
oturdukları konutları ve kullandıkları işyerleri hasar görenlere, yıkık veya ağır
hasarlı olanlara 300 milyon TL (Haz.98 kurlarıyla 1.153 $), orta hasarlı olanlara
200 milyon TL (Haz.98 kurlarıyla 769 $), hafif hasarlı olanlara 100 milyon TL
(Haz.98 kurlarıyla 384 $) karşılıksız yardım yapılır. Sözkonusu yardım
miktarının $ bazında Haziran 1998 seviyesine yükseltilmesi için BKK çıkarılması
gerekmektedir.


        7269 sayılı Kanun ile 2985 sayılı Toplu Konut Kanununa dayanılarak
kredi verilen inşaatı tamamlanmış veya devam etmekte olan konutlardan hasar
görenlerin   Toplu    Konut     İdaresi'ne     veya   bankalara    olan    borçlarının
ertelenmesine veya silinmesine Bakanlar Kurulu yetkilidir, (23.7.1995 tarih ve
4123 sayılı Kanun); Bu konuyla ilgili olarak 98/11126 sayılı BKK ile, Toplu Konut
Fonu'ndan (TKF) daha önce kredilendirilen ve tabii afetlerden zarar gören
inşaatı tamamlanmış veya devam etmekte olan konutlardan ağır hasarlı olduğu
tespit edilen ve yeniden inşa edilmesi gerekli görülen konutların sahiplerinin
TKF'ye olan kredi borçlarının silineceğine; TKF'den daha önce kredilendirilen ve
tabii afetlerden zarar gören inşaatı tamamlanmış ve kredi geri ödemesi
başlamış konutlardan hasarsız veya onarılabilir durumda olduğu tespit edilen
konutların sahiplerinin TKF'ye olan kredi borçlarının tabii afetin vuku bulduğu
tarihten itibaren bir yıl süreyle ve faizsiz olarak erteleneceğine karar verilmiştir.




                                          46
2.1.7. Kamu Personeli İle İlgili Düzenlemeler


        16.11.1995 tarih ve 4133 sayılı kanun Ek Md. 4 ile tabii afete maruz
bölgelerde çalışan 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na tabi personele bütçe
kanunlarında yer alan fazla çalışma ücretinin iki katını geçmemek üzere fazla
çaılşma ücreti ödenir. Ayrıca, bu bölgede çalışan her statüdeki personele ek
gösterge dahil en yüksek devlet memurları aylığının brüt tutarının yüzde 50'sini
geçmemek kaydı ile tazminat aylık ve ücretleri ile birlikte ödenir. Fazla çalışma
ve tazminatın hangi yüzdede ve ne miktarda ödeneceğini Maliye Baknlığı'nın
teklifi üzerine Bakanlar Kurulu kararlaştırır.


         31.05.1998 tarihli Resmi Gazetede 98/11129 sayılı "Afete Maruz Kalan
Bazı Bölgelerde Çalışan Kamu Personeline Ödenecek Fazla Çalışma Ücretine
İlişkin Karar" yayımlanarak afet bölgelerinde çalıştırılan Bayındırlık ve İskan
Bakanlığı'nın memur ve sözleşmeli personeli ile diğer kurumların personeline
yaptırılacak olan fazla çalışma esasları düzenlenmiştir.


2.1.8. Sosyal Güvenlikle İlgili Düzenlemeler


        506 sayılı SSK Yasası'nın 80'nci maddesinde afete uğrayan ve bunu
belgeleyen işverenlere üç ay içinde talepte bulunmaları halinde mevcut prim
borçları ile afetin meydana geldiği tarihten itibaren tahakkuk edecek üç aylık
prim borçlarının hadisenin vuku bulduğu tarihten itibaren bir yıla kadar
ertelenebileceği hükmü yer almaktadır.


        1479 sayılı Bağ-Kur ve 2926 sayılı Tarım Sigortalıları Hakkındaki
kanuna göre afete uğrayan sigortalının ödenmeyen sigorta primlerine altı ay
süreyle (tarım sigortalısında bir yıl süreyle) gecikme zammı uygulanmayacağı
hükmü yer almaktadır.




                                         47
        07.04.1992 tarihli Resmi Gazetede "Doğal Afet Sonucu Ödenemeyen
Bağkur Primlerinin Ertelenmesi ile İlgili Uygulama Tebliği" yayımlanmıştır. Buna
göre, doğal afet nedeniyle işyeri veya ikametgahı yıkılan sigortalı belgelediği
aya ilişkin primini altı ay içinde gecikme zammı uygulanmadan ödeyebilir.


        08.09.1999 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan 4447 sayılı Yasa’ya göre
depremde yaralanan veya sakat kalan sigortalıya verilecek protez, araç ve
gereç için katılım payı alınmaması kararlaştırılmıştır. Ayrıca, depremde malul
kalan sigortalı veya iştirakçiler ile ölen sigortalı veya iştirakçilerin hak
sahiplerine en az 360 gün prim veya 12 aylık prim veya kesenek ödenmiş ve
her ne ad altında olursa olsun sosyal güvenlik kurumlarından gelir veya aylık
almamak şartıyla; 506, 2925, 5434, 1479 ve 2926 sayılı kanunlarda öngörülen
prim   veya   kesenek ödeme        süresi aranmaksızın        ilgili kurumca   kendi
mevzuatlarına göre aylık bağlanması esasları getirilmiştir.



2.1.9. Diğer Düzenlemeler


        27.8.1999 tarih ve 4452 sayılı "Doğal Afetlere Karşı Alınacak Önlemler
ve Doğal Afetler Nedeniyle Doğan Zararların Giderilmesi İçin Yapılacak
Düzenlemeler Hakkında Kanun" ile Bakanlar Kurulu'na KHK çıkarma yetkisi
verilmektedir. Bakanlar Kuruluna verilen yetki 29.11.1999 tarihine kadar geçerli
olup, bu tarihe kadar birden fazla KHK çıkarılabilir.


        Bu çerçevede çıkarılan 574 sayılı "Umumi Hayata Müessir Afetler
Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanunda Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname" ile, 7269 sayılı Kanun'un
bazı maddelerinde değişiklikler yapılmış ve geçici maddeler eklenmiştir. Yapılan
değişikliklerle, hasar tespit çalışmalarında görevlendirilecek personelin kapsamı
genişletilmiş; yıkılması gereken binalar için tehlikenin giderilmesi amacıyla itiraz
süreleri kısaltılmış, ruhsatsız bina sahiplerinin konut yaptırılması veya kredi




                                        48
verilmesi konularında hak sahibi kabul edilmeyecekleri; mülkiyeti tüzel kişilere
ait olan binalara yardım yapılmayacağı hükme bağlanmıştır.


         01.04.1992 tarihli Resmi Gazetede 92/2877 sayılı "Afetlerin Önlenmesi
ve Zararların Azaltılması Amacıyla Hibe Olarak Yurtdışından Gönderilen Geçici
veya Daimi Olarak İthal Edilecek Malzeme ve Teknik Ekipmanların İthalde
Alınan Her Türlü Fonlar ile Vergi, Resim ve Harçlardan Muaf Tutulması
Hakkında Karar" yayımlanmıştır.



2.2.   Depremin Kamu Finansmanı Üzerindeki Muhtemel Etkileri


         Hukuki düzenlemeler çerçevesinde kamu kesiminin üstlendiği maliyetler
ile deprem sonucunda kamu altyapı ve üretim tesislerinin uğradığı zararlar
kamu finansmanını etkileyecektir. Bu tutarın belirlenebilmesi için mevcut bilgiler
ve çeşitli varsayımlar kullanılarak aşağıdaki tahminler yapılmıştır. Hasar
tesbitlerinin kesinleşmesi ve kamu kesiminin üstleneceği maliyetlere ilişkin
düzenlemelerin belirginleşmesi durumunda ihtiyacın tekrar gözden geçirilmesi
gerekmektedir.


2.2.1. Konsolide Bütçe Üzerine Etkiler


2.2.2. Gelirler Üzerindeki Etkiler


         Deprem nedeniyle yapılan vergi ertelemelerinin ve depremden dolayı
meydana gelebilecek vergi kayıplarının toplamı 270,2 trilyon lira olarak tahmin
edilmiştir.


         Tahsil edilemeyeceği düşünülen gelirler vergi kalemleri itibariyle
söyledir;
         Gelir Vergisi: 67.000 milyar lira
         Kurumlar Vergisi: 38.500 milyar lira,
         Motorlu Taşıtlar Vergisi: 758 milyar lira,



                                             49
          Dahilde Alınan KDV: 150.000 milyar lira,
          BSMV: 2.189 milyar lira,
          Damga Vergisi: 7.268 milyar lira,
          Harçlar: 4.500 milyar lira,


          TOPLAM: 270,2 trilyon lira.


2.2.3. Harcamalar Üzerindeki Etkiler


          Deprem nedeniyle Bütçe harcamalarında,


          Prefabrik konut inşaatından 53 trilyon lira,


          35.000 adet geçici konut yapılacağı ve her bir konutun maliyetinin
ortalama 1.5 milyar lira olacağı varsayımıyla.


          Tam hasarlı binaların alt yapı dahil yapımı için 1.050 trilyon lira,


          120.000 konutun ortalama 7 milyar lira maliyetle yapılacağı ve bu
maliyete yüzde 25 oranında ilave altyapı maliyetinin geleceği varsayımıyla.


          Orta hasarlı binaların yapım ve onarımı için 460 trilyon lira,


          Okul, yurt, üniversite binaları ile spor tesisleri yapım ve onarımı için 33
trilyon lira,


          Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğünün akaryakıt ve parça alımı için 11
trilyon lira,


          Karayollarının bakım ve onarımı için 80 trilyon lira,


          Sağlık tesisleri yapım, onarım ve diğer giderleri için 23 trilyon lira,




                                           50
           Çalışanların   ödenek,   yolluk,        fazla   çalışma   ücretleri   ve     tedavi
yardımlarındaki artış için 41 trilyon lira,


           Diğer kamu kurumlarının yıkılan ve hasar gören binalarının yapım ve
onarımı için 10 trilyon lira olmak üzere toplam 1.761 trilyon liralık                 bir artış
beklenmektedir.


2.2.3.1.      Kamu Bankaları Görev Zararları

           Marmara bölgesinde meydana gelen depremden etkilenen kişi ve
kurumların TCZB, Halk ve Emlak Bankasına olan borçlarının ertelenmesi,
ayrıca Ziraat Bankasınca bu kişilere yeni kredi açılması sonucu 2000 yılında
doğacak görev zararları 305 trilyon lira olarak tahmin edilmektedir.


2.2.3.1.1. Ziraat Bankası

           T.C. Ziraat Bankasınca kredi ertelemesi nedeniyle 2000 yılında
tahakkuk edecek görev zararı alacağının 108 trilyon liraya ulaşacağı tahmin
edilmektedir. 99/13233 sayılı BKK'na göre; depremden zarar gören kişilere yeni
açılacak kredi miktarının 80 trilyon lira seviyesinde olacağı ve bu işlemden
doğacak 80 trilyon liralık gelir kaybı ile birlikte, toplam görev zararı alacağının
188 trilyon lira seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.


2.2.3.1.2. Halk Bankası

           1998 yıl sonu itibariyle; depremden en çok zarar gören Kocaeli,
Adapazarı ve Yalova illerinde verilen krediler 15 trilyon lira seviyesindedir.
Banka'nın 1999 yılı programında ihtisas kredilerinin artış hızı yüzde 77 olarak
öngörülmüştür. Depremin vuku bulduğu 17 Ağustos 1999 tarihine kadar, bu
illere verilen kredilerin yüzde 60 oranında arttığı varsayımıyla, Kocaeli, Yalova
ve Adapazarı illerinde kullandırılan kredilerin 24 trilyon lira olarak tahmin
edilebilir.




                                              51
         99/13233 sayılı Kararnamede asgari bir hasar tespit oranına yer
verilmemiş olması nedeniyle, gayrimenkul ve menkul malları çok az da olsa
zarar gören ve ticari faaliyetleri sekteye uğrayan kredi müşterilerinin erteleme
talebinde bulunacakları ortadadır. Bu çerçevede; söz konusu 3 ilde kullandırılan
kredilerin tamamının erteleneceği, diğer illerden gelen taleplerle bu miktarın 40
trilyon liraya ulaşacağı varsayılabilir. Bu durumda; Halk Bankasının ticari kredi
faiz oranının yüzde 135 olduğu dikkate alınarak, 2000 yılında doğabilecek görev
zararı alacağı 54 trilyon liraya ulaşmaktadır.


2.2.3.1.3. Emlak Bankası

         T.Emlak Bankasının uyguladığı ortalama ticari kredi faiz oranı yüzde
120 olup, her üç ayda bir bileşik faiz oranına göre faiz tahakkuk ettirildiğinde
yıllık faiz oranı yüzde 185'e yükselmektedir. Yalova, Kocaeli ve Adapazarı
illerinde kullandırılan krediler ile İstanbul Avcılar şubesince kullandırılan
kredilerin tamamı ve Kararname kapsamına giren diğer illerdeki kredilerin belirli
bir kısmı dikkate alınarak yapılan hesaplamada, ertelenecek kredi miktarı 50
trilyon liraya ulaşmaktadır. Kararnameye göre ertelenen kredi faizlerinin
yarısı(basit faizle hesaplanacaktır.) kredi müşterilerinden alınacağı için (Yüzde
185-yüzde 60= yüzde 125), 2000 yılında kredi erteleme işleminden doğacak
zararın 62,5 trilyon lira civarında olacağı tahmin edilmektedir. Bu hesaplamada
gayrinakdi krediler hariç tutulmuştur.


2.2.4. Sosyal Güvenlik Sistemine Etkileri


         Marmara     bölgesindeki     depremin     sosyal    güvenlik     primlerinin
ertelenmesi ve prim kayıplarından dolayı sosyal güvenlik kuruluşlarına
getireceği maliyet 1999 yılı için 68 trilyon lira olarak tahmin edilmiştir. 2000 yılı
kayıplarıda dikkate alınırsa bu tutar 73 trilyon liraya yükselmektedir.


         Ancak, ertelenen primlerin 2000 yılında tahsil edileceği varsayıldığında
ve 2000 yılı içindeki diğer maliyetlerle birlikte toplam net maliyet 5 trilyon lira
olmaktadır.



                                         52
2.2.5. Mahalli İdareler Üzerine Etkiler


        Deprem bölgesinde hasar gören su ve kanalizasyon şebekelerinin
yapım ve onarımında kullanılmak üzere, İller Bankasının,


        Kanalizasyon için 61 trilyon lira,
        İçmesuyu için 32 trilyon lira,
        olmak üzere toplam 93 trilyon liraya ihtiyacı vardır.


        Ayrıca, vergi gelirlerindeki kayıptan dolayı mahalli iaderelere genel
bütçeden gönderilecek paylarda yaklaşık 40 trilyon liralık bir azalma
beklenmektedir.


        Böylece mahalli idareler için toplam maliyet 133 trilyon lira olarak
tahmin edilmektedir.


2.2.5.1. Fonlar Üzerine Etkiler


        Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonundan;


        - Ölenler için 10,5 trilyon lira,


        15.000 ölen olduğu ve her bir ölen için 700 milyon lira ödeneceği
varsayılmıştır


        - 1 derece sakatlar için 1,1 trilyon lira,


        2.500 kişinin birinci derecede sakat kaldığı ve her bir sakat kalan için
420 milyon lira ödeneceği varsayılmıştır.


        -2. derece sakatlar için 2,1 trilyon lira,




                                            53
         7.500 kişinin ikinci derecede sakat kaldığı ve her bir sakat kalan için
280 milyon lira ödeneceği varsayılmıştır.


         - Konutu yıkılanlar için 34,9 trilyon lira,


         66.500 konutun yıkıldığı ve yıkılan her bir konut için 525 milyon liralık
yardım yapılacağı varsayılmıştır.


         - Konutu orta hasarlı olanlar için 8,1 trilyon lira,


         23.200 konutun orta hasarlı olduğu ve orta hasarlı her bir konut için 350
milyon liralık yardım yapılacağı varsayılmıştır.


         - Konutu az hasarlı olanlar için 4,1 trilyon lira,


         23.200 konutun az hasarlı olduğu ve az hasarlı her bir konut için 175
milyon liralık yardım yapılacağı varsayılmıştır; olmak üzere toplam 60,8 trilyon
liralık yardım yapılacağı tahmin edilmektedir.


2.2.5.2. Kamu İktisadi Teşebbüsleri Üzerine Etkiler


         Depremde; TEAŞ, TEDAŞ, TCDD ve bağlı ortaklığı TUVASAŞ,
TÜPRAŞ, PETKİM, TZDK, İGSAŞ ve TELEKOM'un zarar gördüğü tespit
edilmiştir. Kuruluşlar itibariyle maddi hasar ve üretim kaybından kaynaklanan
zararlara ilişkin bilgiler aşağıda yer almaktadır.


2.2.5.2.1. TEAŞ

         Marmara Bölgesinde meydana gelen deprem felaketi, TEAŞ'ta üretim
kaybına neden olmamıştır. Bununla birlikte, depremin Kuruluşa verdiği maddi
zararın 700 milyar lira civarında olduğu tahmin edilmektedir. Söz konusu tutarın
en büyük kalemi 498 milyar lira ile 9 adet kesicidir. TEAŞ, depremden hemen
sonra, bölgeye     118 personelini göndermiş olup bunun maliyeti 11,5 milyar



                                           54
liradır. Diğer maliyetler de dikkate alındığında depremin TEAŞ'a verdiği zararın
1,2 trilyon lira olacağı tahmin edilmektedir.        Diğer yandan TEAŞ'ın bölgeye
gönderdiği     vinç,   ekip    aracı,   karavan    ve    damperli    araçların   maliyeti
hesaplamalarda dikkate alınmamıştır.


          TEAŞ'ın oluşan kayıplarının finansmanının tamamının kuruluşun öz
kaynaklarından finanse edileceği tahmin edilmektedir.


2.2.5.2.2. TEDAŞ

          Deprem nedeniyle TEDAŞ'ın havai hat, trafo ve direk mesnetlerinin
yıkılması sonucu oluşan maddi hasarın 31,5 trilyon (70 milyon dolar) olduğu
tahmin edilmektedir.


          Ayrıca, Sakarya, Bolu, Yalova ve Kocaeli illerindeki satış kaybının
sırasıyla; 350, 300, 300 ve 1.600 milyar lira olmak üzere toplam 2.6 trilyon lira
olduğu tahmin edilmektedir.


2.2.5.2.3. TCDD

          TCDD'nin        depremde;      Derince        Limanında,     demiryollarında,
elektrifikasyon ve sinyalizasyon tesislerinde, sabit tesislerinde ve çeken-çekilen
araçlarında hasar meydana gelmiştir.            Söz konusu varlıklarda oluşan zarar
tutarı 26.5 trilyon liradır.


          Kuruluşun deprem zararın tümünün Hazine tarafından karşılanması
gerekmektedir.


          TCDD'nin bağlı ortaklığı olan TÜVASAŞ'ın fabrikası yerle bir olmuştur.
Kuruluşun maddi hasarının 36 trilyon lira olduğu tahmin edilmektedir.


          Oluşan zarar Kuruluşun öz kaynaklarından karşılanacaktır.




                                           55
2.2.5.2.4. TÜPRAŞ

        Depremin en fazla zarar verdiği kuruluş TÜPRAŞ'tır. Kuruluşun
depremden dolayı uğradığı maddi hasar 50.8 trilyon liradır. Ayrıca, TÜPRAŞ'ın
15.0 trilyon liralık işletme zararı söz konusudur.


        Deprem nedeniyle TÜPRAŞ'ta üretim kaybının 246.8 trilyon lira olacağı
tahmin edilmektedir.


        TÜPRAŞ'ın maddi hasar, işletme zararı ve üretim kaybından oluşan
zararlarının, 235.7 trilyon lirası maliyet düşüşü, 48.3 trilyon lirası sigorta, 28.7
trilyon lirası ise Kuruluşun öz kaynaklarından karşılanacaktır.


2.2.5.2.5. PETKİM

        PETKİM'in depremden dolayı uğradığı maddi hasarın 3.0 trilyon liradır.


        PETKİM'de deprem nedeniyle ortaya çıkan üretim kaybının ise 15.2
trilyon lira olduğu tahmin edilmektedir.


        PETKİM zararının 13.2 trilyon lirasının maliyet düşüşü, 5.0 trilyon
lirasının ise öz kaynaklardan karşılanacağı tahmin edilmektedir.


2.2.5.2.6. TZDK

        Deprem dolayısıyla TZDK'nın maddi hasarı 250 milyar lira olup bunun
finansmanının Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından karşılanacağı tahmin
edilmektedir.




                                           56
2.2.5.2.7. İGSAŞ

           İGSAŞ'ın deprem dolayısıyla maddi hasarı 9.4 trilyon liradır. Ayrıca,
kuruluşun 8.4 trilyon liralık üretim kaybının olduğu tahmin edilmektedir.


           Söz konusu zararın; 7.9 trilyon lirasının maliyet düşüşünden, 9.4 trilyon
lirasının sigortadan ve kalan 548 milyar liranın ise öz kaynaklardan finanse
edileceği varsayılmıştır.


2.2.5.2.8. TELEKOM

           Bina, santral ve şebeke kaybından dolayı TELEKOM'un karşılaştığı
maddi hasarın 18.7 trilyon lira (41,6 milyon dolar) olduğu tahmin edilmektedir.


           Ayrıca, deprem bölgesindeki abonelere ancak Aralık ayından sonra
fatura gönderilebileceği ve bunların faizsiz olarak taksitlendirileceği varsayımı
altında işletme gelir kaybı ve faizinin 14,1 trilyon lira (31,6 milyon dolar) olması
beklenmektedir.


           Böylece, KİT’lerin deprem nedeniyle uğradıkları maddi hasar;


           TÜPRAŞ için 66 trilyon lira,
           TCDD için 26,5 trilyon lira,
           TÜVASAŞ için 36 trilyon lira
           TEAŞ için 1,2 trilyon lira,
           TEDAŞ için 31,5 trilyon lira,
           PETKİM için 3 trilyon lira,
           TZDK için 250 milyar lira,
           İGSAŞ için 9,4 trilyon lira,
           TELEKOM için 18,7 trilyon lira,      olmak üzere toplam 192,6 trilyon
liradır.




                                           57
          Böylece depremin kamu finansmanı üzerindeki etkisi;


          Bütçe için 2.031,2 trilyon lira,
          Kamu bankaları için 305 trilyon lira,
          KİT’ler için 192.6 trilyon lira,
          Sosyal Güvenlik Kuruluşları için 73 trilyon lira,
          Mahalli İdareler için 133 trilyon lira,
          Fonlar için 60,8 trilyon lira olmak üzere toplam 2.796 trilyon liradır.
Ortalama 450.000 TL/$ varsayımı ile bu tutar yaklaşık 6.2 milyar dolar
olmaktadır.

Tablo 4; Depremin Kamu Finansmanına Etkisi


                                              Trilyon TL.     Milyon Dolar
  Bütçe                                             2.031,2        4.513,8
  Kamu Bankaları Görev Zararı                        305,0           677,8
  KİT'ler                                            192,6           428,0
  Sosyal Güvenlik Kuruluşları                         73,0           162,2
  Mahalli İdareler                                   133,0           295,6
  Fonlar                                              60,8           135,1
  Toplam                                            2.795,6        6.212,5


          Tespit edilen bu harcamanın önemli bir bölümünün 2000 yılında
gerçekleşmesi beklenmekle beraber, 1999 yılı için de özellikle acil işler için
harcama gerekmektedir. Ancak hasarların telafisi için kullanılabilecek mevcut
bütçe kaynakları yetersizdir. Bu nedenle mevcut harcamalarda tasarruf
imkanlarının yaratılması ve ilave finansman kaynaklarının hayata geçirilmesi
gerekli görülmektedir. Mevcut bütçe imkanlarına göre kamu yatırımları
açısından kullanılabilecek kaynaklar aşağıda verilmiştir.




                                             58
        Yedek Ödenek


        Mevcut 450 trilyon TL.sından 360 trilyon TL.sı TBMM Plan ve Bütçe
Komisyonunda kabul edilen önergeyle çeşitli kamu kurumlarına ve işlere tahsis
edilmiştir. Geri kalan 90 trilyon TL.sı Maliye Bakanlığı yetkisinde ihtiyaç oldukça
kullanılmaktadır. Dolayısıyla, deprem ihtiyacı için harcanabilir miktarın Maliye
Bakanlığınca belirlenmesi uygun olacaktır.


        Yatırımları Hızlandırma Ödeneği


        Mevcut 25 trilyon TL. ödenekten 4,3 trilyon lirası tahsis edilmiş olup,
20,7 trilyon lira kalmış bulunmaktadır. Ayrıca, 3,2 trilyon TL ödenek işlem
aşamasında bulunmaktadır.


        Ek Bütçe Kanun Tasarısı


        Maliye Bakanlığı deprem nedeniyle ortaya çıkabilecek harcamaların
gerçekleştirilebilmesi için 500 trilyon lira tutarında ek bütçe kanun tasarısını
TBMM'ne sunmuştur.


2.2.6. Depremin Finansman İhtiyacı İçin Alternatif Kaynaklar

        Marmara bölgesindeki depremden dolayı meydana gelen ve gelecek
olan zararların telafisi için kamunun yaklaşık 2.795 trilyon (6.212 milyon dolar)
liraya ihtiyacı olacağı tahmin edilmiştir. Bu tutarın bir kısmı dış yardım ve
kredilerle finanse edilirken, kalan kısmının iç kaynaklardan karşılanması
gerekmektedir.


2.2.6.1. Dış Finansman


        Depremden dolayı meydana gelen zararların telafisi için gerek
uluslararası kuruluşlardan gerekse yabancı ülkelerden bir kısım ayni ve nakdi



                                        59
yardımlar gönderilmiş olup, bundan sonra gönderilecek hibe ve krediler
üzerinde görüşmeler devam etmektedir. Yabancı ülke ve uluslararası
kuruluşlardan gelen ve gelmesi muhtemel hibe ve krediler aşağıda verilmiştir;


        Hibe ve Yardımlar : 100 milyon $
        IMF                  : 320 milyon $
        Dünya Bankası        : 1.050 milyon $
        Avrupa Birliği       : 690 milyon $
        Diğer                : 300 milyon $


        TOPLAM              : 2.460 Milyon $


2.2.6.2. İç Finansman

        Dış finansman ile telafi edilemeyen zararların iç kaynaklardan finanse
edilmesi gerekmektedir. Ancak, 3.752 milyon dolar olarak tahmin edilen bu
finansmanın tamamen mevcut Bütçe imkanlarıyla karşılanması mümkün
görülmemektedir. Bundan dolayı, ya ilave gelir kaynakları bulunmalı ya da
borçlanma yoluna gidilmelidir. Ancak, Bütçe üzerindeki faiz yükü dikkate
alındığında     iç   borçlanmanın   en    son    alternatif   olarak   düşünülmesi
gerekmektedir. Bu nedenle, zararın telafisi için TBMM’de bulunan vergi tasarısı
ile bedelli askerlik uygulamasına öncelik verilmelidir.


2.2.6.3. Bedelli Askerlik


        Bedelli askerlikle ilgili olarak yapılan açıklamada 200 bin kişinin bedelli
askerlikten yararlanma hakkı olduğu ifade edilmiştir. Bunun 45 bin kişisi 40
yaşın üzerindedir. 40 yaş üzerindekilerin tamamının, geriye kalan 150 bin
kişinin yüzde 70’ini oluşturan 105 bin kişinin bedelli askerlik uygulamasından
yararlanacağı varsayıldığında bu uygulamadan yaklaşık 1.330 milyon dolarlık
bir gelir beklenmektedir.




                                         60
2.2.6.4.    Depremle İlgili Vergi Tasarısı

           Marmara bölgesi ve civarında meydana gelen depremin yol açtığı
ekonomik kayıpları gidermek amacıyla hazırlanan vergi tasarısı Plan ve Bütçe
Komisyonu’ndan geçip Meclis Genel Kurulu’na sevk edilmiştir. Bu tasarıyla
getirilmek istenen vergi düzenlemeleri şunlardır;


2.2.6.4.1. Ek Gelir ve Kurumlar Vergisi

           Gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin 1998 yılı kazançları üzerinden,
bir defaya mahsus, yüzde 5 oranında ek gelir ve kurumlar vergisi alınması
öngörülmektedir.


2.2.6.4.2. Ücretlerden Ek Vergi

           1998 yılı gelir vergisi matrahı toplamı 12 milyar lirayı geçen
ücretlilerden bir defaya mahsus olmak üzere, ücret gelirlerinin 12 milyar lirayı
aşan kısmından yüzde 5 oranında ek vergi alınması öngörülmektedir.


2.2.6.4.3. Ek Götürü Vergi

           Ticari ve meslek kazançları götürü usülde tespit edilen gelir vergisi
mükelleflerinin 1998 yılına ilişkin götürü matrahları üzerinden, bir defaya
mahsus, yüzde 5 oranında ek vergi alınması öngörülmektedir.


2.2.6.4.4. Ek Motorlu Taşıtlar Vergisi

           Bir defaya mahsus olmak üzere, 1999 yılı için tahakkuk ettirilen motorlu
taşıtlar vergisi tutarı kadar ek motorlu taşıtlar vergisi alınması öngörülmektedir.


2.2.6.4.5. Ek Emlak Vergisi

           Birden fazla konutu olanların seçecekleri bir tanesi için veya tek evi
olup da 200 metrekareyi geçen emlak vergisi mükelleflerinden bir defaya



                                         61
mahsus olmak üzere 1999 yılında ödedikleri emlak vergisi kadar ek emlak
vergisi alınması öngörülmektedir.


2.2.6.4.6. Özel İletişim Vergisi

           2000 yılı Haziran ayına kadar olmak üzere cep telefonlarından yapılan
konuşma bedellerinin yüzde 25’i oranında özel iletişim vergisi alınması
öngörülmektedir.


2.2.6.4.7. Değerli Kağıtlar Vergisi

           Bankalar tarafından basılacak her bir çek yaprağı için 600.000 lira
tutarında vergi alınması öngörülmektedir.


           Depremle ilgili vergi tasarısından beklenen gelir tahmini söyledir;


Tablo 5; Depremle İlgili Vergi Tasarısından Beklenen Gelir Tahmini 1999-2000 Dönemi

                                               Trilyon TL      Milyon $
           Ek Emlak Vergisi                            9              17
           Ek Götürü Vergi                             6              12
           Ücretlerden Ek Vergi                        6              11
           Ek Motorlu Taşıtlar Vergisi               100             222
           Değerli Kağıtlar Vergisi                    4                8
           Özel İletişim Vergisi                     235             520
           Ek Gelir Vergisi                          110             245
           Ek Kurumlar Vergisi                       145             320
           Toplam                                    615           1.355


2.2.6.5.     Afetler Fonu Gelirlerinin Artırılması


           Marmara bölgesinde yaşanan depremin ortaya çıkardığı sonuçlardan
birisi de böyle bir felaketle karşılaşılması durumunda bu felaketin ortaya



                                          62
çıkardığı zararları karşılayacak bir finansman mekanizmasının yetersiz
olduğudur. Bu tür felaketlerin getirdiği zararları finanse etmek için kurulan
Afetler Fonunun Bütçe içine alınması ve yetersiz ödenek verilmesi, bu fonun
amacını yerine getirmesini engellemektedir. Örneğin, 1999 yılında 75 trilyon lira
gelir beklenen Afetler Fonuna sadece 3 trilyon liralık ödenek verilmiştir. Bu
fonun amacını gerçekleştirebilmesi için gelirlerinin artırılması gereği ortadadır.


        Afetler Fonu gelirlerini artırmak için emlak vergisi ve tapu harçlarına 0,5
puan ilave yapılmasının yararlı olacağına inanılmaktadır. Buradan elde edilecek
gelirlerin Afetler Fonuna aktarılması ve bu düzenlemenin Ekim 1999’da
yapılması durumunda gelecek tahmini gelir şöyledir;


                                   1999            2000
                             (Trilyon TL)    (Trilyon TL)
        Emlak Vergisi                 43              45
        Tapu Harcı                    12              57
        Toplam                        55             102


        Bu öneri çerçevesinde Emlak vergisinden sağlanacak ilave gelir,
depremle ilgili mevcut vergi tasarısındaki bir defalık hükmün aksine süreklilik
arzedecek ve birden fazla konutu olan değil tüm konut sahiplerine mükellefiyet
yükleyecek şekilde düzenlenmiştir. İlave olarak önerilen bu gelirin belirli bir
bölümünün, örneğin yüzde 25’inin bütçe dışına alınarak nemalandırılacak
şekilde özel bir hesapta tutulmasının uygun olacağı düşünülmektedir. Böylece,
tabii afet anında devletin elinde hazır bir finansman imkanı yaratılmış olacaktır.


        Sonuç olarak deprem nedeniyle ortaya çıkan finansman ihtiyacı ve
bunun hangi kaynaklardan karşılanacağı aşağıda özetlenmiştir.




                                        63
                                               Trilyon TL       Milyon $
  Finansman İhtiyacı                               2.795           6.212
  I. Dış Finansman                                 1.107           2.460
  II. İç Finansman                                 1.372           3.035
       Bedelli Askerlik                              600           1.330
       Depremle İlgili Vergi Tasarısı                615           1.355
       İlave Gelir Artışları                         157             350
  Toplam (I+II)                                    2.479           5.495
  Finansman Açığı                                    316             717
       Sigorta + Fon Kaynağı                         118             260
       Ertelenen Vergi +Prim                         160             355


          Önerilen tedbirlerin alınması durumunda, depremden dolayı meydana
gelen zararların telafisi için gerekli kaynağı sağlamak mümkün gözükmektedir.
2.795 trilyon liralık (6.212 milyon dolar) finansman ihtiyacının 2.479 trilyon lirası
(5.495 milyon dolar) dış finansman ve önerilen tedbirlerden sağlanacak
gelirlerle karşılanabilmektedir. Geriye kalan açığın önemli bir kısmı da, KİT’lerin
sigortadan alacakları ve özkaynakları, SYDTF’nin kendi kaynakları ve ertelenen
vergi ve sigorta primlerinin 2000 yılında tahsil edilmesi ile finanse edilebilecektir.

2.3.    Deprem      Sonrası    Temel    Makroekonomik        Göstergelere      İlişkin
        Bekleyişler


          Ekonomide deprem öncesi gelişmeler ve depremin etkileri gözönüne
alındığında    temel      makroekonomik    göstergelerdeki     bekleyişler   aşağıda
verilmiştir.


2.3.1. Büyüme

          Mevcut bilgilere göre, bölgedeki üretim tesislerindeki tahribat sınırlı
kalmıştır. Ancak,      deprem nedeniyle bölgede nitelikli işgücü kaybı veya
işgücünün yaşadığı ve/veya yaşayacağı olumsuz koşullar nedeniyle istihdam



                                          64
organizasyonunda gecikmeler üretim kaybına neden olmaktadır. Ayrıca,
bölgede tüketim ve yatırım talebinde de ilk aşamada ciddi bir daralma ortaya
çıkacaktır. Özel konutların önemli bir bölümünün sigorta kapsamında olmaması
tasarrufların özel tüketim harcamalarına yönelik kullanımını sınırlandıracaktır.


        Dönemler itibariyle bakıldığında üretim kaybının ağırlıklı olarak Ağustos
ayının ikinci yarısı ile Eylül aylarında ortaya çıkması beklenmektedir. 1999
yılının son çeyreği ile özellikle 2000 yılının ilk yarısında ise yeniden yapılanma
çalışmaları kapsamındaki harcamalara bağlı olarak iç talep ve üretimin
canlanması beklenmektedir.


        Mevcut veriler çerçevesinde değerlendirildiğinde, depremin büyüme
üzerindeki etkisinin 1999 yılı için negatif 1 puan, 2000 yılı için ise pozitif 1.5
puan civarında olabileceği tahmin edilmektedir.


        1999 yılının tamamı için büyüme tahminlerinde dikkate alınması
gereken diğer bir önemli husus ikinci çeyreğe ilişkin büyüme rakamlarıdır. 31
Ağustos 1999 tarihinde açıklanan verilere göre GSMH 1999 yılının ikinci
çeyreğinde bir önceki yıla göre yüzde 3.4 oranında daralmıştır. İkinci çeyrekte,
sanayi sektöründe bir toparlanma gözlenmekle birlikte, tarım, inşaat ve ticaret
sektörlerinde   yaşanan    olumsuz    gelişmeler   büyüme     hızındaki   düşüşün
beklenenin üzerinde gerçekleşmesine yol açmıştır. Bu gelişmeler sonucunda
1999 yılının ilk yarısında GSMH'daki düşüş yüzde 5.8 olmuştur. Bu durumda,
depremin etkileri dikkate alınmadan 1999 yılının ikinci yarısına ilişkin olumlu
beklentiler korunsa dahi 1999 yılının tamamında GSMH büyümesinin negatif
0.5 puan civarında gerçekleşmesi sözkonusu olacaktı. Buna ilave olarak,
deprem nedeniyle büyüme hızında oluşabilecek 1 puanlık düşüş eklendiğinde
1999 yılında GSMH büyümesinin negatif 1.5-2.0 civarında olacağı tahmin
edilmektedir.


        IMF ile müzakerelerde uzlaşmaya varılan orta vadeli programda 2000
yılında büyüme hızının yüzde 3.1 civarında olması öngörülmüştü.            Ancak,




                                        65
deprem sonrasında yeniden yapılanma kapsamında yapılacak harcamaların
büyüme hızını artırıcı etkide bulunması beklenmektedir. Deprem sonrası talep
artışı nedeniyle büyüme hızında beklenen artış ve 1999 yılında büyüme hızının
beklenenden daha düşük olması nedeniyle oluşacak baz etkisi de dikkate
alındığında 2000 yılında büyüme hızının yüzde 5 civarlarına yükselmesi
sözkonusu       olacaktır.   Orta    vadeli   programın   IMF     ve     Dünya     Bankası
kaynaklarıyla da desteklenerek uygulanması ile oluşacak güven ortamı ve reel
faizlerin düşüş eğilimine girmesi de 2000 yılı büyüme performansını olumlu
yönde etkileyecektir. Bazı uluslararası kuruluşlar 2000 yılı büyüme hızının
yüzde 5.5-6.0 civarına yükselebileceğine de işaret etmektedirler.


2.3.2. Enflasyon


        Bölgede üretimin yavaşlaması fiyatlar üzerinde arz yönlü bir baskı
oluştururken,       bölgenin        yeniden    yapılandırılması        sürecinde     kamu
harcamalarındaki artış nedeniyle talep yönlü de bir baskı oluşacaktır. Kamu
maliyesindeki deprem öncesi sıkıntılar ve depremin kamu harcama ve
gelirlerindeki olumsuz etkileri göz önüne alındığında, fiyatlarda bir artış eğilimi
gözlenebilecektir.


        Bununla birlikte, sanayi üretimi ve inşaat sektöründeki kapasite fazlası
ve yeniden yapılanma kapsamında talep edilecek ürünlerin önemli bir
bölümünün yurtiçinde üretilme imkanının mevcut bulunması, yeniden yapılanma
süreci kapsamındaki harcamaların enflasyon üzerindeki olumsuz etkilerinin
sınırlı kalmasını sağlayacak unsurlardır.


        Bu çerçevede, yapılan ilk değerlendirmeler fiyatlar üzerindeki etkinin
1999 yılında sınırlı kalacağını, 2000 yılında ise GSMH deflatöründe yaklaşık 6
puanlık bir yükselme ortaya çıkacağını göstermektedir.                 IMF Yakın İzleme
Anlaşmasında 1999 yılında 12 aylık TEFE artışının yüzde 50-55 olacağı tahmin
edilmekteydi. Depremin etkisi nedeniyle, TEFE'de üst sınırın bir miktar aşılması
beklenmektedir.




                                              66
         Fiyatlar üzerindeki baskının sınırlı kalması ve fiyat artışlarının orta
vadede    tekrar   düşme    eğilimine   girmesi,   deprem   nedeniyle    yapılacak
harcamaların bir aksiyon planı çerçevesinde yapılması, münferid tedbirlerle
harcamalardan kaçınılması ve elde edilecek olan uluslararası yardım, hibe ve
kredilerin boyutuna bağlıdır.


2.3.3. Ödemeler Dengesi

         Depremden en fazla etkilenen üç ilimizden yapılan ihracatın toplam
ihracat içindeki payı yüzde 5 civarındadır. Bu çerçevede, ihracatın depremi
müteakip bir ay tamamen durması, takibeden aylarda da normal seyrine göre
yüzde 25 civarında gerilemesi halinde dahi 1999 yılındaki ihracat kaybı 150-200
milyon dolar civarında olacaktır. Ancak, bölgenin ihracat içindeki payına ilişkin
veriler Gümrük Kapısı esaslı olduğundan bölgede üretilip diğer Gümrük
kapılarından yapılan ihracatı içermemektedir. Bu çerçevede değerlendirildiğinde
ve bölgenin sanayi üretimindeki yoğunluğu dikkate alındığında ihracat
üzerindeki olumsuz etkinin artması riski de mevcuttur.


         Depremden ağır hasar gören üç il mineral yakıtlar-yağlar, kauçuk ve
kauçuktan eşya, emdirilmiş-sıvanmış mensucat ve demir çelik, demir çelikten
eşya, kara taşıtları ve bunların aksam ve parçaları ihracatı içinde önemli paya
sahiptir. Dolayısıyla, depremin toplam ihracattaki etkisi sınırlı kalmakla birlikte
sektörel bazda etkilerin daha belirgin hissedilmesi muhtemeldir.


         Depremin ithalat üzerindeki etkilerini ise talep ve ikame etkileri olmak
üzere iki yönlü olarak incelemek mümkündür. İthalatın yüzde 60'nın petrol dışı
aramalı ithalatı olduğu ve bölgede üretim faaliyetlerinin yavaşladığı gözönüne
alındığında ilk aşamada ithalatta bir düşme beklenmektedir. Diğer taraftan
yurtiçi üretimin azalması ve arz yönündeki bu açığın ithalatla sağlanması
durumunda ithalatta bir artış gözlenebilecektir.




                                        67
           İzmit Rafinerisindeki hasar nedeniyle yıl sonuna kadar 4.1 milyon ton
ham petrol rafineride işlenilemeyecektir. Bu miktarın 892 bin tonluk kısmının
TÜPRAŞ'ın diğer rafinerilerinde işleneceği, kalan 3.2 milyon tonluk kısmın ise
ürün ithalatı ile karşılanacağı öngörülmektedir. Bu durumda, hampetrol
ithalatının 470 milyon dolar azalması, ürün ithalatının ise 516-611 milyon dolar
arasında artması beklenmektedir. Böylece ithalattaki net artışın 50-150 milyon
dolar arasında kalacağı tahmin edilmektedir.


           Depremin    turizm    gelirlerini     de   olumsuz    etkileyeceği     tahmin
edilmektedir. Ancak, depremin dış ticaret dengesi ve turizm gelirleri üzerindeki
olumsuz etkisinin işçi gelirleri, hibeler ve yurtdışı reasurans şirketlerinden
sağlanacak sigorta bedellerindeki artışlarla kısmen telafi edileceği ve 1999
yılının    tamamında    cari    işlemler       hesabında   önemli   bir   dengesizliğin
oluşmayacağı tahmin edilmektedir.


           2000 yılında üretim ve talepteki canlanmaya bağlı olarak ithalatın
artması ve transfer gelirlerinin normal eğilimine dönmesine bağlı olarak cari
işlemler    açığının   da   yükselmesi     beklenmektedir.      Ancak,    cari   işlemler
dengesindeki açığın sürdürülebilir düzeyde kalacağı tahmin edilmektedir. Diğer
yandan, 2000 yılında IMF, Dünya Bankası, Avrupa Birliği ve diğer ülkelerden
sağlanacak kaynakların da etkisiyle net sermaye girişlerinin de önemli miktarda
yükseleceği ve cari işlemler hesabındaki açığın finansmanında bir sorunla
karşılaşılmayacağı öngörülmektedir. Uluslararası tahkime ilişkin düzenlemenin
ardından 2000 yılında doğrudan sermaye girişlerinde de önemli bir artış
beklenmektedir.


2.3.4. Bütçe Dengesi

           Deprem nedeniyle 1999 yılında vergi gelirlerinde 270 trilyon liralık
(GSMH'nın yüzde 0.3'ü civarında) bir kayıp oluşması beklenmektedir. Diğer
yandan, deprem dolayısıyla ortaya çıkan ek harcamaları karşılamak üzere 500
trilyon liralık (GSMH'nın yüzde 0.6'sı) ek bütçe hazırlanarak TBMM'ne
sevkedilmiştir. Vergi kaybı ve ek bütçe harcaması dikkate alındığında 1999



                                           68
yılında bütçe açığının GSMH'nın yüzde 1.0'i kadar artması beklenmektedir.
Ancak, vergi gelirlerindeki kaybı telafi etmek üzere hazırlanan vergi yasası ile
bedelli askerliğe ilişkin düzenlemenin gerçekleştirilmesi durumunda 1999 yılı
için bütçe açığında ortaya çıkan artış bu kaynaklardan sağlanacak gelirlerle
finanse edilebilecektir.


         Konut yapımı ve onarımı, altyapı ve diğer yeniden yapılanma
harcamalarının bütçe harcamaları üzerinde yaratacağı baskı ağırlıklı olarak
2000 yılında ortaya çıkacaktır. Bu kapsamda, 2000 yılında deprem nedeniyle
yapılması gereken ilave harcamaların GSMH'ya oranı yüzde 1.5-2 civarında
olabilecektir. Ayrıca, afet nedeniyle bölgedeki gerçek ve tüzel kişilerin kamu
bankalarına ve tarımsal kuruluşlara olan kredi borçlarının ertelenmesi, faiz
oranlarının indirilmesi ve sübvansiyonlu yeni krediler nedeniyle oluşacak görev
zararları bütçe harcamalarını artıracaktır.


         Depremin bütçe gelirleri üzerindeki olumsuz etkisi sınırlı olmakla birlikte
2000 yılında da devam edecektir. 2000 yılında bütçe dengesi üzerindeki net
etki ise diğer harcamalarda yapılabilecek tasarrufun boyutuna, ek vergi
yasasının yürürlüğe konulma durumuna, sağlanacak dış finansman imkanlarına
bağlı olacaktır.


         Deprem sonrasında iç borçlanma faiz oranlarında meydana gelen
yükselmenin de özellikle 2000 yılı bütçe dengesine olumsuz etkileri sözkonusu
olacaktır. Ancak, deprem sonrasında sosyal güvenlik yasasının çıkarılması,
sağlam kaynak arayışları, IMF ve Dünya Bankasından kaynak sağlanması
konusundaki olumlu gelişmeler sonucunda faiz oranları yeniden düşüş eğilimine
girmiş bulunmaktadır. Bu eğilimin önümüzdeki dönemde daha da hızlanarak
devam etmesi beklenmektedir.


2.3.5. Mali Piyasalar

         Depremin yaşandığı 17 Ağustos’tan itibaren geçen bir haftalık sürede
Merkez Bankası Net Rezervlerinde, Net Dış Varlıklarında ve Net Döviz



                                        69
Pozisyonunda döviz talebine bağlı olarak gerilemeler          yaşanmış, bu talebin
karşılanabilmesi     içinde    yoğun     olarak    Merkez      Bankası     fonlaması
gerçekleştirilmiştir. Nitekim, depremi takibeden ilk haftada Merkez Bankası
rezervleri 1.3 milyar dolar gerilemiş, açık piyasa işlemleri ile de piyasalara 698.2
trilyon lira (1.6 milyar dolar) verilmiştir. Ancak, ikinci haftadan itibaren, depremin
ardından yaşanan ilk şokun atlatılması ile birlikte, dış varlıklarda yeniden bir
artış söz konusu olmuş, Merkez Bankası fonlamasında da depremin ardından
yaşanan yoğunluk gerileme eğilimine girmiştir. 2 Eylül itibariyle, Merkez Bankası
net rezervleri, 16 Ağustos'a göre 500 milyon dolar gerilemekle birlikte
depremden sonraki ilk haftaya göre 822 milyon dolar artmıştır. Aynı tarih
itibariyle, Merkez Bankasının APİ aracılığıyla gerçekleştirdiği fonlama miktarı
124 trilyon TL gerilemiştir. Benzer gelişmeler faiz oranlarında da görülmüş,
depremin ardından ikinci el bono piyasasında faiz oranları 20 puan kadar
artmış, Eylül ayı başında deprem öncesi seviyesine gerilemiştir. Bu gelişmede
Merkez Bankası'nın piyasalara referans olacak gecelik ve APİ faiz oranlarında
dalgalanma yaratmaması etkili olmuştur.


         Depremden yoğun olarak zarar gören Kocaeli, Sakarya ve Yalova
illerine açılmış bulunan kredilerin toplam krediler içindeki payı (1998 yıl sonu
itibariyle) yüzde 2.3 düzeyindedir. Bununla beraber, sözkonusu 3 ilde faaliyet
gösteren firmaların önemli bir bölümünün merkezinin İstanbul’da olması ve bu
firmaların kredi ihtiyaçlarının merkezlerinin olduğu illerden karşılandığı dikkate
alınırsa bu oranın daha yüksek olması beklenmektedir.




                                         70
Tablo 6; Depremden Etkilenen İllerin Toplam Kredilerdeki Payı (%)
           İstanbul                                      37.74
           Bursa                                         2.99
           Bolu                                          0.19
           Eskişehir                                     0.71
           Az Hasarlı 4 İl Toplamı                       41.63
           Kocaeli                                       2.06
           Sakarya                                       0.20
           Yalova                                        0.05
           Çok Hasarlı 3 il Toplamı                      2.31
           TOPLAM                                        43.94


        Depremden yoğun olarak etkilenen 3 ilde kredi alarak borçlanmış olan
girişimcilerin bir yandan ekonomik koşullar tekrar normale dönene kadar bu
kredileri geri ödemelerinde sıkıntılar yaşayacağı, diğer yandan da işletmelerini
onarmak üzere yeni krediye ihtiyaç duyacakları düşünülmektedir. Bu şartlar
altında, bu bölgede yerleşik firma ve işletmeler tarafından bankalara yapılacak
kredi taleplerinde artış olacağı düşünülmektedir.


        Depremden en fazla zarar görmüş olan 3 ilin payı toplam TL mevduatta
yüzde 2.3, toplam yabancı para mevduatta yüzde 2.7 ve toplam mevduatta da
yüzde 2.5’dir.




                                       71
Tablo 7; 7 İlin Toplam Mevduat İçindeki Payı (%)

                                 TL Mevduat        DTH     Toplam Mevd.
  İstanbul                               37.85    45.09              41.10
  Bursa                                   2.58     2.61               2.59
  Bolu                                    0.38     0.41               0.39
  Eskişehir                               0.86     0.73               0.80
  Az Hasarlı 4 İl Toplamı                41.67    48.84              44.88
  Kocaeli                                 1.67     1.89               1.77
  Sakarya                                 0.44     0.63               0.53
  Yalova                                  0.22     0.21               0.22
  Çok Hasarlı 3 İl Toplamı                2.33     2.73               2.52
  TOPLAM                                 44.00    51.57              47.40


          Bu veriler ışığında depremden en çok etkilenen 3 ili kapsayan bölgenin
toplam mevduata yaptığı katkının krediler içinden almış olduğu düşük paya
paralel bir durum sergilediği görülmektedir. Buna göre, depremzedelerin artan
tüketim malı ihtiyaçlarını karşılayabilmeleri amacıyla bir miktar mevduat
çekecekleri tahmin edilse dahi bu durumun bankacılık sistemini etkileyecek
düzeyde olması beklenmemektedir.


          1999 yılının ilk aylarından itibaren ekonomik aktivitedeki daralma ve
reel faizlerdeki yüksek seviyelere bağlı olarak sürekli artış gösteren ve
Bankacılık Sisteminin sorunlu kredilerine işaret eden takipteki alacaklar,
depremin ardından yaşanacak kredi geri dönüşlerindeki yavaşlamaya bağlı
olarak artış gösterebilecektir. 20 Ağustos itibariyle toplam Bankacılık Sistemi
gözönüne alındığında tahsili gecikmiş alacakların toplam krediler içindeki payı
yüzde 10.9 olarak gerçekleşmiştir. Bu oranın önümüzdeki günlerde yukarıda
belirtilen nedenlere bağlı olarak, artış göstereceği tahmin edilmektedir.




                                        72
         28 Ağustos 1999 tarihinde yayımlanan 99/13233 sayılı BKK ile;
Marmara Bölgesinde meydana gelen depremden zarar görenlerin kamu
bankalarına olan mevcut borçlarının, ilk yıl anapara ve faiz ödemesiz olmak
üzere 3 yıl ertelenmesi kararlaştırılmıştır. Ayrıca, depremden zarar gören
kişilere Ziraat ve Halk Bankasınca ilk yıl anapara ve faiz ödemesiz olmak üzere
işletme ve yatırım kredisi açılacaktır. Borç ertelemelerinden ve düşük faizli yeni
kredi açılmasından doğacak gelir kayıpları Kamu Bankalarına Hazine tarafından
görev zararı olarak ödenecektir. Bu kapsamda oluşacak görev zararı tutarı 305
trilyon lira olarak hesaplanmaktadır.


         Kamu bankalarının yanısıra özel bankalardan da kredi kullanan ve
depremden zarar gören kişilerin geri ödeme güçlüğüne düşeceği göz önüne
alınırsa, özel bankaların da aktif kalitesinin bozulacağı tahmin edilmektedir.
Bankaların yanısıra sigorta sektörü de afet nedeniyle tazminat ödemelerinden
dolayı nakit sıkıntısı ile karşılaşabilecektir.


         Mali kesimin önümüzdeki dönemde karşılaşabileceği likidite sıkıntısına
karşı Merkez Bankası'nın bu olağanüstü dönem için gerekli tedbirleri almasının
uygun olacağı düşünülmektedir.




                                           73
3. DEPREMİN İNSAN PSİKOLOJİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ


         Türkiye jeolojik güç sınırları için arena konumunda olan ülkelerden
biridir. Kuzeyimiz, güneyimiz, doğumuz, batımız levhalar arasındaki itiş kakışla
kırılmaktadır. Bu topraklar üzerinde yaşayan insanlarda, yüzyıllar, bin yıllar
boyunca depremin gücünü görmüş, korkmuş, acısını yaşamış, neredeyse artık
kanıksamıştır .

3.1.   Deprem Sonrası Psikolojik Sorunlar ve Gerekli Psikolojik Hizmetler


         Psikoloji bağlamında incelediğimizde deprem sonrası deprem zedelere
götürülen psikolojik hizmetleri deprem sonrası ilk yardım ve geçici iskan
dönemlerini kapsamaktadır. Bu dönemde deprem zedeler, olanların şoku
içerisindedirler. Korku, kaygı, suçluluk, öfke, gerginlik, ve umutsuzluk bu
dönemin en belirgin duygularıdır .



         Deprem zedeler yapmaları gerekenleri yapmadıklarını düşünerek
kendilerini suçlayabilirler. Normal yaşam düzeninin bozulmasıyla birlikte
sinirlilik, artçı depremlerin yarattığı kaygı ve güvensizlik duygularını yaşarlar .



         Davranışsal olarak deprem zedelerde aşırı bir uyarılma durumu, uyku
sorunları, iştahta değişiklikler, konuşma bozuklukları, alkol/ilaç kullanımında
artış, belli uyaranlardan kaçınma gibi davranışlar gözlenir. Bilinçsel olarak,
bellek ve dikkat ile ilgili sorunlar ve afet ile ilgili yinelenen düşünceler ve hayaller
gibi sorunlar gözlenir.



         Deprem sonrası bölgede verilen psikolojik destek çalışmaları bu
duyguların ifade edilip paylaşılması ve bunların “olağanüstü bir duruma verilen
olağan tepkiler” olduklarının vurgulanması temeline oturur. Bu duyguların ve




                                          74
davranışların neler oldukları ve bunlarla nasıl başa çıkılabileceği yolunda, Türk
Psikologlar Demeği tarafından hazırlanan kitapçık bu anlamda çok önemli bir
işleve sahiptir .



         1992 Erzincan depreminden yaklaşık on altı ay sonra yapılan bir
çalışmada,     psikolojik   sıkıntıların   Erzincan   örneklerinde    Ankara     kontrol
grubundan daha fazla olduğunu, özellikle fobik kayağı ve sinirlilik/gerginlik
boyutunun yüksek olduğunu ve kadınların sıkıntılarının erkeklerden daha fazla
olduğu bulunmuştur.



         Dinar depremi sonucunda yapılan çalışmadaysa kadınlardan erkeklere
oranla belli başa çıkma stratejilerinin stresi yordadığı bulunmuştur. Çaresizlik
yaklaşımının stresi arttırdığını, buna karşılık problem odaklı başa çıkmanın
stresi azalttığı görülmüştür; Bu çalışmalarda deprem sonrası yaşanan
güçlüklerinde deprem zedelerde stresi arttırıcı etkisi olduğu bulunmuştur.



         Çalışmalarımızdan çıkan başka bir sonuç da, deprem sonrası stres
tepkilerinin uzun dönem halkı rahatsız edebileceğidir. Bu bakımdan, gerek
psikolojik desteğin gerekse rehabilitasyon çalışmalarının devamının sağlanması
gereklidir . Çok şiddetli olmasa bile, Erzincan depreminden on altı ay sonra
örneklerde verildiği gibi %37’ si hala duygusal sorunların kendilerini çok rahatsız
ettiğini ifade etmiştir .



         Ankara’ da Sivil Savunma Teşkilatı, kurtarma ve enkaz kaldırma
görevlilerinin katıldığı bir seminerde görev sırasında son görevlerinde (Dinar
depremi görevi) 8 ay gibi bir zaman geçmiş olmasına rağmen, uyku sorunları
(kabuslar, afet ile ilgili rüyalar, ölüleri görmek gibi) , cesetlerin kendi yakınları ile
özdeşleştirilmeleri, sinirlilik, saldırganlık, kaygı,aşırı geçimsizlik, korku,   (enkaz
altında kalma, ölüm korkusu titreşimleri hassasiyet ) gelecek endişesi (bana bir
şey olursa eşim ve çocuklarım ne olacak) unutkanlık, afet ile ilgili yinelenen



                                            75
düşünceler, duygular ve hayaller (kadının sesi kulağımdan gitmiyor, çocuk
cesedi gözlerimin önünden gitmiyor... ) üzüntü ve moral bozukluğu, ( canlı
olarak çıkarılmayan insanlar için üzüntü; afetzedeler için üzüntü) gibi
şikayetlerin devam ettiği anlaşılıyordu.



        Tüm bu tepkiler göz önünde tutularak, bu gruba da deprem sonrası
psikolojik destek verilmesi, olayla ilgili düşünce ve duygularını paylaşmalarına
olanak sağlayacak ve görev sırasında ve hemen sonrasında verilecek psikolojik
hizmetlerin kurumsallaştırılması gereklidir .



        Deprem sonrası verilecek psikolojik destek ve normalleştirme hizmetleri
bu anlamda önleyici hizmetlerdir . Bunlar daha ciddi sorunların ortaya çıkmasını
azaltır . Ancak deprem öncesi ruh sağlığı, kişilik özellikleri ve depremde
yaşanan     travmanın    derinliğiyle   bağlı      olarak,   deprem       sonrası   stres
bozukluğunun bir kısım depremzede de ortaya çıkması kaçınılmazdır .



        Bu alanda yapılan çalışmalar bunun %10-%15 arasında olduğuna
işaret etmektedir . Önemli olan, deprem sonrası ortaya çıkan ve deprem
zedelerde    yaygın     olarak   görülen        psikolojik   tepkilerle   bu    tablonun
karşılaştırılmaması ve daha şiddetli ve de kalıcı tepki gösteren deprem
zedelerin profesyonel hizmet için yönlendirilebilmeleridir .



        Afetlerde hizmet veren personelin daha önceden olaya hazırlanmaları
da gereklidir . Bu alanda çalışacak personel, kişilik yapıları ve görev için gerekli
beceriler göz önünde tutularak seçilmeli, kendilerine stres yönetimi ve strese
aşılama programları hizmet içi uygulamayla verilmelidir.



        Deprem sonrası psikolojik destek verecek psikologların eğitimi ve afet
psikologu kavramının Türkiye’ de yerleştirilmesi, bundan sonraki afetler için




                                           76
yapılabilecek önemli bir hazırlık olarak belirmektedir. 17 AĞUSTOS 1999
depremi sonrası, psikologların sahada kazandıkları deneyimler ve alana doğan
yoğun ilgi, bu konunun özenle ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır .



         Literatürden elde edilen bilgilerle kendi deneyimlerimizi birleştirerek bir
eğitim programının geliştirilip yaygınlaştırılması bu depremin bir kazanımı
olacaktır .




                                        77
SONUÇ


            İlk ve orta öğretimden başlayarak ve zorunlu olarak verilecek deprem
konusundaki bir dersin, depremin kader olmadığı, üzerinde yaşadığımız yer
kabuğunun yapı karakterinden kaynaklandığını, yer yuvarlağının oluşumundan
bu yana olageldiği deprem riskini arttıran ve azaltan etkenleri, deprem
öncesinde, deprem sırasında ve sonrasında yapılması gerekenleri kapsaması
gerekir .



            Bununla birlikte konut edinirken konutun depreme karşı dayanıklı olup
olmadığına dikkat edilmesi bilinci verilmelidir . Unutulmamalıdır ki insanları
öldüren deprem değil kötü yapılmış binalardır . Bu nedenle doğayla savaşan
değil işbirliği yapan toplumun insanları olmalıyız.



            Yerkabuğu da deprem olayları gerçekleşmeseydi dünyamız Venüs gibi
bir cehennem yada Mars gibi bir buzlar ülkesi olurdu. Depremler yaşamımızın
bir parçası, yüzyıllardır yerkabuğu hareketleri gerçekleşmekte ve bu hareketler
daha bir çok yıl devam etek zorunda.



            Dünyanın ve içindeki canlıların yaşaması için bu şart . Bu durumda da
topraklarımızı terk edemeyeceğimize göre, tek çıkar yol depremle birlikte
yaşamayı öğrenmek.




                                         78
KAYNAKLAR


Akşam Gazetesi,Güncel Bölümü, 25 Şubat 1999
Bilim ve Teknik Dergisi, 1999, Sayı, 382,385,386,388
Büyük Ansiklopedi, Milliyet Yayını, s,253,1991
Büyükçakıcıoğlu, Selim, Araştırmacı, İst.,1999
Dictionnaire Larousse Deprem Bilim Bölümü, s,639 – 643,1991
KARACI, Nuray, MESA Deprem Güvenli Konut Sergisi Bildirileri “ Afetin Psiko
– Sosyal Boyutları” adlı bildiri, Ankara, 1995
TAYMAZ, Tuncay,Sismoloji, Ulus Yayınevi, İst.,1997
Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu, IV. Bilim Kongresi Tebliğleri,
1999
Yeni Hayat Ansiklopedisi, Doğan Kardeş Yayınları, 1989




                                        79

								
To top