Zasady ustrojowe RP by w1uYUw

VIEWS: 131 PAGES: 47

									Zasady ustrojowe RP
  Zasada suwerenności narodu
• Geneza: przełom Średniowiecza i Odrodzenia, poszukiwanie
  uzasadnienia dla tworzenia samodzielnych bytów państwowych,
  dającego podstawę do wyzwolenia państw spod władzy cesarstwa i
  papiestwa.
• Moment historyczny powstania koncepcji suwerenności prowadził
  do połączenia w jednym pojęciu suwerenności monarchy aspektu
  wewnętrznego i zewnętrznego suwerenności (suwerenność to
  władza najwyższa i nieograniczona w stosunkach wewnętrznych i
  zewnętrznych państwa
• Utrwala się pogląd o władzy suwerena jako władzy rozkazywania
  najwyższej, niezależnej i nieograniczonej co współcześnie
  traktowane jest jako klasyczne ujęcie suwerenności.
            Zasada suwerenności narodu
• Pojęcie suwerenności uległo przekształceniu na skutek
  Wielkiej Rewolucji Francuskiej; zróżnicowaniu uległo
  pojęcie suwerenności (suwerenność narodu i
  suwerenność państwa) jaki i podmiotu suwerenności.
• Spór o podmiot w pojęciu suwerenności narodu (naród
  jako byt idealny, odcięty od procesu rządzenia jako
  pogląd dominujący w okresie państwa liberalnego,
  poprzez utożsamianie suwerena z klasą społeczną w
  myśli marksistowskiej oraz zrównaniem pojęcia narodu z
  pojęciem danej grupy etnicznej, po interpretację pojęcia
  narodu z ludem jako wspólnotą ogółu obywateli
  zamieszkujących dane terytorium państwowe, aktualnie
  żyjącej generacji – tzw. socjologiczne lub polityczne
  ujęcie narodu)
                  Zasada suwerenności narodu


•   Przykłady współczesnego ujęcia suwerenności w niektórych konstytucjach.
•   Art. 4 Konstytucji RP „1. Władza zwierzchnia w Rzeczypospolitej Polskiej należy do
    Narodu. 2. Naród sprawuje władzę przez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio.”
•   Preambuła do Konstytucji RP „(…) my, Naród Polski – wszyscy obywatele
    Rzeczypospolitej …”
•   Art. 20 UZ Wszelka władza państwowa pochodzi od narodu. Naród sprawuje ją
    poprzez wybory, głosowania oraz przez specjalne organy ustawodawstwa, władzy
    wykonawczej i wymiaru sprawiedliwości”
    (Art. 1 Godność człowieka jest nienaruszalna. Jej poszanowanie i ochrona jest
    obowiązkiem całej władzy państwowej).
•   Art. 30 Konstytucji Belgii „Wszelka władza pochodzi od Narodu”
•   Art. 1 Konstytucji Hiszpanii „Suwerenność narodowa spoczywa w ludzie
    hiszpańskim z którego wypływają władze państwa”
•   Art. 1 Konstytucji Włoch „Suwerenność należy do ludu, który wykonuje ją w
    formach i w granicach określonych w konstytucji”
•   Art. 2 Konstytucji Słowacji „Władza państwowa pochodzi od obywateli, którzy
    wykonują ją poprzez wybranych przedstawicieli albo bezpośrednio”
•   Art. 1 Konstytucji Chorwacji „W Republice Chorwacji władza pochodzi od narodu i
    należy do narodu jako wspólnoty wolnych i równych obywateli”
          Zasada suwerenności narodu

•   Kontrowersje wokół współczesnego pojęcia
    podmiotu suwerenności
-   uzależnienie pojęcia narodu od pojęcia
    obywatelstwa, które jest pojęciem prawnym, w
    kształcie nadanym przez ustawodawcę,
-   pytanie o miejsce obywateli, którzy pozbawieni
    są praw wyborczych,
-   Wpływ tak ujętego suwerena na status
    jednostki, czy suweren może bezkarnie
    ograniczać prawa jednostki.
                Zasada suwerenności narodu
•   Cechy pojęcia suwerenności narodu:
-   pozaprawny charakter suwerenności, pierwotność suwerenności względem
    prawa, co oznacza, że teksty konstytucji mają względem pojęcia
    suwerenności jedynie charakter deklaratoryjny,
-   Aspekt negatywny suwerenności narodu, wykluczający możliwość
    przyjęcia pozycji suwerena przez grupę, klasę czy inny węższy podmiot
-   Aspekt pozytywny suwerenności narodu, rozumiany jako obowiązek
    oparcia swoich działań przez organy państwa, organizacje, instytucje i
    obywateli na pojęciu dobra wspólnego; por. art. 1 Konstytucji RP
    „Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli”,
-   Całowładność jako cecha obejmująca zwierzchnictwo terytorialne i
    personalne suwerenna, pozwalająca na swobodne kształtowanie stosunków
    prawnych przez suwerena; jednak wskazuje się na pewne ograniczenia tej
    cechy wynikające ze statusu jednostki jako kształtowanego przez kategorię
    niezależną od suwerenności narodu czyli godność jednostki ludzkiej;
-   Samowładność, jako samodzielne i niezależne od innych czynników
    zewnętrznych kształtowanie stosunków państwowych; jednak rozwój
    stosunków międzynarodowych i prawa międzynarodowego sprawia, że
    bezwarunkowe ujmowanie samowładności staje się niemożliwe ze względu
    na ograniczenia jakim podlega wykonywanie suwerenności narodu.
Formy wykonywania suwerenności przez naród
Demokracja bezpośrednia – rządzenie w
oparciu o osobisty udział zbiorowego podmiotu
suwerenności.
Przykłady historyczne:
Eklezja     czyli   zgromadzenie      wolnych
Ateńczyków
Demokracja         wiecowa w plemionach
germańskich
Landsgemeinde (zgromadzenie ludowe) w
kantonach szwajcarskich
 Formy wykonywania suwerenności przez naród

• Współcześnie bezpośrednie rządzenie
  przez suwerena jest trudne do
  przeprowadzenia ze względu na:
- złożoność spraw stanowiących przedmiot
  rządzenia, wymagającą często
  specjalistycznej wiedzy,
- rozległość terytorialną państw,
- liczbę obywateli mogących potencjalnie
  uczestniczyć w rządzeniu
  Formy wykonywania suwerenności przez naród
• Wyjątkowo znane są przypadki osobistego uczestnictwa
  ogółu obywateli w podejmowaniu rozstrzygnięć o
  charakterze publicznym np.:
• zgromadzenia parafialne w Anglii i Walii w parafiach
  liczących mniej 300 mieszkańców
• Town-meetings w małych miejscowościach Connecticut i
  Rhode Island
• Landsgemeinde w kantonach Glarus i Appenzell
  Innerrhoden oraz na poziomie gminnym,

- główne zastrzeżenia dotyczą braku zagwarantowania
   anonimowości uczestników
 Formy wykonywania suwerenności przez naród


• Instytucje demokracji bezpośredniej jako
  instytucje prawne, które umożliwiają
  obywatelom uczestniczenie w
  rozstrzygnięciach spraw publicznych o
  jednostkowym charakterze i ograniczonym
  przedmiotowo charakterze – referendum,
  inicjatywa ludowa, veto ludowe, recall,
 Formy wykonywania suwerenności przez naród


• Zalety instytucji demokracji bezpośredniej:
- pozwalają uzyskać autentyczny pogląd ogółu obywateli
  w danej sprawie,
- Chronią obywateli przez przypadkowymi, nieprzyślanymi
  decyzjami organów władzy publicznej,
- Umożliwiają wypowiedzenie się (publiczną debatę) ogółu
  w sprawach istotnych dla życia społecznego,
- Sprzyja powstawaniu więzi społecznych właściwych
  społeczeństwu obywatelskiemu,
- zwiększa poczucie obywateli jako podmiotu życia
  politycznego
    Formy wykonywania suwerenności przez naród
•   Wady instytucji demokracji pośredniej:
-   Osłabiają instytucje demokracji
    przedstawicielskiej, tworząc złudne poczucie
    możliwej alternatywy dla tych instytucji,
-   Upraszczają proces decyzyjny, sprowadzając
    udział obywateli do akceptacji rozwiązań
    wcześniej wypracowanych przez organy
    publiczne,
-   Są dogodnym środkiem manipulacji
    obywatelami przez organy publiczne,
-   Przekazują decyzje w ręce osób
    nieprzygotowanych do rządzenia i nie mających
    rozeznania w sprawach rządzenia
  Formy wykonywania suwerenności przez naród
• Referendum - osobiste decydowanie przez osoby uprawnione w
  drodze głosowania o sprawach publicznych.
• Rodzaje referendów:
- kryterium zasięgu terytorialnego: referendum ogólnokrajowe i
  referendum lokalne,
- kryterium prawnej wymagalności: referendum obligatoryjne i
  referendum fakultatywne,
- kryterium momentu zastosowania referendum w procesie
  stanowienia prawa: referenda wstępne (ante legem), referenda
  ratyfikacyjne (post legem), referenda w sprawie uchylenia aktu
  prawnego,
- kryterium mocy wiążącej rozstrzygnięcia: referenda rozstrzygające
  (stanowiące) i referenda konsultatywne (opiniodawcze)
- kryterium przedmiotu referendum: konstytucyjne (Massachusetts
  1783, Francja 1793), ustawodawcze (kanton St.Gallen 1831),
  finansowe, administracyjne
    Formy wykonywania suwerenności przez naród
-   Plebiscyt jako szczególny rodzaj głosowania powszechnego zarządzanego
    w celu wyrażenia poparcia dla organu władzy lub dla którego podstawą
    prawną jest norma prawa międzynarodowego, np. w sprawach dotyczących
    przynależności państwowej określonego terytorium.
Inicjatywa ludowa – uprawnienie określonej liczby ludności do wszczęcia postępowania
    ustawodawczego.
• Rodzaje inicjatywy ludowej:
- kryterium przedmiotu inicjatywy: inicjatywa konstytucyjna i inicjatywa ustawodawcza
- kryterium formy inicjatywy: inicjatywa sformułowana i inicjatywa niesformułowana
Występuje m.in. W 22 stanach USA, w Szwajcarii, we Włoszech, w Polsce

Veto ludowe – uprawnienie określonej liczby ludności do zgłoszenia sprzeciwu wobec
   uchwalonej ustawy, w wyniku czego konieczne staje się przeprowadzenie
   referendum w tej sprawie
 Formy wykonywania suwerenności przez naród
• Recall – uprawnienie grupy obywateli do
  wystąpienia z żądaniem przeprowadzenia
  głosowania powszechnego w sprawie odwołania
  funkcjonariusza publicznego w Stanach
  Zjednoczonych
• Konsultacje społeczne – zasięgnięcie opinii
  obywateli w sprawie przyszłych działań
  faktycznych lub prawnych podejmowanych przez
  władze publiczne; wynik konsultacji nie ma
  prawnie wiążącego charakteru; w Polsce
  wynikają m.in. z ustawy o związkach
  zawodowych.
    Formy wykonywania suwerenności przez naród


•   Instytucje demokracji bezpośredniej w Konstytucji RP.
•   Art. 4 ust. 22. Naród sprawuje władzę przez swoich przedstawicieli lub
    bezpośrednio.”
•   Podstawa konstytucyjna referendum
•   Art.125 W sprawach o szczególnym znaczeniu dla państwa może być
    przeprowadzone referendum ogólnokrajowe”
•   Art.90 ust. 3 Wyrażenie zgody na ratyfikację takiej umowy (tzn. umowy
    międzynarodowej przekazującej organizacji międzynarodowej lub organowi
    międzynarodowemu kompetencje organów władzy państwowej w niektórych
    sprawach) może być uchwalone w referendum ogólnokrajowym zgodnie z
    przepisem art. 125
•   Art. 235 ust. 6 Jeżeli ustawa o zmianie Konstytucji dotyczy przepisów
    rozdziału I, II lub XII podmioty określone w ust. 1 (Prezydent, Senat lub
    grupa co najmniej 1/5 ustawowej liczby posłów) mogą zażądać, w terminie
    45 dni od dnia uchwalenia ustawy przez Senat, przeprowadzenia
    referendum zatwierdzającego.
  Formy wykonywania suwerenności przez naród


• Demokracja przedstawicielska (reprezentatywna)
Wybory jako sposób wyłaniania przedstawicieli, współcześnie
  dokonywane na podstawie głosowania, w którym wyrażane jest
  poparcie dla kandydata lub listy kandydatów.
Funkcje wyborów:
- ujawnienie preferencji politycznych i personalnych wyborców,
- ukształtowanie składu osobowego organów władzy publicznej
  państwa powoływanych w wyniku wyborów,
- uzyskanie przez organy władzy publicznej demokratycznej
  legitymacji do rządzenia,
- kontrola poczynań osób i organów wybieranych w wyborach,
- zapewnienie wpływu obywateli na postępowanie organów
 Formy wykonywania suwerenności przez naród

• Rodzaje wyborów:
- wybory powszechne, przeprowadzane na terytorium
  całego państwa, najczęściej do organów centralnych
  państwa,
- wybory lokalne, przeprowadzane do lokalnych organów
  władzy publicznej,
- wybory ponowne, przeprowadzane na skutek
  całkowitego lub częściowego unieważnienia wyborów,
- wybory uzupełniające, przeprowadzane w skutek
  wygaśnięcia mandatu dotąd obsadzonego w danym
  okręgu wyborczym
Wybory jako metoda demokratyczna wyłaniania organów państwa
oraz wyrażania woli przez suwerena mogą być charakteryzowane z
punktu widzenia:

podmiotowego – jako zbiór uprawnień jednostki związanych z
wyborem organów władzy publicznej, głównie o charakterze
przedstawicielskim    (parlament);   w    Polsce       na   poziomie
konstytucyjnym jest to przede wszystkim art. 62 i art. 99 Konstytucji,
oraz liczne normy ustawowe, głównie ordynacji wyborczych;

przedmiotowego – jako zespół norm regulujących procedurę
wyborczą; w Polsce na poziomie konstytucyjnym są to przede
wszystkim art. 96, 97, 98, 100 i 101 Konstytucji oraz liczne normy
ustawowe, przede wszystkim zawarte w ordynacjach wyborczych.
         Zasada reprezentacji politycznej (zasada
            przedstawicielskiej formy władzy)

• Naród jako suweren może działać samodzielnie jedynie
  incydentalnie,       poprzez    instytucje    demokracji
  bezpośredniej.
• Art. 4 ust. 2 Konstytucji RP „Naród sprawuje władzę
  przez swoich przedstawicieli lub bezpośrednio.”
  Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 3 listopada 2006r. (K
  31/06): „sprawowanie władzy przez przedstawicieli jest
  na tle obowiązującego systemu konstytucyjnego
  zasadą, a bezpośrednie sprawowanie władzy przez
  suwerena       (referendum,    obywatelska     inicjatywa
  ustawodawcza) – wyjątkiem”
  Przemawiają za tym także, obok względów
  praktycznych: hierarchizacja form sprawowania władzy
  w art. 4 ust. 2 jak i kolejność regulacji Sejmu i Senatu
  oraz instytucji referendum.
         Zasada reprezentacji politycznej (zasada
            przedstawicielskiej formy władzy)

• Reprezentacja      jako    zasada    konstytucyjna    -
  wykonywanie władzy państwowej w imieniu narodu,
  przez konstytucyjnie określone organy państwa jest
  znana systemowi ustrojowemu Polski i większości
  państw demokratycznych;
- Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 26 maja 1998r. (K
  17/98) „ Przedstawicielami Narodu są przede wszystkim
  posłowie i senatorowie oraz Prezydent. W szerokim
  znaczeniu przedstawicielami Narodu są również inne
  osoby wchodzące w skład organów władzy publicznej,
  które nie pochodzą z wyborów, jeżeli organy te zostały
  powołane przez Konstytucję do realizacji woli Narodu, a
  ich działalność – poddana w sposób mniej lub bardziej
  bezpośredni kontroli społeczeństwa.”
           Zasada reprezentacji politycznej (zasada
              przedstawicielskiej formy władzy)

    Brak jednoznacznego poglądu doktryny prawa co do
    przedstawicielskiego charakteru      Prezydenta; w opinii L.
    Garlickiego i K. Wojtyczka przesądza o tym charakterze wybór w
    wyborach powszechnych (wzgląd materialny); inni autorzy wskazują
    na brak        w konstytucji charakterystyki Prezydenta jako
    przedstawiciela narodu i nazwanie go przedstawicielem
    (najwyższym)      państwa oraz na fakt, iż jest on organem
    monokratycznym.

    Cd. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 maja 1998r. (K 17/98):
-   „Również samorząd terytorialny można uznać za jedną z form
    szeroko rozumianej demokracji przedstawicielskiej, a rady gminy –
    za organy wyrażające wolę tej części Narodu, która zamieszkuje
    obszar danej gminy.”
-   Ten pogląd wywołuje kontrowersje w doktrynie prawa
    konstytucyjnego (B. Banaszak, L. Garlicki), gdyż zwraca się uwagę,
    że podmiotem władzy lokalnej jest wspólnota samorządowa.
           Zasada reprezentacji politycznej (zasada
              przedstawicielskiej formy władzy)

-   (…) „O naruszeniu art. 4 ust. 2 Konstytucji można byłoby mówić
    wtedy, gdyby całokształt obowiązujących regulacji prowadził do
    uniemożliwienia kontroli Narodu nad organami władzy publicznej”

Optymalne warunki prawidłowej reprezentacji:
• demokratyczna procedura wyboru organu,
• jego wieloosobowa struktura, pozwalająca na odzwierciedlenie
  różnorodności i poglądów suwerena,
• kadencyjność gwarantująca okresową odnawialność składu i
  legitymacji do rządzenia,
• oparcie systemu politycznego na zasadzie pluralizmu politycznego,
• silna pozycja ustrojowa i kompetencje organu będącego
  reprezentacją narodu.
   Zasada demokratycznego państwa prawnego


• Dwa obszary występowania pojęcia państwa prawnego:
  a) obszar doktrynalny:
- początki u schyłku XVIII w., jako element ideologii
  oświeceniowej oraz dorobek rewolucji francuskiej,
  traktujący prawo jako czynnik ograniczający władzę
  absolutystyczną, zabezpieczenie przed władzą
  samowolną,
- termin „państwo prawne” (Rechtsstaat) zostało po raz
  pierwszy użyte przez W. Placidusa w 1798r. dla
  oznaczenia państwa szanującego uprawnienia
  obywateli,
- zasada państwa prawnego została rozbudowana przez
  ideologów konstytucjonalizmu i liberalizmu (I.Kant, R.
  von Mohl), a następnie pozytywizm prawniczy,
  Zasada demokratycznego państwa prawnego


- dwa nurty rozważań w doktrynie państwa prawnego: a)
  formalny, kładący nacisk na aspekty proceduralne
  tworzenia prawa (np. zasada prymatu konstytucji,
  sądowa kontrola aktów administracji, niezawisłość
  sądownictwa) oraz traktująca prawo jako instrument
  działania państwa, prawo jako źródło praw jednostki
  b)   materialny,      zwracający   uwagę    na   treść
  stanowionego      prawa,    konieczność   „nasączenia”
  doktryny     demokratyczną aksjologią stąd łączenie
  zasady państwa prawnego z postulatem państwa
  demokratycznego, respektującego prawa i wolności
  jednostki, których źródłem jest godność człowieka
  Zasada demokratycznego państwa prawnego


• b) obszar normatywny – pierwsza regulacja w
  Ustawie Zasadniczej Niemiec (art. 20 i 28),
  następnie konstytucji Portugalii (preambuła i art.
  2 ), Hiszpanii (preambuła i art. 1), Brazylii
  (1988r.) i Finlandii (1999r.),
• W polskim konstytucjonalizmie zasada
  demokratycznego państwa prawnego została
  przyjęta 29 grudnia 1989r., w nowelizacji
  konstytucji z 22 lipca 1952r. i miała w sposób
  syntetyczny wyrażać jakościową zmianę
  charakteru ustrojowego państwa,
   Zasada demokratycznego państwa prawnego

• Zasada demokratycznego państwa prawnego w
  konfrontacji z brakiem szeregu postanowień dawnej
  konstytucji państwa socjalistycznego (tzw. milczenie
  konstytucji) właściwych dla nowego ustroju zmusiła
  Trybunał Konstytucyjny do potraktowania tej zasady jako
  klauzuli generalnej, będącej syntezą reguł i wartości
  właściwych demokratycznemu państwu prawnemu

• Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego dekodowało z
  zasady demokratycznego państwa prawnego w latach
  1990 – 1997 zasady i wartości, które nie były wyrażone
  bezpośrednio w konstytucji:
  Zasada demokratycznego państwa prawnego
• zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego
  przez nie prawa, w tym:
  - zasada niedziałania prawa wstecz,
  - zasada zachowania vacatio legis,
  - zasada ochrony praw słusznie nabytych,
• zasada nullum crimen sine lege,
• zasada podziału władzy,
• zasada proporcjonalności,
• prawo do sądu,
• zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego,
• prawo do prywatności,
• prawo do życia.
   Zasada demokratycznego państwa prawnego


• Konstytucja z 2 kwietnia 1997r. powtórzyła zasadę
  demokratycznego państwa prawnego w art. 2: „Rzeczpospolita
  Polska jest demokratycznym państwem prawnym,
  urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej”
  Jednocześnie nadała status konstytucyjny części zasada
  dekodowanych przez Trybunał Konstytucyjny; należą do nich m.in.
  - zasada podziału władzy (art. 10),
  - zasada proporcjonalności ograniczeń konstytucyjnych praw i
  wolności (art. 31),
  - prawo do życia (art. 38),
  - zasada nullum crimen sine lege (art. 42),
  - prawo do sądu (art. 45),
  - prawo do prywatności (art. 47),
  - dwuinstancyjność postępowania sądowego (art. 176)
  Zasada demokratycznego państwa prawnego


• Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego K 26/97:
  „Obecnie pewne zasady i reguły znajdują wyraz
  zarówno w ogólnej klauzuli art. 2 Konstytucji jak
  też – niekiedy w sposób znacznie konkretniejszy
  – w dalszych szczegółowych postanowieniach
  tego aktu. Inne zasady i reguły, których nie
  powtórzono w dalszym tekście Konstytucji,
  wynikają tak jak poprzednio - z ogólnej treści
  klauzuli demokratycznego państwa prawnego”
    Zasada demokratycznego państwa prawnego

•  Zasady dekodowane współcześnie przez TK z zasady
   demokratycznego państwa prawnego:
a) Zasada ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie
   prawa: „zasada <ta> od dawna traktowana była przez Trybunał
   Konstytucyjny jako oczywista cecha demokratycznego państwa
   prawnego” (K 36/98);
   - „przestrzeganie tej zasady ma szczególne znaczenie w
   sytuacji, w której ma miejsce zmiana dotychczas
   obowiązujących przepisów, zwłaszcza zaś tych, które znalazły
   już zastosowanie jako czynnik kształtujący sytuację prawną ich
   adresatów” (K 4/99),
   - jej zasadą kierunkową „jest zasada poszanowania praw
   niewadliwie nabytych (…) zakazująca arbitralnego znoszenia
   lub ograniczania praw podmiotowych przysługujących jednostce,
   zarówno publicznych jak i prywatnych” (SK 12/03),
  Zasada demokratycznego państwa prawnego

• „Zasada ochrony zaufania obywatela do państwa i do
  prawa, określana także jako zasada lojalności państwa
  do obywatela, wyraża się w takim stanowieniu i
  stosowaniu prawa, by nie stawało się ono swoistą
  pułapką dla obywatela i aby mógł on układać swoje
  sprawy w zaufaniu, iż nie naraża się na prawne skutki,
  których nie mógł przewidzieć w momencie
  podejmowania decyzji i działań oraz w przekonaniu, iż
  jego działania podejmowane zgodnie z obowiązującym
  prawem będą także w przyszłości uznawane przez
  porządek prawny” (K 27/00)
   Zasada demokratycznego państwa prawnego

• „Konieczność respektowania zasady ochrony zaufania do państwa i
  stanowionego przezeń prawa wywiedziona z zasady
  demokratycznego państwa prawnego obejmuje zakaz tworzenia
  prawa, które wprowadzałoby pozorne instytucje prawne. Brak
  możliwości realizacji prawa w granicach określonych przez
  ustawodawcę jest przejawem tworzenia pozornej instytucji prawnej”
  (K 33/02)
• „Złamanie swego rodzaju przyrzeczenia, wyrażonego w ustawie,
  musi być uznane za wyraz szczególnej nieodpowiedzialności
  władzy publicznej i tym samym rażące naruszenie jednego z
  fundamentów zasady państwa prawa” (K 4/05)
• Zasada ta wyznacza sytuację prawną nie tylko obywateli, ale
  również cudzoziemców i innych podmiotów prywatnych
  znajdujących się pod władzą Rzeczypospolitej Polskiej” (K 45/01)
  Zasada demokratycznego państwa prawnego

• b) Zasada ochrony praw słusznie nabytych:
- „Zasada ta zakazuje arbitralnego znoszenia lub
  ograniczania praw podmiotowych przysługujących
  jednostce     lub     innym    podmiotom  prywatnym
  występującym w obrocie prawnym, (…) zapewnia
  ochronę praw podmiotowych – zarówno publicznych
  jak i prywatnych” (K 5/99)
- „Zasada ta nie oznacza nienaruszalności tych praw.
  Zasada ochrony praw nabytych nie ma charakteru
  absolutnego i nie wyklucza stanowienia regulacji
  mniej korzystnych dla jednostki (…) jest to
  dopuszczalne w szczególności w okolicznościach, gdy
  przemawia          za       tym      inna    zasada
  prawnokonstytucyjna, gdy ze względów obiektywnych
  zachodzi potrzeba dania pierwszeństwa określonej
  wartości chronionej bądź znajdującej oparcie w
  przepisach Konstytucji. (K 5/99)
   Zasada demokratycznego państwa prawnego

• c) Zasada niedziałania prawa wstecz – lex retro non agit.
 - zasada ta jest dyrektywą postępowania organów
    prawodawczych, polegająca na zakazie stanowienia norm
    prawnych, które nakazywałyby stosować nowe ustanowione
    normy prawne do zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w
    życie nowo ustanowionych norm prawnych. Nadanie normom mocy
    wstecznej następuje gdy ustawodawca nakazuje kwalifikować
    według norm nowych zdarzenia zaistniałe przed wejściem tych norm
    w życie” (K 29/01)
- Zasada nieretroaktywności prawa nie ma charakteru absolutnego i
    w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być naruszona
    (…), jej złamanie możliwe jest jedynie w sytuacjach wyjątkowych, a
    przemawiać za tym musi inna zasada prawnokonstytucyjna” (K
    29/01)
    Zasada demokratycznego państwa prawnego

• d) Nakaz zachowania odpowiedniej vacatio legis
- „TK podkreśla konieczność oddzielenia dnia ogłoszenia aktu
  normatywnego od dnia jego wejścia w życie odpowiednio
  długim okresem czasu. Zachowanie takiego okresu, określanego
  zazwyczaj nazwą vacatio legis ma na celu umożliwienie
  adresatom aktu normatywnego zapoznanie się z treścią
  nowych unormowań i dostosowanie do nich swych przyszłych
  zachowań” (K 4/99)

-   Niezależnie od nakazu ustanowienia odpowiedniej vacatio
    legis, Konstytucja wymaga też, by sytuacja prawna osób
    dotkniętych nowa regulacją była poddana takim przepisom
    przejściowym, by mogły mieć one czas na dokończenie
    przedsięwzięć podjętych na podstawie wcześniejszej regulacji,
    w przeświadczeniu, że będzie ona miała charakter stabilny”
  Zasada demokratycznego państwa prawnego

- „Nakaz      zachowania      odpowiedniego
  vacatio    legis     nie   ma     charakteru
  bezwzględnego.        Ustawodawca      może
  zrezygnować z vacatio legis jeżeli
  przemawia za tym ważny interes
  publiczny,      którego     nie     możnas
  równoważyć        interesem     jednostki.”(K
  18/99)
  Zasada demokratycznego państwa prawnego

• e) Zasada określoności przepisów prawa
- „Naruszeniem Konstytucji jest stanowienie
  przepisów niejasnych, wieloznacznych, które
  nie pozwalają obywatelowi na przewidzenie
  konsekwencji prawnych jego zachowań.
  Należyta poprawność, precyzyjność i jasność
  przepisów      prawnych    ma     szczególne
  znaczenie,     gdy    chodzi   o     ochronę
  konstytucyjnych praw i wolności człowieka i
  obywatela. Adresat normy prawnej musi
  wiedzieć, jakie jego zachowanie i z jakich
  przyczyn ma znaczenie prawne” (K 6/02
  Zasada demokratycznego państwa prawnego

• „Zasady przyzwoitej legislacji obejmują między
  innymi „wymaganie określoności przepisów,
  które muszą być formułowane w sposób
  poprawny, precyzyjny i jasny” (K 24/00)
• „Z wyrażonej w art. 2 Konstytucji zasady
  państwa prawnego wynika nakaz
  przestrzegania przez ustawodawcę zasad
  poprawnej legislacji. Nakaz ten funkcjonalnie
  związany jest z zasadami pewności i
  bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony
  zaufania do państwa i prawa” (K 33/00)
   Zasada demokratycznego państwa prawnego

- „Dla oceny zgodności sformułowania określonego
   przepisu prawa z wymaganiami poprawnej legislacji
   istotne są trzy założenia. Po pierwsze, każdy przepis
   ograniczający konstytucyjne wolności lub prawa
   winien być sformułowany w sposób pozwalający
   jednoznacznie ustalić, kto i w jakiej sytuacji podlega
   ograniczeniom. Po drugie, przepis ten powinien być na
   tyle precyzyjny, aby zapewniona była jego jednolita
   wykładnia i stosowanie. Po trzecie, przepis taki
   powinien być tak ujęty, aby zakres jego zastosowania
   obejmował tylko te sytuacje, w których działający
   racjonalnie ustawodawca istotnie zamierzał
   wprowadzić regulację ograniczającą korzystanie z
   konstytucyjnych praw i wolności.” (K 33/00)
 Zasada sprawiedliwości społecznej jako element
     demokratycznego państwa prawnego

• Zasada z pogranicza „konstytucja państwa” i
  „konstytucji społeczeństwa”, odnosząca się do
  relacji wewnątrzspołecznych (między grupami
  społecznymi) oraz między nimi a państwem
• O charakterze prawnym tej zasady wypowiedział
  się TK stwierdzając m.in. „Zasada
  sprawiedliwości społecznej nie stanowi jedynie
  ogólnej zasady ustrojowej RP czy też swoistej
  „dyrektywy programowej” (SK 26/01)
 Zasada sprawiedliwości społecznej jako element
     demokratycznego państwa prawnego

• Na gruncie tego przepisu można wskazać szczególne
  prawo podlegające ochronie, jakim jest prawo do
  sprawiedliwego traktowania, jeśli zarazem jest ono
  odnoszone do sfery stosunków objętych
  gwarancjami konstytucyjnymi, choćby ogólnie ujętymi.
  Jest ono sprzężone z obowiązkiem państwa stania na
  straży sprawiedliwości społecznej poprzez
  zaniechanie aktów (działań) mogących stać z nią w
  sprzeczności oraz eliminowanie takich aktów, które
  uznano za godzące w tę zasadę. Zasada ta dotyczy
  stanowienia jak i stosowania prawa” (SK 26/01)
 Zasada sprawiedliwości społecznej jako element
     demokratycznego państwa prawnego
• „Zasada ta nie ma jednorodnego charakteru. Wiąże się z nią m.in.
  równość       praw,    solidarność     społeczna,       minimum
  bezpieczeństwa socjalnego oraz zabezpieczenie podstawowych
  warunków egzystencji dla osób pozostających bez pracy nie z
  własnej woli. Ocena sposobów urzeczywistnienia zasady
  sprawiedliwości społecznej w danych warunkach wymaga
  zachowania przez sądownictwo konstytucyjne szczególnej
  powściągliwości. Trybunał uznaje kwestionowane przepisy za
  niezgodne z Konstytucją wtedy, gdy naruszenie zasady
  sprawiedliwości społecznej nie budzi wątpliwości. Stosownie
  zasady sprawiedliwości społecznej wymaga uwzględnienia
  szerokiego zakresu swobody, jaki           został pozostawiony
  ustawodawcy przy urzeczywistnianiu praw socjalnych” (K 5/99)
Zasada pluralizmu politycznego
• Jej usytuowanie ustrojowe jest następstwem
  współczesnego rozumienia suwerena jako
  konkretnej zbiorowości ludzi zamieszkującej
  terytorium danego państwa
• Współczesny suweren to wewnętrznie
  zróżnicowana zbiorowość, w ramach której
  wyróżniamy różnorodne wspólnoty (idei,
  wyznania, zawodu, położenia społecznego)
  które mają możliwość wyrażania swoich
  poglądów i podejmowania aktywności poprzez
  które dają wyraz swego nastawienia do spraw
  publicznych
Zasada pluralizmu politycznego
• Zasada pluralizmu politycznego nie została
  skodyfikowana w postaci jednolitej normy, lecz może
  zostać zdekodowana z kilku regulacji konstytucyjnych
  zawartych m.in. w rozdziale I i II Konstytucji:
- art. 11 „Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność
  tworzenia i działania partii politycznych. Partie polityczne
  zrzeszają na zasadach dobrowolności i równości
  obywateli polskich w celu wpływania metodami
  demokratycznymi na kształtowanie polityki państwa”,
- art. 12 „Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność
  tworzenia i działania związków zawodowych, organizacji
  społeczno – zawodowych rolników, stowarzyszeń,
  ruchów obywatelskich, innych dobrowolnych zrzeszeń
  oraz fundacji”,
Zasada pluralizmu politycznego
• Art. 13 „Zakazane jest istnienie partii
  politycznych i innych organizacji odwołujących
  się w swoich programach do totalitarnych metod
  i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i
  komunizmu, a także tych, których program lub
  działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść
  rasową i narodowościową, stosowanie
  przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na
  politykę państwa albo przewiduje utajnienie
  struktur lub członkostwa”
Zasada pluralizmu politycznego
• Art. 58 ust. 1 Każdemu zapewnia się
  wolność zrzeszania się.
• Ust. 2 Zakazane są zrzeszenia, których
  cel lub działalność są sprzeczne z
  Konstytucją lub ustawą. O odmowie
  rejestracji lub zakazie działania takiego
  zrzeszenia orzeka sąd.

								
To top