Docstoc

vob sozluk2

Document Sample
vob sozluk2 Powered By Docstoc
					 VADELİ İŞLEM VE OPSİYON   2012
BORSASI SÖZLÜK TERİMLERİ




                           MEHMET MERT
                           DENİZLİ
                           27.01.2012
                                            A                                                 opsiyonunun alınıp eş zamanlı olarak düşük kullanım fiyatlı bir alım opsiyonunun
                                                                                              satılması suretiyle uygulanır.
Açılış Fiyatı (Opening Price)                                                                 Alım Opsiyonlu Borçlu Dikey Yayılma (Bull Spread With Call Options)
Açılış fiyatı, herhangi bir vadeli işlem veya opsiyon sözleşmesi için seans                   Opsiyonlarda, fiyat yükselişlerinden sınırlı derecede kar elde etmek, ancak
başlangıcında ilk işlemin hangi fiyattan gerçekleştiğini ifade eder. Bazı borsalar            beklentinin tersi durumunda oluşabilecek zararı sınırlamak üzere kullanılan
açılış fiyatını bir önceki günün kapanış fiyatı olarak, bazıları ise açılışın ilk birkaç      stratejidir. Bu strateji, vadeleri aynı olan, düşük kullanım fiyatlı bir alım
dakikası içerisinde gerçekleşen fiyatların ortalaması olarak belirlemektedir. VOB‟da          opsiyonunun alınıp eş zamanlı olarak yüksek kullanım fiyatlı bir alım opsiyonunun
ilk işlem fiyatı açılış fiyatıdır.                                                            satılması suretiyle uygulanır.
                                                                                              Alım–Satım Opsiyonu Paritesi (Put-call Parity)
Açılış Öncesi Seansı (Pre-opening Session)                                                    Aynı dayanak varlık, vade ve kullanım fiyatına sahip Avrupa tipi alım opsiyonu ile
Normal seanstan önce düzenlenen fiyat sabitleme seansına “açılış öncesi seansı”               satım opsiyonu arasında bir denge bulunmaktadır. Bu denge alım satım opsiyonu
adı verilir. Açılış-öncesi seansında belirlenen denge fiyatı, normal seans açılırken          paritesi olarak adlandırılmaktadır. Bu denge kullanılarak, opsiyon primlerinden
baz fiyat olarak kullanılabilir. Dolayısıyla günlük fiyat hareket limitleri bu fiyat          herhangi birinin bilinmesi durumunda diğeri hesaplanabilir.
üzerinden tespit edilebilir. VOB‟da şu an açılış öncesi seansı yapılmamaktadır.               Alış Fiyatı (Buying Price)
Fakat gerekli görüldüğü durumlarda açılış öncesi seansı düzenlenebilir.                       Herhangi bir ürünün alınması için alıcının teklif etmiş olduğu fiyat.
Açık Pozisyon (Open Interest)                                                                 Alış-Satış Farkı
Bir sözleşmede, ters işlemle kapatılmamış ya da teslim/nakdi uzlaşma ile                      İşlem gören herhangi bir vadeli işlem veya opsiyon sözleşmesinin, alış ve satış
sonuçlandırılmamış uzun veya kısa pozisyon sayısıdır. (Her uzun pozisyon                      fiyatı arasındaki farktır
karşısında bir kısa pozisyon olduğundan uzun veya kısa pozisyonların birini                   Alivre Sözleşme (Forward Contract)
hesaba katmak yeterli olmaktadır).                                                            (Alivre) sözleşme, satıcının belli bir ürünü ileri bir tarihte, baştan anlaşılan bir fiyat
Ağırlıklı Ortalama Fiyat (Volume Weighted Arithmetic Mean)                                    üzerinden alıcıya teslim etmesini öngören sözleşmelerdir. Sözleşmenin şartları
Alım satıma konu ürünün, bir seans içerisinde gerçekleşen işlemlere ilişkin                   (fiyat, miktar, kalite, zaman ve yer) alıcı ile satıcı tarafından karşılıklı
fiyatlarının, ilgili fiyatlardan gerçekleşen işlem hacimleri ile ağırlandırılarak             belirlenmektedir.
hesaplanan ortalamasıdır.                                                                     Amerikan Tipi Opsiyon (American-type Option)
Aktif Emir                                                                                    Vadesinde veya vadesinden önce herhangi bir zamanda alıcısı tarafından
Aktif alış emri, en düşük fiyatlı satıcıdan almak, aktif satış emri ise en yüksek fiyatlı     kullanılabilen opsiyon tipi.
alıcıya satmaktır.                                                                            Ana Pazar (Main Market)
Aktif Vade                                                                                    “Ana Pazar”, VOBİS‟te normal seans ya da fiyat sabitleme seansları sırasında
Bir sözleşmenin değişik vadeleri içerisinde en fazla işlem görenidir. (Genellikle en          emirlerin eşleştirildiği esas pazardır.
yakın vadedeki sözleşmeler daha fazla işlem görmektedir).                                     Aracı Kuruluş (Intermediary Institution)
Aktivasyon Fiyatı                                                                             Sermaye piyasası faaliyetlerinde bulunmak üzere Sermaye Piyasası Mevzuatı
Şartlı emrin Borsaya gönderileceği seviyeyi belirler. Borsada, alış emirleri için             uyarınca Kurul‟dan yetki belgesi almış olan banka ve aracı kurumları ifade eder.
aktivasyon fiyatı ve daha yüksek fiyatlardan, satış emirleri için aktivasyon fiyatı ve        Arbitraj (Arbitrage)
daha düşük fiyatlardan işlem geçtiği anda alış veya satış emri girilen fiyattan aktive        İki farklı piyasada işlem yaparak, faiz oranı, döviz kuru veya emtia fiyatlarındaki
edilir. Bu fiyat aktivasyon fiyatıyla aynı olabileceği gibi, daha farklı bir fiyat seviyesi   farklardan yararlanarak risk almadan finansal yükümlülük altına girmektir.
de olabilir.                                                                                  Arz/Talep (Supply/Demand)
Alım Opsiyonu (Call Option)                                                                   Bir varlığı satmak/almak isteyen tarafların bir araya gelerek niyetlerini fiyatlara
Alım opsiyonu, bu opsiyonu alan tarafa, belirli bir vadede veya belirli bir vadeye            yansıtması. Arz, bir varlığı satmak isteyen taraftan niyetini fiyata yansıtması
kadar, önceden belirlenen fiyat üzerinden, belli miktar ve nitelikteki dayanak varlığı        sonucu oluşur. Satış yapmakta istekli bir kişi satış yapmakta daha az istekli diğer
alma hakkını veren, ancak almayı zorunlu tutmayan, satan tarafı ise alıcının talebi           bir kişiden daha düşük fiyat ilan ederek niyetini fiyata yansıtır. Talep, bir varlığı
halinde satmaya yükümlü kılan sözleşmedir.                                                    almak isteyen tarafın niyetini fiyata yansıtması sonucu oluşur. Alım yapmakta
Alım Opsiyonlu Alacaklı Dikey Yayılma (Bear Spread With Call Options)                         istekli bir taraf, alım yapmakta daha az istekli diğer bir taraftan daha yüksek fiyat
Opsiyonlarda, fiyat düşüşlerinden sınırlı derecede kar elde etmek, ancak                      ilan ederek niyetini fiyata yansıtır.
beklentinin tersi durumunda oluşabilecek zararı sınırlamak üzere kullanılan
stratejidir. Bu strateji, vadeleri aynı olan, yüksek kullanım fiyatlı bir alım
Asli Değerli Opsiyon (In the Money Option)                                            endeksle tam olarak ters orantılı hareket ettiğini; 1 beta, endeksle tam olarak doğru
         Alım opsiyonlarında;Alım opsiyonu sözleşmesinin kullanım fiyatı,             orantılı hareket ettiğini; 0 beta ise hisse senedinin fiyatının endeksle hiçbir
opsiyona konu olan dayanak varlık fiyatından düşükse, bu opsiyon asli değerli         ilişkisinin olmadığını gösterir.
opsiyondur. Çünkü opsiyonun alıcısı opsiyonu kullanmak istediğinde dayanak            Biri Diğerini İptal Eden Emir (One-Cancels-the-Other Order)
varlığı piyasa fiyatından daha düşük fiyata alma hakkına sahiptir.                    Aynı anda aynı yönde iki emir veren yatırımcı bir emrin gerçekleşmesi durumunda
                                                                                      diğer emrin iptal edilmesini isterse, biri diğerini iptal eden emir verebilir.
         Satım opsiyonlarında;Satım opsiyonu sözleşmesinin kullanım fiyatı,           ‘’Black & Scholes’’ Opsiyon Fiyatlama Modeli (Black-Scholes Option Pricing
opsiyona konu olan dayanak varlık fiyatından yüksekse, bu opsiyon asli değerli        Model)
opsiyondur. Çünkü opsiyonun alıcısı opsiyonu kullanmak istediğinde dayanak            1970‟li yılların başında Fisher Black ve Myron Scholes adında iki finans mühendisi
varlığı piyasa fiyatından daha yüksek fiyattan satma hakkına sahiptir                 tarafından geliştirilen, bir opsiyonu satın alırken veya satarken ödenen veya tahsil
                                                                                      edilen primin adil olup olmadığını hesaplamak için geliştirilmiş olan ve günümüzde
Asli Değersiz Opsiyon (Out of the Money Option)
                                                                                      de geçerliliğini koruyan bir opsiyon fiyatlama modelidir.
        Alım opsiyonlarında;Vade sonu itibarıyla alım opsiyonu sözleşmesinin
                                                                                      Borsa (Exchange)
kullanım fiyatı, opsiyona konu olan dayanak varlık fiyatından yüksekse, bu opsiyon
                                                                                      Alıcı ve satıcıların bilinen bir ortamda, belirlenen saatlerde bir araya gelerek oluşan
asli değersiz opsiyondur.
                                                                                      fiyatlar üzerinden belli kurallar çerçevesinde alım satım yaptıkları mekandır.
       Satım opsiyonlarında;Satım opsiyonu sözleşmesinin kullanım fiyatı,             Borsalar elektronik ortamda olabileceği gibi, yatırımcıların fiziki olarak bir araya
opsiyona konu olan dayanak varlık fiyatından düşükse, bu opsiyon asli değersiz        gelip işlem yaptıkları mekanlar da olabilir.
opsiyondur.                                                                           Borsa Payı (Exchange Fee)
                                                                                      Borsa yönetmeliği uyarınca üyeler tarafından gerçekleştirilen alım satım işlemleri
Avrupa Tipi Opsiyon (European-type Option)                                            üzerinden hesaplanan ve Borsa tarafından tahsil edilen ücret.
Vadesinden önce kullanılması mümkün olmayan opsiyon tipidir. Avrupa tipindeki         Borsa Teminat Takip Ücreti
opsiyonlar sadece vade sonunda kullanılabilir.                                        Takasbank‟ta, yatırılan vadeli işlem teminat hesaplarındaki nakit teminatların
                                                                                      nemalandırılması sonucunda oluşan brüt nema tutarına belli bir oranda yapılan
                                        B                                             kesinti.
                                                                                      Borsa Üyesi (Exchange Member)
Başlangıç Teminatı (Margin)                                                           Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası‟nda işlem yapmak üzere üye olan aracı kurum,
Bir vadeli işlem sözleşmesi almak veya satmak için Takas Merkezine yatırılması        banka veya vadeli işlem aracılık şirketleri.
zorunlu olan asgari tutardır. Borsamızda “sözleşme bazında teminatlandırma”           Bugünkü Değer (Present Value)
yöntemi uygulanmaktadır.                                                              Gelecekteki değerin bugünkü faiz oranını kullanarak bugüne iskontolanmış hali
Baz (Basis)
Spot fiyat ile vadeli fiyat arasındaki farktır. Baz, nakit fiyattan vadeli fiyatın                                              C
çıkartılmasıyla hesaplanır
Baz Fiyat Riski (Basis Risk)                                                          Cari Değer (Spot Price)
Spot fiyatlarla vadeli fiyatların bire bir aynı paralellikte dalgalanmama riskidir.   İçinde bulunulan anda alım satıma konu üründe gerçekleşen işlem fiyatı cari
Baz Kalite (The Quality Standard of the Underlying Commodity)                         fiyattır.
Pamuk, Buğday ve benzeri farklı kalite ve çeşitleri olan ürünlerde alım satıma konu   CFTC (Commodity Futures Trading Commission)
olan kalite ve özelliklerin tanımlanmasını ifade eder. (Örneğin Pamuk Ege standart    Açılımının İngilizcesi „‟Commodity Futures Trading Commission‟‟ olan ve ABD‟de
1 gibi)                                                                               vadeli işlemler piyasalarını (futures) düzenlemek ve denetlemek amacıyla 1974
Beklentiler Modeli                                                                    yılında oluşturulan federal kamu kurumu.
Beklentiler modelinde, vadeli fiyatlar alım satıma konu dayanak varlığın spot         CTA (Commodity Trading Advisor)
fiyatının vadeli işlem sözleşmesindeki teslimat gününe göre ne kadar değişeceğine     ABD türev araçlar endüstrisinde faaliyet gösteren bir tür aracıdır. CTA araştırma
ilişkin beklentilere bağlıdır.                                                        yapar ve ücret karşılığında türev araçlar ticaretine yönelik olarak yatırımcılara
Beta                                                                                  tavsiyelerde bulunur.
Bir hisse senedinin fiyat dalgalanmasının endeksin fiyat dalgalanmasıyla ilişkisini
gösterir. Beta -1 ile 1 arasında bir değer alabilir. -1 beta, bir hisse senedinin
                                                                                             olan varlığın fiyatı hareketlendiğinde delta birimi kadar ekleme ya da çıkartma
                                                                                             işlemi uygulanarak opsiyonun bir sonra alacağı değer belirlenir.
                                                                                             Destek (Support Level)
                                            Ç                                                Fiyatın belli bir seviyeye düşmesi sonrası o seviyeden yukarıya düzeltme yaptığı
                                                                                             fiyat seviyesi.
Çanak Stratejisi (Strangle Strategy)                                                         DİBS (Domestic Treasury Securities)
Yatırımcı bu stratejiyi oluşturmak için vadeleri aynı olan, farklı kullanım fiyatlı bir      Devletin cari yıl bütçe kanununa dayanarak bütçe açıklarının finansmanı amacıyla
alım, bir de satım opsiyonu alır veya satar. Bu stratejinin pergel stratejisine göre         çıkarmış olduğu borçlanma senetlerinin genel adıdır.
tek farkı pergel stratejisinde alınan veya satılan opsiyonların kullanım fiyatları           Dikey Yayılma
aynıyken, çanak stratejisinde farklıdır.                                                     Fiyat bazlı yayılma stratejileri, değişik kullanım fiyatlı aynı türde (alım veya satım),
Çapraz Korunma (Cross Hedging)                                                               iki opsiyondan eş zamanlı olarak birinin alınması, diğerinin satılmasıyla
Bir varlık fiyatının dalgalanmalarından olumsuz etkilenmemek için başka bir                  oluşturulur.
varlığın üzerine düzenlenmiş vadeli işlem, opsiyon veya alivre işlem sözleşmesi              Dikey yayılma, vadeli işlem sözleşmeleriyle de gerçekleştirilir. Aynı vadeli ve
kullanılarak gerçekleştirilen korunma işlemidir. Çapraz korunma işleminin yararlı            dayanak varlıkları arasında bir fiyat ilişkisi bulunan farklı vadeli işlem
olabilmesi için farklı iki varlığın fiyat hareketlerinin birbirine doğru orantılı olarak     sözleşmelerinden birinin alınması diğerininse satılması suretiyle dikey yayılma
hareket etmesi gereklidir. Örneğin un fiyatının artışından korunmak amacıyla                 stratejisi oluşturulabilir.
buğday vadeli işlem sözleşmesi alınması çapraz korunmaya bir örnek olabilir.                 Dinamik Korunma (Dynamic Hedging)
Çevrim Faktörü (Conversion Factor)                                                           Korunma ihtiyacı bazen sürekli ve belirsiz bir süre içerisinde olabilmektedir. Ya da
ABD ve Avrupa‟daki borsada işlem gören fiziki teslim ile sonlandırılan uzun vadeli           spot piyasada sahip olunan pozisyon ile vadeli işlem sözleşmesinin vadelerinin
tahvillere dayalı VİS‟lerde satış fiyatının belirlenmesinde kullanılan bir çarpandır.        veya sözleşme büyüklüklerinin birebir uyuşmadığı durumlarda bile mevcut riski
Dünyadaki piyasalarda tahvil fiyatları birikmiş faizler hariç olarak kote edilmektedir.      minimize etmek amacıyla belli oranlarda korunma sağlanabilir. Bu durumda spot
Bu nedenle kote edilen fiyat bononun değerine eşit değildir. Takasa esas teşkil              piyasadaki dayanak varlığın fiyat hareketi ile vadeli sözleşme fiyat hareketi
edecek fiyat bulunurken kote edilmiş vadeli işlem sözleşmesi fiyatı borsa                    arasındaki ilişki önem kazanmaktadır. Bu ilişki sürekli olarak takip edilmeli ve buna
tarafından belirlenen çevrim faktörü ile çarpılır ve bulunan bu değere birikmiş faiz         göre alınan veya satılan sözleşme sayısında değişiklikler yapılmalıdır. Bu işlem
eklenir.                                                                                     dinamik korunma olarak adlandırılır.
Çit Stratejisi                                                                               Direnç (Resistance Level)
Çit stratejisi, eş zamanlı olarak kullanım fiyatları farklı bir alım opsiyonunun             Fiyatın belli bir seviyeye çıkması sonrası o seviyeden aşağıya düzeltme yaptığı
alınması ve bir satım opsiyonun satılmasıyla veya bir alım opsiyonunun satılması             fiyat seviyesi.
ve eş zamanlı olarak bir satım opsiyonunun alınmasıyla oluşturulur. Çit stratejisi,          Doğrudan Takas Üyesi (Direct Clearing Member)
arbitraj amaçlı işlemler için kullanılabilmesinin yanında daha çok yatırımcıların            Sadece kendilerinin veya müşterilerinin işlemlerinin takasını gerçekleştirmeye
korunma amaçlı işlem maliyetlerini azaltmak için başvurduğu bir stratejidir.                 yetkili üyedir. Bu üyeler, başka bir Borsa üyesinin takasını garanti edemez.
                                                                                             Dönmüş Piyasa (Ters Piyasa) (Backward Market)
                                            D                                                Nakit ve yakın vadeli fiyatların, daha uzun vadeli fiyatlara göre daha yüksek olması
                                                                                             durumunda dönmüş piyasa şartları oluşur.
Dalgalanma Oranı (Volatilite) (Volatility)
Bir varlığın getirisi ile ilgili belirsizliğin bir ölçüsü. Matematiksel olarak dalgalanma,                                              E
fiyatların günlük yüzdesel değişiminin yıllık bazdaki standart sapması bulunarak
hesaplanır.
Dayanak Varlık (Underlying Asset)
Sözleşmeye konu olan varlığı gösterir (pamuk, buğday, endeks, vb.)                           Egzotik Opsiyonlar (Exotic Options)
Delta                                                                                        Talep edenin ihtiyacına göre şekillendirilen opsiyonlardır. “Barrier option” adı
Delta, opsiyonun dayanak varlık fiyatının bir birim değişmesi sonucunda opsiyonun            altında opsiyona konu olan kıymetin opsiyonda öngörülen fiyatı geçmesi halinde
priminin ne kadar azalacağını ya da artacağını gösterir. Opsiyonun alım veya                 geçerliliğini yitiren opsiyonlar, ya da “Lookback options” adı altında belli bir
satım opsiyonu olmasına bağlı olarak artı veya eksi bir değer alır ve opsiyona konu          dönemde gerçekleşen en yüksek fiyatı opsiyona fiyat kabul eden opsiyonlar bu gibi
                                                                                             opsiyonlara örnektir.
Elektronik İşlem (Trading Electronically)                                                   Fırsatçı/Çıtırcı (Day Trader)
Sesli müzayede sisteminden farklı olarak, borsadaki alım ve satımların elektronik           Bu tür işlem yapanlar pozisyonlarını çok kısa vadeli (bir günden az) olarak tutar ve
ortamda eşleştirilmesidir.                                                                  çok küçük fiyat hareketlerinde pozisyonlarını kapatır. Bu şekilde hareket etmeleri
Emir Düzeltme (Order Amendment)                                                             piyasadaki likiditeyi artırır.
VOBİS‟te, açık emirler ya da kısmi olarak gerçekleşmiş olan emirlerin                       Fiyat (Price)
gerçekleşmeden bekleyen kısımları ilgili temsilciler tarafından iş akışında belirtilen      Arz ve talebin birbirini karşıladığı noktada, tarafların üzerinden alış-veriş yapmaya
süreler içerisinde değiştirilebilir. Normal temsilciler kendi emirlerini, yönetici          razı oldukları göstergedir.
temsilciler ise kendi üyelerine ait tüm emirleri değiştirebilir.                            Fiyat Adımı (Minimum Price Fluctuation)
Emir İptali (Cancelling the Orders)                                                         Bir vadeli işlem veya opsiyon sözleşmesinin fiyatının değişmesi durumunda en az
VOBİS‟te açık olan emirler ya da kısmi olarak gerçekleşmiş olan emirlerin                   kaç birim artacağını veya azalacağını belirtir.
gerçekleşmemiş olarak bekleyen ilgili temsilciler tarafından iş akışında belirtilen         Fiyat Önceliği Kuralı (Price Priority Rule)
süreler içerisinde iptal edilebilir. Normal temsilciler kendi emirlerini, yönetici          Daha düşük fiyatlı satım emirlerinin daha yüksek fiyatlı satım emirlerinden; daha
temsilciler ise kendi üyelerine ait tüm emirleri iptal edebilir.                            yüksek fiyatlı alım emirlerinin daha düşük fiyatlı alım emirlerinden önce
En Düşük Fiyat (Minimum Trade Price in a Session)                                           karşılanmasını ifade eder.
Alım satıma konu ürünün, seans süresi içerisinde en düşük fiyatla gerçekleşen               Fiyat Sabitleme Seansı (Fixing Session)
işlem fiyatıdır.                                                                            Borsa tarafından gerekli görülmesi durumunda normal seanstan önce, sonra ya da
En İleri Ay (The Last Contract Month)                                                       normal seans içinde bir ya da birden fazla sözleşmede, sözleşme tipinde, “fiyat
Vade sonu en uzak olan sözleşme ayını ifade eder.                                           sabitleme seansları” düzenlenebilir. Günlük akış içerisinde normal seans
En Yakın Ay (The Nearest Contract Month)                                                    başlamadan önce “açılış-öncesi seansı”, normal seans sırasında “tek fiyat
Vade sonu en yakın olan sözleşme ayını ifade eder.                                          belirleme seansı” ve normal seans bittikten sonra “kapanış seansı” adları altında
En Yüksek Fiyat (Maximum Trade Price in a Session)                                          fiyat sabitleme seanslarının düzenlenmesi mümkündür. Fiyat sabitleme
Alım satıma konu ürünün seans süresi içerisinde en yüksek fiyatla gerçekleşen               seanslarının düzenlenmesi halinde bunların saatleri ve süreleri Borsa tarafından
işlem fiyatıdır.                                                                            duyurulur.
Endeks (Index)                                                                              Fiziki Teslimat (Physical Delivery)
Piyasanın bütünü içerisindeki bir grup hisse senedi, devlet tahvilli gibi menkul            Takas işlemlerinde fiziki teslimat söz konusu ise nakdi uzlaşmadan farklı bir
kıymetlerden oluşan portföyün değerindeki değişimleri yansıtan istatistiki değerdir.        prosedür izlenir. Fiziki teslimata konu mal veya ürünün cinsi, kalitesi, miktarı
Endeks Arbitrajı                                                                            standarttır ve bu detaylar sözleşmede belirtilir. Ayrıca fiziki teslimat işleminin
Aynı hisse senedi endeksinin bugünkü değeri ve teorik fiyatlamaya göre                      zamanı ve şartları da önceden belirlenmiştir. Genel kural olarak teslimat kontrat
hesaplanan vadeli işlem sözleşmesi değeri arasındaki fark kullanılarak kar etmek            ayında yapılır. Müşteri teslim talebini aracı kuruluşa iletir,aracı kuruluş da bu talebi
amacıyla uygulanan bir yatırım stratejisidir. Bu durumda yatırımcılar hisse                 Takas Merkezine bildirir. Haber verme süresi içinde gelen tüm talepler toplanarak,
senetlerini alır veya satar ve buna eş zamanlı olarak vadeli işlem sözleşmesini             tasnif edilir. Genel prensip olarak en eski alış en eski satışla eşleştirilir. Her iki
satar veya alır.                                                                            tarafa da çağrı yapılarak satıcıya sözleşmede belirtilen standarttaki malı, belirtilen
Eşleşme Anında Emir İptal Ücreti                                                            tarihte takas merkezinin teslim deposuna getirmesi, alıcıya da ilgili depodan
2005/4 sayılı Teminatlandırma ve Diğer Risk Yönetimi Esasları genelgesinde                  alabileceği bildirilir. Bu sistemde teslim tarihi ve yeri takas merkezince tayin edilir.
belirtildiği gibi işlem gerçekleşmesi anında emirlerin VOBİS tarafından iptal               Bu teslim şekli genelde future sözleşmeler için geçerlidir.
edilmesi durumunda Borsa tarafından ilgili üyelerden “Eşleşme Anında Emir İptal
Ücreti” alınır.                                                                                                                    G
                                          F                                                 Gamma
                                                                                            Opsiyonun gamması, opsiyona dayanak olan varlığın veya ekonomik göstergenin
                                                                                            fiyatındaki bir birim değişiklikle, opsiyon deltasında kaç birim değişikliğin
Faiz Swapları (Interest Rate Swaps)                                                         olabileceğini gösterir.
Tarafların belirli bir süre zarfında faiz ödemelerini veya faiz gelirlerini birbirleriyle   Garanti Fonu (Guarantee Fund)
değiştirdikleri türev araç çeşididir.                                                       Borsa Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde Borsa tarafından, temerrüt durumunda
Fark Pozisyonu (Spread Position)                                                            takas yükümlülüklerinin yerine getirilmesinde, işlem teminatlarının yanı sıra
Bkz. Yayılma                                                                                kullanılmak amacıyla oluşturulan fon.
Geçici Uzlaşma Fiyatı(Normal Session Settlement Price)                                   İşlem Hacmi (Trading Volume)
VOBİS‟te, gün içinde kar/zarar rakamlarının hesaplanabilmesi için her 10 dakikada        Bir sözleşme için gerçekleşen işlemlerdeki her emrin içerdiği sözleşme sayısının
bir belirlenen uzlaşma fiyatına, geçici uzlaşma fiyatı adı verilmektedir.                sözleşme büyüklüğü ve işlem fiyatı ile çarpılarak elde edilen yekünlerin
Genel Takas Üyesi (General Clearing Member)                                              toplanmasıyla bulunan hacim tutarı.
Doğrudan takas üyelerinin yetkisine ilave olarak diğer Borsa üyelerinin işlemlerinin     İşlem Miktarı
takasını garanti etmeye yetkilidir. Genel takas üyeleri tarafından, pazar bazında        Bir seans içinde ya da belli bir dönemde alınıp satılan sözleşme adedi.
takas garantisi verilebilir. Takas garantisi Takasbank‟a karşı verilir.                  İşlem Yapılmayan Dönem (Non-Trading Period)
Gerçekleşmezse İptal Et Emri (Fill or Kill Order)                                        Saat 08:45-09:30 arası, işlem yapılmayan dönem olarak adlandırılır. İşlem
Girildiği anda, pasifte karşı tarafta bekleyen emirlerin durumuna göre emrin             yapılmayan dönemde, sistem açık olmakla birlikte emir girişi ya da işlem
tamamının gerçekleşmesi, aksi takdirde tamamının iptal edilmesi için kullanılan          gerçekleşmesi mümkün değildir.
emir türüdür.                                                                            İtfa
Global Hesap (Global Account)                                                            Tahvil ve bonoların ihraç planlarında belirlenen tarihte ve miktarlarda anapara
Birden çok sayıda müşterinin tek bir hesabı kullanarak işlem yaptığı hesaplardır.        ve/veya faiz olarak geri ödenmesi işlemi.
Global hesapların açılmasına ilişkin esaslar Takasbank tarafından düzenlenir.
Günlük Emir (Day Order)                                                                                                           K
Bir gün içerisinde gerçekleştirilmek üzere verilen emirdir. Emir o gün içerisinde
gerçekleşmezse gün sonunda otomatik olarak sistem tarafından iptal edilir.               Kalanı İptal Et Emri (Fill and Kill Order)
Günlük Fiyat Hareketi Limiti (Daily Price Limit)
Seans boyunca fiyatların hareket edebileceği azami alt veya üst sınırın                  Girildiği anda, pasifte karşı tarafta bekleyen emirlerin durumuna göre emrin
tanımlanmasıdır (+/- %10 gibi).                                                          tamamının gerçekleşmesi, aksi takdirde gerçekleşmeyen kısmın iptal edilmesi için
                                                                                         kullanılan emir türüdür.
                                          H
                                                                                         Kalanı Pasife Yaz Emri (Keep Remainer Order)
Hatalı İşlem Düzeltmeleri
                                                                                         Emrin girildiği anda tamamının gerçekleşmesi esas olmakla birlikte, tamamının
Üyeler tarafından hesap numarası hatalı olarak VOBİS‟e girilen emirler sonucunda
                                                                                         gerçekleşmemesi durumunda kalan miktarın maksimum emir miktarına kadarlık
kısmen ya da tamamen hatalı olarak gerçekleşen işlemlerin düzeltilmesine ilişkin iş
                                                                                         kısmının, emrin yöntemine göre limit fiyatından ya da gerçekleştiği son fiyat
akışı ilgili üyenin başvurusu ile Borsa tarafından yürütülür. Farklı üyeler nezdindeki
                                                                                         üzerinden pasife limit emir olarak yazılması için kullanılan emir türüdür.
hesaplar arasında hatalı işlem düzeltmesi talep edilemez.
                                                                                         Kaldıraç Etkisi (Leverage Effect)
Hedging
                                                                                         Vadeli işlem piyasalarında işlem yapmak üzere teminat olarak yatırılan parayla,
Nakit piyasada bulunulan bir pozisyondan oluşan risklerden diğer piyasalarda
                                                                                         yatırılan teminattan çok daha büyük bir pozisyon alınması. Örneğin Dolar Türk
(futures,options vs) pozisyon olarak korunmadır.
                                                                                         Lirası vadeli kuru 1,800 YTL/ABD Doları iken, 180 YTL yatırarak 1.000 Dolar‟lık
Hesapların Güncellenmesi (Mark-to-Market)
                                                                                         pozisyon alan yatırımcı, Yeni Türk Lirası bazında 1.800 YTL‟lik pozisyon alıyor
Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinde açık pozisyon taşıyan yatırımcıların
                                                                                         demektir. Bu durumda yatırımcı yatırdığı teminat sayesinde, teminatın 10 katı
hesaplarının takas merkezi tarafından ilgili günde oluşan uzlaşma fiyatları esas
                                                                                         kadarlık pozisyonu kontrol edebilme olanağına kavuşmuştur.
alınarak değerlemeye tabi tutulması ve bu değerleme sonucunda, kar eden
                                                                                         Kaldıraç Oranı (Leverage Ratio)
hesaplara alacak ve zarar eden hesaplara borç yazılması işlemidir.
                                                                                         Kaldıraç oranı, pozisyon tutarının teminat tutarına bölünmesiyle hesaplanır.
                                           İ
                                                                                         Kapanış Aralığı (Closing Period)
İptale Kadar Geçerli Emir (Good-Till-Cancelled Order)
                                                                                         VOBİS‟te, normal seansın son 10 dakikası “kapanış aralığı” olarak adlandırılır.
Emir girildiği seanstan itibaren iptal edilene kadar geçerlidir. Bu emir süresi
                                                                                         Kapanış Fiyatı (Closing Price)
seçildiğinde, emrin iptal edilmediği ve eşleşmediği durumda, emir sözleşmenin
                                                                                         Herhangi bir vadeli işlem veya opsiyon sözleşmesinde seans sonunda gerçekleşen
vade sonuna kadar geçerli olur ve vade sonunda sistem tarafından otomatik olarak
                                                                                         son işlem fiyatı.
iptal edilir.
ISIN Kodu (ISIN Code)
(International Securities Identification Number) Uluslarası Güvenlik Teşhis
Sayısının kısaltmasıdır.
Kapanış Fiyatından (KAP) (On Close Order)                                                 Kotasyon (Quotation)
Gün sonunda hesaplanan uzlaşma fiyatı üzerinden işlem gerçekleştirmek amacıyla            Fiyatın alış ve satış tarafının ilan edilmesidir.
kullanılan emir yöntemidir. Uzlaşma fiyatı hesaplandıktan sonra kapanış fiyatından        Kotasyon Şekli (Pricing Unit)
emirler karşı tarafta bekleyen kapanış fiyatından emirlerle eşleşir. Alış ve satış        Piyasada ilgili sözleşmede fiyatlamanın para ve ölçü biriminin tanımlanmasını ifade
tarafında bekleyen kapanış fiyatından emirler eşleştikten sonra kalan kapanış             eder (TL/Kg, TL/USD gibi).
fiyatından emirler uzlaşma fiyatını karşılayan normal seans emirleri ile eşleşir.         Kullanım Fiyatı (Striking Price, Exercise Price)
Kapanış Seansı (Closing Session)                                                          Bir ürünü belli bir vadede veya belli bir vadeye kadar alma veya satma hakkı veren
Normal seansın bitiminden sonra düzenlenen fiyat sabitleme seansına kapanış               sözleşmelerde (opsiyonlarda) vadede alım veya satımda uygulanacak fiyattır
seansı adı verilir. Kapanış seansında belirlenen denge fiyatı, o günün uzlaşma            .
fiyatı olarak kullanılabilir.                                                                                                         L
Kelebek Stratejisi (The Butterfly Spread)                                                 Likidite (Liquidity)
Kelebek stratejisi genelde fon yöneticileri gibi profesyonel yatırımcıların kullandığı    Vadeli işlem sözleşmesi, opsiyon sözleşmesi, döviz, menkul kıymet, gayrimenkul
ileri bir opsiyon stratejisidir. Kar-zarar grafiğinde kelebek kanadına benzer bir şekil   gibi herhangi bir aktifin kısa sürede ve sorunsuz bir şekilde (değer kaybına
oluştuğu için böyle adlandırılmıştır ve dört adet ayrı alım veya satım opsiyonuna         uğramadan) nakde çevrilebilme derecesini ifade eder.
girilerek gerçekleştirilir. Fiyatların aşırı derecede aşağı veya yukarı doğru hareket     Limit Fiyatlı Emir (LMT) (Limit Order)
edeceğini veya kısa bir bantta seyredeceğini düşünen yatırımcı kısa veya uzun             Belirlenen limit fiyat seviyesine kadar işlem gerçekleştirmek için kullanılan emir
kelebek stratejisini uygulayarak pozisyon alır. Alım opsiyonları ile oluşturulan uzun     yöntemidir. Bu yöntem kullanıldığında fiyat girilmesi zorunludur.
pozisyonlu kelebek stratejisinde yatırımcı iki adet başa baş alım opsiyonu satar ve
bununla eş zamanlı olarak asli değersiz ve asli değerli birer alım opsiyonunda                                                      M
uzun pozisyona girer. Alım opsiyonları ile oluşturulan kısa pozisyonlu kelebek
stratejisine giren yatırımcı ise iki adet başa baş alım opsiyonu alır ve bununla eş       Makbuz Senedi (Warehouse Receipt)
zamanlı olarak asli değersiz ve asli değerli birer alım opsiyonunda kısa pozisyona        Makbuz senedi Türk Ticaret Kanunu‟nda düzenlenmiş emtianın mülkiyet ve rehin
girer.                                                                                    hakkını temsil eden senetlerdir. Makbuz senedi belirli bir kalitede ve miktarda bir
Kısa Pozisyon (Short Position)                                                            malın bir depoda olduğunu göstermekte ve depo işleticisi bu konuda taraflara
Her vadeli işlem ve opsiyon sözleşmesinde kısa ve uzun olmak üzere iki taraf              güveni sağlamaktadır. Makbuz senedinde yer alan bilgilere tarafların güven
vardır.      Kısa      pozisyon,        sözleşmelerin      satımını     ifade    eder.    duyması, senedin ciro edilmesi suretiyle malların taraflar arasında kolayca el
Vadeli işlem sözleşmesinde kısa taraf dayanak varlığı sözleşmede belirtilen fiyat         değiştirmesini sağlamaktadır.
üzerinden           teslim          etmekle         yükümlü         olan      taraftır.   Manipülasyon (Manipulation)
Alım opsiyonunda kısa taraf uzun taraftan opsiyon primini alan ve uzun tarafın            Sermaye Piyasası Kanunu‟nun (Kanun) 47‟nci maddesinin (A-2) bendinde işlem
talep etmesi halinde dayanak varlığı uzun tarafa kullanım fiyatı üzerinden satma          bazlı manipülasyon, “Yapay olarak, sermaye piyasası araçlarının, arz ve talebini
yükümlülüğü                       altında                  olan               taraftır.   etkilemek, aktif bir piyasanın varlığı izlenimini uyandırmak, fiyatlarını aynı seviyede
Satım opsiyonunda kısa taraf, uzun tarafın talep etmesi halinde, dayanak varlığı          tutmak, arttırmak veya azaltmak amacıyla alım ve satımı...” faaliyeti olarak
kullanım fiyatı üzerinden alma yükümlülüğü altında bulunan taraftır.                      tanımlanmıştır.
Kısa Pozisyonlu Korunma (Short Hedging)                                                   Mutlak Pozisyon Limiti (Position Limit Threshold)
Alım satıma konu ürünün gelecekte fiyatının düşmesi riskine karşı satım yönünde           Bir hesabın ilgili sözleşmenin toplam açık pozisyon miktarından bağımsız olarak
işlem yapılmasıdır.                                                                       alabileceği maksimum açık pozisyon sayısını ifade eder.
Kurtaj (Brokerage Fee Charged by the Exchange Members)                                    Müşteri Hesabı (Customer Account)
Borsa üyelerinin borsada aracı olarak yaptıkları her işlem için müşterilerinden           Üyenin müşterileri için açtığı hesaplardır.
aldığı komisyondur.                                                                                                                    N
Korbey (Trading Floor)                                                                    Nakdi Uzlaşma (Cash Settlement)
İşlemlerin elektronik ortamda gerçekleşmediği borsalarda, borsa üyelerinin                Sözleşmelerin ifa edilmesinde kullanılan bir yöntemdir. Bu yöntemde vade
sözleşmelerin alım satımını sesli olarak gerçekleştirmek üzere toplandıkları alan.        sonunda dayanak varlık taraflar arasında el değiştirmez. Bunun yerine, sözleşme
Riskten Korunma Oranı (Hedge Ratio)                                                       fiyatı ile dayanak varlığın son işlem günündeki cari fiyatı veya borsa tarafından
Riskten korunma oranı, spot piyasada bir birim sahip olunan pozisyon için kaç             belirlenen diğer yöntemler esas alınarak belirlenmiş fiyat arasındaki fark kadar
birimlik vadeli işlem sözleşmesi ile korunma sağlanacağını göstermektedir.                tutar taraflar arasında el değiştirir ve sözleşme bu şekilde itfa edilmiş olur.
Nakit Dışı Teminat (Non-cash Collateral)                                                   Opsiyonun Türü
İşlem teminatı olarak kabul edilebilecek nakit dışı teminatlardır.                         Opsiyonun Alım Opsiyonu mu yoksa Satım Opsiyonu mu olduğunu gösterir.
Nakit Fiyat (Spot Fiyat)                                                                   Opsiyonun Vadesi (Maturity of an Option)
Mal ve hizmetler karşılığı aynı gün ödenmek üzere alınıp satılırken tarafların             Opsiyonun kullanılabileceği son gün.
üzerinden işlem yaptığı fiyatıdır.                                                         Oransal Pozisyon Limiti (Position Limit Percentage)
Nakit Piyasa (Spot Market)                                                                 Bir hesabın mutlak poziyon limiti aşıldıktan sonra ilgili sözleşmenin toplam açık
Mal ve hizmetlerin karşılığı aynı gün ödenmek üzere alınıp satıldığı piyasadır.            pozisyon miktarının belli bir oranı kadar açık pozisyona sahip olabileceğini gösterir.
Nakit Teminat (Cash Collateral)                                                            Organize Piyasa (Organised Market)
Nakit teminat olarak sadece Türk Lirası (TL) kabul edilir.                                 Belli kurallar çerçevesinde, belli saatlerde, alıcı ve satıcıların aracı kurumlar
Normal Piyasa (Contango Market)                                                            eşliğinde bir araya geldiği borsalar.
Normal piyasalar, vadeli fiyatların taşıma maliyeti nedeniyle spot fiyatlardan yüksek      Ortalama Fiyat (Average Price)
olduğu durumu ifade eder.                                                                  Alım satıma konu olan ürünün, bir seans içerisinde gerçekleşen işlemlerde oluşan
Normal Seans (Normal Session)                                                              fiyatlarının ortalamasıdır.
VOB‟da saat 09:15-17:35 arasında normal seans adı verilen tek bir seans                                                                Ö
düzenlenir. Normal seans fiyat ve zaman önceliğine dayanılarak sürekli müzayede            Özel Emir (Negotiated Deal)
esasıyla işlemlerin gerçekleştirildiği seanstır.                                           Özel emirler, Ana Pazarda oluşan fiyatları etkileyebilecek büyüklükte olan yüksek
Normal Üye Temsilcisi (Member Representative-Trader)                                       miktarlı emirlerdir. Fiziki teslimatlı döviz vadeli işlem sözleşmelerinde bir defada
Normal temsilci bağlı bulunduğu üyenin yönetici temsilcisinin kendisine tahsis ettiği      girilen 500 adet sözleşme ve daha yüksek miktardaki emirler, diğer sözleşmeler
hesaplar için VOBİS„e emir gönderebilir ve bu hesaplara ilişkin teminat ve pozisyon        için ise bir defada girilen 2.000 adet sözleşme ve daha yüksek miktardaki emirler
bilgilerine ulaşabilir. Normal temsilci özel emir girişi yapamaz. Normal temsilciler       özel emir olarak kabul edilir.”
sadece kendi girdikleri emirleri düzeltme ve iptal etme yetkisine sahiptir.                Özel Emir İlan Pazarı (Advertising Board)
                                                                                           Sadece bir tarafı belirli olan özel emirler, Özel Emir İlan Pazarı‟ında diğer üyelere
                                           O                                               ilan edilir. Burada eşleşen emirler borsa onayından sonra, “Özel Emirler
                                                                                           Pazarında” gerçekleşir.
Olağanüstü Durum Teminatı (Extraordinary Cases Margin)                                     Özel Emirler Pazarı (Negotiated Deals Board)
Borsa Yönetmeliğinde belirlenen esaslar çerçevesinde Borsa tarafından Borsada              Özel emirler, Ana Pazarda oluşan fiyatları etkileyebilecek büyüklükte (Fiziki
alınmak istenen (ya da alınmış olan) açık pozisyonlar için başlangıç teminatına ek         teslimatlı döviz vadeli işlem sözleşmelerinde bir defada girilen 500 adet sözleşme
olarak olağanüstü durum teminatı da talep edilebilir.                                      ve daha yüksek miktardaki emirler, diğer sözleşmeler için ise bir defada girilen
Opsiyon (Option)                                                                           2.000 adet sözleşme ve daha yüksek miktardaki emirler) olan yüksek miktarlı
Belli bir vadeye kadar (veya belirli bir vadede), opsiyona dayanak varlık oluşturan        emirlerdir. Her iki tarafı da belirli olan özel emirlerin işlem görmesi, Özel Emirler
belli miktardaki bir malı, finansal ürünü, sermaye piyasası aracını veya ekonomik          Pazarı‟nda gerçekleşir.
göstergeyi belli bir fiyattan (kullanım fiyatı) alma ya da satma hakkını, belli bir prim                                               P
karşılığında opsiyonu satın alan kişiye (lehdara) veren ancak zorunlu tutmayan,
buna karşın opsiyonun satıcısını (keşidecisini) lehdar tarafından talep edilmesi
halinde satmaya zorunlu tutan sözleşmedir.                                                 Pergel Stratejisi (Straddle Strategy)
Opsiyon Alıcısı (lehdar) (Buyer of an Option)                                              Bu opsiyon stratejisini uygulayan yatırımcı, kullanım fiyatları ve vadesi aynı olan
Alım ya da satım opsiyonunu satın alan kişi (uzun pozisyon taşıyan kişi).                  biri alım, diğeri satım opsiyonunu eş zamanlı olarak satın alır veya satar. Yatırımcı
Opsiyonun Kullanımı (Exercising an Option)                                                 söz konusu opsiyonların ikisini aynı anda satın alırsa uyguladığı strateji uzun
Opsiyonda yer alan hakkın yerine getirilmesi için kısa pozisyon sahibine                   pozisyonlu pergel stratejisi; satarsa kısa pozisyonlu pergel stratejisi olarak
başvurulması. Örneğin alım opsiyonunda uzun tarafın dayanak varlığı satın almak            tanımlanır. Uzun pozisyon alan yatırımcı, fiyat dalgalanmasının artacağını
üzere kısa tarafa opsiyonun vadesi içinde başvurması.                                      beklemektedir. Kısa pozisyon alan yatırımcının beklentisi dalgalanmanın azalacağı
Opsiyonu Yazan Taraf (Keşideci) (Seller of an Option)                                      yönündedir.
Alım ya da satım opsiyonunu satan kişi (kısa pozisyon taşıyan kişi).                       Piyasa Emri
Opsiyonun Tipi (Option Type)                                                               Emrin verildiği zamanda, talebin piyasada mevcut en iyi fiyattan alınmasını veya
Opsiyonun Amerikan mı yoksa Avrupa tipinde mi olduğunu gösterir.                           satılmasını öngören emir türüdür.
Piyasanın Sıkıştırılması (Market Squeeze)                                               Prim (Option Premium)
Piyasanın sıkıştırılması, hem vadeli hem de spot piyasada alım satıma konu olan         Prim, opsiyonun fiyatı olup, opsiyon sözleşmesindeki hakların elde edilmesi
üründe uzun pozisyon alınarak yapılmaktadır. Vade ayında teslimat öncesi, hem           amacıyla ödenmektedir.
spot piyasada önemli miktarda sözleşmeye konu malı alan, hem de vadeli                                                            R
piyasadaki uzun pozisyonunu koruyan alıcı karşısında kısa pozisyon sahipleri            Ralli (Sudden Increase of the Prices)
pozisyonlarını kapatamamakta, spot piyasada ise arzın yetersiz olması nedeniyle         Fiyatların aniden yukarı çıkması.
fiyatlar suni olarak aşırı yükselmektedir. Bu durumda yapay olarak fiyatların           Rho
yükselmesi neticesinde aşırı kar elde etme imkanı doğmaktadır.                          Faiz oranındaki %1‟lik değişim sonucunda, opsiyon priminin ne kadar değişeceğini
Piyasa Yapıcısı (Market Maker)                                                          gösterir
Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsasında sorumlu oldukları her sözleşme için Yönetim          Riskli Hesap (Risky Account)
Kurulunca belirlenen yetkiler çerçevesinde hem alış ve hem de satış kotasyonu           “Başlangıç teminatının”, “mevcut teminat ± kar/zarar” tutarına oranı %100 veya
veren ve bu kotasyon doğrultusunda işlem yapan Borsa üyeleridir.                        daha büyük ise ilgili hesap riskli duruma düşer. Riskli durumdaki hesaplar pasif ve
Piyasa Yapıcı Hesabı (Market Maker Account)                                             aktif emir girişi yaparak pozisyon kapatıcı işlem gerçekleştirebilirler. Diğer taraftan,
Sadece piyasa yapıcıların yaptığı işlemlerin izlendiği hesaplardır.                     daha önce riskli konuma geçmiş hesaplar için başlangıç teminatının “mevcut
Piyasalararası Yayılma İşlemi                                                           teminat ± kar/zarar” tutarına oranı %90 veya daha düşük duruma gelirse hesap,
Aynı ürün veya aralarında belirli bir ilişki olan ürünler farklı borsalarda işlem       “riskli hesap” durumundan çıkarılır.
görüyorsa, bu borsalar arasında yapılan mutabakat gereği piyasa katılımcılarının        Risk Transferi (Transferring the Risk)
aynı veya benzer ürünlerdeki alış veya satış işlemleri her iki borsa tarafından         Risk transferi, aleyhte fiyat değişimi riskinden korunmak isteyenlerin fiyat riskini,
yayılma işlemi olarak kabul edilebilir. Örneğin, Aralık vadeli pamuğu New York          fiyat hareketlerinden kar elde etmek isteyen spekülatörlere devretmesidir.
Pamuk Borsası‟nda alıp yine Aralık vadeli Ege Standart 1 pamuğunu Vadeli İşlem          Risk Yönetimi (Risk Management)
ve Opsiyon Borsası‟nda satmak piyasalararası yayılma işlemidir.                         Gelecekte olabilecek olumsuz fiyat dalgalanmalarına karşı önlem alarak fiyat,
Portföy Hesabı                                                                          döviz kuru ve faiz riskinden korunma işlemlerinin geneline verilen ad.
Üyenin kendi portföyü için yaptığı işlemlerin izlendiği hesaptır.                       Riske Maruz Değer (Value at Risk-VAR)
Pozisyon (Position)                                                                     Döviz, menkul kıymet ve benzeri yatırım araçlarının ya da bunlardan oluşan bir
Borsada alım ve/veya satım yapılarak sahip olunan sözleşmelerin yön (uzun-kısa)         portföyün içerdiği piyasa riskinin ölçülmesi amacı ile kullanılan istatistiksel bir
ve adet bakımından ifade edilme şeklidir.                                               yöntem. Bu tür bir ölçümle, piyasa riski olarak adlandırılan, kur ve faiz riskinin
Pozisyon Aktarımı                                                                       yatırımın mevcut değerini çeşitli olasılık değerlerine ve süreye bağlı olarak ne
Takasbank tarafından tutulan kayıtlar üzerinden, ilgili teminat hesaplarıyla birlikte   ölçüde etkileyebileceği bulunmaya çalışılmaktadır. Diğer bir deyişle bir yatırımın,
yapılır. Belirli durumların gerçekleşmesi halinde, Takasbank‟ın önerisi ve Borsa        yatırım değeri cinsinden karşı karşıya olduğu riski ölçer. Örneğin 10.000.000 USD
Yönetim Kurulunun kararı ile üyelerin pozisyonları diğer bir takas üyesine transfer     tutarında bir yatırım için 1.000.000 USD‟ lik VaR değeri, belli bir dönemde, örneğin
edilebilir.                                                                             1 haftada, bu yatırımın olasılık değerine bağlı olarak karşı karşıya olduğu riskin
Pozisyonların Güncelleştirilmesi (marking to market)                                    parasal değerini ifade eder. Portföyde ortaya çıkabilecek kaybın tahminidir.
Pozisyonların güncelleştirmesi, piyasada işlem yapan tarafların sahip oldukları         Risksiz Faiz Oranı (Risk-Free Interest Rate)
pozisyonların her gün sonunda belirlenen uzlaşma fiyatı esas alınarak yeniden           Devletin iç piyasadan aldığı borcu geri ödeyememe ihtimalinin bulunmadığı
değerlendirilmesidir. Yeniden değerleme sonucu kar/zararlar hesaplanarak ilgili         varsayımı, devlet iç borçlanma senetlerini yükümlülüğü yerine getirme açısından
hesaplara yansıtılır.                                                                   risksiz olduğu varsayımını doğurur. Dolayısıyla devletin aldığı borçlara ödediği faiz,
Pozisyonun Kapatılması                                                                  risksiz faiz oranı olarak kabul edilir.
Önceden açılmış uzun veya kısa pozisyonun aynı miktarda ters pozisyon alınmak
suretiyle kapatılması. Bir başka deyişle, müşterinin aldığı sözleşme kadar satması                                                 S
veya sattığı sözleşme kadar almasıdır.
Pozisyon Limiti (Position Limit)                                                        Satım Opsiyonu (Put Option)
Herhangi bir sözleşmede, tek bir hesabın alım ya da satım yönünde alabileceği           Satım opsiyonu, bu opsiyonu alan tarafa, belirli bir vadede veya belirli bir vadeye
azami sözleşme sayısı veya oranı. Borsa, manipülatif işlemleri sınırlamak ve suni       kadar, önceden belirlenen fiyat üzerinden, belli miktar ve nitelikteki dayanak varlığı
arz ve talebi önleme suretiyle piyasanın sıkışmasını engellemek amacıyla                satma hakkını veren, ancak zorunlu tutmayan tarafı ise talebi halinde almaya
pozisyon limiti uygular.                                                                yükümlü kılan sözleşmedir.
    Satım Opsiyonlu Alacaklı Dikey Yayılma (Bull Spread With Put Options)                           Diğer sermaye piyasası kurumlarının faaliyetleridir.
    Bu stratejiyi uygulayan yatırımcı, iki farklı kullanım fiyatlı satım opsiyonundan
    yüksek kullanım fiyatlı opsiyonu satıp, eş zamanlı olarak düşük kullanım fiyatlı                 Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) (Capital Markets Board of Turkey)
    satım opsiyonunu satın alır. Dolayısıyla, yatırımcı asli değeri daha yüksek olan                 Diğer görevlerin yanında, sermaye piyasalarını, bu piyasada faaliyet gösterenleri,
    satım opsiyonunu satar ve eş zamanlı olarak, asli değeri daha düşük satım                        sermaye piyasası araçlarını halka arz eden ortaklıkları ve türev araçlarla ilgili
    opsiyonunu alır. Bu işlem sonucunda yatırımcı primi yüksek opsiyonu satıp, primi                 konuları düzenlemek ve denetlemekle görevli kamu kurumudur.
    düşük opsiyonu aldığından, yatırımcının hesabına nakit para girişi olur. Bu yüzden               Sesli Müzayede (Open Outcry)
    de söz konusu dikey yayılma işleminin ismine bir muhasebe terimi olan „‟alacaklı‟‟               Borsa üyelerinin korbey veya pit olarak adlandırılan fiziki bir mekanda alım
    kelimesi eklenerek “alacaklı dikey yayılma” olarak tanımlanmıştır.                               satımlarını yüz yüze sesli olarak yapmaları sesli müzayede sistemi olarak
    Satım Opsiyonlu Borçlu Dikey Yayılma (Bear Spread With Put Options)                              adlandırılır.
    Bu stratejiyi uygulayan yatırımcı, iki farklı kullanım fiyatlı satım opsiyonundan                Son İşlem Günü (Last Trading Day)
    yüksek kullanım fiyatlı opsiyonu alıp, eş zamanlı olarak düşük kullanım fiyatlı satım            Bir sözleşmede işlem yapılabilen son günün tanımlanmasıdır. Bu gün sonunda
    opsiyonunu satar. Dolayısıyla, yatırımcı asli değeri daha yüksek olan satım                      açık kalan pozisyonlar tanımlanan uzlaşma yöntemine göre kapatılır.
    opsiyonunu alır ve eş zamanlı olarak, asli değeri daha düşük olan satım                          Sorgulamacı Üye Temsilcisi (Member Representative- Inquirer)
    opsiyonunu satar. Bu işlem sonucunda yatırımcı primi yüksek opsiyonu alıp, primi                 Sorgulamacı temsilci, bağlı bulunduğu üyenin yönetici temsilcilerinin ve normal
    düşük opsiyonu sattığından, yatırımcının hesabından nakit para çıkışı olur. Bu                   temsilcilerinin sisteme gönderdiği emirleri izleyebilir, sorgulama yapabilir ancak
    yüzden de söz konusu dikey yayılma işlemi bir muhasebe terimi olan „‟borçlu‟‟                    sisteme emir gönderemez.
    kelimesi eklenerek “borçlu dikey yayılma” olarak tanımlanmıştır.                                 Sözleşme (Futures and Options Contract)
    Satış Fiyatı (Selling Price)                                                                     Borsa tarafından standart özellikleri ilan edilmiş olan ve borsada alım satıma konu
    Herhangi bir ürünün satılması için satıcısının teklif etmiş olduğu fiyat, satış fiyatıdır.       olabilecek vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleridir.
    Seans (Session)                                                                                  Sözleşme Ayı (Contract Month)
    VOB‟da 1 iş günü 1 seanstan oluşur. Öğle arası verilmez. Seans 09:15‟te başlar ve                Standart olarak ilgili sözleşmede hangi vade aylarının işleme konu olduğunun
    17:35‟te biter.                                                                                  tanımlanmasıdır.
    Seans Emri (SNS) (Session Order)                                                                 Sözleşme Bazında Brüt Teminatlandırma (Contract Based Gross Margining)
    Emir sadece girildiği seansta geçerlidir. Seans sonuna kadar eşleşmezse sistem                   Bu yöntem sadece global hesaplar için kullanılmaktadır. Adından da anlaşılacağı
    tarafından otomatik olarak iptal edilir.                                                         gibi bu yöntem uygulandığında netleştirme yapılmaz. Bir global hesabın altında
    Sentetik Pozisyonlar                                                                             birden fazla müşterinin işlem yapması nedeniyle herhangi bir vadeli işlem
    Piyasada varolan bir enstrümanla alınabilecek bir pozisyonu opsiyonlarla veya                    sözleşmesinde alınan pozisyonlar emir girişinde aksi belirtilmediği sürece
    opsiyonlar ve dayanak varlıklar ile birden fazla pozisyona girmek suretiyle taklit               netleştirilmez. Böylece global hesaplar bir vadeli işlem sözleşmesinde aynı anda
    etme işlemi. Burada oluşturulan sentetik pozisyon ile piyasada bulunan tek bir                   hem uzun hem de kısa pozisyon taşıyabilirler. Bu yöntemde spread pozisyonu
    enstrüman ile girilen pozisyonun kar/zarar profili aynıdır. Sentetik pozisyonlar                 dikkate alınmaz.
    vadeli işlem sözleşmeleri kullanılarak da alınabilir.                                            Sözleşme Bazında Net Teminatlandırma (Contract Based Net Margining)
    Sermaye Piyasası Faaliyeti (Capital Market Activity)                                             Bu yöntemde Borsada işlem gören herhangi bir vadeli işlem sözleşmesi için alınan
    Sermaye piyasası faaliyetleri;                                                                   pozisyonlar netleştirilirken, aynı dayanak varlığa dayalı ancak farklı vadelerde olan
                                                                                                     vadeli işlem sözleşmelerindeki uzun ve kısa pozisyonlar, yayılma pozisyonu olarak
   Kurul kaydına alınacak sermaye piyasası araçlarının ihraç veya halka arz yoluyla                 teminatlandırılır. Böylelikle düz pozisyondan alınan teminatla karşılaştırıldığında
    satışına aracılık,                                                                               daha az teminat alınmış olur.
   Daha önce ihraç edilmiş olan sermaye piyasası araçlarının aracılık amacıyla alım                 Sözleşme Büyüklüğü (Contract Size)
    satımı,                                                                                          Her bir sözleşmedeki alım satıma konu miktarın tanımlanmasıdır. (1 Ton Pamuk
   Ekonomik ve finansal göstergelere, sermaye piyasası araçlarına, mala, kıymetli                   veya 1.000 USD gibi)
    madenlere ve dövize dayalı vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri dahil her türlü                  Sözleşmenin Parasal Büyüklüğü (Contract Value)
    türev araçların alım satımının yapılmasına aracılık,                                             Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmesine konu olan dayanak varlığın piyasa fiyatı ile
   Sermaye piyasası araçlarının geri alım veya satım taahhüdü ile alım satımı,                      sözleşme büyüklüğünün çarpılması sonucunda bulunur.
   Yatırım danışmanlığı,
   Portföy işletmeciliği veya yöneticiliği,
Spekülatör (Speculator)                                                                 Takas Süresi (Clearing Period)
Korunma amacıyla değil de oluşturduğu fiyat beklentileri çerçevesinde kar elde          Takas süresi saat 17:45'te başlar ve T+1 günü saat 14:30‟a kadar devam eder.
etmek amacıyla sözleşme alıp satan yatırımcı türüdür.                                   Takas Ücreti
Spot Fiyat (Spot Price)                                                                 Takas Kurumunun her bir sözleşmenin takası için aldığı ücret.
Teslim ve tesellüm işlemlerinin çok kısa bir süre içerisinde gerçekleştirileceği alım   Tarihli Emir (TAR) (Good-Till-Date Order)
satımlarda o an için geçerli piyasa fiyatı.                                             Emir, sisteme girilen tarihe kadar geçerlidir. Belirtilen tarihe kadar eşleşmezse ya
Spot İşlem (Spot Transaction)                                                           da iptal edilmezse, bu tarihte gün sonunda sistem tarafından otomatik olarak iptal
Ödeme ve teslimatın işlem yapılan günde veya çok kısa süre içerisinde yapıldığı         edilir. Sistemde, sözleşmenin vade sonundan daha ileri bir tarih girilmesine izin
işlemler                                                                                verilmez.
Spot Piyasalar (Spot Markets)                                                           Taşıma Maliyeti (Cost of Carry)
Belli miktarda bir mal veya kıymetin ve bunların karşılığı olan paranın işlemin         Finans maliyeti, depo maliyeti ve sigorta maliyetini yansıtır.Taşıma maliyeti,
ardından el değiştirmesini sağlayan piyasalardır.                                       mallara ilişkin vadeli fiyatın hesaplanmasında depolama gideri ve sigorta
Sürdürme Teminatı (Maintenance Margin)                                                  maliyetleri de hesaplamaya dahil edilir. Finansal araçlarda vadeli fiyatın
Borsada oluşan zararlar ya da nakit-dışı teminatların değerlerinin düşmesi              hesaplanmasında ise sadece faiz maliyeti dikkate alınır.
sonucunda başlangıç teminatının inebileceği en düşük seviyedir. İşlem teminatı          Tek Fiyat Belirleme Seansı (Fixing Session)
tutarının sürdürme teminatı seviyesi veya bu seviyenin altına inmesi durumunda          Normal seans esnasında düzenlenen fiyat sabitleme seansına verilen addır. Bu
Takasbank tarafından teminat tamamlama çağrısı yapılır. Sürdürme teminatı               seansta belirlenen denge fiyatı baz fiyatta herhangi bir değişiklik yapmaz.
seviyesi ilgili sözleşmelerde belirtilir.                                               Teknik Analiz (Technical Analysis)
Sürdürme Teminatı Seviyesi                                                              Temel göstergelere bakmaksızın, geçmiş fiyat ve miktar hareketlerine bakarak,
Takas Kurumlarının belirlediği, hesapta teminat olarak bulundurulan tutarların          gelecekteki fiyatların ne olacağı konusunda tahminler üretmeye çalışan
düşebileceği en alt sınır.                                                              yaklaşımdır.
Sürekli Müzayede Yöntemi (Continuous Auction Method)                                    Temel Analiz (Financial Analysis)
Normal seans esnasında, VOBİS‟e iletilen emirlerin Borsa Yönetmeliğinde                 Fiyat hareketlerini tahmin edebilmek için arzı ve talebi etkileyen unsurların
belirtilen şekilde, fiyat önceliği ve zaman önceliği esaslarına uygun olarak            analizine verilen genel isim.
eşleşmesi sonucunda oluşan fiyatlar üzerinden işlemlerin gerçekleşmesi                  Temerrüt (Default)
yöntemidir.                                                                             Borsada gerçekleşen işlemler ve açık pozisyonlar nedeniyle Takasbank‟a
                                            Ş                                           yatırılması gereken tutarlar ile diğer yükümlülüklerin süresi içinde yatırılmaması
                                                                                        veya yerine getirilmemesi halidir.
Şarta Bağlı Emir (SAR) (Market Contingent Order)                                        Temettü (Dividend)
Bu emir türü, emri giren tarafından ilgili sözleşme için belirlenen fiyattan            Bir şirketin ortaklarına dağıttığı kar.
(aktivasyon fiyatı) ya da alış emirleri için daha yüksek ve satış emirleri için daha    Teminat (Trade Margin)
düşük fiyatlardan Borsada işlem olması durumunda, emrin sistemde aktif hale             Tarafların yükümlülüklerini yerine getirmesini sağlamak amacıyla, vadeli işlem ve
gelmesi amacıyla kullanılır.                                                            opsiyon borsalarında alınan her pozisyon için takas merkezine yatırılan ve tutarı
                                                                                        takas merkezi veya borsa tarafından belirlenen para veya paraya kolayca
                                                                                        çevrilebilen varlık.
                                          T                                             Teminat (Kar-Zarar) Çarpanı
Takas (Clearing)                                                                        Teminat ve/veya kar/zarar çarpanları kullanılarak, alınabilecek pozisyon sayısının
Borsada gerçekleşen işlemlerle ilgili olarak, takas merkezinin alıcı karşısında         belirlenmesinde mevcut teminatların ve/veya VOBİS‟te hesaplanan gün içi
satıcı, satıcı karşısında alıcı konuma geçmek suretiyle, ilgili sözleşmelerden doğan    kar/zararların belirli bir oranı dikkate alınabilir. Teminat ve/veya kar/zarar
sorumlulukları üzerine alması süreci.                                                   çarpanları Borsa tarafından üye, hesap tipi ve/veya hesap bazında 1‟den büyük ya
Takas Kurumu (Clearing Institution)                                                     da 1‟den küçük olarak uygulanabilir. 1‟den farklı olarak tanımlanmış teminat
Borsalarda taraflar arasında yapılan sözleşmelerde, alıcıya karşı satıcı ve satıcıya    ve/veya kar/zarar çarpanları kullanılması durumunda seans içinde VOBİS, Borsa
karşı alıcı gibi davranarak sözleşmelerden kaynaklanan yükümlülüklerin yerine           ve Takasbank tarafından yapılan tüm hesaplamalarda bu çarpanlarla çarpılarak
getirilmesini taahhüt eden kuruluştur. Takas kurumu, borsanın kendisi olabileceği       hesaplanmış teminat rakamları ve/veya kar/zarar tutarları dikkate alınır.
gibi, bu alanlarda uzmanlaşmış mali bakımdan sağlam bir kuruluş da olabilir.
Teminat Tamamlama Çağrısı (Margin Call)                                                 Toplam Bakiyenin Sıfır Olması (Zero Sum Game)
Hesapta bulundurulan toplam teminat, sürdürme teminatının altına düşerse, takas         Piyasada kazanılan para miktarı ile kaybedilen para miktarının eşit olması
merkezi tarafından pozisyon taşıyan kişiye, teminat miktarının başlangıç teminatı       durumudur. Vadeli işlem ve opsiyon piyasalarında kazanılan toplam para miktarı
seviyesine tamamlanması için talepte bulunulur. Ya da hesapta (-) nakit oluşması        ile kaybedilen toplam para miktarı eşittir.
durumunda, takas merkezi tarafından ilgili hesaba, oluşan (-) nakit kadar nakit         Toplu Emir Dosyası (Batch Order File)
yatırması talebinde bulunulur. Bu talepler teminat tamamlama çağrısı olarak             İşlem yapılmayan dönemde, normal ya da fiyat sabitleme seanslarında temsilciler
adlandırılır.                                                                           tarafından sisteme gönderilmek üzere toplu emir dosyaları hazırlanıp seans içinde
Ters İşlem (Offsetting Position)                                                        istenildiği zaman sisteme gönderilebilir. Bir toplu emir dosyasında max. 50 emir
Uzun pozisyon sahibinin kısa, kısa pozisyon sahibinin uzun pozisyon almak               olabilir.
suretiyle ilk pozisyonlarını kapatmalarıdır.                                            Toplu Hesap "Omnibus"
Teslimat (Delivery)                                                                     Takas üyesi olmayan bir aracı kurumun takas üyesi olan aracı kurum nezdinde
Fiziki teslimatın öngörüldüğü sözleşmelerde, uzun pozisyon taşıyan yatırımcıya,         açtığı ve kendi müşterilerinin işlemlerini toplu olarak izlediği hesaplardır. Takas
dayanak varlığın teslim edilmesidir.                                                    Üyesi, bu hesaptaki işlemlerin nihai olarak hangi müşteriye ait olduğunu bilmez.
Teslimat Ayı (Vade Ayı)                                                                 Omnibus hesabı açan aracı kuruluş, bu hesaptaki işlemlerin hangi nihai müşteriye
Sözleşmelerin vadesinin sona ereceği ayı ifade eder.                                    ait olduğunu bilir.
Teslimat Bildirisi İlk Günü                                                             Türev Piyasalar (Derivatives Markets)
Emtianın teslimatının gerçekleşmesi için borsanın belirlediği teslimat sürecinin        İlerideki bir tarihte,teslimatı veya nakit uzlaşması yapılmak üzere herhangi bir
başlangıcı olarak kabul edilen teslimat bildirisi ilk günüdür. Bu günde, emtia          malın veya finansal aracın bugünden alım satımının yapıldığı piyasalardır.
sözleşmesinde kısa pozisyon taşıyan kişi, teslimatı gerçekleştirme niyetini takas       Türev Ürünler (Derivatives Products)
kurumuna ilan eder.                                                                     Getirisi başka bir kıymetin getirisine bağlanmış, diğer bir deyişle başka bir kıymetin
Teslimat Noktaları                                                                      getirisinden türetilmiş mali araçlardır. Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri bu
Fiziki teslimatın öngörüldüğü sözleşmelerde, dayanak varlığın teslim edilmesinin        enstrümanlara örnektir. Bu tür enstrümanlar, döviz, faiz, altın, pamuk gibi her türlü
mümkün bulunduğu yer veya kurumlardır. Dayanak varlık sözleşmede belirtilen             ürün üzerine yazılabilir. Böyle bir durumda, örneğin döviz üzerine yazılan bir
coğrafi mekan veya kurum dışında başka bir yerde teslim edilemez.                       opsiyon sözleşmesinde, opsiyon sözleşmesinin getirisi, üzerine yazıldığı dövizin
Teslimat Şekli (Settlement Method)                                                      piyasadaki hareketine bağlı olacaktır.
Son işlem gününde açık pozisyon sahibi olan tarafların yükümlülüklerini nasıl           TVİS (TVIS: Takasbank Derivatives System)
yerine getirecekleri teslimat şeklinin tanımlanması ile belirlenir. Teslimat            Takasbank Vadeli İşlemler Sistemi‟nin kısaltmasıdır.
yükümlülüğü fiziki olarak tanımlanabildiği gibi, nakdi mutabakat olarak da
tanımlanabilir. Fiziki teslimat yönteminde alım satıma konu ürünün teslim edilmesi                                                U
ile pozisyonlar kapatılırken, nakdi mutabakat yönteminde son güne ait uzlaşma
fiyatı üzerinden ters işlem yapılarak pozisyonların kapatılması şeklinde kar zararlar   Ulusal 30 Endeksi (IMKB-30) (ISE-30 Index)
ilgili hesaplara yansıtılır (Baz kalitenin dışında bir ürün teslim edilmesi prim ve     Yatırım ortaklıkları hariç ulusal pazarda işlem gören şirketlerden önceden
iskonto uygulayarak yapılabilir.).                                                      belirlenmiş şartlar yanında piyasa değeri ve likiditesi yüksek olanlardan sektörel
T Günü                                                                                  temsil kabiliyeti de göz önünde bulundurularak seçilen 30 hisse senedinden oluşan
İşlemin gerçekleştiği ve/veya hesapların güncelleştirildiği Borsa gününü ifade eder.    endekstir.
T+1 Günü                                                                                Uzlaşma Fiyatı (Daily Settlement Price)
İşlemin gerçekleştiği ve/veya hesapların güncelleştirildiği Borsa gününden bir          Vadeli işlem borsalarında alım satıma konu sözleşmelerde gün sonunda
sonraki Borsa gününü ifade eder.                                                        teminatların güncellenmesi ve geçici kar zararların hesaplanmasında baz alınan
Tezgahüstü Piyasa (Over the Counter)                                                    değerleme fiyatıdır. Bu fiyat kapanış fiyatından farklı olabilir.
Bir borsanın ve ona bağlı takas kurumunun aracılığı olmaksızın, alıcı ve satıcıların
kendi aralarında işlem yapmalarına imkan sağlayan piyasa.
Theta
Opsiyonun vadesine kalan zamandaki değişiminin, opsiyon priminde meydana
getirdiği değişimi gösteren ölçüdür.
Uzun Pozisyon (Long Position)                                                         Vadeli İşlem Sözleşmesi(Futures Contract)
Her vadeli işlem ve opsiyon sözleşmesinde kısa ve uzun olmak üzere iki taraf          Vadeli işlem sözleşmesi (futures), ileri bir tarihte, önceden belirlenen fiyat, miktar
vardır.     Uzun    pozisyon       sözleşmelerin     alımını    ifade       eder.     ve nitelikte ekonomik veya finansal göstergeyi, sermaye piyasası aracını, malı,
Vadeli işlem sözleşmesinde uzun taraf, dayanak malı sözleşmede belirtilen fiyat       kıymetli madeni veya dövizi alma veya satma yükümlülüğü getiren sözleşmedir.
üzerinden teslim alma hak ve yükümlülüğüne sahip olan taraftır.                       Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası(VOB) (Turkish Derivatives Exchange:
Alım opsiyonunda uzun taraf, primi ödeyen ve dolayısıyla dayanak varlığı kullanım     TURKDEX)
fiyatı üzerinden alma hakkını (alma yükümlülüğü yok) elde eden taraftır.              Vadeli işlem ve opsiyon borsaları, ekonomik özü itibariyle, vadeli işlem veya
                                                                                      opsiyon sözleşmeleri için alıcı ve satıcıların verdiği fiyat tekliflerinin şeffaf bir
Satım opsiyonunda uzun taraf, ödediği prim karşısında dayanak varlığı satma           ortamda görülebileceği şekilde oluşturulmuş olan merkezi bir yer veya
hakkını (satma yükümlülüğü yok) elde eden taraftır.                                   platformdur.
Uzun Pozisyonlu Korunma (Long Hedging)
Uzun pozisyonlu korunma, alım satıma konu ürünün gelecekte fiyatının yükselmesi       Borsalar Türkiye‟de belirli bir hukuki formda kurulmak zorundadır. Vadeli İşlem ve
riskine karşı alım yönünde işlem yapılmasıdır.                                        Opsiyon Borsası A.Ş. Sermaye Piyasası Kanunu‟nun 40‟ıncı maddesi uyarınca
                                           Ü                                          19.10.2001 tarihinde Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulmuş ve 4 Şubat 2005
Ürünler Arası Yayılma İşlemi (Intercommodity Spread)                                  tarihinde faaliyete geçmiştir.
Aynı borsada işlem gören aralarında fiyat uyumu yüksek iki ürünün birinde alış        Varant (Warrant)
diğerinde satış yapılarak gerçekleştirilen işlemdir.                                  Elinde bulunduran kişiye dayanak varlığı ya da göstergeyi önceden belirlenen bir
Üye Temsilcisi (Member Representative)                                                fiyattan belirli bir tarihe kadar alma veya satma hakkı veren ve bu hakkın kaydi
Borsa üyeleri adına işlem yapmaya yetkili olan personeldir.                           teslimat ya da nakit uzlaşı ile kullanıldığı menkul kıymet niteliğinde sermaye
Üyelik Teminatı (Membership Collateral)                                               piyasası aracıdır.
Borsa Yönetmeliği uyarınca üyeler, Borsa işlemleri dolayısıyla müşterilerine, diğer   Vega
Borsa üyelerine, Borsaya ve Takasbank‟a verebilecekleri zararlara karşılık olmak      Opsiyonun vegası, dayanak varlık fiyatının zımni dalgalanmasının yüzde 1‟lik
üzere Borsa tüzel kişiliği adına teminat yatırmak zorundadır.                         değişimi sonunda opsiyon priminin ne kadar değişebileceğini gösterir.
                                                                                      VOBİS (TEOS)
                                        V                                             Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası İşlem Sistemi
                                                                                      VOBKE (VOBKE)
Vadeden Vadeye Pozisyon Devri(Roll-over)                                              Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası Kullanıcı Ekranı
Vadeli işlem sözleşmelerinin bir zaman sınırı vardır. Yani belli bir vadede           Volatilite (Volatility)
sözleşmelerin geçerliliği biter. Önceden almış olduğu pozisyonu devam ettirmek        Bir piyasadaki fiyatların hareketlilik düzeyini belirten bir ölçüdür.
isteyen yatırımcılar sözleşme vadesinin bitmesine yakın bir zamanda eş zamanlı
olarak var olan pozisyonlarını kapatıp aynı dayanak varlığın bir sonraki aktif                                                  Y
vadesine denk gelen sözleşmede pozisyon alır. Bu işleme vadeden vadeye
pozisyon devri denir.                                                                 Yakınsama (Convergence)
Vade Ayları (Contract Months)                                                         Vadeli işlem sözleşmesi ve spot piyasa fiyatının vade sonlarına doğru birbirine
Standart olarak ilgili sözleşmede hangi vade aylarının işlemlere konu olduğunun       yaklaşması ve son işlem gününde birbirine eşit olması durumu.
tanımlanmasıdır.                                                                      Yatay Piyasa
Vadelerarası Yayılma İşlemi (Calender Spread-Inter month Spread)                      Fiyatların yatay seyrettiği piyasadır.
Bir yatırımcının, aynı sözleşmenin bir vadesinde alım bir başka vadesinde satım       Yatay Yayılma
yönlü işlem yapması halinde bu işlem vadelerarası yayılma işlemi olarak               Aynı türde ve kullanım fiyatında olmak üzere, vade ayı uzun olan opsiyonun satın
adlandırılmaktadır.                                                                   alınması ve daha kısa olanın satılması suretiyle gerçekleştirilen stratejidir.
Vadeli Fiyat (Futures Price)                                                          Yatay yayılma, vadeli işlem sözleşmeleriyle de gerçekleştirilir. Farklı vadelere
Nakit fiyatın üzerine taşıma maliyetinin eklenmesi sonucu bulunan fiyat.              sahip, ancak aynı dayanak varlıklı iki vadeli işlem sözleşmesinin birinin alınması
                                                                                      diğerininse satılması suretiyle yatay yayılma stratejisi oluşturulabilir.
Yatırım (Investment)
Bir varlığın gelecekteki değerinin var olan beklenti doğrultusunda bugünden satın
alınmasıdır.
Yayılma (Spread)
İki farklı sözleşmeden oluşan ve her bir sözleşmenin fiyatlarının zıt yönde hareket
etmesinden kar sağladığı pozisyondur. Yayılma pozisyonunda iki farklı sözleşme
(ayak) olur ve fiyatların belirli bir yönde hareket etmesi durumunda pozisyonun
ayağının biri zarar ederken diğeri kar eder (veya tersi). Bu şekilde bir pozisyon,
risklerin sınırlanması ve her iki ayak arasındaki fiyat ilişkisindeki değişiklikten kar
elde edilmesi umuduyla alınır. Yayılma işlemleri opsiyonlarda vade bazlı ve
kullanım fiyatı bazlı olabileceği gibi aynı anda hem kullanım fiyatı hem de vade
bazlı olabilirler. Vadeli işlemlerde bir sözleşmenin bir vade ayının alınırken
diğerinin satılması veya tersi hareket edilmesi şeklinde olur. Bunun yanında aynı
vade ayında bir sözleşmeyi alırken farklı bir sözleşmeyi satma şeklinde de
yapılabilir.

Yönetici Üye Temsilcisi (Member Representative - Firm Manager)
Üyeye ait tüm hesaplar için sisteme emir girme, işlem yapma ve bu hesapların
pozisyon ve teminatlarını takip etme yetkisine sahiptir. Bunlara ek olarak, bağlı
olduğu üyenin diğer temsilcileri tarafından girilen emirleri onaylama, izleme, iptal
etme ve düzeltme yetkilerine de sahiptir. Üye nezdindeki hesapların normal
temsilcilere tahsisi, yönetici temsilci tarafından yapılır. Yönetici temsilciler özel emir
girişi yapma yetkisine de sahiptir.

                                            Z

Zaman Önceliği Kuralı (Time Priority Rule)
Fiyat eşitliği halinde sisteme zaman açısından daha önce kaydedilen emirlerin
öncelikli olarak karşılanmasını ifade eder.
Zarar Durdurma Emri
Fiyatın belirli bir seviyeye gelmesiyle piyasa emrine dönüşen ve genelde önceden
alınan bir pozisyonu kapatmak için kullanılan bir emir türüdür. Zarar durdurma
emirleri, alım gerçekleştirmek için veriliyorsa, verilen emrin durdurma fiyatı piyasa
fiyatının üstünde olmalıdır; satış gerçekleştirmek için veriliyorsa, verilen emrin
durdurma fiyatı, piyasa fiyatının altında olmalıdır.
Zımni Dalgalanma Oranı (Implied Volatility)
Opsiyon piyasalarında tarihsel dalgalanma yerine yatırımcıların gelecekteki
dalgalanmaların fiyatlara yansımış hali olan zımni dalgalanma oranları
kullanılmaktadır. Bir başka deyişle, tarihsel dalgalanma bize opsiyon priminin
bugün 10 KR olması gerektiğini belirtirken eğer gelecekte dalgalanmanın daha da
artacağı beklentisi piyasada hakimse, bu beklenti opsiyon fiyatlarına yansır.

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:1
posted:3/22/2012
language:
pages:14