- Quang Dòng §Ò mét: B×nh gi¶ng ®o¹n th¬ sau trong bµi th¬ T©y TiÕn cña Quang Dòng: S«ng M· xa råi T©y TiÕn ¬i Nhí vÒ rõng nói nhí ch¬i v¬i Sµi Khao s-¬ng lÊp ®oµn qu©n mái M-êng L¸t hoa vÒ trong ®ªm h¬i Dèc lªn khóc khuûu dèc th¨m th¼m Heo hót cån m©y sóng ngöi trêi Ngµn th-íc lªn cao, ngµn th-íc xuèng Nhµ ai Pha Lu«ng m-a xa kh¬i Anh b¹n d·i ®Çu kh«ng b-íc n÷a Gôc lªn sóng mò bá quªn ®êi ! ChiÒu chiÒu oai linh th¸c gÇm thÐt §ªm ®ªm M-êng HÞch cäp trªu ng-êi Nhí «i T©y TiÕn c¬m lªn khãi Mai Ch©u mïa em th¬m nÕp x«i A, Ph©n tÝch ®Ò - Néi dung : Sù thÓ hiÖn tinh tÕ h×nh ¶nh T©y B¾c hïng vÜ d÷ déi H×nh ¶nh ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn kiªn c-êng v-ît lªn mäi khã kh¨n thö th¸ch - ThÓ lo¹i : B×nh gi¶ng - Ph¹m vi : §o¹n th¬ B, Dµn ý I. Më bµi : t¸c gi¶ t¸c phÈm ®o¹n trÝch luËn ®Ò Quang Dòng lµ mét chiÕn sÜ nhiÒu tµi n¨ng: lµm th¬ vÏ tranh viÕt v¨n nh-ng ®ãng gãp chñ yÕu cña Quang Dòng vÉn lµ th¬. Th¬ Quang Dòng cã mét vÎ ®Ñp riªng cña c¸i t«i nghÖ sÜ hµo hoa cña kh¶ n¨ng c¶m nhËn vµ thÓ hiÖn vÎ ®Ñp cña thiªn nhiªn vµ lßng ng-êi. RÊt tiªu biÓu cho phong c¸ch nghÖ thuËt Êy lµ bµi th¬ T©y TiÕn. Song cã thÓ nãi toµn bé nh÷ng s¸ng t¹o nghÖ 1
thuËt ®éc ®¸o ®Æc s¾c ®· ®-îc thÓ hiÖn trong ®o¹n trÝch : S«ng M· xa råi T©y TiÕn ¬i Nhí vÒ rõng nói nhí ch¬i v¬i Sµi Khao s-¬ng lÊp ®oµn qu©n mái M-êng L¸t hoa vÒ trong ®ªm h¬i Dèc lªn khóc khuûu dèc th¨m th¼m Heo hót cån m©y sÝng ngöi trêi Ngµn th-íc lªn cao,ngµn th-íc xuèng Nhµ ai Pha Lu«ng m-a xa kh¬i Anh b¹n d·i ®Çu kh«ng b-íc n÷a Gôc lªn sóng mò bá quªn ®êi ! ChiÒu chiÒu oai linh th¸c gÇm thÐt §ªm ®ªm M-êng HÞch cäp trªu ng-êi Nhí «i T©y TiÕn c¬m lªn khãi Mai Ch©u mïa em th¬m nÕp x«i §o¹n th¬ lµ sù miªu t¶ hÕt søc tinh tÕ tµi hoa vÎ ®Ñp d÷ déi cña thiªn nhiªn T©y B¾c ®Ó råi trªn nÒn thiªn nhiªn Êy ta thÊy h×nh ¶nh chiÕn sÜ T©y TiÕn ®ang dòng c¶m v-ît lªn mu«n ngµn khã kh¨n mµ vÉn l¹c quan yªu ®êi. II, Th©n bµi 1, Giíi thiÖu chung Bµi th¬ ®-îc s¸ng t¸c n¨m 1948 t¹i lµng Phï L-u Chanh sau khi Quang Dòng rêi xa T©y TiÕn mét thêi gian. T©y TiÕn lµ mét ®¬n vÞ qu©n ®éi qua phÝa T©y Thanh Ho¸. Trong ®ã toµn lµ nh÷ng thanh niªn Hµ Néi song hä chiÕn ®Êu rÊt dòng c¶m trµn ®Çy søc sèng. Nh÷ng n¨m th¸ng g¾n bã nh÷ng ®ång ®éi trªn T©y B¾c ®· ®Ó th-¬ng ®Ó nhí trong lßng nhµ th¬ vµ T©y TiÕn lµ mãn nî ©n t×nh mµ Quang Dòng ph¶i tr¶. Bµi th¬ lóc ®Çu cã tªn lµ Nhí T©y TiÕn sau ®ã «ng ®· bá tõ Nhí cßn l¹i tõ T©y TiÕn vµ ®-a vµo tËp M©y ®Çu « . B»ng mét vèn ng«n ng÷ giµu cã bót ph¸p miªu t¶ tinh tÕ tµi hoa ®Ëm chÊt l·ng m¹n vµ tinh thÇn bi tr¸ng Quang Dòng ®· t¸i hiÖn hÕt søc sinh ®éng bøc tranh thiªn nhiªn T©y B¾c hïng vÜ d÷ déi mµ kh«ng kÐm phÇn th¬ méng mÜ lÖ ®ång thêi g¾n bã víi thiªn nhiªn Êy lµ h×nh ¶nh ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn – nh÷ng ng-êi ®ång 2
®éi th©n yªu cña Quang Dòng. Bµi th¬ cã mét ©m h-ëng bi hïng nh-ng rÊt ®Ëm yÕu tè tr÷ t×nh cã søc ¸m ¶nh ®Æc biÖt ®èi víi ng-êi ®äc. 2, B×nh gi¶ng Bµi th¬ T©y TiÕn viÕt trªn nÒn nçi nhí trªn nÒn cña mét c¶m høng l·ng m¹n bay bçng S«ng M· xa råi T©y TiÕn ¬i Nhí vÒ rõng nói nhí ch¬i v¬i Bµi th¬ cÊt lªn b»ng mét tiÕng gäi tha thiÕt vµ tiÕng gäi Êy h-íng vÒ s«ng M· vµ T©y TiÕn. S«ng M· lµ mét dßng s«ng ch¶y qua phÝa T©y cña Tæ quèc vµ ®æ ra biÓn §«ng qua tØnh Thanh Ho¸. §©y lµ dßng s«ng cô thÓ nh-ng nã chÝnh lµ biÓu t-îng cho thiªn nhiªn T©y B¾c hïng vÜ d÷ déi. Song ®èi víi dßng s«ng M· lµ T©y TiÕn – lµ ®oµn qu©n T©y TiÕn nh÷ng ®ång ®éi cña Quang Dòng ®· hi sinh tuæi thanh xu©n ®Ó tiÕn vÒ phÝa T©y b¶o vÖ vïng biªn c-¬ng cña Tæ Quèc. Vµ nh- vËy thiªn nhiªn T©y B¾c víi nh÷ng ng-êi chiÕn sÜ chÝnh lµ ®èi t-îng thÈm mÜ ®· kh¬i nguån c¶m høng s¸ng t¹o cña nhµ th¬. Tõ Phï L-u Chanh Quang Dòng ®· h-íng vÒ T©y B¾c vµ ®oµn qu©n T©y TiÕn víi mét nçi nhí nhung da diÕt ch¸y báng. §iÖp tõ “nhí” nh¾c l¹i 2 lÇn trong c©u th¬ ng¾t nhÞp 4/3 vµ tõ l¸y “ch¬i v¬i” diÔn t¶ tinh tÕ nçi nhí kh¾c kho¶i ®ang trµo d©ng cho¸ng ngîp trong tim nhµ th¬ Quang Dòng khiÕn ta cã c¶m gi¸c ch¬i v¬i hôt hÉng t-ëng chõng kh«ng thÓ «m trän nçi nhí cña m×nh. MÆt kh¸c c¸i ch¬i v¬i Êy lµ s¾c ®iÖu riªng cña rõng nói trËp trïng. Nh- vËy b»ng 2 c©u th¬ ng¾n gän nh-ng cÊt lªn tõ ®¸y lßng Quang Dòng ®· giíi thiÖu mét c¸ch hÕt søc tµi hoa bao trïm vµ ®èi t-îng thÈm mÜ cña bµi th¬ T©y TiÕn ®Ó råi tõ tÇm nh×n bao la kh¸i qu¸t Êy h×nh ¶nh vµ c¶m xóc th¬ ®-îc hiÖn lªn mçi kóc mét cô thÓ. Sµi Khao s-¬ng lÊp ®oµn qu©n mái M-êng L¸t hoa vÒ trong ®ªm h¬i Dèc lªn khóc khuûu dèc th¨m th¼m Heo hót cån m©y sÝng ngöi trêi Ngµn th-íc lªn cao, ngµn th-íc xuèng 3
Mét lo¹t tªn nh÷ng ®Þa danh Sµi Khao, M-êng L¸t, Pha Lu«ng, M-êng HÞch ®· gîi lªn trong t©m trÝ ng-êi ®äc khung c¶nh thiªn nhiªn hïng vÜ cña nói rõng T©y B¾c h¬n n÷a nh÷ng ®Þa danh Êy cßn gieo vµo t©m hån ta nh÷ng c¶m xóc vÒ miÒn quª xa x«i hÎo l¸nh. §iÖp tõ “dèc” cïng mét lo¹t nh÷ng tõ l¸y rÊt giµu gi¸ trÞ gîi t¶: khóc khuûu, th¨m th¼m, heo hót, vµ nghÖ thuËt t-¬ng ph¶n ®èi lËp gi÷a 2 chiÒu lªn xuèng trong hai c©u th¬ 7 tiÕng c¾t nhÞp 4/3 ®· t¸i hiÖn hÕt søc sinh ®éng khung c¶nh thiªn nhiªn hïng vÜ. Víi vùc s©u, ®Ìo cao, dèc ®øng, rõng nói trËp trïng quanh n¨m m©y phñ m«t thiªn nhiªn hoang d· vµ ®Çy bÝ Èn. Song cã lÏ bót ph¸p tµi hoa cña Quang Dòng ®· l¾ng kÕt trong h×nh ¶nh nh©n ho¸ sóng ngöi trêi. ChØ cã nh÷ng t©m hån trong s¸ng hån nhiªn tinh nghÞch ®Çy chÊt lÝnh míi nhËn ra ®-îc vÎ ®Ñp l·ng m¹n bay bæng trong hoµn c¶nh ®Çy gian tru©n thö th¸ch. Ng-êi lÝnh ®ang hµnh qu©n v-ît lªn nh÷ng ®Ønh nói cao nh- ch¹m m©y trªn nh÷ng s-ên dèc ®øng, sóng kho¸c sau l-ng, rÊt vÊt v¶ gian khæ nh-ng còng chÝnh trong kho¶nh kh¾c Êy hä thÊy lßng sóng nh- ngöi trêi. Mét chi tiÕt nghÖ thuËt mµ hµm chøa trong nã c¶ c¸i ®iÖp trïng hïng vÜ cña thiªn nhiªn, c¶ c¸i gian tru©n khã nhäc vµ c¶ t©m hån phong phó bay bæng mµ hån nhiªn ngang tµn cña ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn. Tuy nhiªn vÎ ®Ñp cña lêi th¬, søc gîi kh«ng cïng cña lêi th¬ kh«ng chØ dõng l¹i ë ®ã kh«ng chØ gióp ta h×nh dung c¸i hïng vÜ d÷ déi cña thiªn nhiªn T©y B¾c mµ sù gËp ghÒnh heo hót hoang vu hiÓm trë… cña thiªn nhiªn chØ lµ bøc tranh nÒn ®Ó trªn ®ã kh¾c ho¹ næi bËt h×nh ¶nh ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn. Hä ®ang kiªn c-êng v-ît lªn mäi khã kh¨n thö th¸ch trong t- thÕ lµm chñ thiªn nhiªn lµm chñ chiÕn tr-êng. ¢m h-ëng th¬ trÇm m¹nh g©n guèc r¾n rái gióp ta c¶m nhËn b-íc ch©n g©n guèc vµ c¶ h¬i thë dèc cña ng-êi chiÕn sÜ ®ang trÌo ®Ìo léi suèi. Nh-ng cµng trong khã kh¨n gian khæ t©m hån hä cµng trë nªn trong s¸ng vµ ý chÝ chiÕn ®Êu v× quª h-¬ng Tæ Quèc cµng quyÕt liÖt h¬n bao giê hÕt ®Ó råi sau mét 4
chÆng ®-êng hµnh qu©n vÊt v¶ hä më ra trong tÇm m¾t mét khung c¶nh tuyÖt vêi : Nhµ ai Pha Lu«ng m-a xa kh¬i C©u th¬ 7 tiÕng víi 7 thanh b»ng nghe thËt ªm thËt nhÑ nh- mét h¬i thë. H×nh ¶nh Èn dô rÊt giµu søc gîi ®· lµm hiÖn lªn trong t©m trÝ ng-êi ®äc nh÷ng b¶n lµng hiÖn lªn trong s-¬ng khãi mªnh mang huyÒn ¶o. C¸i vÎ ®Ñp thi vÞ l·ng m¹n cña lêi th¬ ®· t¹o nªn sù t-¬ng ph¶n ®èi lËp víi sù hïng vÜ cña nh÷ng c©u th¬ trªn lµm cho thiªn nhiªn T©y B¾c hiÖn lªn phong phó ®a d¹ng, c¶m nhËn trong lêi th¬ ¸nh nh×n say s-a ®¾m ®uèi cña nhµ th¬ tr-íc vÎ ®Ñp thiªn nhiªn T©y B¾c. Nh¹c ®iÖu cña c©u th¬ ®· lµm c©n ®èi l¹i ©m h-ëng tr¾c khoÎ cña nh÷ng c©u th¬. Trong kho¶nh kh¾c tuyÖt vêi Êy ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn ®· ®Ó cho t©m hån m×nh chan hoµ víi thiªn nhiªn: Anh b¹n d·i ®Çu kh«ng b-íc n÷a Gôc lªn sóng mò bá quªn ®êi ! Cã ý kiÕn cho r»ng ®©y lµ c¸ch nãi uyÓn ng÷ ®Ó gi¸n tiÕp nãi tíi sù hi sinh cña ng-êi chiÕn sÜ nh-ng theo t«i th× kh«ng ph¶i nh- vËy. Ng-êi chiÕn sÜ kh«ng thÓ hi sinh khi ngay tr-íc ®ã hä thÊy thiªn nhiªn T©y B¾c hiÖn lªn th¬ méng mÜ lÖ ®Õn thÕ. §©y chØ lµ phót gi©y nghØ ng¬i sau mét chÆng ®-êng hµnh qu©n vÊt v¶. H·y x¶ l¸ng ®i ®Ó lÊy l¹i søc lùc ®Ó tiÕp tôc ®èi mÆt víi: ChiÒu chiÒu oai linh th¸c gÇm thÐt §ªm ®ªm M-êng HÞch cäp trªu ng-êi §ã míi lµ c¸i v« t- hån nhiªn ®Çy chÊt lÝnh mäi gian khæ khã kh¨n ch¼ng lµm hä ph¶i bËn lßng. Nh÷ng tõ l¸y toµn phÇn “chiÒu chiÒu, ®ªm ®ªm” cïng nh÷ng h×nh ¶nh chän läc ®-îc nh©n ho¸ ®· gióp ng-êi ®äc c¶m nhËn ®-îc cuéc sèng chiÕn ®Êu cña nh÷ng ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn nh÷ng th¸ng n¨m Êy. Trong suèt thêi gian triÒn miªn hä ph¶i ®èi mÆt víi nh÷ng d÷ déi cña th¸c ghÒnh cña rõng thiªng n-íc ®éc cña thiªn nhiªn hoang vu. Thiªn nhiªn T©y B¾c tùa nh- kÎ thï sè mét lu«n r×nh rËp c-íp ®i m¹ng sèng cña ng-êi chiÕn sÜ. Thùc tÕ chiÕn tr-êng ®· gióp cho Quang Dòng kh«ng chØ t¸i 5
hiÖn hiÖn thùc mµ cßn truyÒn ®Õn b¹n ®äc c¸i c¶m gi¸c rïng rîn ghª sî khi hä ®èi mÆt víi c¸i chÕt. Cã thÓ nãi c¸i t«i cña mét nghÖ sÜ ®a tµi… mét nghÖ sÜ mét ho¹ sÜ mét nhµ th¬ cña Quang Dòng ®· in ®Ëm dÊu Ên trong tõng h×nh ¶nh c©u ch÷ vµ nhÞp ®iÖu. ChÝnh v× vËy mµ mét thêi gian khæ hµo hïng Êy ®· ®Ó th-¬ng ®Ó nhí trong «ng, kh«ng thÓ nÐn næi lßng m×nh nhµ th¬ ®· lªn tiÕng : Nhí «i T©y TiÕn c¬m lªn khãi Mai Ch©u mïa em th¬m nÕp x«i “Nhí «i” nhí da diÕt ch¸y báng víi ®é lïi thêi gian vµ kh«ng gian d-êng nh- mäi khã kh¨n gian khæ ®Òu bá l¹i phÝa sau. Trong tr¸i tim nhµ th¬ lóc nµy chØ cßn l¹i t×nh qu©n d©n th¾m thiÕt, h-¬ng nÕp ®Çu mïa trong b¸t c¬m th¬m quyÖn hay t×nh em g¸i T©y B¾c ®· khiÕn cho tr¸i tim nhµ th¬ kh¾c kho¶i kh«n ngu«i. Cã tíi 6 thanh b»ng trong c©u th¬ 7 tiÕng ®· t¹o nªn ®iÓm nhÊn vÒ nghÜa t×nh qu©n d©n ®©y chÝnh lµ søc m¹nh ®Ó ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn v-ît lªn mu«n vµn khã kh¨n. 3, Tãm t¾t ®¸nh gi¸. §Ò 2 : B×nh gi¶ng khæ th¬ thø 2 trong bµi th¬ T©y TiÕn : Doanh tr¹i bõng lªn héi ®uèc hoa K×a em xiªm ¸o tù bao giê KhÌn lªn man ®iÖu nµng e Êp Nh¹c vÒ Viªn Ch¨n x©y hån th¬ Ng-êi ®i Ch©u Méc chiÒu s-¬ng Êy Cã thÊy hån lau nÎo bÕn bê Cã nhí d¸ng ng-êi trªn ®éc méc Tr«i dßng n-íc lò hoa ®ong ®-a. I, Më bµi II, Th©n bµi Theo dßng nçi nhí T©y B¾c hiÖn lªn ë mét ph-¬ng diÖn kh¸c víi nh÷ng kØ niÖm kh«ng thÓ nµo quªn: Doanh tr¹i bõng lªn héi ®uèc hoa K×a em xiªm ¸o tù bao giê KhÌn lªn man ®iÖu nµng e Êp 6
Nh¹c vÒ Viªn Ch¨n x©y hån th¬ Bèn c©u th¬ ®· kh¾c ho¹ sinh ®éng khung c¶nh ®ªm löa tr¹i Êm ¸p t×nh qu©n d©n cô thÓ “bõng” lµ mét ®éng tõ miªu t¶ sù xuÊt hiÖn ®ét ngét bÊt ngê cña ¸nh s¸ng vµ khi ®uèc löa bõng lªn còng lµ lóc nh÷ng anh lÝnh T©y TiÕn ngì ngµng cho¸ng ngîp tr-íc h×nh ¶nh cña nh÷ng c« g¸i Th¸i, c« g¸i M-êng trong xiªm y rùc rì ®ang quÊn m×nh trªn vò ®iÖu mÒm m¹i tr÷ t×nh e Êp trong tiÕng nh¹c bay bæng gi÷a nói rõng. Nh- ta ®· biÕt lÝnh T©y TiÕn phÇn ®«ng lµ thanh niªn Hµ Néi trong suy nghÜ cña hä T©y B¾c lµ mét vïng nói rõng xa x«i hÎo l¸nh, ®ång bµo c¸c d©n téc thiÓu sè sèng ©m thÇm trong cuéc sèng l¹c hËu. Bëi vËy hä còng thËt sù bÊt ngê tr-íc mét nÒn v¨n ho¸ phong phó vµ vÎ ®Ñp cña nh÷ng con ng-êi n¬i ®©y. Tõ chØ h-íng “k×a” ®· diÔn t¶ t©m tr¹ng vµ nh÷ng c¶m xóc Êy råi tõ ngì ngµng cho¸ng ngîp hä ®· ®Ó cho t©m hån m×nh chan hoµ bay bæng cïng c¶nh vËt. LÝnh T©y TiÕn vèn cã mét t©m hån l·ng m¹n ®a c¶m bëi vËy hä ®ñ søc xóc ®éng tr-íc vÎ ®Ñp cña mét nÒn v¨n hãa cã søc hÊp dÉn. Nh¹c vÒ Viªn Ch¨n chØ lµ c¸ch nãi c-êng ®iÖu nh»m diÔn t¶ c¶m xóc bay bæng phÊn chÊn h¸o høc cña ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn. Trong thêi kh¾c Êy hä c¶m thÊy t©m hån m×nh còng ®ang chan hoµ trong kh«ng khÝ lÔ héi vµ mét c¶m høng l·ng m¹n bay bæng d¹t dµo c¶m xóc còng ®ang cho¸ng ngîp trong t©m hån hä. T©m hån l·ng m¹n cña ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn cµng bÞ hÊp dÉn l«i cuèn tr-íc vÎ ®Ñp th¬ méng mÜ lÖ cña thiªn nhiªn T©y B¾c : Ng-êi ®i Ch©u Méc chiÒu s-¬ng Êy Cã thÊy hån lau nÎo bÕn bê Cã nhí d¸ng ng-êi trªn ®éc méc Tr«i dßng n-íc lò hoa ®ong ®-a. Nh÷ng h×nh ¶nh gîi t¶ ®· lµm hiÖn lªn trong t©m trÝ ng-êi ®äc mét thiªn nhiªn T©y B¾c tuyÖt vêi th¬ méng vµ diÔm lÖ. Cao nguyªn Méc Ch©u chiÒu s-¬ng mªnh m«ng huyÒn ¶o, nh÷ng con thuyÒn ®éc méc tr«i xu«i theo dßng n-íc lò gi÷a ®«i bê lau l¸ch l¹i gieo vµo lßng ta c¶m gi¸c vÒ mét khung c¶nh hoang d¹i mµ cæ 7
kÝnh xa x¨m… Quang Dòng hái ng-êi ®i Méc Ch©u – nh÷ng ng-êi lÝnh T©y TiÕn cã thÊy cã nhí… Nh-ng thùc chÊt «ng ®ang khÐo lÐo c¸ch thÓ ho¸ c¶m xóc cña m×nh, tõ Phï L-u Chanh h-íng vÒ T©y B¾c nhµ th¬ vÉn thÊy hiÓn hiÖn trong t©m trÝ mét khung c¶nh thiªn nhiªn th¬ méng thi vÞ. Song ®iÒu quan träng lµ nhµ th¬ kh«ng chØ thÊy c¶nh mµ thÊy ®-îc c¸i hån T©y B¾c – hån thiªng s«ng nói cña vïng ®Êt hoang d¹i ®· ®Ó l¹i nçi nhí trong «ng. Ph¶i cã t©m hån l·ng m¹n ®a c¶m nhµ th¬ míi thÊy hÕt ®-îc c¸i hån s©u th¼m cña nói rõng vµ giê ®©y «ng thÊy tr¸i tim m×nh ®ang b©ng khu©ng nhí, nhí mét d¸ng h×nh cña con ng-êi T©y B¾c. C©u th¬ ®Ñp nh- mét bøc tranh thuû mÆc nã kh¬i gîi trong t©m trÝ ng-êi ®äc nh÷ng c¶m xóc ®¾m ®uèi say mª. Qu¶ thËt thiªn nhiªn vµ con ng-êi T©y B¾c ®· kh¶m kh¾c ®Ëm nÐt trong kÝ øc trong nçi nhí nhµ th¬ ®Ó råi cµng chiªm ng-ìng vÎ ®Ñp th¬ méng diÔm lÖ cña T©y B¾c ta cµng thªm tr©n träng t©m hån l·ng m¹n ®a c¶m mµ thuû chung nghÜa t×nh cña Quang Dòng nãi chung vµ ng-êi lÝnh T©y TiÕn nãi riªng.
§Ò 3 : H×nh ¶nh ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn. - Dòng c¶m v-ît lªn nh÷ng khã kh¨n thö th¸ch - Tinh thÇn quyÕt tö cho Tæ Quèc quyÕt sinh - T©m hån l·ng m¹n Bµi lµm Thiªn nhiªn T©y B¾c hïng vÜ d÷ déi bao nhiªu th× khã kh¨n thö th¸ch cµng chång chÊt bÊy nhiªu. Quang Dòng qu¶ thùc ®· cã ®-îc nÐt vÏ thËt ®éc ®¸o vÒ ch©n dung ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn : T©y TiÕn ®oµn binh kh«ng mäc tãc Qu©n xanh mµu l¸ d÷ oai hïm ë ®©y hiÖn lªn nhiÒu c¸ch hiÓu kh¸c nhau nh-ng hÇu hÕt b¹n ®äc ®Òu cho r»ng Quang Dòng ®· b»ng c¸ch nãi gi¶m rÊt tµi hoa ®iªu luyÖn ®Ó ph¶n ¸nh mét thùc tÕ kh¾c nghiÖt mµ ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn ph¶i tr¶i qua ®ã chÝnh lµ c¨n bÖnh sèt rÐt. T©y B¾c lµ n¬i rõng 8
thiªng n-íc ®éc tr-íc ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn th× hÇu nh- n¬i ®©y kh«ng cã dÊu ch©n ng-êi khiÕn cho lÝnh T©y TiÕn bÞ c¨n bÖnh sèt rÐt hoµnh hµnh: §¸nh trËn tö vong Ýt Sèt rÐt tö vong nhiÒu ChÝnh sèt rÐt khiÕn cho bao m¸i ®Çu xanh rông hÕt tãc thµnh “kh«ng mäc tãc”. Sèt rÐt triÒn miªn ®· khiÕn cho lµn da cña hä trë thµnh mµu xanh t¸i “xanh mµu l¸” nh÷ng g-¬ng mÆt hèc h¸c tr«ng “d÷ oai hïm”. Tr-íc hÕt hai c©u th¬ ®· gióp ng-êi ®äc c¶m nhËn s©u s¾c tr-íc nh÷ng d÷ déi, nh-ng sù tµi hoa cña Quang Dòng lµ nãi bi mµ kh«ng luþ nãi gian khæ thö th¸ch mµ kh«ng khiÕn ng-êi ta ph¶i chïn lßng ®ã chÝnh lµ nh÷ng c¸ch nãi gi¶m cña t¸c gi¶. Tãm l¹i trong tét cïng gian khæ ng-êi chiÕn sÜ vÉn oai phong lÉm liÖt vÉn khiÕn cho kÎ thï ph¶i run sî. Nh÷ng th¸ng ngµy ®ãi ¨n triÒn miªn bÖnh tËt hoµnh hµnh ®· khiÕn cho bao tÊm th©n trai tr¸ng ®Êt kinh thµnh trë thµnh nh÷ng nÊm må n»m r¶i r¸c n¬i biªn c-¬ng. §au ®ín h¬n khi c¸c anh ng· xuèng kh«ng cã c¶ manh chiÕu ®Ó niÖm x¸c mµ chØ cã ¸o bµo – nh÷ng bé quÇn ¸o t¶ t¬i theo c¸c anh vÒ víi ®Êt. Nh÷ng c¸i chÕt xa nhµ kh«ng ng-êi th©n thÝch vèn ®· lµ tét cïng cña bi th-¬ng mµ l¹i ph¶i t¸ng trÇn cho nªn ®iÒu kiÖn v« cïng thiÕu thèn ®· khiÕn b¹n ®äc chØ h×nh dung th«i ®· thÊm thÝa biÕt bao nh÷ng thiÕu thèn gian khæ, mÊt m¸t hi sinh mµ ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn ph¶i tr¶i qua. Nh-ng còng nh- nh÷ng c©u th¬ trªn Quang Dòng cã mét c¸ch diÔn ®¹t hÕt søc ®éc ®¸o gióp ng-êi ®äc võa c¶m nhËn ®-îc thùc tÕ kh¾c nghiÖt mµ kh«ng c¶m thÊy bi luþ. Mét lo¹t nh÷ng tõ H¸n ViÖt “biªn c-¬ng, viÔn xø, ¸o bµo” ®· gîi lªn mét kh«ng khÝ trang träng. Thiªn nhiªn gióp cho sù hi sinh cña ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn ®-îm mét mµu s¾c bi hïng, hä hi sinh trong mét t- thÕ lÉm liÖt oai phong cña tr¸ng sÜ coi c¸i chÕt nhÑ tùa l«ng hång. §Æc biÖt ©m thanh hïng tr¸ng cña dßng s«ng M· hay lßng ®Êt mÑ ®ang gÇm lªn nçi ®au ca bµi ca tiÔn biÖt ®ãn c¸c anh vÒ víi ®Êt. Ên t-îng nhÊt vµ còng lµ yÕu tè lµm nªn søc ®Æc biÖt cña bµi 9
th¬ chÝnh lµ nghÖ thuËt miªu t¶ hÕt søc tµi hoa tinh tÕ võa giµu søc gîi t¶ võa giµu nh¹c ®iÖu cña Quang Dòng nhê vËy mµ th¬ võa kh¾c ho¹ h×nh ¶nh ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn ®ang dòng c¶m vù¬t lªn mäi khã kh¨n thiÕu thèn mÊt m¸t hi sinh võa diÔn t¶ mét c¶m høng ca ngîi kh©m phôc cña nhµ th¬ nãi riªng nh©n d©n ®Êt n-íc nãi chung cña ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn . §iÒu ®¸ng tr©n träng n÷a lµ ng-êi chiÕn sÜ Êy, hä hiÓu râ môc ®Ých cña sù hi sinh lµ v× b×nh yªn cña Tæ Quèc ChiÕn tr-êng ®i ch¼ng tiÕc ®êi xanh. §êi xanh lµ cuéc ®êi trai trÎ trµn ®Çy søc lùc kh¸t väng -íc m¬ cã thÓ nãi ®©y lµ nh÷ng n¨m th¸ng ®Ñp nhÊt cña mét ®êi ng-êi. Trong khi ®ã chiÕn tr-êng mµ hä h-íng tíi lµ T©y B¾c mét chiÕn tr-êng gian khæ ¸c liÖt nhÊt nh-ng v× sù b×nh yªn cña biªn c-¬ng v× ®éc lËp tù do cña Tæ Quèc mµ hä ®· s½n sµng tù nguyÖn ra ®i, ®ã chÝnh lµ tinh thÇn quyÕt tö cho Tæ Quèc quyÕt sinh, ®ã lµ mét lÏ sèng cao ®Ñp mét sù d©ng hiÕn trän vÑn cho giang s¬n. Mét c©u th¬ thËt gi¶n dÞ mµ hµm chøa biÕt bao ®iÒu muèn nãi, ë bÊt cø thêi ®¹i nµo, d©n téc nµo, ®Êt n-íc nµo, th× lÏ sèng cao ®Ñp nh- vËy còng ph¶i ®-îc tr©n träng, cã ®iÒu víi ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn th× ®ã lµ mét sù hi sinh b×nh dÞ b×nh dÞ nh- chÝnh lêi th¬. Dòng c¶m v-ît lªn mäi khã kh¨n phÊn ®Êu hi sinh v× mét lÏ sèng cao ®Ñp cña ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn chÝnh lµ phÈm chÊt truyÒn thèng cña qu©n ®éi c¸ch m¹ng cña anh bé ®éi cô Hå. Ta thÊy ng-êi chiÕn sÜ trong T©y TiÕn còng gièng víi ng-êi lÝnh trong “§ång chÝ” cña ChÝnh H÷u hay “C¸ n-íc” cña Tè H÷u… tøc lµ bµi th¬ T©y TiÕn cña Quang Dòng ®· gãp phÇn x©y dùng lªn bøc t-îng ®µi bÊt tö vÒ ng-êi chiÕn sÜ nh÷ng n¨m ®Çu cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p. Nh-ng bªn c¹nh nh÷ng phÈm chÊt chung Êy ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn cßn mang trong m×nh nh÷ng vÎ ®Ñp riªng vÎ ®Ñp cña nh÷ng t©m hån l·ng m¹n ®a c¶m cña trÝ thøc xuÊt th©n tõ ®Êt Th¨ng Long ngµn n¨m v¨n hiÕn vÎ ®Ñp Êy ®-îc nhµ th¬ t¸i hiÖn sinh ®éng trong h×nh ¶nh: 10
M¾t trõng göi méng qua biªn giíi §ªm m¬ Hµ Néi d¸ng KiÒu th¬m Quang Dòng ®· rÊt khÐo lÐo khi t¸ch méng ra khái m¬ ®Ó h-íng vÒ 2 hån c¶m xóc: méng qua biªn giíi lµ méng chiÕn tr-êng méng b¶o vÖ sù b×nh yªn cña Tæ Quèc cßn m¬ Hµ Néi d¸ng KiÒu th¬m lµ m¬ vÒ d¸ng h×nh thiÕu n÷ duyªn d¸ng yªu kiÒu mµ hä ®· yªu víi mét t×nh yªu say ®¾m. Nh×n mét c¸ch bao qu¸t th× chiÕn sÜ T©y TiÕn lµ mét con ng-êi l¾m méng nhiÒu m¬ nh÷ng t©m hån l·ng m¹n ®a c¶m cã ®iÒu tÊt c¶ nh÷ng m¬ méng cña hä lu«n cã sù hµi hoµ g¾n kÕt gi÷a chung vµ riªng, gi÷a ®Êt n-íc vµ c¸ nh©n, vµ v× quyÒn lîi cña Tæ Quèc hä ®· hi sinh h¹nh phóc riªng t- bëi vËy c¸i chÊt l·ng m¹n Êy thËt trong s¸ng cao ®Ñp vµ ®¸ng tr©n träng. TiÕc r»ng tr-íc ®©y do nh÷ng Êu trÜ gi¶n ®¬n cña lÝ luËn ng-êi ta buéc cho nh÷ng c©u th¬ tuyÖt vêi nµy cña Quang Dòng c¸i téi buån rít méng rít cña mét t©m hån tiÓu t- s¶n. H«m nay nh×n nhËn bµi th¬ mét c¸ch kh¸ch quan ta thÊy yªu mÕn tr©n träng ng-êi chiÕn sÜ T©y TiÕn vµ cµng thªm t©m ®¾c víi tÊm lßng vµ tµi n¨ng cña Quang Dòng. ChÝnh v× vËy nh÷ng ai ®· mét lÇn sèng víi T©y TiÕn th× t©m hån hä sÏ m·i thuéc vÒ n¬i Êy.
11