Doi_Mat

- Nam Cao §Ò 1 : Ph©n tÝch nh©n vËt Hoµng trong truyÖn ng¾n §«i m¾t cña Nam Cao ®Ó tõ ®ã nªu bËt t- t-ëng chñ ®Ò cña t¸c phÈm. A, Ph©n tÝch ®Ò B, Dµn ý I, Më bµi : t¸c gi¶  t¸c phÈm  luËn ®Ò Nam Cao lµ nhµ v¨n xuÊt s¾c nhÊt cña nÒn v¨n häc ViÖt Nam hiÖn ®¹i. RÊt tiªu biÓu cho nh÷ng s¸ng t¸c cña «ng sau c¸ch m¹ng th¸ng 8 lµ truyÖn ng¾n §«i m¾t vµ cã thÓ nãi toµn bé t- t-ëng t×nh c¶m thÈm mÜ vµ s¸ng t¹o nghÖ thuËt ®éc ®¸o cña thiªn truyÖn ®· ®-îc tËp trung thÓ hiÖn ë nh©n vËt Hoµng, dâi theo ®iÓn h×nh nghÖ thuËt sinh ®éng nµy ng-êi ®äc sÏ hiÓu ®-îc toµn bé t- t-ëng chñ ®Ò mµ nhµ v¨n muèn göi g¾m trong t¸c phÈm. II, Th©n bµi TruyÖn ng¾n §«i m¾t ®-îc Nam Cao s¸ng t¸c n¨m 1948, ®©y lµ nh÷ng n¨m ®Çu cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p. Tuy ta ph¶i tr¶i qua nhiÒu gian khæ thö th¸ch nh-ng còng ®· høa hÑn mét t-¬ng lai chiÕn th¾ng. Nh-ng riªng víi ®êi sèng v¨n häc th× ®©y lµ thêi k× nhËn ®-êng cña nÒn v¨n häc míi. B»ng ng«n ng÷ kÓ chuyÖn hÊp dÉn hµm sóc ®· nghÜa nghÖ thuËt s¸ng t¹o t×nh hu«ng ®¬n gi¶n mµ hiÖu qu¶, ®Æc biÖt lµ bót ph¸p kh¾c ho¹ nh©n vËt rÊt mùc tµi hoa. Nam Cao ®· x©y dùng thµnh c«ng nh÷ng h×nh t-îng nh©n vËt ®¹t ®Õn tr×nh ®é ®iÓn h×nh ®Ó qua ®ã nªu lªn vÊn ®Ò §«i m¾t. §«i m¾t mµ Nam Cao ®Ò cËp ®Õn trong chuyÖn ng¾n nµy hoµn toµn kh«ng ph¶i lµ §«i m¾t sinh häc mµ lµ ®«i m¾t chøc n¨ng lµ c¸ch nh×n cña ng-êi nghÖ sÜ ®èi víi hiÖn thùc hay ®ã chÝnh lµ thÕ giíi quan nh©n sinh quan cña nhµ v¨n ®èi víi mäi vÊn ®Ò cña ®êi sèng x· héi. XÐt ®Õn cïng ®ã lµ quan ®iÓm, lËp tr-êng, tt-ëng cña ng-êi nghÖ sÜ. Toµn bé t- t-ëng ®ã ®· ®-îc Nam Cao thÓ hiÖn rÊt sinh ®éng qua nh©n vËt Hoµng. D-íi ngßi bót cña Nam Cao Hoµng hiÖn lªn lµ mét trÝ thøc cã tµi n¨ng nh-ng v× thiÕu mÊt c¸i t©m trong s¸ng nªn Hoµng cã c¸i nh×n rÊt l¹c hËu sai tr¸i phiÕn diÖn… ChÝnh v× vËy mµ Hoµng ®· kh«ng xøng ®¸ng víi t- c¸ch c«ng d©n, t- c¸ch mét nghÖ sÜ víi ®Êt n-íc trong hoµn c¶nh kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p. Qua h×nh t-îng nh©n vËt Hoµng, Nam Cao muèn phñ nhËn lèi sèng 1 Ých kØ, c¸ch nh×n sai lÇm cña mét bé phËn trÝ thøc ®-¬ng thêi, gióp ng-êi ®äc hiÓu r»ng ®iÒu quan träng nhÊt ®èi víi mét nghÖ sÜ chÝnh lµ §«i m¾t. 2, Ph©n tÝch nh©n vËt Hoµng  t- t-ëng chñ ®Ò cña t¸c phÈm . a. Hoµng tr-íc c¸ch m¹ng. TruyÖn ng¾n §«i m¾t cã kÕt cÊu vßng hiÖn ®¹i. Víi kÕt cÊu vßng xo¸y hiÖn ®¹i. Víi c¸ch vµo ®Ò thËt tù nhiªn – tõ viÖc nu«i chã. Nhµ v¨n ®· nhanh chãng khiÕn nh©n vËt Hoµng hiÖn lªn. Vµ ®ã lµ mét Hoµng tr-íc c¸ch m¹ng th¸ng 8. Nam Cao ®· thËt khÐo lÐo khi ®Ó nh©n vËt hiÖn lªn trong mét hoµn c¶nh ®Æc biÖt - ®ã lµ n¹n ®ãi khñng khiÕp ®Õn n¨m 2000 con ch¸u chóng ta cßn nhí ®Õn. VËy mµ “Anh Hoµng lµ mét nhµ v¨n nh-ng ®ång thêi còng lµ mét tay chî ®en rÊt tµi t×nh. Khi chóng t«i ®Õn nçi chØ cßn mét dóm x-¬ng vµ rÊt nhiÒu b¶n th¶o ch¼ng biÕt b¸n cho ai, anh Hoµng vÉn phong l-u. Con chã cña anh ch-a ph¶i nhÞn b÷a nµo. Nh-ng x¸c ng-êi chÕt ®ãi ngËp ®-êng phè…” Ng«n ng÷ kh¸ch quan nh-ng l¹nh lïng ®Õn tµn nhÉn, tõ ®ã ta thÊy Hoµng lµ mét nhµ v¨n t- s¶n. Mét ng-êi nghÖ sÜ võa viÕt v¨n võa lÊy môc ®Ých kiÕm tiÒn lµm lÏ sèng. Hoµng cã mét cuéc sèng sung tóc phong l-u. H×nh nh- ë con ng-êi nµy cã phÇn Ých kØ thiÕu t×nh ®ång lo¹i. VÉn b»ng mét giäng v¨n kh¸ch quan nhµ v¨n cßn nhÊn m¹nh thªm r»ng Hoµng lµ mét ng-êi ®ã kÞ cã tËt hay ®¸ b¹n. Nh-ng ®ã lµ qu¸ khø cßn hiÖn t¹i Hoµng cã thay ®æi g× khi c¶ d©n téc ®ang tiÕn hµnh kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p. b. Hoµng trong kh¸ng chiÕn NÕu nh- ë phÇn ®Çu t¸c phÈm nhµ v¨n ®· cho nh©n vËt hiÖn lªn gi¸n tiÕp qua håi øc cña §é th× ®Õn ®©y Nam Cao ®· s¸ng t¹o mét t×nh huèng truyÖn gi¶n ®¬n vµ hiÖu qu¶: ®ã lµ cuéc gÆp gì gi÷a 2 ng-êi b¹n ë cïng miÒn quª s¬ t¸n c¸ch Hµ Néi 200 c©y sè, ®Ó Hoµng hiÖn lªn trùc tiÕp qua cuéc ®èi tho¹i víi §é. §Çu tiªn lµ nh÷ng chi tiÕt ngo¹i h×nh “Anh Hoµng ®i ra. Anh vÉn b-íc khÖnh kh¹ng, thong th¶ bëi v× ng-êi khÝ to bÐo qu¸, võa b-íc võa b¬i c¸nh tay kÒnh kÖnh ra hai bªn, nh÷ng khèi thÞt ë d-íi n¸ch kÒnh ra tr«ng tñn ngñn nh- ng¾n qu¸. C¸i d¸ng ®iÖu nÆng nÒ Êy, håi cßn ë Hµ Néi anh mÆc quÇn ¸o t©y c¶ bé, tr«ng chØ thÊy lµ ch÷ng ch¹c vµ h¬i bÖ vÖ. B©y giê nã lé ra kh¸ râ rµng, trong bé ¸o ngñ mµu xanh nh¹t phñ mét c¸i ¸o len tr¾ng nã nÞt ng-êi anh ®Õn nçi kh«ng thë ®-îc.” Mét lo¹t nh÷ng tõ l¸y gîi h×nh khÖnh 2 kh¹ng, thong th¶, kÒnh kÖnh… kÕt hîp víi bót ph¸p miªu t¶ ch©n thùc sinh ®éng. Nhµ v¨n ®· g©y Ên t-îng ®Ëm nÐt víi ng-êi ®äc vÒ con ng-êi to bÐo cã cuéc sèng nhµn h¹ phong l-u thanh th¶n. §©y lµ 1 ®o¹n v¨n rÊt ®Æc s¾c vÒ nghÖ thuËt miªu t¶ ch©n dung ngo¹i h×nh. Nh-ng môc ®Ých cña Nam Cao kh«ng dõng l¹i ë viÖc t¸i hiÖn nh÷ng chi tiÕt bÒ ngoµi, ta hiÓu r»ng trong hoµn c¶nh kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p Hoµng vÉn cã mét cuéc sèng vËt chÊt tinh thÇn ®Çy ®ñ. ThËm chÝ lµ dthõa. Theo dâi hÕt t¸c phÈm b¹n ®äc sÏ thÊy dù c¶m cña m×nh lµ chÝnh x¸c “C¸i nhµ anh Hoµng ë nhê cã thÓ gäi lµ réng r·i. Ba gian nhµ g¹ch s¹ch sÏ. Hµng hiªn réng ë ngoµi. S©n g¹ch t-êng hoa. Mét m¶nh v-ên giång rau t-¬i r-êi r-îi. Xinh x¾n l¾m”. ¡n th× toµn nh÷ng “nµo lµ nh÷ng mÝa -íp hoa b-ëi…” – nh÷ng mãn ¨n tuy kh«ng ph¶i lµ cao l-¬ng mÜ vÞ nh-ng cÇn ph¶i cã thêi gian nhµn h¹. Ngñ th× mµn tuyn gi-êng ®Öm… §ã lµ vËt chÊt cßn tinh thÇn th× “ngµy tô tËp tæ t«m bµi b¹c tèi ®Õn vî chång th¾p ®Ìn s¸ng tr-ng ®äc mét vµi håi Tam Quèc. Vµ ®Ó t©m hån ®-îc say ®¾m víi nghÖ thuËt v¨n ch-¬ng qu¸ khø. Nh÷ng chi tiÕt miªu t¶ vÒ cuéc sèng cña Hoµng ®-îc Nam Cao ®iÓm xuyÕt thÊp tho¸ng trong t¸c phÈm t-ëng chõng chØ lµ sù b¾t gÆp ngÉu nhiªn nh-ng còng ®ñ cho ng-êi ®äc h×nh dung vÒ mét cuéc sèng ®Çy ®ñ vÒ vËt chÊt phong phó vÒ tinh thÇn cña Hoµng. §ã lµ cuéc sèng cña mét tri thøc biÕt cuéc sèng biÕt h-ëng thô. §ã lµ niÒm m¬ -íc lµ cuéc sèng lÝ t-ëng cña tÊt c¶ mäi ng-êi. §Æt trong hoµn c¶nh nh÷ng n¨m ®Çu cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p víi biÕt bao gian khæ thiÕu thèn ta thÊy cuéc sèng cña Hoµng trë nªn xa l¹ l¹c lâng trong khi Hoµng ®ang sèng trong lßng kh¸ng chiÕn. Cuéc sèng cña vî chång anh Hoµng tùa nh- mét èc ®¶o gi÷a b×nh yªn gi÷a bèn bÒ s«i ®éng. D-êng nh- cuéc kh¸ng chiÕn Êy diÔn ra ë ®©u ®©u cña ai ai ®ã ch¼ng liªn quan ¶nh h-ëng g× ®Õn Hoµng. Mét lèi v¨n miªu t¶ thËt kh¸ch quan mµ khiÕn ng-êi ®äc cµng suy ngÉm cµng thÊm thÝa v× cuéc sèng cña Hoµng ®· cho thÊy anh ta kh«ng xøng ®¸ng víi t- c¸ch c«ng d©n trong cuéc kh¸ng chiÕn cña toµn d©n téc Hoµng lµ kÎ ®øng ngoµi. Vµ dâi theo tõng chi tiÕt nghÖ thuËt b¹n ®äc ®· nhËn ra th¸i ®é phñ nhËn cña Nam Cao ®èi víi lèi sèng Ých kØ thiÕu tÊm lßng ®èi víi ®Êt n-íc, d©n téc, ®ång bµo nghÜa lµ Nam Cao ®· phñ nhËn c¸i lËp tr-êng lèi sèng ®øng ngoµi quÇn chóng trªn quÇn chóng cña ng-êi nghÖ sÜ. VÊn ®Ò quan träng lµ ë c¸ch nh×n lµ kÎ 3 ngoµi cuéc Hoµng ®· nh×n cuéc kh¸ng chiÕn nh- thÕ nµo? Tr-íc hÕt ®èi víi quÇn chóng kh¸ng chiÕn §¶ng ta x¸c ®Þnh mµ lßng cèt lµ n«ng d©n. Nam Cao ®· t¹o ra mét kh«ng khÝ ®èi tho¹i thËt cëi më tù nhiªn ®Ó nh©n vËt Hoµng tho¶i m¸i kÓ vÒ ng-êi n«ng d©n nµo lµ “anh ruét t¶n c- vÒ nhµ em ®Õn lóc vî ®Î em b¾t ra lÒu ®Î …” ®Ó råi kÕt luËn “hä tµn nhÉn l¾m b¸c ¹ !” Råi th× “anh võa ®Õn ch¬i thÕ mµ lóc n·y t«i ®· thÊy cã ng-êi lÊp nom råi. Ngµy mai thÕ nµo chuyÖn anh ®Õn ch¬i t«i còng ®· ch¹y kh¾p lµng…”, vµ nhËn xÐt “hä bËn rén nhiÒu ®Õn thÕ mµ vÉn cã th× giê chó ý ®Õn nh÷ng ng-êi xung quanh nhiÒu ®Õn thÕ…”. Hoµng khiÕn b¹n ®äc kh«ng nhÞn ®-îc c-êi bëi c¸i téi “®¸nh vÇn xong mét c¸i giÊy ph¶i mÊt m-êi l¨m phót, thÕ mµ ®éng thÊy ai ®i qua lµ hái giÊy…” cña c¸c anh tù vÖ. §Æc biÖt chuyÖn anh thanh niªn v¸c vã tre lªn cöa ®· ®äc thuéc lßng bµi “ba giai ®o¹n” nh- mét con vÑt. Ph¶i nãi r»ng Hoµng cã con m¾t quan s¸t tinh tÕ cã c¸ch kÓ chuyÖn rÊt l«i cuèn, hÊp dÉn tøc lµ Hoµng lµ mét nghÖ sÜ cã tµi n¨ng. Vµ qua ®ã ta thÊy trong con m¾t cña Hoµng ng-êi n«ng d©n lµ tµn nhÉn, soi mãi, dèt n¸t, nhiÔu nh-¬ng… tham lam bÇn tiÖn. Ph¶i thõa nhËn r»ng c¸ch nh×n cña Hoµng vÒ ng-êi n«ng d©n lµ cã phÇn ®óng, ng-êi n«ng d©n ViÖt Nam nh÷ng n¨m ®Çu cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p tr¸nh sao khái dèt n¸t Êu trÜ khi 95% ng-êi d©n mï ch÷. Nh-ng c¸ch nh×n cña Hoµng vÒ ng-êi n«ng d©n cßn rÊt nhiÒu phiÕn diÖn lÖch l¹c sai lÇm. Hoµng míi chØ nh×n thÊy c¸i mÆt tiªu cùc ë ng-êi n«ng d©n råi b»ng c¸ch nãi c-êng ®iÖu ®Ó phãng ®¹i lªn lè bÞch ho¸ lªn khiÕn ng-êi n«ng d©n trong m¾t Hoµng nh- nh÷ng con rèi ngè. Cã thÓ nãi v× thiÕu mét c¸i t©m thiÕu mét tÊm lßng víi ng-êi n«ng d©n mµ Hoµng ®· kh«ng thÊy ®-îc nh÷ng phÈm chÊt tèt ®Ñp bªn trong cña hä. Hoµng ®· kh«ng thÊy ®-îc c¶m th«ng víi tôc kiªng cña hä ®Ó råi kÕt luËn hä tµn nhÉn trong khi chÝnh nh÷ng ng-êi n«ng d©n quª mïa Êy ®ang ®ïm bäc c-u mang Hoµng. Hoµng chØ thÊy sù sai soi mãi tß mß cña ng-êi nhµ quª mµ kh«ng thÊy ®-îc t- t-ëng c¶nh gi¸c c¸ch m¹ng cña hä. Hoµng chØ thÊy sù ngu dèt cña hä mµ kh«ng nhËn thøc ®-îc c¸i tinh thÇn tr¸ch nhiÖm rÊt cao c¶ cña nh÷ng ng-êi n«ng d©n ch©n lÊm tay bïn. §Æc biÖt víi anh thanh niªn v¸c vã tre ®i ®Ó c¶n c¬ giíi ho¸ tèi t©n cña ®Þch. Hoµng chØ thÊy ®-îc c¸i ngè c¸i nhÆng xÞ khi nãi chuyÖn chÝnh trÞ víi anh mµ kh«ng thÊy ®-îc ®éng c¬ tèt ®Ñp trong vã tre anh ta v¸c ®i ®Ó ®¸nh qu©n thï. 4 Ng-êi thanh niªn n«ng d©n Êy s½n sµng d©ng hiÕn tµi s¶n c«ng søc cña m×nh cho th¾ng lîi cña cuéc kh¸ng chiÕn. ThiÕt thùc r»ng c¸i ngè cña ng-êi thanh niªn Êy cßn cã gi¸ trÞ gÊp tr¨m gÊp ngµn lÇn sù th«ng minh s¾c x¶o cña nh÷ng kÎ nh- vËy. Cã thÓ nãi c¸i nh×n cña Hoµng vÒ ng-êi n«ng d©n lµ c¸i nh×n hÕt søc sai tr¸i phiÕn diÖn hêi hît Hoµng tù cho m×nh s¾c x¶o nh-ng thËt ra Hoµng chØ nh×n ®-îc c¸i bÒ ngoµi mµ ch-a thÊy ®-îc b¶n chÊt tèt ®Ñp cña ng-êi n«ng d©n ViÖt Nam. Vµ v× c¸i nh×n lÇm l¹c Êy mµ th¸i ®é cña Hoµng víi ng-êi n«ng d©n lµ mét th¸i ®ä khinh bØ. ChÝnh Hoµng ®· thõa nhËn “B©y giê gÇn hä, t«i qu¶ lµ thÊy kh«ng chÞu ®-îc. Kh«ng chÞu ®-îc !” . Ng«n ng÷ trùc tiÕp cïng nh÷ng hµnh vi cö chØ ®Çy c¸ tÝnh cña nh©n vËt ®· gióp ta c¶m nhËn th¸i ®é khinh bØ miÖt thÞ th¸i ®é bÊt hîp t¸c cña m×nh víi nh©n d©n. §ã lµ ®èi víi ng-êi n«ng d©n quª mïa cßn ®èi víi tÇng líp trÝ thøc – tÇng líp xuÊt th©n cña Hoµng th× c¸i nh×n cña Hoµng còng hÕt søc sai lÇm. Trong con m¾t cña Hoµng trÝ thøc lµ “mét «ng tuÇn phñ vÒ h-u , mét «ng ®èc häc bÞ th¶i håi v× mét vô hiÕp häc trß, mét cô ph¸n giµ tr-íc ®©y chuyªn m«n sèng vÒ nghÒ lo kiÖn…”. Vµ giê ®©y hä tô tËp vÒ mét vïng quª kh¸ng chiÕn ®Ó suèt ngµy tæ t«m bµi b¹c. §óng nh- Nam Cao nhËn xÐt Hoµng chØ nh×n thÊy cÆn b· tri thøc vµ qui chôp “trÝ thøc th× thÕ ®Êy” chø ch-a thÊy ®-îc tÇng líp trÝ thøc thËt sù. Hoµng ®· kh«ng thÓ hiÓu næi giai cÊp xuÊt th©n cña chÝnh m×nh. Bëi vËy mµ c¸ch nh×n cña Hoµng vÒ tÇng líp trÝ thøc hÕt søc sai tr¸i Hoµng ®· lÊy tÇng líp tiªu cùc ®Ó buéc téi mét tÇng líp tÝch cùc ®ang hÕt lßng v× cuéc kh¸ng chiÕn. Vµ víi tÇng líp tiÓu t- s¶n Hoµng còng cã c¸i nh×n ®Çy ®Þnh kiÕn nh- vËy “VÝ dô ngay nh- c¸i th»ng chñ tÞch uû ban ë khu phè ë Hµ Néi lóc ch-a ®¸nh nhau. Nã lµ mét anh hµng ch¸o lßng. B¸n ch¸o lßng th× nã biÕt ®¸nh tiÕt canh, chø biÕt lµm uû ban thÕ nµo mµ b¾t nã lµm ñy ban?” tøc lµ theo Hoµng quÇn chóng cø viÖc x¶ th©n lµm c¸ch m¹ng nh-ng nh÷ng ng-êi l·nh ®¹o c¸ch m¹ng lµ thuéc vÒ nh÷ng ng-êi nh- Hoµng. §ay chÝnh lµ quan ®iÓm ph¶n ®éng cña giai cÊp t- s¶n. Víi quÇn chóng th× nh- vËy cßn víi l·nh tô th× c¸ch nh×n cña Hoµng còng kh«ng cã g× tiÕn bé h¬n Hoµng tù cho m×nh lµ ph¶n ®éng nh-ng cã lÏ Hoµng ch-a thËt sù lµ mét kÎ nh- vËy v× trong anh ta vÉn cßn cã chót t- t-ëng d©n téc. Hoµng ®Æc biÖt sïng b¸i l·nh tô Hå ChÝ Minh “¤ng Cô lµm nh÷ng viÖc nã cõ qu¸, ®Õn nçi t«i cø cho r»ng dï d©n 5 m×nh cã tåi ®i n÷a, ¤ng Cô xoay quanh råi còng cø ®éc lËp nh- th-êng.” Ca ngîi c¶m phôc Hå ChÝ Minh lµ t×nh c¶m tèt ®Ñp khiÕn Hoµng ch-a ®Õn nçi tuét h¼n sang bªn kia chiÕn tuyÕn nh-ng c¸ch nh×n cña Hoµng vÒ l·nh tô vÉn lµ c¸ch nh×n sai lÇm. Hoµng ®· tuyÖt ®èi ho¸ vai trß cña c¸ nh©n kiÖt xuÊt mµ phñ nhËn vai trß cña quÇn chóng trong khi b¶n th©n Hå ChÝ Minh ®· kh¼ng ®Þnh sù nghiÖp c¸ch m¹ng lµ cña quÇn chóng vµ thùc tÕ lÞch sö ®· chøng minh nh- vËy. Hoµng ®· bÞ lÞch sö phñ nhËn anh ta lµ mét kÎ l¹c hËu so víi thêi cuéc còng v× vËy mµ Hoµng nh×n cuéc kh¸ng chiÕn b»ng con m¾t ®Çy bi quan “¢y ®Êy, t«i bi l¾m. Cø quan s¸t kÜ th× rÊt n¶n…” ChÝnh Hoµng ®· thËt sù thõa nhËn sù bi quan kh«ng tin t-ëng vµo th¾ng lîi cña cuéc kh¸ng chiÕn trong khi ®ã cuéc kh¸ng chiÕn toµn d©n ta v-ît qua giai ®o¹n cÇm cù phßng ngù víi nh÷ng chiÕn c«ng oanh liÖt. Tr-íc sau Hoµng vÉn lµ kÎ hËu. ChÝnh v× c¸ch nh×n hêi hît phiÕn diÖn lÖch l¹c sai tr¸i vÒ mäi vÊn ®Ò cña ®êi sèng mµ Hoµng ®· cã suy nghÜ r»ng “ThÕ nµo chóng m×nh còng ph¶i viÕt mét c¸i g× ®Ó ghi l¹i c¸i thêi nµy. NÕu khÐo lµm cßn cã thÓ hay b»ng mÊy c¸i “Sè ®á” cña Vò Träng Phông, Phông nã cßn sèng ®Õn lóc nµy ph¶i biÕt!”. VÉn b»ng ng«n ng÷ trùc tiÕp cña nh©n vËt Nam Cao cho thÊy r»ng trong con m¾t cña Hoµng hiÖn thùc cña cuéc kh¸ng chiÕn hµo hïng cña d©n téc ta còng nh- x· héi t- s¶n thµnh thÞ ViÖt Nam hÕt søc nhè nh¨ng ®åi b¹i tr-íc c¸ch m¹ng. TÊt c¶ nh÷ng ai cßn mét chót suy nghÜ ®Òu kh«ng thÓ chÊp nhËn c¸i nh×n ®Çy téi lçi cña Hoµng. Nãi tãm l¹i, b»ng mét lèi dÉn truyÖn rÊt khÐo lÐo tµi hoa Nam Cao ®· ®Ó cho nh©n vËt Hoµng tho¶i m¸i nhËn xÐt kÓ lÓ, phª ph¸n… cã thÓ nãi t¸c phÈm trµn ngËp bëi Hoµng : Hoµng nãi, c-êi, rÌ bØu…TÊt c¶ ®· ®em ®Õn cho ng-êi ®äc mét c¸i nh×n nhËn thøc ®óng ®¾n vÒ c¸i nh×n cña Hoµng. Mét c¸i nh×n hêi hît phiÕn diÖn lÖch l¹c, sai tr¸i… vÒ mäi vÊn ®Ò mäi vÊn ®Ò cña ®êi sèng kh¸ng chiÕn. Tõ quÇn chóng ®Õn l·nh tô ®Õn t-¬ng lai cña cuéc kh¸ng chiÕn kiÕn quèc. Vµ víi c¸ch nh×n Êy Hoµng kh«ng chØ kh«ng xøng ®¸ng víi t- c¸ch c«ng d©n mµ cßn kh«ng xøng ®¸ng víi t- c¸ch nghÖ sÜ. Khi §é hái ®· viÕt ®-îc g× thó ch-a. Hoµng hån nhiªn thõa nhËn ch-a viÕt ®-îc g× . Hoµng ®æ lçi cho hoµn c¶nh “®Õn mét c¸i bµn viÕt còng kh«ng cã” nh-ng b¹n ®äc chóng ta hiÓu r»ng kh«ng ph¶i t¹i c¸i bµn viÕt hay bÊt cø ®iÒu g× kh¸c mµ lµ do Hoµng thiÕu mÊt mét tÊm lßng víi d©n víi n-íc. Lµ kÎ Ých kØ 6 ngoµi cuéc cã c¸i nh×n sai tr¸i l¹c hËu nªn Hoµng kh«ng thÓ hoµ nhËp vµo m¹ch nguån cña cuéc sèng vÜ ®¹i. Bëi vËy anh ta hoµn toµn l¹c lâng vµ bÕ t¾c trong c¶m høng s¸ng t¹o. V× kh«ng thÓ cã c¶m høng nªn tµi n¨ng cña Hoµng còng ®· trë thµnh v« duyªn chÕt yÓu. Hoµng hoµn toµn trë thµnh mét kÎ v« tÝch sù vµ Nam Cao ®· m-în suy nghÜ cña §é ®Ó phñ nhËn c¸ch nh×n ®ã “anh quen nh×n ®êi nh×n ng-êi mét phÝa… nÕu cø gi÷ m·i c¸ch nh×n ®ã th× cµng ®i nhiÒu cµng quan s¸t l¾m ta cµng thªm chua ch¸t vµ ch¸n n¶n.” . §Ó phñ nhËn c¸ch nh×n sai tr¸i vµ lèi sèng Ých kØ xa rêi quÇn chóng cña Hoµng. 3, Tãm t¾t, ®¸nh gi¸. Nãi tãm l¹i, b»ng sù quan s¸t tinh tÕ ng«n ng÷ thÓ hiÖn kh¸ch quan tØnh t¸o mµ ®a thanh phøc ®iÖu, bót ph¸p kh¾c ho¹ nh©n vËt ®iªu luyÖn khi gi¸n tiÕp khi trùc tiÕp vµ nh÷ng t×nh huèng truyÖn tù nhiªn hiÖu qu¶. Nam Cao ®· x©y dùng thµnh c«ng h×nh t-îng nh©n vËt Hoµng víi lèi sèng cña mét nhµ v¨n t- s¶n xa rêi quÇn chóng, mét c¸ch nh×n hêi hît phiÕn diÖn lÖch l¹c sai lÇm cña mét kÎ l¹c hËu. Cã thÓ nãi, Hoµng lµ mét ®iÓn h×nh nghÖ thuËt sinh ®éng ®Ó qua h×nh t-îng nh©n vËt nµy Nam Cao ®· thÓ hiÖn th¸i ®é phñ nhËn quyÕt liÖt ®èi víi lo¹i nhµ v¨n tù cho m×nh lµ tµi giái mµ khinh miÖt quÇn chóng ®øng trªn quÇn chóng vµ sù nghiÖp c¸ch m¹ng mét c¸ch ®Þnh kiÕn sai lÇm. Nãi mét c¸ch ng¾n gän Nam Cao ®· phñ nhËn c¸ch nh×n cña Hoµng c¸ch nh×n cña ng-êi nghÖ sÜ, ®· kh«ng t×m ®-îc chç ®øng trong sù nghiÖp c¸ch m¹ng vÜ ®¹i cña d©n téc  ®ã chÝnh lµ t- t-ëng chñ ®Ò cña t¸c phÈm. §Æt trong hoµn c¶nh nh÷ng n¨m ®Çu cña cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p trong giai ®o¹n nhËn ®-êng cña nªn v¨n häc míi th× nh©n vËt Hoµng chÝnh lµ mét tÊm g-¬ng ®Ó cho v¨n nghÖ sÜ soi m×nh vµo ®ã ®Ó tù nhËn thøc vÒ c¸i ®óng c¸i sai trong lèi sèng c¸ch nh×n. Vµ tù ®iÒu chØnh m×nh cho phï hîp ®Ó sèng cã ý nghÜa. Phñ nhËn lo¹i v¨n nghÖ sÜ l¹c hËu nh- Hoµng Nam Cao ®· h-íng tíi mÉu ng-êi nghÖ sÜ lÝ t-ëng vµ mÉu nghÖ sÜ Êy ®-îc cô thÓ ho¸ trong h×nh ¶nh nhµ v¨n §é. Mét ng-êi nghÖ sÜ ®ang hoµ m×nh vµo quÇn chóng ®ãng gãp tÝch cùc vµo sù nghiÖp kh¸ng chiÕn ®ång thêi t×m c¶m høng míi cho v¨n nghÖ sÜ. §é ®ang thùc hiÖn nh÷ng ®iÓm t©m huyÕt cña Nam Cao “Sèng ®· råi h·y viÕt…lµm c¸i viÖc kh«ng nghÖ thuËt lóc nµy ®Ó chuÈn bÞ cho mét nghÖ thuËt cao h¬n…” 7 §«i m¾t lµ mét trong nh÷ng thµnh tùu thµnh c«ng nhÊt cña v¨n häc kh¸ng chiÕn. §Ò 2 : Ph©n tÝch h×nh t-îng nh©n vËt §é trong truyÖn ng¾n “§«i m¾t” cña Nam Cao ®Ó tõ ®ã nªu bËt t- t-ëng chñ ®Ò cña t¸c phÈm. A, Ph©n tÝch ®Ò. - Néi dung : Nh©n vËt §é  t- t-ëng chñ ®Ò. - ThÓ lo¹i : Ph©n tÝch nh©n vËt cã ®Þnh h-íng néi dung. - Ph¹m vi : §«i m¾t B, Dµn ý. I, Më bµi Nam Cao lµ nhµ v¨n xuÊt s¾c nhÊt cña nÒn v¨n häc ViÖt Nam hiÖn ®¹i. RÊt tiªu biÓu cho nh÷ng s¸ng t¸c cña «ng sau c¸ch m¹ng th¸ng 8 lµ truyÖn ng¾n §«i m¾t vµ cã thÓ nãi toµn bé t- t-ëng t×nh c¶m thÈm mÜ vµ s¸ng t¹o nghÖ thuËt ®éc ®¸o cña thiªn truyÖn ®· ®-îc tËp trung thÓ hiÖn ë nh©n vËt §é. II, Th©n bµi T- t-ëng chñ ®Ò Êy ®-îc Nam Cao ph¸t biÓu trùc tiÕp qua h×nh t-îng nh©n vËt §é. Trong ng¾n §«i m¾t nÕu nhµ v¨n Hoµng ®-îc Nam Cao x©y dùng thµnh mét ®iÓn h×nh nghÖ thuËt sinh ®éng th× §é chØ lµ mét nh©n vËt phô nh-ng ®ã lµ nh©n vËt phô kh«ng thÓ thiÕu ®-îc. MÆc dï trong suèt thiªn truyÖn §é hÇu nh- chØ l¾ng nghe thi tho¶ng míi gãp truyÖn b»ng mét vµi nhËn xÐt nh-ng mçi ý kiÕn cña §é ®Òu lµ nh÷ng quan ®iÓm t- t-ëng mµ Nam Cao muèn thÓ hiÖn. D-íi ngßi bót cña Nam Cao §é hiÖn lªn lµ mét nhµ v¨n ®µn em nh-ng cã ®-îc nhËn thøc ®óng ®¾n vÒ vai trß sø mÖnh cña ng-êi nghÖ sÜ trong cuéc kh¸ng chiÕn toµn d©n toµn diÖn cña d©n téc kh¸c víi lèi sèng Ých kØ cña Hoµng §é ®· tÝch cùc gãp phÇn nhá bÐ cña m×nh vµo sù nghiÖp chung ®Ó råi chÝnh trong cuéc sèng s«i ®éng Êy §é t×m thÊy c¶m høng s¸ng t¹o nghÖ thuËt. 2, Ph©n tÝch h×nh t-îng nh©n vËt §é  t- t-ëng chñ ®Ò a. §é tr-íc c¸ch m¹ng. Nh- trªn ®· nãi tr-íc c¸ch m¹ng §é chØ lµ mét nhµ v¨n ®µn em mét nhµ v¨n mét nhµ v¨n tØnh lÎ. Thi tho¶ng míi gãp mÆt víi Hµ Néi b»ng mét vµi truyÖn ng¾n viÕt vÒ ng-êi n«ng d©n. 8 V× vËy mµ §é cã mét cuéc sèng còng rÊt khã kh¨n cña mét trÝ thøc tiÓu t- s¶n b»ng chøng lµ trong n¹n ®ãi n¨m 1945 th× §é còng r¬i vµo t×nh tr¹ng chung cña ®ång bµo m×nh “ChØ cßn mét dóm x-¬ng vµ rÊt nhiÒu b¶n th¶o ch¶ biÕt b¸n cho ai.” §iÒu quan träng lµ tr-íc c¸ch m¹ng §é còng cã nh×n rÊt sai lÇm vÒ ng-êi n«ng d©n. §é cho r»ng ng-êi n«ng d©n ®Êt m×nh phÇn lín lµ “nheo nhÕch, nh¸c sî, nhÞn nhôc…”. §é còng bi quan cho r»ng “ng-êi n«ng d©n n-íc m×nh ®Õn v¹n kiÕp còng kh«ng lµm næi c¸ch m¹ng”. Tr-íc søc m¹nh vµ tinh thÇn c¸ch m¹ng cña quÇn chóng “TÐ ra n«ng d©n n-íc m×nh vÉn cã thÓ lµm c¸ch m¹ng mµ lµm c¸ch m¹ng h¨ng h¸i l¾m…”. Ng«n ng÷ kÓ chuyÖn võa d©n d· võa b×nh dÞ võa hµm xóc tinh tÕ, Nam Cao ®· cho ta thÊy sù ®ét biÕn cña §é vÒ nhËn thøc cña ng-êi n«ng d©n. Tõ bi quan thiÕu tin t-ëng §é ®· hoµn toµn bÞ bÊt ngê, ngì ngµng, cho¸ng ngîp tin vµo quÇn chóng. §©y chÝnh lµ ®iÓm kh¸c biÖt gi÷a Hoµng vµ §é. b. §é trong kh¸ng chiÕn. ChÝnh c¸i nh×n ®óng ®¾n vµ niÒm tin vµo quÇn chóng ®· khiÕn cho §é hoµn toµn thay ®æi vÒ lèi sèng vµ c¸ch nghÜ khi cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n Ph¸p bïng næ. NÕu Hoµng vÉn cø khÐp m×nh trong èc ®¶o cña cuéc sèng ®Çy ®ñ phong l-u b×nh yªn cña kÎ ngoµi cuéc th× §é tr¸i l¹i hoµn toµn nhËp cuéc vµo sù nghiÖp C¸ch m¹ng cña quÇn chóng. Tõ mét trÝ thøc tiÓu t- s¶n §é ®· t×nh nguyÖn kho¸c ba l« ®Ó häc vµ d¹y n«ng d©n. Cã thÓ nãi §ä ®· hoµn toµn “quÇn chóng hãa sinh ho¹t”. §é cïng ¨n cïng ë cïng sinh ho¹t víi quÇn chóng c«ng n«ng binh “Cã thÓ ngñ ngon lµnh ngay trong nhµ in khi m¸y ch¹y Çm Çm; quÇn ¸o cña §é kh«ng d¸m tin t-ëng r»ng kh«ng cã loµi kÝ sinh trïng hay ph¶n chñ”. §Ó råi khi th©m nhËp vµo ®êi sèng cña quÇn chóng nh©n d©n §é cµng cã thªm nh÷ng hiÓu biÕt s©u s¾c vÒ cuéc sèng nghÌo khæ vµ nhiÖt t×nh C¸ch m¹ng ch¸y báng cña hä. §é cã mét c¸i nh×n rÊt ®óng ®¾n s©u s¾c vÒ ng-êi n«ng d©n “víi viÖc anh ruét t¶n c- vÒ nhµ em mµ ®Õn lóc vî ®Î, em b¾t ra mét c¸i lÒu ngoµi v-ên mµ ®Î… Hoµng chØ thÊy sù tµn nhÉn nh-ng §é l¹i hiÓu r»ng “ng-êi nhµ quª m×nh cã tôc kiªng”, tøc lµ §é cã c¸i nh×n rÊt c¶m th«ng víi ng-êi n«ng d©n ch©m lÊm tay bïn. Cïng mét hiÖn t-îng “nÊp nom” cña nh-ng c¸n bé tù vÖ Hoµng chØ thÊy sù soi mãi tß mß, lµ thãi xÊu cña ng-êi nhµ quª th× §é l¹i nhËn ra c¸i tinh thÇn c¶nh gi¸c C¸ch m¹ng cña quÇn chóng. Cßn vÒ c¸i thó hay hái giÊy cña c¸c anh tù vÖ Hoµng ®· cè 9 t×nh c-êng ®iÖu lè bÞch hãa b«i b¸c sù dèt n¸t cña ng-êi n«ng d©n th× §é ®· thÊu qua c¸i bÒ ngoµi Ýt häc cña hä ®Ó nhËn ra tinh thÇn tr¸ch nhiÖm cña nh÷ng con ng-êi méc m¹c b×nh dÞ. §Æc biÖt lµ khi nãi chuyÖn anh thanh niªn v¸c vã tre ®äc thuéc lßng bµi “ba giai ®o¹n” nh- mét con vÑt th× vî chång Hoµng ®· ró len v× sù dèt n¸t nhÆng xÞ cña anh nhµ quª Êy, cßn §é l¹i rÊt thÊm thÝa vµ tr©n träng c¸i ®éng c¬ tèt ®Ñp trong c¸i vã tre anh v¸c ®i. Cã thÓ nãi chÝnh sù g¾n bã víi quÇn chóng, yªu mÕn tin t-ëng quÇn chóng ®· ®em ®Õn cho §é c¸i nh×n ®Çy c¶m th«ng vµ tr©n träng ®èi víi nh÷ng ng-êi n«ng d©n. Qua c¸ch nh×n cña §é ta nhËn ra mét ®iÒu, ng-êi nghÖ sÜ chØ cã §«i m¾t – mét thÕ giíi quan nh©n sinh quan ®óng ®¾n khi hä hßa m×nh vµo quÇn chóng, ®øng trªn lËp tr-êng cña quÇn chóng. §ã lµ ®iÒu mµ Nam Cao muèn ph¸t biÓu trong t¸c phÈm. - C¸ch nh×n cña §é vÒ ng-êi trÝ thøc - C¸ch nh×n cña §é vÒ l·nh tô - C¸ch nh×n cña §é vÒ cuéc kh¸ng chiÕn. 3, Tãm t¾t, ®¸nh gi¸. a. Tãm t¾t NghÖ thuËt kh¾c häa nh©n vËt rÊt tµi hoa ®iªu luyÖn. §é cã vÎ nh- mét nh©n vËt Nam Cao kh«ng mÊy dµy c«ng x©y dùng nh-ng l¹i hiÖn lªn râ nÐt lµ mét nh©n vËt chÝnh diÖn ®Ó qua nh©n vËt Hé nh- kh¼ng ®Þnh quan niÖm cña m×nh vÒ mÉu ng-êi nghÖ thuËt lÝ t-ëng. §é chÝnh lµ mét mÉu nghÖ sÜ mµ Nam Cao v-¬n tíi, ®ã lµ ng-êi nghÖ sÜ ph¶i tháa m×nh g¾n bã víi quÇn chóng, cïng víi quÇn chóng nh©n d©n lµm nªn sù nghiÖp C¸ch m¹ng vÜ ®¹i. §é chÝnh lµ cô thÓ hãa quan diÓm cña Nam Cao vÒ ng-êi nghÖ sÜ “sèng ®· råi h·y viÕt” H·y hoµn thµnh sø mÖnh cña n«ng d©n tr-íc khi nghÜ tíi sø mÖnh cña ng-êi nghÖ sÜ, lµm c¸i viÖc kh«ng nghÖ thuËt lóc nµy lµ ®Ó chuÈn bÞ cho t«i mét nghÖ thuËt cao h¬n. H·y tham gia vµo sù nghiÖp kh¸ng chiÕn cña d©n téc ®Ó råi trong chÝnh qu¸ tr×nh lÆn léi trªn c¸c chÆng ®-êng kh¸ng chiÕn ng-êi nghÖ sÜ t×m cho m×nh nhiÒu ®Ò tµi,c¶m høng; s¸ng t¹o nh÷ng yÕu tè quan träng ®Ó lµm nªn mét kiÖt t¸c sau nµy. §ã chÝnh lµ lËp tr-êng t- t-ëng rÊt ®óng ®¾n s©u s¾c mµ Nam Cao muèn göi g¾m trong truyÖn ng¾n §«i m¾t. Cã thÓ nãi trong nh©n vËt cã mét phÇn vµ lµ mét phÇn t©m huyÕt nhÊt cña Nam Cao. III. KÕt bµi. 10 11