Ch÷ ng-êi tö tï - NguyÔn Tu©n – §Ò 1: VÎ ®Ñp cña nh©n vËt HuÊn Cao trong truyÖn ng¾n “Ch÷ ng-êi tö tï” cña NguyÔn Tu©n. A, Ph©n tÝch ®Ò - Néi dung : VÎ ®Ñp h×nh t-îng HuÊn Cao. - ThÓ lo¹i : Ph©n tÝch ®Æc ®iÓm nh©n vËt. - Ph¹m vi : TruyÖn ng¾n ch÷ ng-êi tö tu. B. Dµn ý +) NguyÔn Tu©n lµ mét nhµ v¨n lín, nghÖ sÜ lín vµ lµ mét nhµ th¬ v¨n häc lín. Con ng-êi NguyÔn Tu©n rÊt tµi hoa, t©m trong s¸ng, coi träng c¸i t«i c¸ nh©n, ng«ng nghªnh phiªu b¹t. +) Phong c¸ch cña NguyÔn Tu©n rÊt tµi hoa, ®éc ®¸o, s©u s¾c, «ng lu«n tiÕp cËn sù viÖc, sù vËt ë ph-¬ng diÖn thÈm mÜ, tiÕp cËn con ng-êi ë ph-¬ng diÖn tµi hoa, nghÖ sÜ. V¨n ch-¬ng NguyÔn Tu©n thÓ hiÖn vèn tri thøc uyªn b¸c trong nhiÒu lÜnh vùc. V¨n ch-¬ng NguyÔn Tu©n ®em ®Õn c¶m gi¸c m¹nh: giã b·o, th¸c ghÒnh ®Ñp tuyÖt mÜ. V¨n ch-¬ng NguyÔn Tu©n cã vèn tõ ng÷ giµu cã, c©u v¨n nhÞp nhµng, võa gîi h×nh gîi c¶m . I. Më bµi NguyÔn Tu©n lµ mét nhµ v¨n lín, mét nghÖ sÜ lín cña nÒn v¨n häc hiÖn ®¹i ViÖt Nam. RÊt tiªu biÓu cho nh÷ng s¸ng t¸c cña «ng tr-íc c¸ch m¹ng th¸ng 8 lµ truyÖn ng¾n “Ch÷ ng-êi tö tï”. Song cã thÓ nãi toµn bé nh÷ng s¸ng t¹o nghÖ thuËt ®éc ®¸o vµ t- t-ëng t×nh c¶m thÈm mÜ cña thiªn truyÖn ®-îc kÕt tinh trong vÎ ®Ñp cña h×nh t-îng nh©n vËt HuÊn Cao. II. Th©n bµi 1. Giíi thiÖu kh¸i qu¸t, giíi thiÖu ®Æc ®iÓm nh©n vËt. “Ch÷ ng-êi tö tï” lµ mét trong sè 11 truyÖn ng¾n cña tËp “Vang bãng mét thêi” cña NguyÔn Tu©n xuÊt b¶n 1
n¨m 1940, lµ t¸c phÈm viÕt vÒ mét thêi ®· qua nay chØ cßn vang bãng l¹i. Mçi truyÖn ®Òu ®i vµo mét thó ch¬i tao nh· cña ®¸m nhµ nho tµi hoa lì vËn, ®ã lµ c¸ch NguyÔn Tu©n ®em ¸nh s¸ng huy hoµng cña qu¸ khø ®Ó phñ nhËn x· héi phµm tôc phô lîi hiÖn t¹i. Tö t-ëng thÈm mÜ Êy ®-îc NguyÔn Tu©n thÓ hiÖn hÕt søc s©u s¾c trong truyÖn ng¾n “Ch÷ ng-êi tö tï”. B»ng ng«n ng÷ kÓ chuyÖn giµu cã, víi nh÷ng c©u v¨n co duçi nhÞp nhµng võa gîi h×nh gîi c¶m, kÕt hîp víi nghÖ thuËt s¸ng t¹o t×nh huèng truyÖn ®éc ®¸o vµ bót ph¸p x©y dùng nh©n vËt tµi hoa. NguyÔn Tu©n ®· kh¾c ho¹ næi bËt hÖ thèng h×nh t-îng nh©n vËt ®Ó qua ®ã lµm sèng l¹i nghÖ thuËt th- ph¸p truyÒn thèng cña d©n téc ®ång thêi còng lµm bÊt tö ho¸ ng-êi anh hïng dòng liÖt bÊt khuÊt kªn c-êng. XÐt ®Õn cïng ®ã chÝnh lµ sù biÓu hiÖn lßng yªu n-íc thiÕt tha thÇm kÝn cña nhµ v¨n. b. §Æc ®iÓm nh©n vËt. Toµn bé gi¸ trÞ néi dung, nghÖ thuËt Êy ®-îc nhµ v¨n göi g¾m trong vÎ ®Ñp cña h×nh t-îng nh©n vËt HuÊn Cao. HuÊn Cao ®-îc x©y dùng trªn nguyªn mÉu cña ng-êi anh hïng – ng-êi nghÖ sÜ thi ph¸p Cao B¸ Qu¸t thÕ kØ 19 . Nh-ng khi b-íc vµo trong v¨n cña NguyÔn Tu©n th× h×nh ¶nh Cao B¸ Qu¸t ®· ®-îc ho¸ th©n thµnh HuÊn Cao vµ d-íi ngßi bót cña NguyÔn Tu©n, HuÊn Cao hiÖn lªn víi vÎ ®Ñp rùc rì, chãi s¸ng h¬n nhiÒu. Lµ mét ng-êi tö tï ®Çu s¾p r¬i mµ t- thÕ vÉn ung dung bÊt khuÊt, vÉn ®-a bót ®Ó t¹o nªn nh÷ng ngßi bót tµi hoa phãng kho¸ng. HuÊn Cao - ®· chinh phôc ng-êi ®äc b»ng mét vÎ ®Ñp lÝ t-ëng - vÎ ®Ñp d-îc kÕt hîp hµi hoµ cña c¸i t©m c¸i tµi cña ng-êi nghÖ sÜ chiÕn sÜ. 2, Ph©n tÝch cô thÓ luËn ®Ò. a. Ng-êi tö tï. Kh¸c víi c¸c nh©n vËt trong Vang bãng mét thêi HuÊn Cao xuÊt hiÖn trong Ch÷ ng-êi tö tï lµ mét téi h×nh cña triÒu ®×nh ®ang chê ngµy ®em ra ph¸p tr-êng xö tr¶m. H¬n thÕ n÷a, ng-êi tö tï HuÊn Cao l¹i chÝnh lµ 2
®øng ®Çu bän ph¶n nghÞch. §iÒu ®ã cã nghÜa lµ HuÊn Cao ®· dòng c¶m ®øng vÒ phÝa nh©n d©n lao ®éng ®Ó chèng l¹i bän triÒu ®×nh phong kiÕn thèi n¸t, víi lò vua quan phong kiÕn «ng lµ giÆc cá nh-ng trong lßng d©n «ng l¹i lµ mét vÞ anh hïng. b. Tµi n¨ng cña mét nghÖ sÜ chiÕn sÜ. NghÖ sÜ chiÕn sÜ, ®iÒu ®ã kh«ng cã g× lµ l¹ nh-ng bÊt ngê vµ ng¹c nhiªn h¬n tÊt c¶ lµ chÝnh ng-êi tö tï Êy l¹i mang tµi n¨ng cña mét nghÖ sÜ chiÕn sÜ. B»ng trÝ h×nh dung t-ëng t-îng phong phó bay bæng, NguyÔn Tu©n ®· ®Ó cho HuÊn Cao xuÊt hiÖn ngay tõ ®Çu t¸c phÈm nh-ng gi¸n tiÕp qua cuéc ®èi tho¹i cña qu¶n ngôc vµ thÇy th¬ l¹i: “T«i nghe ngê ngî. HuÊn Cao? Hay lµ c¸i ng-êi µ vïng tØnh S¬n ta vÉn khen c¸i tµi viÕt ch÷ rÊt nhanh vµ rÊt ®Ñp ®ã kh«ng?... D¹ bÈm chinh y ®ã. D¹ bÈm cã chuyÖn chi vËy? Kh«ng, t«i nghe tªn quen quen vµ thÊy nhiÒu ng-êi nh¾c nhám ®Õn c¸i danh ®ã lu«n, th× t«i còng hái thÕ th«i…”. Ng«n ng÷ ®èi tho¹i rÊt tù nhiªn cña nh÷ng ng-êi víi HuÊn Cao, hä ®øng bªn kia chiÕn tuyÕn. Nh-ng qua ®ã, ng-êi ®äc nhËn ra HuÊn Cao lµ mét nghÖ sÜ th- ph¸p tµi hoa. Tµi n¨ng cña «ng ®· næi tiÕng trong thiªn h¹, ®· chinh phôc, c¶m ho¸ lßng ng-êi. H¬n thÕ n÷a nh÷ng nÐt ch÷ vu«ng v¾n t-¬i t¾n, nãi lªn c¸i hoµi b·o tung hoµnh mét ®êi cña HuÊn Cao ®· trë thµnh k× väng, niÒm khao kh¸t ch¸y báng cña chÝnh qu¶n ngôc: “BiÕt ®äc vì nghÜa th¸nh hiÒn,tõ nh÷ng ngµy nµo, c¸i së nguyÖn cña viªn coi ngôc nµy lµ cã mét ngµy kia ®-îc treo ë nhµ riªng m×nh mét ®«i c©u ®èi do tay «ng HuÊn Cao viÕt. Ch÷ «ng HuÊn Cao ®Ñp l¾m, vu«ng l¾m. TÝnh «ng vèn kho¶nh, trõ chç tri kØ, «ng Ýt chÞu cho ch÷. Cã ®-îc ch÷ «ng HuÊn mµ treo lµ cã mét vËt b¸u trªn ®êi”. Ta c¶m nhËn trong lêi v¨n suy nghÜ khao kh¸t tr©n thµnh vµ niÒm say mª ng-ìng mé cña qu¶n ngôc ®èi víi nÐt ch÷ cña HuÊn Cao, chØ vËy th«i ta ®· ®ñ thÊy ®-îc søc chinh phôc tuyÖt ®èi cña thuËt th- ph¸p HuÊn Cao. NguyÔn Tu©n ®· ®Ó cho HuÊn 3
Cao hiÖn lªn víi tµi n¨ng cña nghÖ sÜ th- ph¸p. Tµi n¨ng cña HuÊn Cao còng chÝnh lµ tµi nghÖ cña NguyÔn Tu©n trong nghÖ thuËt x©y dùng nh©n vËt. HuÊn Cao hiÖn lªn gi¸n tiÕp nh-ng hÕt søc kh¸ch quan vµ ngîi ca nh÷ng nÐt ch÷ cña HuÊn Cao - nghÖ thuËt th- ph¸p cña HuÊn Cao lµ NguyÔn Tu©n cè ý gîi l¹i - lµm sèng l¹i mét nÐt ®Ñp v¨n ho¸ truyÒn thèng cña d©n téc ®ã lµ thó ch¬i ch÷, ë ®©y cã sù gÆp gì cña ng-êi s¸ng t¹o c¸i ®Ñp víi ng-êi th-ëng thøc c¸i ®Ñp. Lèi øng xö ®Çy v¨n häc Êy gióp ng-êi ®äc thÊm thÝa r»ng d©n téc ViÖt Nam lµ mét d©n téc cã bÒ dµy v¨n ho¸, cã nh÷ng thó ch¬i thËt tao nh· lÞch l·m. NguyÔn Tu©n ®· göi g¾m t×nh c¶m thiÕt tha cña m×nh ®èi víi ®Êt n-íc n-íc qua nh÷ng trang v¨n ngîi ca nghÖ thuËt th- ph¸p Êy. Nh-ng HuÊn Cao kh«ng chinh phôc ng-êi ®êi bëi tµi n¨ng cña nghÖ sÜ mµ «ng cßn khiÕn ta ph¶i kh©m phôc bëi tµi n¨ng cña chiÕn sÜ kiªn c-êng, còng chÝnh qu¶n ngôc vµ thÇy th¬ l¹i ph¶i thõa nhËn “HuÊn Cao ngoµi c¸i tµi viÕt ch÷ tèt l¹i cßn cã tµi bÎ kho¸ v-ît ngôc” sù thËt th× tµi bÎ kho¸ v-ît ngôc, tµi n¨ng vâ nghÖ cao c-êng cña Cao B¸ Qu¸t ®· trë thµnh nçi khiÕp ®¶m ®èi víi triÒu ®×nh phong kiÕn mÆc dï trong tay cã ®ñ t-íng d÷ binh m¹nh, nhµ tï v÷ng ch·i nh-ng triÒu ®×nh phong kiÕn kh«ng giam næi ng-êi cã tµi n¨ng vâ nghÖ xuÊt chóng nh- Cao B¸ Qu¸t. Tµi n¨ng Êy cña ng-êi anh hïng Cao B¸ Qu¸t ®· theo HuÊn Cao vµo trong t¸c phÈm ®Ó qua ®ã h×nh t-îng nh©n vËt nµy hiÖn lªn víi vÎ ®Ñp hµi hoµ cña ng-êi nghÖ sÜ vµ chiÕn sÜ. Tµi n¨ng Êy kh«ng chØ d-îc nh©n d©n ca tông mµ binh lÝnh cña triÒu ®×nh còng ph¶i kh©m phôc vµ nÓ träng. ChÝnh viªn th¬ l¹i ®· béc b¹ch “Gi¶ thö t«i lµ ®ao phñ, ph¶i chÐm nh÷ng ng-êi nh- vËy, t«i nghÜ mµ thÊy tiªng tiÕc”. c. T©m trong s¸ng cña ng-êi nghÖ sÜ, chiÕn sÜ. - T©m cña ng-êi chiÕn sÜ. Tuy nhiªn, nÕu ta ®· ng-ìng mé tµi n¨ng cña «ng mét th× ta cµng c¶m kÝch xóc ®éng tr-íc c¸i t©m cña «ng 4
gÊp béi lÇn vµ tr-íc hÕt ®ã lµ b¶n lÜnh kiªn c-êng bÊt khuÊt, ngang tµn lÉm liÖt cña mét ng-êi anh hïng chiÕn sÜ. VÎ ®Ñp t©m hån Êy cña HuÊn Cao ®· ®-îc thÓ hiÖn trùc tiÕp qua hµnh ®éng ng«n ng÷, cö chØ cña chÝnh nh©n vËt. Võa b-íc ch©n vµo cöa ®Ò lao HuÊn Cao ®· g©y Ên t-îng víi ng-êi ®äc b»ng nh÷ng hµnh ®éng quyÕt liÖt tr-íc lêi ®e do¹ cña kÎ tiÓu nh©n thÞ oai. “§øng dËy kh«ng «ng l¹i phÕt cho mÊy hÌo b©y giê” th× “HuÊn Cao l¹nh lïng mét c¸i”. Tõ t-îng thanh cã ®é ©m vang rÊt m¹nh kÕt hîp víi nh÷ng ng«n tõ rÊt giµu gi¸ trÞ gîi h×nh. NguyÔn Tu©n ®· gióp ng-êi ®äc h×nh dung rÊt râ tõng ®éng t¸c cö chØ cña HuÊn Cao. TÊt c¶ ®Òu to¸t lªn mét vÎ khinh b¹t, l¹nh lïng cña HuÊn Cao ®èi víi bän quan l¹i phong kiÕn. §©y lµ b»ng chøng ®èi víi th¸i ®é kh«ng ®éi trêi chung ®èi víi bän quan l¹i phong kiÕn. Ngay c¶ khi quan ngôc biÖt ®·i rÊt hËu th× HuÊn Cao vÉn th¶n nhiªn nhËn r-îu vµ ¨n thÞt, coi nh- ®ã lµ mét viÖc vÉn lµm trong c¸i høng b×nh sinh, lóc ch-a giam cÇm. Th¸i ®é b×nh th¶n cña HuÊn Cao cµng cho ta thÊy khÝ ph¸ch ngang tµn cña mét con ng-êi coi th-êng vËt chÊt. §èi víi HuÊn Cao kh«ng mét thø vËt chÊt nµo cã thÓ mua chuéc hay lung l¹c ®-îc. TÊt c¶ b¹n ®äc kh«ng ph¶i ng¹c nhiªn tr-íc c©u tr¶ lêi cña HuÊn Cao ®èi víi nh÷ng chu tÊt biÖt ®·i cña qu¶n ngôc: “ ng-¬i hái ta muèn g×? Ta chØ muèn cã mét ®iÒu lµ nhµ ng-¬i ®õng ®Æt ch©n vµo ®©y.” Giäng ®iÖu cùc k× gay g¾t thÓ hiÖn râ th¸i ®é khinh b¹t quyÕt liÖt kh«ng ®éi trêi chung cña HuÊn Cao víi qu¶n ngôc. Nãi ®iÒu Êy h¬n ai hÕt «ng ®· luêng tr-íc ®-îc trËn l«i ®×nh b¸o thï nh-ng «ng vÉn phít lê tÊt c¶ .Ng«n ng÷ trùc tiÕp cña nh©n vËt cµng t« ®Ëm nhÊn m¹nh cho khÝ kiªn c-êng ngang tµn lÉm liÖt cña HuÊn Cao, chÝnh b¶n th©n «ng ®· nghÜ: “§Õn c¶nh chÕt chÐm «ng cßn ch¼ng sî huèng chi nh÷ng trß tiÓu nh©n thÞ oai”. §ã lµ mét con ng-êi coi th-êng nghÜa lín v× mét c¸ch trung trinh cña nhµ th¬. ¤ng s½n sµng x¶ th©n coi c¸i chÕt 5
nhÑ tùa l«ng hång, ®ã lµ phÈm chÊt lµ c¸i t©m bÊt khuÊt cña mét ng-êi chiÕn sÜ biÕt m×nh hi sinh cho d©n cho n-íc. NÕu ta ®· tõng rung ®éng tr-íc tµi n¨ng cña HuÊn Cao th× ta cµng thªm kh©m phôc c¶m kÝch tr-íc c¸i t©m ngêi s¸ng trong «ng víi b¶n lÜnh kiªn c-êng Êy, HuÊn Cao trong v¨n cña NguyÔn Tu©n sÏ bÊt tö trong t©m hån b¹n ®äc. - T©m hån ng-êi nghÖ sÜ. Song kh«ng chØ cã vËy mµ vÎ ®Ñp cña h×nh t-îng nh©n vËt cßn to¶ s¸ng nhê c¸i t©m cña mét ng-êi nghÖ sÜ ch©n chÝnh. NguyÔn Tu©n ®· rÊt tµi t×nh khi ®-a nh©n vËt vµo t×nh huèng gay cÊn, cïng mét lóc HuÊn Cao l¹i ®-îc thÇy th¬ cho biÕt 2 viÖc : Thø nhÊt lµ nçi niÒm kh¸t khao k× väng cña qu¶n ngôc ®èi víi HuÊn Cao, thø 2 ngµy mai «ng ph¶i vµo kinh ®Ó chÞu tö h×nh, vËy mµ k× l¹ thay HuÊn Cao ch¼ng quan t©m g× ®Õn sù sèng, c¸i chÕt cña b¶n th©n, tr¸i l¹i «ng v« cïng c¶m khÝch tr-íc së nguyÖn cña qu¶n ngôc: “VÒ b¶o víi chñ ng-¬i, tèi nay, lóc nµo lÝnh canh vÒ tr¹i nghØ th× ®em lôa, mùc, bót vµ c¶ mét bã ®uèc xuèng ®©y ta cho ch÷. Ch÷ th× quý thùc. Ta nhÊt sinh kh«ng v× vµng ngäc hay quyÒn thÕ mµ Ðp m×nh viÕt c©u ®èi bao giê. §êi ta còng míi viÕt cã hai bé tø b×nh vµ mét bøc trung ®-êng cho ba ng-êi b¹n th©n cña ta th«i… ”. VÉn lµ ng«n ng÷ cña chÝnh nh©n vËt nh-ng kh«ng cßn gay g¾t mµ tr¸i l¹i lµ nh÷ng ®iÒu t©m t×nh s©u l¾ng t©m huyÕt. Lµ mét nghÖ sÜ s¸ng t¹o ra c¸i ®Ñp nh-ng h¬n ai hÕt HuÊn Cao thÊm thÝa gi¸ trÞ cña c¸i ®Ñp, víi HuÊn Cao c¸i ®Ñp kh«ng bao giê chÞu cói m×nh khuÊt phôc tr-íc “vµng ngäc hay quyÒn thÕ tiÒn tµi hay ®Þa vÞ”. C¸i ®Ñp chØ dµnh cho t×nh c¶m cao quý, thiªng liªng ®ã lµ t×nh b¹n t×nh yªu, t×nh tri ©m tri kØ, t×nh cña nh-ng con ng-êi biÕt tr©n träng c¸i ®Ñp. §©y lµ quan niÖm trong s¸ng trong t©m hån nghÖ sÜ HuÊn Cao vµ còng chÝnh lµ quan niÖm cña NguyÔn Tu©n vÒ c¸i ®Ñp, lµ mét nghÖ sÜ s¸ng t¹o c¸i ®Ñp th× tr-íc hÕt ph¶i hiÓu ®-îc gi¸ trÞ cña c¸i ®Ñp 6
ch©n chÝnh. ChÝnh v× vËy mµ mét con ng-êi träc trêi khuÊy n-íc nh- HuÊn Cao l¹i v« cïng c¶m kÝch xóc ®éng tr-íc së nguyÖn cña qu¶n ngôc “Ta c¶m c¸i tÊm lßng biÕt nhËn liªn tµi cña c¸c ng-¬i. Ta cã biÕt ®©u mét ng-êi nh- thÇy qu¶n ®©y mµ l¹i cã nh÷ng ý thÝch cao quý nh- vËy. ThiÕu chót n-a ta ®· phô mét tÊm lßng trong thiªn h¹…”. §©y lµ nh÷ng lêi t©m sù hÕt søc ch©n thµnh cña HuÊn Cao nã cho ta thÊy «ng lµ mét con ng-êi l-¬ng thiÖn. Mét con ng-êi phiªu b¹t nh- HuÊn Cao mµ l¹i ©n hËn tr-íc mét tÊm lßng. Rung ®éng tr-íc c¸i ®Ñp, tr-íc hÕt lµ c¸i ®Ñp cña t©m hån cña nh÷ng tÊm lßng cßn chÝnh lµ ®iÒu quan träng nhÊt trong c¸i t©m cña ng-êi nghÖ sÜ vµ chÝnh v× rung ®éng tr-íc tÊm lßng cña qu¶n ngôc mµ HuÊn Cao quyÕt ®Þnh cho ch÷. Víi «ng nh÷ng nÕt ch÷ ®Ñp lµ ®Ó dµnh cho nh÷ng tÊm lßng cao khiÕt nh- vËy. VÎ ®Ñp t©m hån cña ng-êi nghÖ sÜ ®· khiÕn cho nh©n vËt cµng trë nªn chãi s¸ng.Vµ ¸nh s¸ng cña qu¸ khø Êy ch¾c ch¾n sÏ lµ tÊm g-¬ng cho ng-êi ®-¬ng thêi ph¶n chiÕu tù soi m×nh vµo ®ã ®Ó nhËn ra nh÷ng g× lµ truyÒn thèng lµ lÏ sèng cao ®Ñp, nã ®ång nghÜa hä tù hæ thÑn víi lèi sèng phµm tôc vô lîi. §©y còng lµ ®iÒu NguyÔn Tu©n muèn göi g¾m trong vÎ ®Ñp cña h×nh t-îng nh©n vËt HuÊn Cao. d. C¶nh cho ch÷. Toµn bé vÎ ®Ñp tµi n¨ng t©m hån cña ng-êi nghÖ sÜ chiÕn sÜ HuÊn Cao ®-îc tËp trung kh¾c häa trong c¶nh cho ch÷ cuèi thiªn truyÖn – mét c¶nh mµ chÝnh NguyÔn Tu©n còng thÊy “x-a nay ch-a tõng cã…” B»ng viÖc khai th¸c triÖt ®Ó nghÖ thuËt ®èi lËp vµ ng«n ng÷ giµu cã võa gîi h×nh võa gîi c¶nh gîi kh«ng khÝ, NguyÔn Tu©n ®· ®-a ng-êi ®äc vµo mét kh«ng gian nghÖ thuËt ®Æc biÖt võa cæ kÝnh võa trang träng thiªng liªng. Gi÷a ngôc tï t¨m tèi nh¬ bÈn “buång tèi chËt hÑp Èm -ít t-êng ®Çy m¹ng nhÖn ®Êt bõa b·i ph©n chuét ph©n gi¸n…”, ta thÊy bõng s¸ng lªn “¸nh s¸ng ®á rùc cña mét bã ®uèc tÈm dÇu räi lªn ba c¸i 7
®Çu ng-êi ®ang ch¨m chó trªn mét tÊm lôa b¹ch cßn nguyªn vÑn lÇn hå”. Sù ®èi lËp gi÷a bãng tèi vµ ¸nh s¸ng ®· kh¾c häa ®Ëm nÐt vÎ ®Ñp tuyÖt vêi cña nghÖ thuËt th- ph¸p cña thó ch¬i tao nh·. X-a nay nghÖ thuËt ch¬i ch÷ th-êng chØ diÔn ra n¬i th- phßng ths¶nh trong niÒm ®ång c¶m cña t×nh tri ©m, tri kØ. Nh-ng NguyÔn Tu©n ®· b»ng trÝ t-ëng t-îng phong phó cña m×nh ®· ®Ó thó ch¬i tao nh· Êy diÔn ra gi÷a chèn ngôc tï. §ã chÝnh lµ mét s¸ng t¹o nghÖ thuËt ®Ó kh¼ng ®Þnh sù chiÕn th¾ng tuyÖt ®èi cña c¸i ®Ñp ®èi víi c¸i xÊu xa tÇm th-êng víi c-êng quyÒn tµn b¹o. Linh hån cña khung c¶nh cã mét kh«ng hai ®ã chÝnh lµ HuÊn Cao “mét ng-êi tï, cæ ®eo g«ng, ch©n v-íng xiÒng ®ang dËm t« nÐt ch÷ trªn tÊm lôa tr¾ng tinh c¨ng trªn m¶nh v¸n…”. Víi g«ng xiÒng «ng HuÊn Cao hiÖn lªn lµ mét tö tï nh-ng cho dï “cæ ®eo g«ng, ch©n v-íng xiÒng” HuÊn Cao vÉn ®ang ®-a nh÷ng nÐt bót tµi hoa ®iªu luyÖn ®Ó ®Ó l¹i cho ®êi nh÷ng nÐt ch÷ vu«ng v¾n t-¬i t¾n nãi lªn c¸i hoµi b·o tung hoµnh cña mét ®êi ng-êi. C¸i chÊt tµi hoa nghÖ sÜ trong HuÊn Cao kh«ng mét thø g«ng xiÒng nµo cã thÓ trãi buéc «ng. Trong hoµn c¶nh nµy tè chÊt nghÖ sÜ trong HuÊn Cao cµng hiÖn lªn ®Ñp h¬n bao giê hÕt. MÆt kh¸c b¶n th©n viÖc v-ît lªn hoµn c¶nh kh¾c nghiÖt v-ît lªn c¸i chÕt ®Ó toµn t©m toµn ý cho nghÖ thuËt ®· lµ mét minh chøng sinh ®éng nhÊt cho khÝ ph¸ch kiªn c-êng cña mét con ng-êi coi c¸i chÕt nhÑ tùa l«ng hång. Vµ kh«ng chØ lµ nh÷ng nÐt ch÷ tuyÖt vêi mµ «ng HuÊn Cao cßn ®-êng hoµng ®Ünh ®¹c d¹y b¶o khuyªn r¨n qu¶n ngôc “ë ®©y lÉn lén. Ta khuyªn thÇy Qu¶n nªn thay chèn ë ®i. Chç nµy kh«ng ph¶i lµ n¬i ®Ó treo mét bøc lôa tr¾ng víi nh÷ng nÐt ch÷ vu«ng t-¬i t¾n nã nãi lªn nh÷ng c¸i hoµi b·o tung hoµnh cña mét ®êi con ng-êi”. B»ng ng«n ng÷ sang träng mµ rÊt mùc ch©n t×nh HuÊn Cao ®· khuyªn b¶o qu¶n ngôc b»ng nh÷ng lêi ®Çy thiÖn ý, ®Ó råi qua ®ã ng-êi ®äc cµng thªm thÊm 8
thÝa thªm ng-ìng mé quan niÖm sèng vµ c¸i t©m trong s¸ng cña HuÊn Cao. Víi «ng nghÖ thuËt, c¸i ®Ñp kh«ng bao giê cïng ®-êng víi tiÒn tµi quyÒn lùc. Vµ ®iÒu cèt yÕu ®èi víi mçi con ng-êi lµ ph¶i gi÷ ®-îc thiªn l-¬ng cho lµnh v÷ng. Ta biÕt r»ng lóc nµy ®· lµ ®ªm khuya vµ chØ s¸ng mai th«i «ng HuÊn Cao sÏ vµo kinh chÞu ¸n tö h×nh. Nh-ng nÐt ch÷ cña «ng, nh÷ng lêi khuyªn b¶o cña «ng c¸i tµi c¸i t©m trong s¸ng cña ng-êi nghÖ sÜ chiÕn sÜ Êy lµ bÊt tö. ¤ng HuÊn Cao ®· trë thµnh ng-êi thiªn cæ nh-ng trong t©m trÝ b¹n ®äc ta vÉn thÊy mét HuÊn Cao ngÈng cao ®Çu ®i vµo câi hv« ®Ó l¹i niÒm tiÕc th-¬ng ng-ìng mé kh©m phôc cho nh©n d©n ®Êt n-íc. 3, Tãm t¾t, ®¸nh gi¸. a. Tãm t¾t. Nãi tãm l¹i, b»ng ng«n ng÷ kÓ chuyÖn giµu cã gîi l¹i mét kh«ng khÝ cña mét thêi qu¸ v·ng, kÕt hîp víi trÝ t-ëng t-îng phong phó bay bæng nh÷ng t×nh huèng truyÖn ®éc ®¸o vµ ®Æc biÖt lµ bót ph¸p kh¾c häa nh©n vËt tµi hoa ®iªu luyÖn, khi trùc tiÕp khi gi¸n tiÕp, NguyÔn Tu©n ®· kh¾c häa rÊt thµnh c«ng vÎ ®Ñp cña h×nh t-îng nh©n vËt HuÊn Cao. D-íi ngßi bót cña NguyÔn Tu©n, HuÊn Cao hiÖn lªn víi vÎ ®Ñp rùc rì chãi s¸ng cña c¸i tµi c¸i t©m cña mét nghÖ sÜ. b. §¸nh gi¸. Víi vÎ ®Ñp Êy HuÊn Cao lµ nh©n vËt trung t©m mµ thËt sù ®· tËp trung ®-îc toµn bé t- t-ëng t×nh c¶m thÈm mÜ cïng s¸ng t¹o nghÖ thuËt ®éc ®¸o cña thiªn truyÖn. §Æt vÎ ®Ñp nh©n vËt HuÊn Cao gi÷a chèn ngôc tï tµn b¹o nh¬ bÈn cña triÒu ®×nh phong kiÕn thèi n¸t lµ NguyÔn Tu©n ®· kh¼ng ®Þnh sù chiÕn th¾ng tuyÖt ®èi cña tµi n¨ng, thiªn l-¬ng. KhÝ ph¸ch cña c¸i ®Ñp víi c-êng quyÒn. §ång thêi t¸c gi¶ còng muèn qua trang truyÖn cña m×nh ®Ó lµm sèng l¹i mét nÐt ®Ñp v¨n hãa truyÒn thèng, lµm bÊt tö hãa ng-êi anh hïng d©n téc. ý t-ëng Êy chÝnh lµ lßng yªu n-íc thÇm kÝn mµ thiÕt tha m·nh liÖt cña ng-êi nghÖ sÜ NguyÔn 9
Tu©n. Lßng yªu n-íc chÝnh lµ lßng yªu n-íc thÇm kÝn mµ thiÕt tha m·nh liÖt cña ng-êi nghÖ sÜ NguyÔn Tu©n. Lßng yªu n-íc cña NguyÔn Tu©n cã b¶n s¾c riªng – lu«n g¾n víi nh÷ng gi¸ trÞ v¨n häc cæ truyÒn cña d©n téc. Víi vÎ ®Ñp h×nh t-îng cña nh©n vËt HuÊn Cao, NguyÔn Tu©n ®· lµm c¸i viÖc ®em ¸nh s¸ng huy hoµng cña qu¸ khø ®Ó phñ nhËn c¸i x· héi phµm tôc vô lîi ®ang ®iªn cuång ch¹y theo tiÒn tµi danh väng mµ trµ ®¹p lªn ®¹o lÝ truyÒn thèng. §¸ng tiÕc r»ng tr-íc ®©y do nh÷ng h¹n chÕ vÒ lÝ luËn mµ “Ch÷ ng-êi tö tï” nãi riªng vµ “Vang bãng mét thêi nãi chung cña NguyÔn Tu©n ®· ®-îc coi lµ “buån rít mïng t¬i”. ®¸nh gi¸ ®ång ®¹i. Lßng yªu n-íc cña NguyÔn Tu©n lµ sù kÕ thõa c¶m høng yªu n-íc truyÒn thèng cña v¨n häc d©n téc, vµ NguyÔn Tu©n ®· lµm c¸i viÖc nèi l¹i c¸i m¹ch nguån Êy ®Ó cho bao thÕ hÖ sau «ng kh«ng chØ hiÓu ®-îc vÒ nh÷ng nÐt ®Ñp cña v¨n hãa «ng cha mµ cßn cã ý thøc tiÕp nèi ph¸t huy. Sau rÊt nhiÒu nh÷ng th¨ng trÇm, nghÖ thuËt thi ph¸p dÇn trë l¹i trong ®êi sèng v¨n hãa cña ng-êi ViÖt. ®¸nh gi¸ lÞch ®¹i.
10