Opracowane pytania na egzamin magisterski 2003/2004 by FB30lmK

VIEWS: 889 PAGES: 76

									                            AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA

1    DECYZJE PRODUKCYJNE PRZEDSIĘBIORSTWA W KRÓTKIM I DŁUGIM OKRESIE ................ 2
2    MODEL OPTYMALIZACJI DECYZJI MIKROEKONOMICZNYCH ........................................... 2
3    KONKURENCJA I MONOPOL ...................................................................................... 4
4    PRAWNE FORMY PROWADZENIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ .................................. 5
5    ROZSTRZYGANIE SPORÓW GOSPODARCZYCH W ŚWIETLE PRZEPISÓW PRAWNYCH I UPADŁOŚĆ8
6    SYSTEMY INFORMOWANIA KIEROWNICTWA WSPOMAGANE KOMPUTEROWO ................. 10
7    EKOLOGICZNE UWARUNKOWANIA WZROSTU PRZEDSIĘBIORSTWA. ............................. 12
8    SPOŁECZNO-EKONOMICZNE SKUTKI DEGRADACJI ŚRODOWISKA ................................ 12
9    ISTOTA I FUNKCJE ZARZĄDZANIA ............................................................................ 14
10   MODELE STRUKTUR ORGANIZACYJNYCH PRZEDSIĘBIORSTW ..................................... 14
11   EFEKTYWNOŚĆ STYLÓW KIEROWANIA ..................................................................... 17
12   CHARAKTERYSTYKA EKONOMICZNA PRODUKTÓW I USŁUG CYFROWYCH ..................... 19
13   ELEKTRONICZNY HANDEL – B2C ORAZ B2B........................................................... 20
14   KLASYFIKACJA TYPÓW BEZROBOCIA ...................................................................... 22
15   TEORIE I MODELE WZROSTU GOSPODARCZEGO ........................................................ 25
16   ISTOTA, ŹRÓDŁA, RODZAJE I KONSEKWENCJE INFLACJI ORAZ METODY JEJ POMIARU .... 27
17   RÓWNOWAGA GOSPODARCZA JAKO WYZNACZNIK POLITYKI EKONOMICZNEJ PAŃSTWA 30
18   ISTOTA I ZNACZENIE KREDYTU I DŁUGU PUBLICZNEGO ............................................... 33
19   BUDŻET PAŃSTWA W GOSPODARCE NARODOWEJ ..................................................... 34
20   RODZAJE I UWARUNKOWANIA KONCEPCJI MARKETINGU – MIX ................................... 35
21   CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA RYNKOWĄ POZYCJĘ PRZEDSIĘBIORSTWA I JEJ UMOCNIENIE36
22   STRUKTURA PLANU MARKETINGOWEGO ................................................................. 37
23   BADANIA STATYSTYCZNE NA UŻYTEK ZARZĄDZANIA PRZEDSIĘBIORSTWEM ................. 42
24   CHARAKTERYSTYKA KOMPUTEROWYCH PAKIETÓW STATYSTYCZNYCH. ...................... 43
25   PODEJMOWANIE DECYZJI PRZY WIELOŚCI KRYTERIÓW. ............................................. 43
26   WERYFIKACJA MERYTORYCZNA I STATYSTYCZNA MODELI EKONOMETRYCZNYCH ......... 45
27   KOSZTY I ICH KLASYFIKACJA.................................................................................. 47
28   MAJĄTEK PRZEDSIĘBIORSTWA I ŹRÓDŁA JEGO FINANSOWANIA .................................. 49
29   SPRAWOZDAWCZOŚĆ FINANSOWA JAKO ŹRÓDŁO INFORMACJI O FUNKCJONOWANIU PRZEDSIĘBIORSTWA. 50
30   ANALIZA PORTFELOWA W INWESTYCJACH FINANSOWYCH ......................................... 51
31   OCENA KONDYCJI FINANSOWEJ PRZEDSIĘBIORSTWA ................................................ 52
32   POCHODZENIE I KOSZT KAPITAŁU W PRZEDSIĘBIORSTWIE ......................................... 56
33   POJĘCIE I METODY WYZNACZANIA PROGU RENTOWNOŚCI.......................................... 57
34   ISTOTA I ZNACZENIE KOSZTÓW STAŁYCH I ZMIENNYCH DLA ZARZĄDZANIA PRZEDSIĘBIORSTWEM ...... 58
35   RACHUNEK POPRZEDZAJĄCY PODEJMOWANIE DECYZJI GOSPODARCZYCH W PRZEDSIĘBIORSTWIE ... 62
36   POLITYKA BUDŻETOWA A MONETARNA .................................................................... 64
37   TEORIE CYKLU KONIUNKTURALNEGO ...................................................................... 66
38   DOCHODY NOMINALNE I REALNE; MIERNIKI ZRÓŻNICOWANIA DOCHODÓW.................... 69
39   ZAKRES I INSTRUMENTY ANALIZY WSKAŹNIKOWEJ .................................................... 70
40   ANALIZA SYTUACJI MAJĄTKOWEJ I FINANSOWEJ PRZEDSIĘBIORSTWA ........................ 71



OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                          1 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA

1 Decyzje produkcyjne przedsiębiorstwa w krótkim i długim okresie
Decyzje produkcyjne przedsiębiorstwa w krótkim czasie
       W krótkim okresie ilość czynników stałych nie zmienia się, wielkość produkcji
wyznacza zrównanie krótkookresowych kosztów krańcowych z krańcowym utargiem. Przy
tej wielkości produkcji przedsiębiorstwo osiąga maksymalny zysk lub ma minimalne straty.
Następnie przedsiębiorstwo musi podjąć decyzję, czy w krótkim okresie opłaca mu się
nadal prowadzić działalność produkcyjną, czy też nie. Sprawdza się więc czy dla rozmiarów
produkcji zysk jest dodatni, tzn. czy cena sprzedaży pokrywa przeciętne koszty całkowite -
właściwym punktem odniesienia jest tutaj poziom SATC (przecięcie krótkookresowych
przeciętnych kosztów całkowitych i produkcji Q1). Jeżeli cena przewyższa SATC (koszt
przeciętny całkowity), przedsiębiorstwo osiąga w krótkim okresie zyski i jego produkcja
powinna wynosić Q1. Jeżeli cena jest niższa od SATC - przedsiębiorstwo ponosi straty,
ponieważ cena nie pokrywa kosztów. W długim okresie taka sytuacja oznacza konieczność
podjęcia decyzji o likwidacji przedsiębiorstwa, ale w krótkim okresie jest inaczej. Nawet przy
produkcji równej zero przedsiębiorstwo musi w krótkim okresie pokryć koszty stałe. Stąd też
ważna jest informacja, czy straty są większe przy produkcji Q1 czy przy produkcji 0.
       Jeżeli suma przychodów przewyższa koszty zmienne - przedsiębiorstwo zarabia na
pokrycie części swoich kosztów ogólnych. Dlatego też wytwarzać będzie Q1 pod
warunkiem, że przychody są wyższe od kosztów zmiennych, mimo że poziom produkcji
oznacza pewne straty. Przedsiębiorstwo produkuje więc Q1, jeżeli cena jest wyższa od
kosztów zmiennych. W przeciwnym wypadku jego produkcja jest równa zeru.
       W krótkim okresie przedsiębiorstwo wybiera poziom produkcji Q1 - tzn. przy którym
utarg krańcowy jest równy krótkookresowemu kosztowi krańcowemu, pod warunkiem że
przy tych rozmiarach produkcji cena nie jest niższa od krótkookresowych przeciętnych
kosztów zmiennych. Jeżeli cena jest niższa od krótkookresowych przeciętnych kosztów
zmiennych, produkcja przedsiębiorstwa wynosi zero.
Decyzje produkcyjne przedsiębiorstwa w długim okresie
       W długim okresie przedsiębiorstwo wybiera rozmiary produkcji określone w punkcie
zrównoważenie kosztu krańcowego z utargiem krańcowym. Poziom produkcji zapewniający
maksymalny zysk lub minimalne straty znajduje się w tym punkcie. Zadaniem
przedsiębiorstwa jest sprawdzenie czy przy tej wielkości produkcji osiąga zyski czy też
ponosi straty. Jeżeli straty mają trwały charakter - kontynuowanie działalności gospodarczej
staje się niecelowe.
       Zysk całkowity przedsiębiorstwa jest równy iloczynowi zysku przeciętnego
(przypadającego na jednostkę produktu) i wolumenowi (liczba jednostek) produkcji. Stąd też
zysk całkowity jest dodatni tylko wtedy gdy zysk przeciętny jest większy od zera. Zysk
przeciętny to przeciętny utarg przypadający na jednostkę produktu, pomniejszony o
wielkość przeciętnych kosztów. Przeciętny dochód równa się cenie, po której sprzedawane
są poszczególne jednostki produktu. Jeżeli więc długookresowe koszty przeciętne w
punkcie zrównoważenia kosztu krańcowego z utargiem końcowym przewyższą cenę -
przedsiębiorstwo ponosi straty; w długim okresie ta produkcja powinna zostać
zlikwidowana. Jeżeli przy tej samej wielkości produkcji cena jest równa kosztom
przeciętnym, firma pokrywa jedynie swoje koszty i osiąga próg rentowności. Natomiast
jeżeli cena przy produkcji Q1 przewyższa długookresowe koszty przeciętne, to
przedsiębiorstwo osiąga w długim okresie zyski i powinno nadal prowadzić swoją
działalność.
2 Model optymalizacji decyzji mikroekonomicznych
Optymalizacja decyzji jest to poszukiwanie wariantu rozwiązania, które maksymalizuje lub
minimalizuje określoną funkcję celu na podstawie wybranego kryterium.
By zbadać sposób podejmowania decyzji przez podmioty mikroekonomiczne w warunkach
rynkowych zbudowano model oparty na następujących założeniach:
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                       2 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA

 podmioty mikroekonomiczne, tj. gospodarstwa domowe i przedsiębiorstwa dążą do
   maksymalizacji swoich korzyści nad kosztami ich uzyskania,
 podmioty te personifikują się jako konsument i producent,
 pełna dostępność informacji i w pełni racjonalne działanie powyższych podmiotów,
 istotą działalności ekonomicznej tych podmiotów jest dokonywanie wyborów
   dotyczących zastosowania rzadkich zasobów,
 cele, do których dążą te podmioty oraz środki ich realizacji muszą być skwantyfikowane
   lub uporządkowane, tj. muszą dać się ująć jako pewna ilość lub wielkość,
 model odnosi się do gospodarki rynkowej,
 działania podmiotów zmierzają do takiego doboru ograniczonych środków, by można
   było osiągnąć największy stopień celu.
W każdym problemie tego typu występuje pewna funkcja celu, którą należy
zmaksymalizować. Zmienne tej funkcji to nakłady środków potrzebnych do osiągnięcia celu
(nakłady są ograniczone).
Maksymalizowanie funkcji celu składa się z dwóch etapów:
 wyznaczenie obszaru rozwiązań dopuszczalnych (spełniających warunki ograniczające i
   brzegowe);
 wyboru spośród ww rozwiązań tego wariantu, który zapewnia najwyższy stopień
   osiągania celu.
Indywidualny producent z posiadanego przez siebie ograniczonego w danym czasie zasobu
czynników może wytwarzać dwa dobra w różnych kombinacjach. Pole między
współrzędnymi a granicą możliwości produkcyjnych zawiera zbiór dopuszczalnych, a więc
wewnętrznie zgodnych kombinacji dwóch dóbr. Gdy celem producenta jest maksymalizacja
produkcji obu dóbr, to będzie on wybierał spośród wariantów znajdujących się na granicy
możliwości produkcyjnych. Wyboru dokona porównując korzyści marginalne z kosztem
marginalnym alternatywnych wariantów i wariantu już zastosowanego (korzyść marginalna -
przyrost funkcji celu, spowodowany dodatkowym nakładem środków; przy istniejących
ograniczeniach korzyść marginalną można osiągnąć poprzez zwiększenie nakładów
środków na jedno z dóbr i odpowiednim zmniejszeniu nakładów środków na drugie dobro).
Producent poniesie więc koszt marginalny będący przyrostem nakładów środków do
osiągnięcia wybranego celu.
Podobne właściwości mają wybory konsumenta, który dysponuje pewnym ograniczonym
dochodem pieniężnym, przeznaczonym na codzienny zakup np. mleka i pieczywa. Ze
swojego dochodu może zrealizować kilka wariantów zakupów; chcąc nabyć więcej mleka
musi zmniejszyć zakup pieczywa i odwrotnie. Wyznaczenie korzyści i kosztów marginalnych
zależy od funkcji celów konsumenta.
Funkcje celu są funkcjami nieliniowymi. Matematycznie poszukuje się maksimum funkcji
celu za pomocą rachunku różniczkowego (który, zastosowany dla optymalizacji
ograniczonych wyborów ekonomicznych nosi nazwę rachunku marginalnego).
Rachunek marginalny polega na porównaniu przyrostów funkcji celu spowodowanych
nakładami dodatkowych środków z przyrostem tych nakładów.
Ogólna zasada rachunku marginalnego polega na porównywaniu korzyści i kosztów
marginalnych skonkretyzowanych względem danego problemu wyboru.
Podmiot gospodarczy jest skłonny ponosić koszty dopóki marginalne korzyści są nie
mniejsze od kosztu marginalnego. Oznacza to, że jeżeli:
 marginalne korzyści są większe od kosztów marginalnych to warto zwiększać stopień
   osiągania celu,
 marginalne korzyści są równe kosztom marginalnym to funkcja celu osiąga maksimum,
 marginalne korzyści są mniejsze od kosztów marginalnych to podmiot zmniejsza stopień
   osiągania celu.
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                  3 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
Krzywa całkowitych korzyści jest funkcją ilości dóbr produkowanych lub konsumowanych.
Krzywa ta pokazuje, iż w miarę wzrostu ilości dóbr korzyść całkowita rośnie coraz wolniej, a
koszt całkowity również zależny od ilości dóbr rośnie coraz szybciej. Na podstawie
przebiegu obu tych krzywych możemy wyznaczyć przebieg korzyści i kosztów
marginalnych, analizując zmienność pierwszej pochodnej funkcji całkowitej korzyści
całkowitego kosztu stwierdzamy, iż krzywa korzyści marginalnej jest malejąca a krzywa
marginalnych kosztów jest rosnąca względem ilości dóbr. Maksimum nadwyżki korzyści nad
kosztami osiągnięte zostaje w punkcie przecięcia się krzywej kosztu marginalnego i
korzyści marginalnych. Analizując zależności nadwyżki korzyści nad kosztami od ilości dóbr
stwierdzamy, że rośnie do punktu, w którym koszt marginalny równa się korzyściom
marginalnym. Podmiot gospodarczy będzie wówczas zainteresowany zwiększeniem ilości
dóbr (konsumowanych lub produkowanych). Maksimum nadwyżki zostaje osiągnięte
wówczas, gdy koszt marginalny równa się korzyściom marginalnym. Jeżeli podmiot
gospodarczy przekroczy ilość dóbr wyznaczoną przez ten warunek, to nadwyżka korzyści
nad kosztami zacznie maleć.
       Danemu poziomowi korzyści odpowiada odpowiedni określony koszt. Racjonalny
podmiot gospodarczy zdaje sobie z tego sprawę, że w wyniku poniesienia określonego
kosztu może uzyskać jedyny możliwy stopień osiągnięcia celu. Jeżeli koszt zostanie
obniżony to zmniejszy się również stopień realizacji celu.
       Każdy podmiot gospodarczy dążący do maksymalizacji korzyści netto ze swojej
działalności powinien zwiększyć ją lub zmniejszyć aż do momentu zrównania się korzyści
marginalnych z kosztem marginalnym.
3 Konkurencja i monopol
Rodzaje konkurencji:
 Konkurencja doskonała
 Monopol pełny
 Konkurencja monopolistyczna
 Oligopol.
Konkurencja doskonała to idealny stopień konkurencji. Cechami charakterystycznymi
takiego modelu na rynku są:
 występowanie dużej liczby stosunkowo małych producentów, z których żaden nie ma
   możliwości wpływania na bieżącą cenę
 producenci sprzedają dobro homogeniczne (takie samo) - konsumenci są zorientowani w
   cenach, producent jest dla nich obojętny
 rynek jest w pełni dostępny, można go swobodnie opuszczać oraz wchodzić na niego
 duża liczba konsumentów, brak możliwości indywidualnego kształtowania ceny
 sytuacja pełnej informacji - brak barier informacyjnych.
Idea wolnego rynku została podniesiona przez A. Smitha w 1776 roku. W warunkach wolnej
konkurencji cena danego dobra jest jednolita, mechanizmy rynkowe doprowadzają do
optymalnej alokacji zasobów (optimum Pareto): zasoby są optymalnie ulokowane, gdy nikt
nie może zwiększyć swojej użyteczności, nie powodując pomniejszenia użyteczności innej
osoby. Konsumenci maksymalizują użyteczność dokonując alokacji dochodów tak, aby
użyteczność każdej złotówki wydanej na każde z dóbr była identyczna. Przenosząc
rozumowanie na płaszczyznę producenta, aby zmaksymalizować swój zysk w krótkim
okresie, wybierze on poziom produkcji, przy którym jego koszt marginalny = cenie. Tak więc
na rynku doskonałej konkurencji przedsiębiorstwo będzie maksymalizować swój zysk
zwiększając produkcję do momentu, gdy cena przewyższa marginalny koszt produkcji, lub
gdy cena jest niższa od kosztu - zmniejszając produkcję.
Na rynku doskonale konkurencyjnym cena jest równa kosztowi marginalnemu każdego z
działających w danej gałęzi przedsiębiorstw, a więc krzywa podaży całej gałęzi pokrywa się

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                     4 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
z krzywą kosztu marginalnego. W sytuacji zrównania się kosztów marginalnych wszystkich
producentów mamy do czynienia z optymalnością produkcji (równowaga gospodarki).
Monopol - założenia:
 na rynku występuje jeden producent, który dysponuje pełną władzą rynkową i wpływa na
   cenę przez manipulowanie wielkością sprzedaży (podaży)
 monopolista wytwarza produkty jednorodne, dla których brak jest substytutów
 istnieją wysokie bariery wejścia na dany rynek (np. patenty)
 doskonała informacja o rynku (popycie i użyteczności).
Współcześnie istnieją trzy podstawowe powody istnienia monopoli: 1. Korzyści skali -
minimalizacja kosztów - monopol naturalny; 2. Kontrola rzadkich a istotnych zasobów; 3.
Polityka władz publicznych (np. alkohole).
Na rynku monopolistycznym przychód marginalny jest niższy od ceny dobra; wielkość
sprzedaży może rosnąć tylko wtedy, gdy maleje cena (cena rośnie gdy sprzedaż spada).
Podstawowym zadaniem przedsiębiorstwa znajdującego się w sytuacji czystego
monopolisty jest wybór takiej kombinacji cenowo - ilościowej, która maksymalizuje zysk
przedsiębiorstwa. Tak więc monopolista jest cenodawcą. Może sprzedać ten sam produkt
różnym odbiorcom po innej cenie albo może stosować różne ceny na kolejne jednostki
wyrobu sprzedawanego temu samemu odbiorcy (dyskryminacja cenowa).
Konkurencja monopolistyczna - założenia:
 produkty na rynku są zróżnicowane i posiadają bliskie substytuty
 swoboda wchodzenia na rynek i jego opuszczania
 wielu sprzedających i kupujących
 założenie doskonałej informacji o rynku.
Przedsiębiorstwo działające w warunkach takiej konkurencji ma do czynienia z dwiema
różnymi krzywymi popytu w zależności od tego, czy zmianie ceny produktów
przedsiębiorstwa towarzyszą zmiany cen produktów konkurencji.
Jeśli przedsiębiorstwo podnosi cenę swoich produktów a konkurencja nie, wówczas spadek
sprzedaży produktów przedsiębiorstwa jest większy - popyt spadnie ze względu na wzrost
ceny, a także z racji przesunięcia zakupów części dotychczasowych konsumentów na
produkty konkurencji.
W modelu konkurencji monopolistycznej przedsiębiorstwo może wpływać na położenie
krzywej popytu. Przedsiębiorstwo dąży do przesunięcia krzywej popytu w prawo,
wykorzystując do tego celu reklamę oraz różnicowanie produktów. Oczywiście dodatkowym
korzyściom towarzyszy dodatkowy koszt (większe koszty produkcji i sprzedaży).
Oligopol - założenia:
 produkty jednorodne lub zróżnicowane
 niewielka liczba sprzedawców i wielu kupujących (duopol - dwóch producentów)
 ograniczony dostęp do rynku
 pełna informacja o rynku
Modele duopolu: Cournota, Edgewortha, Chamberlina.
Modele oligopolu: model załamanej krzywej popytu Sweezy'ego, model przywództwa
cenowego       przedsiębiorstwa     dominującego,     model    przywództwa    cenowego
przedsiębiorstwa o niskich kosztach.
Najistotniejszą cechą rynku oligopolistycznego jest konkurencja niecenowa, za
pośrednictwem takich narzędzi jak różnicowanie produktów pod względem jakości, reklama,
marka produktu itp.
4 Prawne formy prowadzenia działalności gospodarczej
Działalnością gospodarczą jest działalność wytwórcza, budowlana, handlowa i usługowa,
prowadzona w celach zarobkowych i na własny rachunek podmiotu prowadzącego taką
działalność.
Rodzaje spółek:
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                  5 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
        Cywilne (spółki prawa cywilnego)
        Handlowe (spółki prawa handlowego):
             Osobowe (jawna i komandytowa)
             Kapitałowe (akcyjna i z ograniczoną odpowiedzialnością)
Różnice między sp. osobowymi i kapitałowymi:
 Kapitałowe wyposażone są w osobowość prawną, osobowe nie.
 Struktura organizacyjna sp. kapitałowej jest w pewnym stopniu określana przepisami
  kodeksu handlowego i swoboda wspólników w jej kształtowaniu jest ograniczona. Spółka
  osobowa może mieć dowolną strukturę organizacyjną.
 Majątek spółki w sp. kapitałowej stanowi własność spółki. W sp. osobowej majątek jest
  współwłasnością wspólników.
 W sp. kapitałowych konieczne jest zgromadzenie przez wspólników i wniesienie do
  spółki kapitału w oznaczonej wysokości. W sp. osobowych wysokość kapitału jest
  dowolna.
 Prowadzenie spraw spółki w sp. kapitałowych należy do organów spółki, przede
  wszystkim zarządu. W sp. osobowych prowadzenie spraw spółki należy bezpośrednio do
  wspólników.
 Reprezentowanie spółki w stosunkach z innymi podmiotami prawa w sp. kapitałowych
  należy do zarządu spółki. W sp. osobowych spółkę reprezentują wspólnicy.
 Skład osobowy w sp. kapitałowych ma drugorzędne znaczenie, a do istotnych cech tych
  spółek należy jego płynność. W sp. osobowych skład wspólników odgrywa istotną rolę i
  jest w zasadzie trwały.
 Odpowiedzialność za zobowiązania spółki kapitałowej ponosi jedynie spółka. W sp.
  osobowych za zobowiązania spółki odpowiadają wspólnicy.
Spółka CYWILNA
 Prawna forma współdziałania osób fizycznych lub prawnych w działalności gospodarczej
 Zawiązana dla realizacji celów gospodarczych
 Na czas oznaczony lub nie
 Obowiązkowe wkłady wspólników (pieniężne, rzeczowe lub prawne)
 Majątek jest współwłasnością wspólników
 Solidarna odpowiedzialność za zobowiązania (wspólnik odpowiada zarówno wspólnym
  majątkiem spółki i swoim własnym)
Spółka JAWNA
 Nie jest osobą prawną
 Wkład nieobowiązkowy, ale umowa zwykle przewiduje
 Majątek jest współwłasnością właścicieli (współwłasność łączna)
 Odpowiedzialność za zobowiązania całym majątkiem wspólników
Spółka KOMANDYTOWA
 Nie ma osobowości prawnej
 Wymaga aktu notarialnego pod rygorem nieważności
 Komandytariusze - bierni wspólnicy
 Komplementariusze - aktywni członkowie spółki - wyłącznie oni kierują sprawami spółki
                             Sp. z .o.o.                           S.A.
   Osobowość        Posiada                      Posiada
     prawna
   Działalność      Wyłącznie gospodarcza        Nie tylko gospodarcza
   Utworzenie       Umowa      spółki    zawarta Założenie łączne - utworzenie przez
                    przez wspólników, lub akt samych         założycieli  (>=3   osoby),
                    założycielski gdy zakłada podpisanie statutu, notariusz, powołanie
                    jedna osoba                  władz;
                                                 Założenie sukcesywne - ustalenie i
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                  6 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
                                                      podpisanie statutu przez założycieli,
                                                      otwarcie zapisów na akcje (termin
                                                      subskrypcji<=3 miesiące), wybór władz
       Władze          Zgromadzenie wspólników, Walne zgromadzenie, Zarząd spółki,
                       Zarząd      spółki,     Rada Rada Nadzorcza
                       Nadzorcza
Odpowiedzialność Całym majątkiem spółki,
  za zobowiązania solidarnie
       Kapitał         Kapitał zakładowy>4000 zł Kapitał akcyjny>=100000 zł
   Jeden udział w >=50 zł, tylko imienne              Wartość nominalna akcji >= 1 zł, imienne
       spółce                                         i na okaziciela
  Rada Nadzorcza Obowiązkowa, gdy kapitał Obowiązkowa, gdy kapitał akcyjny>
                       zakładowy> 25000 zł, lub 500000 zł, liczba członków>= 5 osób,
                       gdy jest więcej niż 50 członkowie pierwszej rady powoływani
                       wspólników;                    są na 1 rok, następni na max 3 lata
                       Liczba członków Rady>=3,
                       na 1 rok
       Zarząd          >= 1, wybierany przez >= 1, pierwszy zarząd do 2 lat, następne
                       zgromadzenie wspólników, do 3 lat, reprezentuje S.A. na zewnątrz
                       zwykle      na      1     rok,
                       reprezentuje na zewnątrz
     Likwidacja        Następuje      z       chwilą 1. z przyczyn przewidzianych w statucie
                       wykreślenia     z     rejestru 2. uchwałą walnego zgromadzenia
                       handlowego,                    3. ogłoszeniem upadłości
                       przeprowadzana          przez 4. inne        przyczyny    przewidziane
                       likwidatorów      (zazwyczaj       przepisami
                       członkowie         ostatniego
                       zarządu), może nastąpić na
                       żądanie wspólnika
PRZEDSIĘBIORSTWA PAŃSTWOWE
 osoba prawna
 jednostka gospodarcza wyodrębniona pod względem ekonomicznym, organizacyjnym i
    prawnym
 tworzone przez naczelne i centralne organy administracji państwowej, NBP i banki
    państwowe
 organy: Ogólne zebranie pracowników, rada pracownicza, dyrektor powoływany przez
    radę pracowniczą na 5 lat lub czas nieokreślony
 nadzór nad PP sprawuje organ założycielski
SPÓŁDZIELNIE
 co najmniej 10 członków
 osoba prawna typu zrzeszeniowego
 nie tylko działalność gospodarcza
FUNDACJE
Instytucja wyposażona w pewien majątek przeznaczony (zależnie od woli założyciela
fundacji - fundatora) - na określony cel i trwale z tym celem związany. Fundacja ma
osobowość prawną. Wydzielenie majątku i przeznaczenie go na cele fundacji ma charakter
trwały, tzn. fundator nie może w przyszłości tego majątku wycofać, ani nim dysponować.
Najnowsze wiadomości
Wchodzący z życie 1 stycznia 2001 kodeks handlowy wprowadza poprawki do starego.
       Wprowadza dwa nowe rodzaje spółek: partnerską i komandytowo - akcyjną.
Właściciele tej drugiej będą mieli pełne prawo do uczestniczenia w obrocie publicznym, czyli
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                       7 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
do wprowadzenia akcji na giełdę papierów wartościowych. Obecnie przywilej taki miały
jedynie spółki akcyjne.
       Zgodnie z nowymi przepisami współudziałowcom spółek osobowych w razie potrzeby
łatwiej będzie pożegnać się ze wspólnikami. Na opuszczenie spółki przez jednego z
partnerów nie będzie wymagana zgoda pozostałych.
       Istotną zmianą dotyczącą spółek osobowych jest wprowadzenie w pierwszej
kolejności subsydiarnej odpowiedzialności wspólników w stosunku do wierzycieli spółki. Do
tej pory ich odpowiedzialność była automatycznie solidarna. Oznacza to, że długi np. spółki
jawnej, pokrywane były z całego majątku wspólników. Od nowego roku będzie podobnie,
ale dopiero w przypadku, kiedy okaże się, że na opłacenie długów spółki nie wystarczy jej
majątek.
       Zgodnie z art. 623 nowego kodeksu, właściciele spółek handlowych zarejestrowanych
przed 1 stycznia 2000 będą mieli trzy lata na dostosowanie swoich aktów założycielskich
oraz statutów do obowiązujących przepisów.
5 Rozstrzyganie sporów gospodarczych w świetle przepisów prawnych i
  upadłość
1) ROZSTRZYGANIE SPORÓW GOSPODARCZYCH W ŚWIETLE PRZEPISÓW PRAWNYCH
Spory związane z prowadzoną działalnością gospodarczą są szczególnym rodzajem sporów
majątkowych (cywilnych), w związku z czym rozstrzygane są w toku postępowania cywilnego
regulowanego przede wszystkim przepisami kodeksu postępowania cywilnego. Ich rozstrzyganiem
zajmują się sądy powszechne, a konkretnie – działające w ich strukturach sądy gospodarcze, oraz
sądy polubowne. Koszty postępowania ponosi w początkowej fazie dochodzenia roszczeń powód,
a ostatecznie – strona przegrana.
Pojęcie normatywne sprawy gospodarczej jest zawarte w ustawie z dnia 24.05.1989 o
rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych: sprawami gospodarczymi są sprawy ze
stosunków cywilnych między przedsiębiorcami prowadzącymi działalność gospodarczą na
zasadach określonych właściwymi przepisami prawnymi, w zakresie prowadzonej przez nie
działalności gospodarczej.
Sądy gospodarcze – odrębne jednostki utworzone w ramach struktury organizacyjnej sądów
rejonowych i okręgowych. W sprawach gospodarczych zasadą generalną jest rozpoznawanie
sporów w pierwszej instancji przez sąd okręgowy. Nadzór nad orzecznictwem sądowym w
sprawach gospodarczych sprawuje Izba Cywilna Sądu Najwyższego w granicach i w trybie
określonym ustawą z dnia 20.09.1984 o Sądzie Najwyższym.
Postępowanie sądowe rozpoczyna strona dochodząca roszczeń składając we właściwym sądzie
pozew, który powinien zawierać:
     oznaczenie sądu, do którego jest skierowany, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich
       przedstawicieli i pełnomocników,
     oznaczenie rodzaju pisma,
     osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody
     podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika,
     wymienienie załączników,
     dokładne określenie żądania,
     przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie.
Następnie pozew jest doręczany pozwanemu, który ma obowiązek udzielenia na niego odpowiedzi.
Następnie sąd przeprowadza postępowanie dowodowe i w tym celu wyznacza termin rozprawy. Po
wyjaśnieniu wszystkich okoliczności faktycznych sąd zamyka postępowanie dowodowe i
przystępuje do wyrokowania.
Sąd polubowny – instytucja niepaństwowa powołana do rozstrzygania spraw cywilnych (w tym
gospodarczych), który swą kompetencję, wyłączającą - w danej sprawie spornej – właściwość
sądów państwowych, uzyskuje na podstawie umowy stron (klauzuli arbitrażowej, zapisu na sąd
polubowny). Polskie prawo procesowe stwarza możliwość ferowania wyroków w spornych
sprawach majątkowych przez sąd polubowny, który do rozstrzygnięcia danego sporu zostaje
powołany suwerenna wolą stron. Należy zaznaczyć, że wyrok sądu polubownego ma moc prawną
równą wyrokowi sądu państwowego i stanowi tytuł egzekucyjny.
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                        8 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
Rodzaje sądów polubownych:
   1. do rozstrzygnięcia poszczególnego sporu (ad hoc) – powoływany przez zainteresowane
       strony drogą stosownego zapisu (zapis na sąd polubowny). Strony powołują arbitrów,
       określają zakres ich działania, strony mogą same określić tryb postępowania.
   2. stałe (instytucjonalne sądy polubowne) – może być organem właściwym do rozpoznania
       danego sporu bądź to z mocy stosownego zapisu, bądź z mocy przynależności stron do
       danej organizacji, stowarzyszenia lub związku. Na ogół taki sąd posiada swój statut
       określający sposób formowania składu orzekającego.
Od dnia 1.10.1989 wszystkie podmioty mogą swobodnie – w drodze umowy – dokonywać wyboru
drogi rozstrzygania sporów majątkowych. W granicach posiadanej zdolności do samodzielnego
zobowiązywania się strony mogę poddać pod rozstrzygnięcie sądu polubownego wszelkie spory o
prawa majątkowe, z wyjątkiem sporów o alimenty i ze stosunku pracy. Umowa o poddanie sporu
pod sąd polubowny powinna być spisana na piśmie i podpisana przez obie strony. Z obowiązującej
w polskim prawie zasady swobody umów wynika możliwość wskazania arbitrów i
przewodniczącego (superarbitra). Skutkiem zapisu na sąd polubowny jest wyłączenie jurysdykcji
sądów państwowych w przyjętym przez zapis zakresie.
2) UPADŁOŚĆ
Przyczyną ogłoszenia upadłości przedsiębiorcy jest zaprzestanie płacenia długów. Upadłość
może być też ogłoszona, gdy majątek przedsiębiorcy nie wystarcza na zaspokojenie długów.
Upadłość powoduje daleko idące skutki w sferze stosunków upadającej firmy z jej wierzycielami i
dłużnikami, zarządzania firmą, podejmowania decyzji majątkowych, możliwości prowadzenia
dalszej działalności i jej zakresu. Do ogłoszenia upadłości dochodzi na drodze specjalnego
postępowania upadłościowego, zwanego postępowaniem upadłościowym. Naturalnym
uzupełnieniem przepisów o upadłości są przepisy o postępowaniu układowym.
Celem instytucji upadłości jest równomierne (z pewnymi wyjątkami) – chociaż niepełne –
zaspokojenie wszystkich wierzycieli dłużnika, bez względu na to, czy prowadzą postępowanie
sądowe, a nawet czy ich wierzytelności są już wymagalne.
Wskutek upadłości upadły traci możliwość zarządzania swoim majątkiem, bo mienie jego ma być
obrócone na zaspokojenie wierzycieli.
Upadłość ogłasza sąd po przeprowadzeniu odpowiedniego postępowania. Z wnioskiem o
ogłoszenie upadłości może wystąpić sam dłużnik, a także każdy z jego wierzycieli.
złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości stanowi obowiązek przedsiębiorcy lub osób, które go
reprezentują. Zwalnia z tego obowiązku jedynie złożenie wniosku o rozpoczęcie postępowania
układowego.
Skutki ogłoszenia upadłości:
    dla osoby upadłego – skutkiem jest obowiązek wskazania i wydania syndykowi całego
       majątku, który przechodzi z tą chwilą pod zarząd syndyka. Poza tym musi wydać księgi
       handlowe, korespondencję, wyciągi z rachunków bankowych i wszelkie inne dokumenty
       związane z działalnością firmy, a także udzielić niezbędnych wyjaśnień. Nie musi ujawniać
       szeroko rozumianej technologii produkcji, która jest tajemnicą handlową.
    dotyczące zarządu majątkiem – strata możności zarządzania swym majątkiem, korzystania z
       niego i rozporządzania nim. Majątek staje się tzw. masą upadłości. Umowy i inne czynności
       prawne dokonane przez upadłego dotyczące majątku są od chwili ogłoszenia upadłości
       prawnie bezskuteczne.
    dotyczące stosunków zobowiązaniowych – w tej dziedzinie upadłość wywiera najbardziej
       widoczne skutki.
           o zobowiązania pieniężne upadłego – stają się płatne z dniem ogłoszenia upadłości bez
              względu na termin ich wymagalności. Zobowiązania niepieniężne stają się pieniężne i
              także stają się niezwłocznie wymagalne. Od tego dnia przestają biec odsetki od
              długów upadłego,
           o wzajemne potrącenie długów upadłego i innej osoby jest dopuszczalne, chociażby
              termin płatności jednego z nich jeszcze nie nadszedł, jeżeli tylko oba długi istniały w
              chwili ogłoszenia upadłości,



OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                              9 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
           o oferta złożona przez upadłego upada i nie powoduje zawarcia umowy, mimo przyjęcia
               przez adresata, jeżeli wiadomość o jej przyjęciu nie dotarła do upadłego przed
               ogłoszeniem upadłości,
    dotyczące czynności prawnych upadłego – z chwilą ogłoszenia upadłości prawo zawierania
       umówi dokonywania innych czynności prawnych w imieniu upadłego przedsiębiorcy
       przechodzi wyłącznie na syndyka masy upadłości.
Postępowanie upadłościowe ma na celu stopniową likwidację spraw i majątku upadłego
przedsiębiorcy (masy upadłości). W celu wykonania tego zadania sąd powołuje syndyka, który
obejmuje majątek upadłego, zarządza nim i przeprowadza likwidację. Likwidacja następuje przez
sprzedaż ruchomości i nieruchomości, przez ściągnięcie wierzytelności od dłużników oraz przez
zrealizowanie innych praw upadłego. Po likwidacji majątku i ustaleniu listy wierzytelności
przystępuje się do podziału uzyskanych funduszów między wierzycieli.
Postępowanie układowe – jego otwarcie następuje na wniosek przedsiębiorcy, który wskutek
wyjątkowych i niezależnych od niego okoliczności zaprzestał płacenia długów lub przewiduje
zaistnienie takiej sytuacji w najbliższej przyszłości. Jego celem jest uniknięcie upadłości. Praktyka
wskazuje, że upadłość przedsiębiorcy rzadko przynosi zadowalające wyniki. Dotyczy to zarówno
dłużnika, jak i wierzycieli. Wierzyciele otrzymują zazwyczaj tylko niewielką część swoich należności,
między innymi dlatego, że składniki likwidowanego majątku zbywane są często za bezcen.
Wpływają na to także wysokie koszty likwidacji. Z kolei dłużnik nie tylko traci posiadany w danej
chwili majątek, ale pozostaje nadal zobowiązany wobec swoich wierzycieli. Tak więc w interesie
obu stron leży zapobieżenie upadłości, aby prowadzona nadal działalność gospodarcza umożliwiła
dłużnikowi w przyszłości wykonanie zobowiązań wobec wierzycieli. W tym celu wierzyciele i dłużnik
mogą zawrzeć układ odraczający terminy płatności, a także zawierający inne ulgi, w tym również
zmniejszenie długu.
6 Systemy informowania kierownictwa wspomagane komputerowo
Przedsiębiorstwo jako system ekonomiczny winno mieć cechy i właściwości systemu sprawnego
działania. Przez to pojęcie należy rozumieć takie wyodrębnienie podsystemów funkcjonalnych
przedsiębiorstwa, a jednocześnie takie ich powiązania, aby mogły wykonywać czynności i procesy
powiązane ze sobą wspólnym celem. System informatyczny zarządzania ma za zadanie wspierać
informacyjnie przez metody informatyczne proces działania przedsiębiorstwa. Ogólny cel
kompleksowego systemu informatycznego zarządzania można określić jako "dostarczenie
decydentom terminowych i dokładnych danych, pozwalających na podejmowanie i wprowadzanie w
życie niezbędnych decyzji optymalizujących współdziałanie ludzi, materiałów, maszyn i środków
pieniężnych po to, aby w sposób najskuteczniejszy osiągnąć postawione przed organizacją cele".
       Systemy informatyczne zarządzania należy zinterpretować jako systemy informacyjne, które
zawierają charakterystyczne elementy:
odbiorcami informacji są kierownicy wszystkich szczebli zarządzania przedsiębiorstwem;
przedmiotem informowania są informacje służące podejmowaniu decyzji;
cechy dostarczonej informacji to selektywność, adresowalność;
cechy procesu przetwarzania to stały dostęp do informacji, teletransmisja, wielodostęp.
Systemy informacyjne, zbudowane na podstawie nowoczesnego sprzętu komputerowego i
bogatego oprogramowania systemowego, mają zadanie wyposażenia kierowników wszystkich
szczebli i w zakresie wszystkich funkcji zarządzania w informacje ze wszystkich źródeł w celu
umożliwienia im terminowego i skutecznego podejmowania decyzji w zakresie działań, za które są
odpowiedzialni. Dobrze rozwiniętą formą tej klasy systemów są Systemy Informowania
Kierownictwa (SIK).
       Koncepcja systemów informacyjnych wyrosła z potrzeb procesów decyzyjnych, starając się
jednocześnie złagodzić wady systemów ewidencyjnych, które doprowadziły do ilościowego
"przeinformowania" użytkowników. O wiele bardziej użyteczne są skoncentrowane wydruki, o
różnej szczegółowości informacji, prezentacji informacji na monitorach ekranowych, wydrukach,
przejrzystych wykresach a także elastyczne algorytmy tworzenia informacji wynikowych.
       Systemy informacyjne zmierzają do uwolnienia kierownictwa przedsiębiorstwa od nadmiaru
informacji i przyczyniają się do skupienia uwagi kierownika na kluczowych problemach. Integrują
one informacje z punktu widzenia istotnych, a trudno uchwytnych w ewidencyjnych systemach
informatycznych, związków między różnymi obszarami i dziedzinami działalności przedsiębiorstwa.
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                              10 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
Podejmowane na ich podstawie decyzje mogą być trafniejszym szybsze i bardziej skuteczne.
Podstawą takiego systemu musi być baza danych, w której znajdują się wszystkie istotne
informacje dotyczące całokształtu przedsiębiorstwa.
Wejściami do SIK są:
      wszelkie tradycyjne dane (karty pracy, zlecenia itp.)
      reguły tych decyzji, których sposób podejmowania można określić z góry
      zewnętrzne dane np.: sytuacja na rynku, zarządzenia władz itd.
      zapytania o informacje ze wszystkich działów przedsiębiorstwa.
Wyjściami z SIK są:
      decyzje podejmowane automatycznie w ramach SIK
      tabulogramy okresowe lub na żądanie
      informacje    automatycznie rozprowadzane do kierownictwa w przystosowaniu do
        zmieniających się potrzeb
      odpowiedzi na zapytania, które mogą być także rezultatem wartościowania kilku wariantów.
Informacje użytkowane przez kierownictwo można podzielić na trzy klasy:
      informacje kontrolne używane do zarządzania operacjami gospodarczymi przedsiębiorstwa
      informacje podręczne potrzebne indywidualnemu kierownikowi w krótkim okresie i szerokim
        zakresie
      informacje analityczne zaczerpnięte np. z modeli symulacyjnych, służące podejmowaniu
        decyzji o znaczeniu strategicznym.
SIK to zbiór zorganizowanych procesów, który przygotowuje informacje dla menedżera do
wspomagania czynności i podejmowania decyzji wewnątrz organizacji.
        Przykładowy SIK dla przedsiębiorstwa przemysłowego powinien realizować m.in.
następujące funkcje:
      dostarczać bieżących danych, różnej szczegółowości, o poszczególnych dziedzinach
        działalności przedsiębiorstwa;
      przeprowadzić analizę działalności przedsiębiorstwa pod kątem założeń, planów i
        normatywów na badany okres;
      przygotować oceny działalności poszczególnych działów przedsiębiorstwa;
      oceniać kontrahentów w oparciu o dane teraźniejsze i historyczne;
      utrzymywanie odpowiednich zasobów informacji;
      ewidencja i analiza wykonywania poleceń służbowych kierownictwa.
SIK powstały na gruncie potrzeb decydentów poziomu taktycznego i strategicznego.
        W praktyce SIK jeszcze niedawno spełniały wyłącznie dwa podstawowe zadania: szybkiej
wielokryterialnej informacji o stanie ekonomiczno - finansowo - technicznym przedsiębiorstwa w
różnych przedziałach czasu oraz obsługi problemów decyzyjnych.
        Dziś na uwagę zasługują - bardzo rozbudowane i nowoczesne - Systemy Wspomagania
Decyzji (SWD). Na SWD składają się trzy podstawowe podsystemy funkcjonalne:
  1. zarządzanie danymi
Zarządzanie danymi zapewnia możliwość przechowywania, wyszukiwania i manipulowania danymi.
  2. zarządzanie modelami
  Mechanizm zarządzania modelami tworzy możliwości wywoływania, wykonywania, zmian,
  łączenia i sprawdzania modeli w procesie wspomagania decyzji.
  3. zarządzanie dialogiem
  Przez dialog realizuje się podstawowy cel SWD a więc pomoc decydentowi w podejmowaniu
  decyzji. Dialog ten jest narzędziem interakcyjnej relacji pomiędzy użytkownikiem, a systemem.

    Zewnętrzne                 Zarządzanie                   Zarządzanie
      źródła                     danymi                       dialogiem
      danych                                                                      Użytkownik
                                              Zarządzanie                          i zadania
                                               modelami
Ze względu na zakres w jakim system oddziałuje na podejmowane decyzje, można wyróżnić:
    wyszukiwanie pojedynczych pozycji i informacji,
    dostarczanie zagregowanych informacji w postaci raportów,

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                               11 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
     formułowanie problemów do rozwiązywania,
     ocena skutków proponowanych wariantów decyzji,
    podejmowanie decyzji (wybór wariantu najkorzystniejszego).
Najprostszy SWD powinien spełniać co najmniej następujące funkcje:
      - zarządzanie danymi
      - prezentacja wyników
      - analiza i strukturalizacja modelu
      - techniki i metody statystyczne i analityczne.
Wynik komputerowy nie może i nie powinien determinować decyzji, gdyż nie jest decyzją.
Decyzja - oprócz wskazań komputera - wymaga także wyobraźni, inwencji i intuicji
menadżera.
7 Ekologiczne uwarunkowania wzrostu przedsiębiorstwa.
        Wszelka działalność gospodarcza odbywa się w określonym otoczeniu. Jednym ze
składników tego otoczenia, którego rola systematycznie wzrasta jest środowisko naturalne.
        Każde przedsiębiorstwo, nie tylko produkcyjne, wchodzi w rozliczne interakcje z tym
środowiskiem. Oczywiście nie wszystkie działania podejmowane przez przedsiębiorstwa są dla
natury szkodliwe, prawdą jest jednak, że stanowią one zdecydowaną większość.
        Należy również powiedzieć, że siła i charakter oddziaływania na środowisko naturalne zależy
od charakteru działalności danego przedsiębiorstwa i strategii jaką realizuje.
        Rozwój przedsiębiorstw jest ograniczany przez 3 rodzaje barier:
bariery biologiczne (immanentne cechy danego środowiska, np. ciężko się rozwijać na biegunie
południowym, chociaż ziemia tania),
bariery zasobowe (wyczerpywanie się złóż pewnych zasobów, ale także brak dostatecznej ilości
wody dla rolnictwa, przemysłu np. papierniczego),
bariery przestrzenne (ciężko jest rozbudowywać zakład, gdy mamy dookoła Park Narodowy).
Rozwój przedsiębiorstw, szczególnie produkcyjnych, ale także usługowych powoduje zwykle wzrost
ilości odpadów, co także może w znacznym stopniu ten rozwój ograniczać, ze względu na lokalne
ograniczenia (np. brak właściwego wysypiska śmieci, gotowego do przyjęcia określonych
odpadów).
        Firmy mogą przyjąć jedną z 4 strategii postępowania wobec środowiska:
PASYWNA – przestrzeganie obowiązujących przepisów ochrony środowiska, aby uniknąć kar lub
nie stracić dobrego wizerunku,
OFENSYWNA – robi się wszystko, aby poprawić procesy produkcyjne (innowacje techniczne i
technologiczne), co w konsekwencji ma doprowadzić do zmniejszenia presji na środowisko,
(podnoszenie świadomości ekologicznej załogi)
INNOWACYJNA – poszukuje się i tworzy NOWE technologie, konstrukcje, produkty dostosowane
do wymogów ochrony środowiska (budowanie obiegów zamkniętych, maksymalizuje recykling), cel:
RADYKALNA poprawa relacji firma – środowisko,
DEFENSYWNA – wycofywanie z rynku wyrobów szkodliwych dla środowiska i z technologii
szkodzących środowisku.
Pamiętaj nadmierne szkodzenie środowisku może wykończyć twoich klientów, co pogrzebie twój
dalszy rozwój.
Ważne jest również wdrażanie norm np. ISO serii 14000 i innych, ekoetykietowanie produktów i
ogólnie tworzenie wizerunku przedsiębiorstwa nastawionego proekologicznie i dbającego o
środowisko (ptaszki, kwiatki i ...)
A najlepiej to nie generalizować, tylko wybrać sobie konkretną firmę i trochę o niej ponawijać i
będzie OK. !!!
8 Społeczno-ekonomiczne skutki degradacji środowiska
Dynamiczny rozwój gospodarczy w połączeniu z szybkim wzrostem liczby ludności powoduje
nadmierne wykorzystanie i obciążenie przyrodniczego środowiska życia człowieka. Wzrost
industrializacji, urbanizacji i motoryzacji oraz chemizacja rolnictwa i gospodarstwa domowego
prowadzą do zatruwania wód i powietrza, degradacji gleb, niszczenia flory i fauny. Nasila się
oddziaływanie hałasu i promieniowania. Wszystko to powoduje naruszenie biologicznej równowagi
w przyrodzie.

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                            12 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
Dominujący na świecie kierunek działalności gospodarczej, traktujący środowisko jako „naturalny
rezerwuar”, z którego można czerpać bezkarnie, i do którego można odprowadzać nieograniczoną
ilość odpadów, spowodował kryzys ekologiczny i powstanie barier środowiskowych,
ograniczających w dużym stopniu rozwój gospodarczy. Korzystanie ze środowiska przynosi nie
tylko zamierzone efekty gospodarcze i społeczne, ale powoduje także gwałtowne zmniejszanie się
ilości zasobów, zakłócenia w stanie równowag ekologicznej oraz nieodwracalne zmiany w
środowisku, przynoszące ewidentne szkody i straty, które są skutkiem nieracjonalnego
wykorzystywania darów natury.
Rozwój społeczno-gospodarczy nie jest możliwy bez zmian środowiska przyrodniczego. Zmiany te
mogą wynikać z niezbędnego dla rozwoju kształtowania środowiska bądź być skutkiem degradacji
środowiska przyrodniczego. Jednak nie każda zmiana, powstająca jako skutek działań człowieka,
jest równoznaczna z degradacją środowiska. Kształtowanie środowiska przyrodniczego, które
umożliwia wzrost gospodarczy, to takie zmiany, które powodują podwyższenie walorów użytkowych
elementów środowiska i całego ekosystemu. Można je więc utożsamiać z racjonalną gospodarką
zasobami środowiska. Natomiast degradacja środowiska przyrodniczego to zmiany, które powodują
w efekcie obniżenie jakości walorów użytkowych środowiska, pogarszają warunki gospodarowania,
zamieszkania i rekreacji.
Przy utracie dóbr naturalnych społeczeństwo jest zmuszone do ponoszenia dodatkowych
wydatków, w celu ich odtworzenia (np. usuwanie skutków zanieczyszczeń). Wydatki te są
traktowane jako część tworzonego dochodu narodowego. Niestety, degradacja środowiska jest
często traktowana jako sposób na zwiększenie dochodu narodowego.
Szkody spowodowane zanieczyszczeniem środowiska lub poszczególnych komponentów
środowiska, to znaczy wprowadzaniem do niego obcych substancji gazowych, ciekłych lub stałych,
powodujących zmiany w jego naturalnym stanie, oznaczają niekorzystne zmiany w cechach
użytkowych środowiska naturalnego. Prowadzi to do obniżenia parametrów jego jakości, a co za
tym idzie, do zmniejszenia jego przydatności do celów produkcyjnych lub bezpośrednio
konsumpcyjnych.
Ekonomiczne skutki degradacji środowiska objawiają się przede wszystkim w:
    - uszczupleniu majątku narodowego na skutek uszkodzenia lub zniszczenia różnego rodzaju
       dóbr ekonomicznych i społecznych, np. uszczuplenie wartości lasów, spadek ich
       produkcyjności,
    - utracie określonych możliwości wytwórczych, spowodowanych zanieczyszczeniem bądź
       przekształceniem różnych elementów środowiska, np. pogorszeniu możliwości
       produkcyjnych gleby, a nawet wyłączeniu jej z użytkowania i kosztach jej rekultywacji,
    - obciążeniu dochodu narodowego zwiększonymi nakładami na różne procesy produkcyjne i
       konsumpcyjne, np. wzroście nakładów na doprowadzenie wody zdatnej do picia w
       aglomeracjach miejskich,
    - niszczeniu szaty roślinnej,
    - pogarszaniu warunków hodowli,
    - zatruciach zwierząt hodowlanych,
    - zatruciach żywności.
    Zagrożenia społeczeństwa, wynikające z zanieczyszczenia środowiska, przejawiają się w:
    - pogorszeniu warunków zdrowotnych ludności, np. wzroście zachorowalności i konieczności
       ponoszenia wydatków na leczenie choró górnych dróg oddechowych w regionach o
       nadmiernie zanieczyszczonym powietrzu,
    - przedwczesnych zgonach,
    - zagrożeniach epidemiologicznych,
    - porażeniach radioaktywnych,
    - utracie miejsc wypoczynku i rekreacji,
    - wzroście śmiertelności niemowląt.
    Skutki degradacji środowiska przyrodniczego można rozpatrywać także jako skutki
bezpośrednie i pośrednie. Bezpośrednie skutki pojawiają się w elementach środowiska
przyrodniczego i sprowadzają do zmian ilości oraz jakości (struktury fizyczno-chemicznej) wody,
gleby, powietrza, zasobów biotycznych, rzeźby terenu i krajobrazu. Można je traktować jako szkody
ekologiczne niewymierne bądź trudno wymierne w formie ekonomicznej. Skutki te nie były

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                          13 / 76
                            AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
wartościowane w ekonomii i nie wchodziły do rachunku ekonomicznego inwestycji czy działalności
gospodarczej.
   Skutki pośrednie mają postać strat gospodarczych i społecznych. Straty gospodarcze to szkody
wyrażone w pieniądzach (np. przyspieszenie korozji maszyn i niszczenia elewacji budynków,
spadek plonów). Straty społeczne to trudno wymierne szkody w sferze warunków życia i zdrowia
ludności. Pośrednie skutki degradacji środowiska przyrodniczego mogą być uwzględniane w
rachunku ekonomicznym.
9 Istota i funkcje zarządzania
Zarządzanie oznacza działania składające się na proces kierowania ludźmi w procesie
gospodarowania zasobami dowolnej instytucji. Podstawowym zadaniem zarządzania jest
zapewnienie realizacji celów instytucji przy zachowaniu zasady racjonalnego gospodarowania.
[Zarządzanie – proces planowania, organizowania, przewodzenia i kontrolowania pracy członków
organizacji oraz wykorzystywania wszelkich dostępnych zasobów organizacji do osiągnięcia jej
celów. (J.A.F. Stoner „Kierowanie”, PWE 1999, s. 20)]
Pojęcie zarządzania używane jest często zamiennie z pojęciem kierowania. Przez kierowanie
rozumie się działanie, którego celem jest spowodowanie funkcjonowania innych rzeczy zgodnie z
celem tego, kto nimi kieruje (pojęcie kierowania w szerszym znaczeniu) lub działanie, którego
celem jest spowodowanie działania innych ludzi zgodnie z celem tego, kto nimi kieruje (pojęcie
kierowania w znaczeniu węższym). Zarządzanie jest jedną form kierowania w węższym
znaczeniu.
Opisując proces zarządzania instytucji zwraca się uwagę na podstawowe rodzaje działań
tworzących ten proces. Działania te składają się na pewne funkcje, których realizacja umożliwia
osiągnięcie celów organizacji. Tymi funkcjami są: planowanie, organizowanie, motywowanie i
kontrolowanie.
Funkcja planowania – polega na przewidywaniu przyszłego układu warunków i środków
działania i na formułowaniu celów działania dostosowanych do tego układu. Istotne znaczenie dla
funkcji planowania mają dwa główne zagadnienia: ustanawianie celów i decydowanie o właściwym
toku działań (określanie strategii i programów). Planowanie jest podstawą dla realizacji
wszystkich innych funkcji zarządzania. Dopóki nie zaplanujemy działań, nie możemy
organizować ich realizacji, określać, jakie warunki należy zapewnić pracownikom i jak ich
motywować oraz jak kontrolować ich zachowanie.
Funkcja organizowania – proces, którego celem jest uzyskanie stanu instytucji, w którym jej
członkowie będą wspólnie działać w sposób zapewniający sprawną realizację celów instytucji.
Realizacja tej funkcji następuje przez tworzenie struktur organizacyjnych określających działania
zespołowe, podział pracy zarówno w zakresie działań kierowniczych jak i wykonawczych itp.
Funkcja motywowania – polega na wywoływaniu u podwładnych właściwego stosunku do
powierzonych im zadań. Narzędziami motywacji są bodźce motywacyjne, którymi dysponują
kierownicy, oddziaływujące na podwładnych w sposób pozytywny (nagrody, wyróżnienia, pochwały
itp.) lub negatywny (kary, nagany itp.).
Funkcja kontroli – polega na porównywaniu przebiegu lub wyników pewnych działań, tzn. stanu
osiągniętego z planowanym celem, tzn. ze stanem założonym. Na podstawie wyników kontroli
kierownictwo podejmuje działania, mające na celu usunięcie nieprawidłowości w realizacji zadań
zmierzających do osiągnięcia założonego stanu.
Źródło: K. Krzakiewicz „Podstawy zarządzania” TNOiK, Poznań 1994, s. 19-46
10 Modele struktur organizacyjnych przedsiębiorstw
I.     Wstęp
       Strukturę organizacyjną można zdefiniować, jako układ i wzajemne zależności pomiędzy
częściami składowymi oraz stanowiskami przedsiębiorstwa. Struktura organizacyjna określa podział
pracy i pokazuje powiązania miedzy różnymi funkcjami i czynnościami, w pewnym sensie również
na stopień specjalizacji pracy. Opisuje również strukturę hierarchii i władzy w organizacji oraz
przedstawia układ odpowiedzialności.
       Co wpływa na strukturę?
    Ludzie (są jednym z najważniejszych zasobów w przedsiębiorstwie i to oni tworzą
       organizację, a to, w jaki sposób są zorganizowani, ma kluczowe znaczenie dla efektywności
       podejmowanych przez przedsiębiorstwo działań strategicznych)
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                          14 / 76
                                   AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
      Strategia (każdej wyróżnionej strategii zarządzania przedsiębiorstwem wobec istniejących
        lub przewidywanych zewnętrznych i wewnętrznych warunków jego funkcjonowania
        odpowiadać winien określony typ struktury organizacyjnej)
      Wielkość całej organizacji i jej działów (większe organizacje odznaczają się na ogół
        wyższą specjalizacją czynności i bardziej sformalizowanymi procedurami)
II.      Typy struktur organizacyjnych
     1. Struktura prosta
     Struktura prosta niejednokrotnie oznacza brak struktury w ogóle.
     Ten typ struktury jest bardzo popularny w przedsiębiorstwach małych, zatrudniających
relatywnie mało osób, co pozwala właścicielowi na sprawne zarządzanie przedsiębiorstwem
samodzielnie, bądź ewentualnie ze swoim współpartnerem lub zastępcą, bez potrzeby
angażowania w procesy zarządcze całej rzeszy dyrektorów, wicedyrektorów, kierowników i ich
zastępców. Nie ma tu wyraźnie zarysowanych granic odpowiedzialności za realizację konkretnych
zadań. Dyrektor sam sprawuje bezpośredni nadzór nad pracownikami, ważne są dlań kontakty
indywidualne. Problem pojawia się dopiero w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo zaczyna się rozrastać,
aż w końcu osiąga taki poziom złożoności, przy którym niemożliwe staje się samodzielne
nadzorowanie procesów w nim zachodzących.1
     Większość struktur organizacyjnych można zakwalifikować do jednej z trzech podstawowych
grup:
- struktury funkcjonalne,
- struktury dywizjonalne,
- struktury macierzowe.
Inne przypadki rozwiązań strukturalnych są pewnymi hybrydami, opartymi na połączeniu dwóch, lub
wszystkich trzech podstawowych form.
     2. Struktura funkcjonalna
     Struktura funkcjonalna jest, być może, najbardziej logiczną i podstawowa formą zorganizowania
przedsiębiorstwa. Jednostka funkcjonalna grupuje osoby zajmujące się określoną działalnością
funkcjonalną np.: produkcją, finansami i księgowością, marketingiem, czy zasobami ludzkimi.
    Tego typu rozwiązanie organizacyjne jest stosowne głównie – chociaż nie wyłącznie – przez
    firmy małe o ograniczonym asortymencie wyrobów.
                                                               Prezes


              Wiceprezes                      Wiceprezes                      Wiceprezes                        Wiceprezes
             ds. produkcji                   ds. marketingu                 ds. finansowych                ds. zasobów ludzkich




                             Zalety                                                                  Wady
                                                                        Problemy pojawiają się szczególnie w większych, bardziej
                                                                        złożonych organizacjach:
Wyraźny podział ról i odpowiedzialności                                 W takiej sytuacji kierownictwo naczelne może być zbytnio
                                                                        obciążone zagadnieniami natury operacyjnej, zamiast zajmować
                                                                        się zagadnieniami strategicznymi
Łatwy nadzór, gdyż każdy kierownik musi być specjalistą jedynie         Trudno szybko uzyskać decyzję lub rozwiązać problem, ze
w ograniczonym zakresie                                                 względu    na     konieczność     skoordynowania działań
                                                                        poszczególnych jednostek funkcjonalnych
Dyrektor generalny nie jest odizolowany od działalności                 Jeśli nowy wyrób spotka się z niepowodzeniem – nie wiadomo
operacyjnej                                                             kogo należy winić
    3. Struktura dywizjonalna


    1
       Przy czym od rodzaju prowadzonej działalności zależy, to, w jakim momencie rozwoju przedsiębiorstwa jednoosobowy nadzór staje się dla
właściciela nieporęczny i nieefektywny i pojawia się potrzeba stworzenia jasno zdefiniowanych struktur oraz dokonania podziału uprawnień i
odpowiedzialności. Np. agent ubezpieczeniowy może samodzielnie koordynować działalność swojego przedsiębiorstwa na relatywnie dużą skalę,
co wynika z natury prowadzonej działalności, natomiast przedsiębiorstwo produkcyjno-handlowe realizujące podobnej wielkości obroty, może
być o wiele bardziej zróżnicowane i wymagać bardziej złożonych struktur organizacyjnych.

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                                                  15 / 76
                                   AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
    Tego rodzaju struktury są próbą rozwiązania problemów występujących w przypadku struktur
funkcjonalnych.
       Podstawową cechą struktury dywizjonalnej jest to, że przedsiębiorstwo dzieli się na jednostki
według wyrobów, usług, rynków lub procesów zachodzących w przedsiębiorstwie. Produkty, czy też
rynki, na których działa przedsiębiorstwo mogą się bowiem różnić od siebie w takim stopniu, że
byłoby rzeczą niepraktyczną łączenie ich pod wspólnym kierownictwem. Bardziej racjonalnym
rozwiązaniem wydaje się wówczas podział przedsiębiorstwa na osobne działy zajmujące się
poszczególnymi produktami, poszczególnymi rynkami (regionami) lub też poszczególnymi grupami
klientów.
       W przypadku, gdy jest to podział wg wyrobów – każdy dział odpowiada za określony wyrób
lub grupę pokrewnych wyrobów, jeśli jest to podział wg regionu – w jednym zakładzie grupuje się
wszystkie czynności wykonywane przez przedsiębiorstwo w danym regionie.
       Skutkuje to stworzeniem złożonej struktury organizacyjnej. Poniżej przykład podziału wg
wyrobów:
                                                                Prezes

                                Centrala



                       Wiceprezes                             Wiceprezes                                Wiceprezes
              ds. wyrobów farmaceutycznych            ds. produktów chemicznych              ds. produktów do higieny osobistej


                       Działalność A                          Działalność A                             Działalność A
                (badania, zakupy, produkcja,           (badania, zakupy, produkcja,              (badania, zakupy, produkcja,
                          sprzedaż)                              sprzedaż)                                 sprzedaż)




                                Zalety                                                             Wady
Główną zaletą takiej struktury jest to, że wszystkie działania,            Mieszanie się zakresów odpowiedzialności
umiejętności i specjalistyczna wiedza potrzebna do wytworzenia lub
wprowadzenia na rynek określonych wyrobów grupują się w jednym
miejscu pod wspólnym kierownictwem, łatwiej więc można
skoordynować całość prac i utrzymać wysoka efektywność.
Koncentracja na określonym rynku, czy też produkcie sprzyja jakości i      Możliwe konflikty pomiędzy zakładami, ponieważ struktura
szybkości podejmowanych decyzji.                                           sprzyja rozgrywkom przy podziale zasobów
Struktura taka ułatwia kierownictwu naczelnemu pomiar osiągnięć            Istnieje groźba zbyt dużego rozrostu zakładów i wówczas
poszczególnych jednostek – efektywność kierownictwa zakładu można          interesy zakładu mogą przeważyć nad potrzebami i
bowiem mierzyć wielkością zysków lub strat danego zakładu.                 interesami całej organizacji
Istnieje łatwość tworzenia i rozwiązywania jednostek – struktura jest      Występują trudności w koordynacji działań, gdy zakładów
dostosowana do szybkich zmian.                                             jest zbyt dużo
Umożliwia głównemu kierownictwu skoncentrowanie się na                     Jest to rozwiązanie kosztowne, wraz z jego
zagadnieniach strategicznych. Wynika to z faktu, iż kierownicy             wprowadzeniem rosną koszty administracyjne, jako ze np.
zakładów maja większą władzę i obciążenie naczelnego kierownictwa          każdy zakład ma własnych pracowników sztabowych i
jest mniejsze.                                                             specjalistów, co prowadzi do kosztownego dublowania
                                                                           umiejętności
    4. Struktura macierzowa
    Omówione typy struktur nie spełniają wszystkich potrzeb każdej organizacji. W strukturze
funkcjonalnej na przykład może występować coraz wyższy poziom specjalistycznych umiejętności,
ale może być trudno o skoordynowaną produkcję dóbr. W strukturze dywizjonalnej z kolei, różne
wyroby mogą odnosić sukcesy, podczas gdy brakuje postępu w technologicznej specjalizacji
organizacji. Struktura macierzowa stara się połączyć zalety obu typów struktur, unikając ich wad.
    Tutaj pracownicy mają w istocie dwóch szefów, tzn. są podwójnie (a nieraz wręcz wielokrotnie)
podporządkowani. Jedna z linii podporządkowania ma charakter funkcjonalny lub zakładowy, druga
oznacza podporządkowanie kierownikowi programu, czy zespołu roboczego. Konstruując tego typu
strukturę należy jednak pamiętać, by jedno z ramion macierzy miało charakter nadrzędny, bowiem
w przeciwnym razie może dojść do paraliżu w organizacji.
                      Zalety                                            Wady

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                                                16 / 76
                                   AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
Umożliwia redukcję biurokracji, pobudza do współpracy          Członkowie zespołu muszą posiadać ponadprzeciętne
interdyscyplinarnej, zapewnia organizacjom elastyczność,       umiejętności w dziedzinie stosunków międzyludzkich, aby móc
prowadzącą do redukcji kosztów (każdy projekt przydziela się   intensywnie ze sobą współpracować
bowiem zespołowi składającemu się z rzeczywiście do niego
potrzebnej liczby osób i unika się dublowania)
Rozwija umiejętności pracowników, angażuje ludzi i stawia im   Wydłużony jest czas podejmowania decyzji
wyzwania, motywuje do identyfikowania się z końcowym
wyrobem
Minimalizuje problem koordynacji                               Wysoki jest poziom konfliktowości ze względu na niejasny
                                                               podział obowiązków i zadań, idea współodpowiedzialności, co
                                                               prawda koncepcyjnie godna pochwały, może być przyczyną
                                                               różnorodnych problemów w praktyce
                                                               Pojawiają się trudności w rozdzielaniu poniesionych kosztów i
                                                               zrealizowanych zysków na poszczególne jednostki
                                                               Może dochodzić do „rozmycia się” celów priorytetowych, jako że
                                                               jednostki informowane są, iż każde zagadnienie jest równie
                                                               ważne i wymaga takiej samej uwagi


    Obecnie struktura taka jest stosowna w wielu dużych przedsiębiorstwach, ale nie tylko –
czasami z tego typu zorganizowaniem można spotkać się również w relatywnie małych
przedsiębiorstwach, a jest ono szczególnie popularnym rozwiązaniem w firmach zajmujących się
dostarczaniem profesjonalnych usług. Biurokrację zastępują tutaj kontakty bezpośrednie miedzy
jednostkami, co doprowadzić ma do większego zaangażowania kierownictwa wszystkich szczebli w
realizację wspólnej strategii.
    5. Struktury pośrednie i kombinacje struktur
    Należy pamiętać, iż w rzeczywistości niewiele przedsiębiorstw decyduje się na wdrożenie
jakiegoś konkretnego modelu struktury organizacyjnej w jego czystej postaci. W praktyce istnieje
wiele rozwiązań pośrednich, a przedsiębiorstwo może przechodzić np. od struktury funkcjonalnej do
struktury wielowymiarowej nie jednorazowo, lecz dokonując serii drobnych zmian i usprawnień.
    Popularnym rozwiązaniem jest budowanie struktur funkcjonalnych na rynkach położonych w
swoim sąsiedztwie i struktur wielowymiarowych na rynkach położonych bardziej peryferyjnie.
    A może być również tak, że generalnie przedsiębiorstwo ujęte jest w struktury dywizjonalne,
natomiast kluczowe funkcje pozostają scentralizowane i dyrektorzy funkcjonalni tych działów
ingerują w sprawy swojego działu we wszystkich zakładach.
!!!
Oprócz tego należy pamiętać m.in. o:
- rozpiętości kierowania (struktury płaskie i smukłe),
- oraz elastyczności budowy wewnętrznej przedsiębiorstwa (struktury mechanistyczne i organiczne)
Więcej informacji:
    1. Stoner, J. A., Freeman, R. D., Gilbert D. R. Jr., 1999. Kierowanie, Polskie Wydawnictwo
       Ekonomiczne, Warszawa
    2. Nalepka, A., 2001. Struktura organizacyjna Antykwa, Kraków
11 Efektywność stylów kierowania
       Kierownicy w swych oddziaływaniach na pracowników dobierają i stosują określone techniki
kierowania czyli zbiory bodźców. Pozwalają im one na realizację zadań. Kierownicy dążą do
powtarzania tych z nich, które okazały się skuteczne i eliminowania tych, które nie przyniosły
oczekiwanych rezultatów.
       Tak więc ogół systematycznie stosowanych przez danego kierownika i utrwalonych technik
kierowania tworzy styl kierowania.
       Trudno jest jednoznacznie określić który styl kierowania jest najbardziej dopasowany do
określonej sytuacji. Dlatego Fred E. Fiedler stworzył sytuacyjny model kierownictwa, w którym
efektywność danego stylu zależy od kilku czynników:
    1. Stosunki między kierownikiem kierownikiem członkami podległego zespołu. Wyrazem ich
       może być lojalność podwładnych, ich zaufanie do przełożonego i akceptacja indywidualnych
       cech kierownika.
    2. Struktura zadania. Typowość zadań i precyzyjność ich formułowania.
    3. Uprawnienia kierownicze. Określa je zakres kompetencji kierownika, wynikający z
       zajmowanej przez niego pozycji w strukturze instytucji.
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                                    17 / 76
                                       AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
Styl                                      1            2              3              4              5            6              7                  8
stos. pom. Kierownikiem a   dobre             dobre        dobre          dobre          złe            złe          złe            złe
podwładnym


struktura zadania                 strukturyzowane               niestrukturyzowane             strukturyzowane             niestrukturyzowane
uprawnienia kierownika      szerokie          wąskie       szerokie       wąskie         szerokie       wąskie       szerokie       wąskie


Kierownicy zorientowani na stosunki międzyludzkie działają skuteczniej w sytuacjach 4, 5, 6, 7. Zaś
kierownicy zorientowani na zadania działają skuteczniej w pozostałych sytuacjach.
Sytuacja 1 występuje dość rzadko ( kierownik ma dużą, scentralizowaną władzę, ale mimo
wszystko jest lubiany). Stąd w tej sytuacji, szczególnie gdy zadanie nie wymaga podejścia
innowacyjnego, kierownik może osiągnąć korzyści, które daje wykorzystanie stylu zorientowanego
na zadania. Jednak jeśli kierownik skłania się ku skrajnie autorytarnemu podejściu, wówczas
istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że ze strony podwładnych spotka się z postawami buntu,
braku zaufania, odmowy współpracy, tworzenia się grup nieformalnych, których cele są sprzeczne z
celami organizacji.
Doprowadzi to do sytuacji, iż ten styl kierowania nie będzie skuteczny.
        W sytuacji 8, władza kierownika jest tak ograniczona, że podwładni będą się sprzeciwiać
wszelkim formom oddziaływania kierowniczego, kiedy tylko istnieje taka możliwość.
Tutaj zatem efektywny okaże się styl autorytarny, jako że maksymalizuje on bezpośrednią kontrolę
kierownika, która jest niezbędna dla właściwego ukierunkowania działań podwładnych.
        Styl kierowania zorientowany na stosunki międzyludzkie jest, zdaniem Fiedlera, najbardziej
efektywny w sytuacjach pośrednich w średnim stopniu sprzyjających dla kierownika. W takich
sytuacjach kierownik nie dysponuje dostateczną władzą aby w maksymalnym stopniu zapewnić
sobie współpracę podwładnych, lecz w przeciwieństwie do niesprzyjającej sytuacji 8, tutaj
podwładni nie wykazują aktywności w poszukiwaniu pretekstu do pokazania oporu.
W większości przypadków są oni skłonni robić to, czego zażąda od nich przełożony, jeśli tylko
wyjaśni im, jaki jest cel tych działań i wykaże gotowość do uwzględniania ich oczekiwań. Jeśli
kierownik za bardzo koncentruje się na zadaniu, ryzykuje wywołanie antagonizmów podwładnych i
ujawnianie się potencjalnych zagrożeń związanych z wykorzystaniem tego stylu.
Taka koncentracja na zadania ogranicza zatem wpływ kierownika na zachowania podwładnych.
        Styl kierowania zorientowany na stosunki międzyludzkie potencjalnie rozszerzy zakres
oddziaływania kierownika. Okazanie troski o podwładnych polepszy relacje między kierownikiem a
podwładnymi. Przy założeniu, że podwładni są motywowani potrzebami wyższego rzędu,
wykorzystanie takiego stylu pozwoli kierownikowi stymulować indywidualne zainteresowanie
wykonawców ich pracą.
        W literaturze spotykany jest też inny podział stylów kierowania. Jest on stosunkowo
uproszczony. Style kierowania możemy podzielić na:
      Dyrektywny – kierownik jest autokratą, który kładzie nacisk na zadania, a w niewielkim
         stopniu zwraca uwagę na potrzeby ludzi.
        Styl ten jest efektywny i występuje najczęściej w instytucjach militarnych oraz w firmach w
        czasie kryzysu.
      Demokratyczny – kierownik jest partnerem, troszczy się o pracownika jednak z dużą
         efektywnością w nacisku na zadania. On ma również ostatnie słowo, jednak pracownicy
         mają duży udział w gromadzeniu informacji i opracowaniu wariantów działania.
      Towarzyski – kierownik jest przyjacielem. Duży nacisk kładzie się tu na stosunki
         międzyludzkie, kierownik dba o dobre stosunki w zespole. Od pracowników uzyskuje dużo
         informacji. Styl ten bywa nieefektywny w czasie kryzysów, ponieważ wtedy kierownik szybko
         popada w zależność od pracowników.
      Niezaangażowany – kierownik jest w niewielkim stopniu zorientowany na zadaniach i
         zespole. Jego rola ogranicza się do sprawdzania wykonania przepisów przez pracowników.
        Styl ten jest efektywny dla organizacji o pracy twórczej.
W literaturze można spotkać bardzo dużo różnych rodzajów stylów kierowania jednak większość z
nich jako kryteria wyodrębnia zorientowanie na stosunki międzyludzkie lub na zadania oraz rodzaj
zadań. Model Fiedlera najdokładniej oddaje efektywność stylów kierowania odnośnie do różnych
sytuacji.
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                                                             18 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
      Każdy kierownik posiada swój styl kierowania, a najefektywniejszy będzie wtedy, kiedy nie
będzie sztywno trzymał się jednego stylu, a dostosuje styl kierowania do zmieniających się
warunków zarówno otoczenia jak i charakteru zadań.
12 Charakterystyka ekonomiczna produktów i usług cyfrowych
   1. Informacja
          Informacja przedmiotem handlu – niematerialny produkt cyfrowy
          Informacja przedmiotem usługi –niematerialna usługa informacyjna
   2. Elektroniczny biznes
            Zastosowanie:
    niematerialnego produktu cyfrowego
    niematerialnej usługi informacyjnej
      do realizacji procesów biznesowych

   3. Produkt cyfrowy (informacja zapisana cyfrowa będąca przedmiotem handlu)
          Dokument, pieniądz, utwór autorski, oprogramowanie
          Pismo (dokumenty, gazety, rejestry formularze)
          Głos (muzyka, radio, telefon
          Obraz (zdjęcie, video, tv)
          Oprogramowanie (narzędziowe, użytkowe, gry)
          Multimedia
   4. Cechy produktu
          Niezniszczalność – z upływem czasu produkt cyfrowy nie traci ani formy ani jakości;
            produkt cyfrowy zaoferowany na rynku pierwotnym jest równoważny temu produktowi
            na rynku wtórnym; konkurencja producenta z własnym produktem na rynku wtórnym.
                 1. Obrona producentów przed niezniszczalnością produktu cyfrowego – częste
                     uaktualnienia produktu cyfrowego (zwiększenie funkcjonalności, ulepszenie
                     interfejsów) i licencjonowanie (wynajem bez prawa sprzedaży, wynajem na
                     czas określony)
          Transformowalność – zmiany przypadkowe, zamierzone i oszukańcze; dostosowanie
            produktu do potrzeb konkretnego użytkownika
                 1. obrona –ochrona prawna (warunki licencji, patenty, prawa autorskie);
                     sprzedaż wersji binarnych a nie źródłowych, sprzedaż usług interaktywnych
                     zamiast produktów cyfrowych (sprzedaż tylko wyników)
          Replikowalność- stały koszt wytworzenia produktu cyfrowego; zerowy koszt
            marginalny powielania produktu cyfrowego
                 1. ochrona – prawna; cyfrowe znaki wodne; związanie oprogramowania z
                     konkretnym komputerem; sprzedaż usług interaktywnych zamiast produktów
                     cyfrowych
   5. Inne cechy produktu cyfrowego
          Zależność od indywidualnych preferencji – od preferencji klienta, zróżnicowanie ceny
            od typu klienta; cena zależna raczej od zgody klienta, aniżeli kosztów produkcji
          Zależność wartości produktu cyfrowego od czasu-musimy znać przyszłość np.
            informacja o wczorajszej pogodzie jest nic nie warta
          Wartość kumulatywna produktów cyfrowych- np. archiwum do zastosowań
            analitycznych; informacja stanowiący jeden produkt może być ponownie użyta do
            wyprodukowania innego
          Korzyści zewnętrzne – definiuje się jako konsekwencje, które nie są uwzględnione w
            cenie produktu: pozytywne (oprogramowanie) i negatywne(np. o spółce giełdowej, ale
            jakaś zła)
   6. Korzyści dla producenta ze świadczenia usług zamiast handlu produktami
          Większe możliwości obrony producenta przed replikowaniem i transformowaniem
            produktu
          Cena zależna od używania produktu

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                        19 / 76
                           AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
            Możliwość różnicowania cen w zależności od klienta, czasu użycia, realizowania
             funkcji
           Możliwość powiązania usługi z marketingiem i badaniem rynku.
   7. Nowa jakość: usługi interaktywne
           Komunikacyjne- nie mają skutków prawnych
           Transakcyjne – mają skutki prawne
   8. Podatki
           Problem kto, komu i za co powinien płacić podatki z elektronicznego handlu (złożone
             produkty i usługi świadczone z różnych krajów, różne reżimy i systemy podatkowe w
             różnych krajach)
           Problem ceł za produkty niematerialne
   9. Polityka ustalania cen na produkty cyfrowe
           Płatne w formie abonamentu (na czas określony lub nie)
           Płatne za każdorazowe użycie
           Bezpłatne, wliczone w koszty innych produktów lub usług
           Bezpłatne, finansowane ze środków publicznych, związane z prawami autorskimi
   10. Elektroniczny Biznes = realizacja procesów biznesowych przez sieć
           Usługi informacyjne
           Usługi komunikacyjne
           Usł. transakcyjne
   11. Procesy biznesowe
           Promocja
           Negocjacje warunków kontraktu
           Zamówienie
           Dostawa
           Płatność
   12. Główne zalety realizacji procesów biznesowych przez sieć
           Czas – skrócenie czasu realizacji procesów biznesowych- z każdego miejsca można
             się połączyć
           Koszty – zmniejszenie kosztów realizacji procesów biznesowych –nie ma
             pośredników
           Geografia- uniezależnienie procesów biznesowych od odległości geograficznych
           Automatyczna reakcja – możliwość automatycznej reakcji na sygnał inicjujący proces
             biznesowy- w sklepie internetowym powstaje baza danych – możliwość personalnego
             i intensywnego marketingu
           Bezpośredniość komunikacji
           Reakcja odbiorcy wiadomości w dogodnym dla niego terminie
   13. Realizacja procesów biznesowych przez siec:
           Elektroniczne dokumenty wymieniane przez sieć zamiast dokumentów papierowych
           Komunikacja międzyludzka prowadzona przez sieć zamiast bezpośrednich spotkań
13 Elektroniczny Handel – B2C oraz B2B
Handel elektroniczny to handel prowadzony przez sieć
Realizacja handlowych procesów biznesowych przez sieć:
- usługi informacyjne
- usługi komunikacyjne
- usługi transakcyjne

Elektroniczny handel to:    - zarówno cyfrowe jak i fizyczne produkty
                            - zarówno informacyjne jak i materialne usługi
Handel elektroniczny:
  1. Przedsiębiorstwo – klient (B2C)
              - promocja w Internecie
              - Marketing i badanie rynku
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                        20 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
             - Wirtualne sklepy produktów zarówno cyfrowych jak i fizycznych
             - Kontrakty kupna- sprzedaży
             - Płatności
             - Usługi „po sprzedaży”
       Korzyści z elektronicznego handlu B2C:
      Czas
           o Skuteczność promocji
                   Promocja w momencie zainteresowania klienta
           o Ciągłe badanie rynku
                   Klienci – preferencje
                   Konkurenci – oferty produktów i usług, ceny, formy sprzedaży
                   Substytuty produktów i usług
           o Wzrost dostępności dzięki handlowi prowadzonemu 24/7
                   Niezależność od stref czasowych
                   Niezależność od preferencji klientów
                   Wzrost obrotów
           o Skrócenie cyklu: oferta → zakup → płatność
                   Ułatwienie podjęcia decyzji o zakupie
                   Wzrost satysfakcji klienta
                   Wzrost obrotów
           o Skrócenie czasu realizacji transakcji
                   Wzrost obrotów
           o Przyśpieszenie płatności
                   Zmniejszenie zapotrzebowania na kredyt obrotowy
           o Możliwość natychmiastowej oferty usług „po sprzedaży”
     Niższe koszty
           o Promocji w Internecie niż w innych mediach
           o Badania rynku przez Internet
           o Reprodukcji, magazynowania i dostaw produktów cyfrowych w porównaniu
              odpowiednimi produktami fizycznymi
           o Magazynowania i dostaw produktów fizycznych kupowanych w sklepie wirtualnym, a
              nie fizycznym
           o Usług (praca zdalna)
           o Transakcji (zamówienia, potwierdzenia)
           o Płatności
     Niezależność od geografii – globalizacja
           o Rozszerzenie działalności przez uwolnienie się od ograniczeń geograf.: promocja,
              badania rynku, sprzedaż, płatności
           o Zintegrowana oferta i sprzedaż z rozproszonych magazynów
           o Zdalne świadczenie usług
           o Zagrożenie – globalna konkurencja
     Automatyczna reakcja
           o Uzależnienie promocji od zachowania klientów
           o Automatyzacja badania rynków
           o Automatyczna adaptacja kontraktów
           o Automatyczne badanie wiarygodności płatnika
           o Usługi interaktywne
       Rynek usług interaktywnych
- rozrywka – video na żądanie, gry video, quizy interaktywne
- usługi informacyjno-komunikacyjne – multimedialne wydawnictwa, poczta elektroniczna, chat,
videotelefonia, videokonferencje
- usługi transakcyjne – telezakupy, usługi bankowe, usługi rezerwacyjne
- usługi profesjonalne- telepraca, teleserwis, telemarketing, telebanking
- usługi publiczne – elektroniczna administracja, teleedukacja, usługi podatkowe
- monitoring- telealarm, teleochrona
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                      21 / 76
                                 AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA

   2. Przedsiębiorstwo – przedsiębiorstwo (B2B)
Zalety handlu B2B:
- czas
- koszty
- geografia
- automatyczna reakcja
Handel elektroniczny B2B
       
      Realizacja zamówień na towary i usługi w ramach zawartych kontraktów ramowych.
         o Składanie zamówień
         o Potwierdzenie zamówień
         o Precyzowanie warunków dostaw
         o Informacja o stanie realizacji zamówień
         o Korekty zamówień i reklamacji
         o Informacja o płatnościach i stanie finansów
         o Promocja i informacja o zapotrzebowaniu rynku
    Przetargi na dostawy towarów i świadczenie usług
         o Informacja o przetargach, warunkach przetargów, warunki, wynik
    Giełdy towarowe i finansowe
    Bankowość sieciowa (Net-banking)
    Poszukiwanie partnerów biznesowych
    Interakcyjne negocjacje
         o Negocjowanie kontraktów, uzgadnianie wspólnych działań
    Współprojektowanie produktów (indywidualizacja oferty)
Problemy informatyczne: - Integracja informacji (bazy danych)
                        - Integracja narzędzi programowych
14 Klasyfikacja typów bezrobocia
Najczęściej spotykanym w literaturze jest podział bezrobocia na :
    1. bezrobocie związane z niedopasowaniami strukturalnymi
       oraz15
    2. bezrobocie wynikające z nadwyżki całkowitej podaży siły roboczej
        nad całkowitym popytem na siłę roboczą16
        Pierwszy typ może występować zarówno w warunkach równowagi jak i nie równowagi na
rynku pracy . Obejmuje on dwa rodzaje: bezrobocie frykcyjne i strukturalne17.
        Bezrobocie frykcyjne określa się mianem nieredukowalnego minimum , które zawsze było,
jest i będzie nierozłączną cechą każdej gospodarki wolnorynkowej, odznaczającej się, ze swej
istoty, stosunkowo wysoką dynamiką zachodzących w niej zjawisk.
        Powstaje ono w następstwie niedoskonałości infrastrukturalnej rynku pracy oraz
powolności procesu dostosowywania struktury podaży czynnika pracy do struktury popytu
na siłę roboczą. W rezultacie nieustannie pojawiają się tzw. niedopasowania (frykcje) między
wolnymi miejscami pracy a wolną siła roboczą. Ciągle bowiem w różnych regionach danego kraju
ma miejsce tworzenie nowych, (na skutek na przykład powstających inwestycji) lub likwidacja
dotychczas istniejących stanowisk pracy (np. w wyniku upadku nierentownych przedsiębiorstw).
Zatem zawsze występuje pewna liczba wolnych miejsc pracy i osób bezrobotnych. Ze względu na
niedostateczną mobilność siły roboczej oraz na to, że informacje posiadane przez pracowników i
15
   M. Socha, U. Sztandesrka, Strukturalne podstawy bezrobocia w Polsce, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
2000, s. 8-16,
W tej publikacji stopa bezrobocia strukturalnego jest równoznaczna ze stopą bezrobocia naturalnego i traktowana jest
jako pewna stała niezależna od makroekonomicznych szoków. Ma cechy „naturalne” w tym sensie, że zmienia się w
czasie pod wpływem czynników realnych. Jackman i Roper za bezrobocie strukturalne uważają takie bezrobocie, w
przypadku którego zwiększenie stopy najmu przez przesunięcie bezrobotnych między sektorami spowodowałoby
zmniejszenie całkowitego bezrobocia. Równość relacji wakatów i bezrobocia na wszystkich mikrorynkach oznacza
osiągnięcie strukturalnej równowagi. Pozostające wówczas bezrobocie ma charakter frykcyjny.
16
   D. Begg, Ekonomia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, s. 271-293. Innym spotykanym w literaturze
określeniem tego typu bezrobocia jest bezrobocie cykliczne lub koniunkturalne.
17
     H. Moltimer–Szymczak, Rynek pracy i bezrobocie, wyd. UŁ, Łódź 1996, s. 16-38
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                            22 / 76
                              AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
pracodawców są niedoskonale, niekompletne , zazwyczaj musi upłynąć jakiś czas, dopóki cześć
osób poszukujących nie odnajdzie swego przeznaczenia. Charakteryzując zjawisko bezrobocia
frykcyjnego trzeba stwierdzić, iż nie jest ono wielkością stałą - mogłoby się obniżyć gdyby wymiana
odpowiednich informacji między zainteresowanymi podmiotami odbywała się szybciej i efektywniej
. Służyć mogłyby temu: rozwój sieci urzędów pracy , większa liczba osób funkcjonujących w
biurach pośrednictwa pracy oraz poprawa wyposażenia tych instytucji w środki techniczne.18
Drugim (obok frykcyjnego) rodzajem bezrobocia związanego z niedopasowaniami strukturalnymi
jest bezrobocie strukturalne, które powstaje w rezultacie niedostosowań w aspekcie:
   1. kwalifikacyjnym i zawodowym (w związku z tym , iż w obliczu intensywnego postępu
technicznego na świecie, tradycyjne , nierentowne branże , gałęzie a nawet sektory gospodarki
odchodzą w zmierzch historii, pewne rodzaje kwalifikacji, zawodów stają się niepotrzebne i nie
napotykają na swój popyt na rynku pracy).
  .2. regionalnym ( mimo, iż na określonych obszarach, np. w wyniku                    realizowanych
inwestycji, oferowane są miejsca pracy, to i tak osoby z terenów zacofanych, (opanowanych przez
wysokie bezrobocie) tylko w nielicznych przypadkach decydują się na przemieszczanie w tym
kierunku, bowiem nie chcą one opuszczać swoich domów, rodzin, a ponadto nie stać ich na koszty
transportu).
        Drugim wspomnianym typem bezrobocia jest bezrobocie wynikające z ogólnej nadwyżki
podaży czynnika pracy nad popytem na siłę roboczą.
Często nazywane jest ono bezrobociem wywołanym niskim poziomem ogólnej aktywności
gospodarczej lub tez po prostu bezrobociem koniunkturalnym.19
W zależności od przyczyn generujących ową nadwyżkę podaży czynnika pracy nad
zapotrzebowaniem na ów czynnik wyróżniamy bezrobocie Keynesowskie, u podstaw którego
spoczywa niewystarczający popyt na dobra i usługi oraz bezrobocie klasyczne, które tłumaczy
się zbyt wysokim poziomem płac. O ile bezrobocie Keynesistowskie ma charakter tzw.
bezrobocia przymusowego (niezależnego od woli społeczeństwa), o tyle bezrobocie klasyczne
nosi znamiona bezrobocia dobrowolnego, bo jest wynikiem świadomej, sztywnej polityki
związków zawodowych oraz samych pracowników, którzy wyrażają totalny sprzeciw wobec
jakiejkolwiek obniżce płac w imię zatrudnienia nowych pracowników.
        Równie potężną jak inflacja patologią stało się po kryzysie światowym bezrobocie. Nie ma
chyba gorszej choroby gospodarki wolnorynkowej niż brak odpowiedniej liczby miejsc pracy.
Politykę zatrudnienia43 wiąże się na ogół z nazwiskiem Keynesa. W niektórych krajach


18
   E. Kwiatkowski, Teoretyczne i metodologiczne problemy aktywnej polityki państwa na rynku prac, wyd. UŁ., Łódź 1998, s.
22-34
19
   E. Żółtowska, Funkcja produkcji. Teoria, estymacja, zastosowania, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź
1997, s.45-66
W teorii popyt na pracę – traktowany jako popyt pochodny wobec popytu na produkty jest funkcją podaży danego
przedsiębiorstwa. To zaś zależy od cen, a ściślej postrzeganych przez przedsiębiorstwo relacji cen. Ponieważ firmy
znają wysokość cen i płac usiłują się odnaleźć na krzywej podaży w równowadze. Zatem krzywa popytu na pracę
oznacza taki poziom zatrudnienia, jaki maksymalizuje podaż przedsiębiorstwa przy danych płacach i prawidłowo
postrzeganych relacjach cen, czyli odzwierciedla ona warunki równowagi na rynku dóbr. Jednak uwzględnienie
płynności pracowników i kosztów szkolenia powoduje, że nawet w modelu doskonałej konkurencji ceny nie równają się
kosztom krańcowym, a krańcowy produkt pracy płacom realnym. Popyt na pracę zależy nie tylko od płac, stopy
bezrobocia, ale także od „cen-cieni” (shadow prices) aktywów, które są równe bieżącej wartości zdyskontowanych
strumieni zysków. Zatem wzrost realnej stopy procentowej, który obniża te „ceny-cienie” aktywów, czyli bieżąca wartość
zasobu zatrudnienia, powoduje spadek popytu na prace. Kluczowym wnioskiem jest ten, że wszystko to, co zwiększa
realna stopę procentowa, prowadzi do obniżenia zatrudnienia (lub tempa jego przyrostu), a tym samym zwiększa
bezrobocie. Popyt na czynnik pracy jest determinowany oprócz czynników mikroekonomicznych jest również
determinowany w nie mniejszym stopniu czynnikami makroekonomicznymi, do których należy zaliczyć poziom cen
produktów wytwarzanych przez przedsiębiorstwo, koszt kapitału rzeczowego-jeśli w przeliczeniu na jednostkę produktu
jest on niższy niż koszt czynnika pracy żywej to sytuacja ta będzie powodowała substytucje pracy żywej przez kapitał
rzeczowy.
43
   M. Kabaj, Aktywna polityka zatrudnienia i środki walki z bezrobociem: wybrane problemy, wyd. Instytutu Pracy i
Spraw Socjalnych, Warszawa 1990, s. 12-36
M. Kabaj, Program przeciwdziałania ubóstwu i bezrobociu, wyd. Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, Warszawa 1997, s.
60- 84,
M. Seweryński, J. Wojtyła, Społeczne aspekty bezrobocia: skutki i przeciwdziałanie, wydawnictwo uczelniane AE w
Katowicach, Katowice 2002, s. 25
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                                23 / 76
                            AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
synonimem polityki zatrudnienia stał się termin polityki przeciwdziałania bezrobociu. Stąd tez
polityka zatrudnienia to całokształt środków i działań państwa, skierowanych na maksymalizację
poziomu zatrudnienie. Nawet w kraju o najbardziej liberalnych koncepcjach gospodarczych jak w
USA już w 1946 Kongres uchwalił ustawę o zatrudnieniu (Employment Act), który zobowiązywał
rząd federalny do wspierania maksymalnego zatrudnienia oraz stwarzania „okazji zatrudnienia
osobom zdolnym i skłonnym do pracy, którzy jej poszukują”. Wśród środków zwalczania bezrobocia
dwa rodzaje instrumentów. Pierwsze to te, które zmierzają do zmniejszenia lub łagodzenia
ujemnych konsekwencji społecznych bezrobocia. Drugą grupę instrumentów stanowią narzędzia,
mające na celu zwiększenie popytu na czynnik pracy. Politykę posługującą się pierwszym rodzajem
narzędzi nazywa się polityką pasywną, zaś opartą na tych drugich określa się mianem aktywnej
polityki zatrudnienia.
Schemat narzędzi, jakie wykorzystują wymienione powyżej dwa rodzaje polityk zatrudnienia
prezentuje tabela nr 1
Tabela nr 1 „Pasywna i aktywna polityka jako instrument w walce z bezrobociem”
Pasywna polityka zatrudnienia                               Aktywna polityka zatrudnienia
1.Wypłaty zasiłków dla bezrobotnych.                1.Państwowe programy tworzenia nowych miejsc
2.Popieranie       systemów         elastycznego pracy(programy robót publicznych).
kształtowania zarobków , redukcja realnych płac 2.Subsydiowanie zatrudnienia w sektorze
pracowników już zatrudnionych.                      prywatnym.
3.Wcześniejsze emerytury.                           3.Państwowe      programy      zdobywania      i
4.Skracanie czasu pracy, przymusowe urlopy.         podnoszenia kwalifikacji zawodowych
5.Subsydia na przekwalifikowanie siły roboczej. 4.Doskonalenie funkcjonowania rynku pracy.
6.Selektywne opodatkowanie zatrudnienia.            5.Środki oddziaływania na rozmiary podaży siły
7.Ustawodastwo chroniące własny rynek pracy roboczej w układzie regionalnym i gałęziowym.
przed cudzoziemcami.
8.Przepisy emigracyjne.
Źródło: opracowanie własne na podst.
  Stosunkowo późno powstałym rodzajem polityki gospodarczej jest polityka społeczna44. Do jej
wykształcenia przyczyniły się przede wszystkim ruchy socjaldemokratów, głoszących koncepcję
państwa opiekuńczego. Jak stwierdza prof. Rajkiewicz „ Polityka społeczna to coś znacznie więcej
niż świadczenia materialne [...]. Chodzi o szeroki krąg wartości, związanych z ludzkimi potrzebami,
pragnieniami oraz stosunkami między ludźmi. Myślę np. o pracy, o bezpieczeństwie socjalnym, o
przezwyciężeniu zagrożeń społecznych”.
  Do najważniejszych instrumentów polityki społecznej zalicza się:
1.Świadczenia materialne w formie pieniężnej, a także w formie usług, które            mają chronić
  obywatela w sytuacjach życiowych, kiedy sam nie może temu podołać. Dotyczy to rent, emerytur,
  zasiłków chorobowych, zasiłków macierzyńskich i opiekuńczych, stypendiów na różnych
  poziomach edukacyjnych .
2.Kategoria płacy minimalnej , poniżej której zejść nie może żadne
  wynagrodzenie.
3.Maksymalna liczba godzin pracy obowiązująca dla wszystkich, zawieranych w kraju umów o
  pracę.
4.Minimalny poziom świadczeń socjalnych.

M. Duszczyk, pod red. B. Zaborowskiej, Polityka społeczna i zatrudnienie, Wydawnictwo Kancelarii Prezesa Rady
Ministrów, Warszawa 2001, s. 20-39
Idea pełnego zatrudnienia pojawiła się po Wielkim kryzysie 1928-1931, kiedy to rządy niemal wszystkich państw
uświadomiły sobie, że mechanizm gospodarki wolnorynkowej nie jest tak doskonały jak to wcześniej zakładano.
Właśnie wtedy legła w gruzach wiara w teorie klasyków: Smith`a, Marshall`a, Pigou, którzy przekonani byli o
doskonałości rynku samego w sobie. Okazało się, że państwo już nie tylko ma obowiązek stworzyć ramy
instytucjonalne dla właściwego funkcjonowania gospodarki, ale także musi podjąć ingerencję w sferze
makroekonomicznej sensu stricte. Oficjalnie za datę narodzin interwencjonizmu państwowego przyjmuje się rok 1931.
44
   M. Szyłko-Skoczny, Społeczne skutki bezrobocia w wymiarze lokalnym: raport z badań empirycznych, wyd.
Fundacja im. Eberta, Warszawa 1992, s. 4-8,
 Pod red. J. Babiaka, Rynek pracy i polityka społeczna w wybranych krajach europejskich, wyd. UAM, Poznań 1998, s.
12-39

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                          24 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
5.Dodatki dochodowe , czyli świadczenia ze środków centralnych wypłacane tym rodzinom, w
  których dochód nie osiąga poziomu za minimum kosztów utrzymania.
6.Zasiłki dla bezrobotnych, wypłacane przez okres 6-9 miesięcy.
7.Zasiłki mieszkaniowe, skierowane do rodzin mających dzieci, ale nie będących w stanie ponieść
  kosztów wynajęcia mieszkania.
8.środki zwalczania narkomanii, prostytucji, alkoholizmu.
       Największym problemem, prze którym stoi polityka społeczna jest starzenie się ludności
.Wiele przemawia za tym, iż wciąż jeszcze nie jest ona dostatecznie przygotowana do sprostania
temu zadaniu.
15 Teorie i modele wzrostu gospodarczego
Wzrost gospodarczy - złożony proces długofalowej ewolucji, charakteryzujący się zwiększeniem
poziomu podstawowych wskaźników gospodarczych i zmianą struktur produkcyjnych. Niezależnie
od formy gospodarki, wzrost jest jej ostatecznym celem. Priorytetowa realizacja tego celu stanowi
przejaw troski o zaspokojenie potrzeb zarówno indywidualnych, jak zbiorowych (podniesienie
poziomu życia), oraz o stworzenie możliwości najkorzystniejszych warunków konkurencyjności na
rynku międzynarodowym. Wzrost powinien być analizowany wyłącznie w perspektywie
długoterminowej: jest to stan trwałego ożywienia całej gospodarki, którego nie należy utożsamiać z
ożywieniem sezonowym czy cyklicznym. Najczęściej używany wskaźnik wzrostu to PKB. Wyrażany
jest w wartościach rzeczywistych, tj. po cenach stałych, aby wyeliminować wpływ zmienności cen.
PKB zatem jest miernikiem produkcji czystej czyli wartości dodanej, wytworzonej w gospodarce.
Wzrost gospodarczy traktowany był początkowo jako lekarstwo na bezrobocie. Dopiero pod koniec
lat 40-tych oraz w latach 50-tych nastąpiła zmiana w tym ujęciu i teorie wzrostu gospodarczego
zaczęły zmierzać do przedstawiania warunków dynamicznej równowagi rozumianej jako
długofalowa równowaga wzrostu dochodu narodowego z jednej i zdolności produkcyjnych z drugiej
strony. Równowaga taka ma umożliwić osiągnięcie stałego tempa wzrostu, pozwalającego na
wykorzystanie mocy produkcyjnych i zapewnienie pełnego zatrudnienia.
Modele wywodzące się z nurtu ekonomii keynesowskiej:
Wzrost zrównoważony R. Harroda
Podstawowym warunkiem równowagi dynamicznej w tej teorii jest zrównoważony wzrost zdolności
produkcyjnych wywołanych inwestycjami oraz wzrost dochodu rozumianego tutaj jako "dochód
wydatkowany", który umożliwiałby realizację zwiększonej produkcji.
                                  ÄY/Y = ÄP/P
Gdzie:
Y - dochód narodowy zależny od wydatków konsumpcyjnych i inwestycyjnych społeczeństwa
P - zdolności produkcyjne gospodarki.
Powyższe równanie stwierdza, że warunkiem zachowania równowagi w procesie wzrostu jest
zachowanie odpowiedniego stosunku pomiędzy stopą przyrostu dochodu narodowego a stopą
zdolności produkcyjnych.
        Punktem wyjścia rozważań Harroda jest teza, że oszczędności także w gospodarce
dynamicznej = inwestycjom.
                                  Gf*C = S
Gdzie:
Gf - stopa wzrostu dochodu narodowego, czyli ÄY/Y (faktyczna stopa wzrostu)
C - krańcowy współczynnik kapitału, czyli wysokość nakładu inwestycyjnego na jednostkę przyrostu
dochodu narodowego
S - stopa oszczędności
Równanie faktycznej stopy wzrostu jest zatem keynesowskim równaniem równowagi,
wzbogaconym o współczynnik kapitałowy i ujętym jako równanie dynamiczne, a więc operującym
stopami przyrostu.
        W modelu Harroda postuluje się dwie istotne zależności:
 oszczędności zależą od poziomu dochodu narodowego,
 inwestycje zależą od stopy przyrostu dochodu.
Aby osiągnąć pełne zatrudnienie czynników produkcji, zamierzone oszczędności muszą być
zrównoważone przez taką samą wielkość zamierzonych inwestycji. Aby wywołać tak duże

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                           25 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
inwestycje, dochód musi rosnąć, a to oznacza że warunkiem dynamicznej równowagi jest wzrost
zarówno dochodu narodowego jak i zdolności produkcyjnych wg pewnej, określonej stopy wzrostu.
Relacja między wydatkami inwestycyjnymi a przyrostem dochodu narodowego nazwana została
przyrostową kapitałochłonną produkcji.
        Harrod formułuje równanie, które określa zrównoważoną stopę wzrostu:
                                         Gw*Cr = S
Gdzie:
Gw - gwarantowana stopa wzrostu gospodarczego - wyraża wzrost dochodu narodowego przy
pełnym wykorzystaniu istniejących zdolności produkcyjnych gospodarki narodowej
Cr - wymagany współczynnik kapitałowy.
Harrod wprowadza również naturalną stopę wzrostu Gn.. Jest ona miarą potencjalnych możliwości
wzrostu danej gospodarki, określonych przez naturalne czynniki związane z przyrostem naturalnym
ludności oraz możliwym postępem technicznym.
Z rozważań Harroda wynika, że z punktu widzenia faktycznej, gwarantowanej i naturalnej stopy
wzrostu, idealnym stanem byłaby sytuacja, w której:
                                 Gf = G w = G n
co oznaczałoby użytkowanie kapitału przy pełnym wykorzystaniu zdolności produkcyjnej i pełne
zatrudnienie pracy, w miarę jak obce czynniki się zwiększają, a więc oznaczałoby realizację
wzrostu zrównoważonego.
        U Harroda występują:
 inwestycje indukowane - zależne od wzrostu dochodu narodowego
 inwestycje autonomiczne - niezależne od wzrostu dochodu narodowego ale związane z
    długofalowym postępem technicznym.
Teoria wahań cyklicznych
Gf - faktyczna stopa wzrostu
Gw - gwarantowana stopa wzrostu
Gn - naturalna stopa
Jeżeli Gf > Gw - w gospodarce ustala się stan ożywienia. Oznacza to, że faktyczne tempo wzrostu
dochodu przewyższa oczekiwane przez przedsiębiorców (popyt, inwestycje, oszczędności, zapasy
kapitału w pełni wykorzystane).
Jeżeli Gf < Gw - prowadzi to do chronicznej depresji (popyt i dochód mniejszy od tego, który mógłby
umożliwić wzrost produkcji wg zadowalającej ich stopy wzrostu).
Jeżeli Gw > Gn - gospodarka zmierza do sekularnej stagnacji. Stopa wzrostu, jaka zadowala
przedsiębiorców. Jeżeli występuje taka nierówność wówczas gospodarka musi uderzyć w naturalną
barierę wzrostu.
Jeżeli Gw < Gn - gospodarka może zmierzać do sekularnego ożywienia. Wtedy bowiem naturalne
bariery wzrostu nie hamują wzrostu wg stopy gwarantowanej. W gospodarce mogą występować
stany, w których faktyczna stopa wzrostu będzie wyższa od gwarantowanej:
                                 Gf > G w < G n
Osiągana stopa wzrostu nie musi gwarantować stanu pełnego zatrudnienia. Pełne zatrudnienie i
wykorzystywanie zdolności produkcyjnych, gdy:
                                  Gf = Gw = Gn
Model wzrostu zrównoważonego E. Domara
Zdaniem Domara, możliwa jest sytuacja, w której inwestycje będą prowadzić do wzrostu mocy
produkcyjnych, nie wywołując dostatecznego wzrostu dochodu. Następstwem takiej sytuacji będzie
niecałkowite wykorzystanie zdolności produkcyjnych, co prowadzi do bezrobocia i nadprodukcji.
Dla wyjaśnienia prawidłowości wzrostu dochodu narodowego, Domar wykorzystuje teorię Keynesa,
co prowadzi do stwierdzenia, że utrzymanie stopy zrównoważonego wzrostu wymaga aby
inwestycje i dochód wzrastały wg stałej, względnej stopy rocznej, równej iloczynowi skłonności do
oszczędzania (á) i przeciętnej efektywności inwestycji (ä).
Te rozważania doprowadziły do ważnego wniosku modyfikującego keynesowski warunek
równowagi w krótkim okresie. Mianowicie: warunkiem wzrostu zrównoważonego jest "aby
inwestycje dzisiejsze zawsze przekraczały wczorajsze oszczędności". Inwestycje w bieżącym
okresie muszą być większe od oszczędności z poprzedniego okresu, bo tylko wtedy dochód
narodowy może rosnąć tak szybko jak rośnie potencjał produkcyjny.
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                            26 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
Problem wzrostu niezrównoważonego
Jeżeli inwestycje nie będą rosły wg stopy:
                                 á*ä
wzrost stanie się niezrównoważonym, przy czym działające w gospodarce mechanizmy będą coraz
bardziej odchylały ścieżkę wzrostu od ścieżki równowagi.
Model wywodzący się z nurtu ekonomii neoklasycznej:
Model Cobba - Douglasa
Produkcja jest funkcją trzech czynników: kapitału, pracy i ziemi. Każdy z tych czynników świadczy
usługi w produkcji i otrzymuje wynagrodzenie w postaci zysku, płacy i renty.
Ponieważ czynnik ziemi jest wielkością stałą, pominięto go w analizie i dochód narodowy Y stał się
funkcją kapitału (majątku trwałego F) oraz zatrudnienia L:
                                 Y = f(F, L)
Funkcja ta opiera się na założeniu stałych korzyści ze skali produkcji.
        W literaturze istnieją również modele wzrostu gospodarczego, w których struktura
ekonomiczna jest głównym wyznacznikiem ścieżek wzrostu a proporcje rozwojowe - zmienną
decyzyjną.
16 Istota, źródła, rodzaje i konsekwencje inflacji oraz metody jej pomiaru
Inflacja ma miejsce, kiedy wzrasta ogólny poziom cen i kosztów. Deflacja z kolei powoduje, że ceny
i koszty spadają. Inflacja zmienia się w czasie. Za okres inflacji uważa się czas, w którym ma
miejsce ogólny wzrost poziomu cen, uwidoczniony w indeksie cen badanych towarów i usług, jako
średniej dla producentów i konsumentów. Stwierdzenia dotyczące wzrostu, bądź spadku inflacji,
dokumentowane są zmianami indeksu cen, który jest zarazem miernikiem inflacji.
Indeks CPI (consumer price index) - wskaźnik cen towarów konsumpcyjnych - mierzy zmiany cen
dóbr i usług nabywanych przez gospodarstwa domowe, a nie obejmuje cen dóbr kapitałowych.
Odnosi się do zmian cen określonego koszyka dóbr: żywność, odzież, mieszkanie, energia,
transport, ochrona zdrowia. Oblicza się go stosując indeksy typu Laspeyersa, a więc zakładające
stałą strukturę konsumpcji w porównywanych okresach.
Wskaźnik cen zbytu PPI (producer price index) - określa rzeczywiste ruchy cen zbytu produktów
finalnych.
Deflator produktu narodowego (GNP deflator) - stosuje się go w odniesieniu do zmian cen
wszystkich składników produktu narodowego brutto, a więc zarówno wydatków konsumpcyjnych,
jak i inwestycyjnych. Jest uważany za stosunkowo pełną miarę inflacji, gdyż stanowi średnią
ważoną wzrostu cen wszystkich dóbr i usług, które wchodzą w skład produktu narodowego. Oblicza
się go dzieląc poszczególne rodzaje wydatków przez cenowe indeksy Laspeyersa i porównuje
otrzymaną wartość produktu narodowego w cenach stałych z wartością GNP w cenach bieżących.

Rodzaje inflacji
Klasyfikację przeprowadza się według kryteriów:
1.     ruch cen
   a inflacja otwarta (cenowa) charakteryzuje się nieskrępowanym żadnymi ograniczeniami
       ruchem cen w górę do poziomu równoważącego strumienie popytu i podaży;
   b inflacja tłumiona (zasobowa) - wzrost cen jest odgórnie hamowany, co powoduje
       występowanie nadwyżkowego strumienia popytu, w warunkach odkładania się
       przymusowych oszczędności (zasobów);
2.     tempo inflacji - podziału dokonuje się wg wysokości stopy inflacji:
   a inflacja pełzająca
        ceny rosną stosunkowo wolno; jednocyfrowa inflacja do 10% rocznie
        znikomo zmieniają się proporcje podziału dochodów
        ceny prawie nie odchylają się od ustalonego poziomu
        inflacja taka poddaje się kontroli państwa, nie powodując zakłóceń w społ. procesie
          produkcji
        realna stopa % nie jest zbyt niska
   b inflacja krocząca
        ma tendencję wymykania się spod kontroli i przyspieszania swego tempa
        dwucyfrowa inflacja (dość często przeistacza się w galopującą)
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                           27 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
     c   inflacja galopująca
          ceny w ciągu roku wyrażają dwu lub trzycyfrową stopę wzrostu np. 20, 100, 200%
          większość kontraktów jest indeksowana wg indeksu CPI lub przechodzi na obcą walutę
          pieniądze tracą szybko swoją wartość
          rynki finansowe obumierają, a aktywa ludności są przeznaczane na lokaty jednorazowe,
             a nie bankowe
          gromadzi się towary, kupuje dolary i nigdy nie pożycza pieniędzy na zwykłą stopę %
          inflacja taka nie przekreśla jednak w pełni możliwości rozwoju kraju
     d   hiperinflacja
          ogromne natężenie procesów inflacyjnych
          uniemożliwiają one planowanie i sterowanie procesami gospodarczymi
          niweczy rachunek ekonomiczny
          przekreśla racjonalność gospodarowania
          anarchizuje stosunki produkcji
          przynosi śmiertelne zagrożenie dla gospodarki kraju
3.       tendencje do reprodukcji dochodu narodowego
     a   inflacja w warunkach prostej reprodukcji dochodu narodowego - stagflacja, tj. zjawisko
         łączące występowanie inflacji i stagnacji gospodarczej
     b   inflacja w warunkach zawężonej reprodukcji dochodu - slumpflacja (reflacja), tj. zjawisko
         łączące inflację z recesją gospodarczą, wyrażającą spadek wielkości produkcji i dochodu
         narodowego
4.       kryterium czasu
     a   inflacja sekularna (chroniczna, trwała) - polega na nieustannym występowaniu zjawisk
         inflacyjnych; dotyczy głównie krajów wysokorozwiniętych
     b   inflacja okresowa - ma miejsce, gdy po przepłynięciu fali inflacji następuje stabilizacja
         ogólnego poziomu cen
5.       oddziaływanie na przebieg procesów inflacyjnych
     a   inflacja kontrolowana - poddaje się kontroli państwa
     b   inflacja żywiołowa - wymyka się spod kontroli państwa
6.       miejsce występowania
     a   inflacja wewnętrzna - tworzona przez stosunki produkcji, charakterystyczne dla danej
         gospodarki
     b   inflacja importowana - przenoszona do gospodarki z zewnątrz, najczęściej za pośrednictwem
         wymiany handlowej
7.       kryterium z uwagi na wpływ na całokształt stosunków społeczno - ekonomicznych
     a   inflacja cywilizowana - pozwala na prowadzenie zrównoważonej gospodarki, zwłaszcza w
         zakresie rynku towarów konsumpcyjnych
     b   inflacja barbarzyńska - degeneruje mechanizm ekonomiczny i rodzi liczne patologie, we
         wszystkich członach procesu reprodukcji. Pociąga za sobą liczne irracjonalne zachowania w
         sferze stosunków społecznych.

Przyczyny inflacji
Inflacji nie sposób wyjaśnić za pośrednictwem jednej przyczyny. Stanowi ona bowiem zespół
objawów, będący następstwem współzależności wielu zjawisk społeczno - ekonomicznych.
Źródła inflacji:
                      1. stosunki pieniężno-kredytowe. Przyczyny inflacji tkwiące w tym obszarze
                         polityki gospodarczej tworzy:
    a. niedostosowanie emisji pieniądza i kreacji kredytu do realnych procesów gospodarowania
    b. miękkie kredytowanie inwestycji rozwojowych
    c. nieprzestrzeganie dyscypliny finansowej przedsiębiorstw
    Wymienione zjawiska powodują żywiołowość w sferze obiegu pieniężnego, a tym samym
    osłabienie stabilności pieniądza.
                      2. sfera niedostatków polityki alokacyjnej. Wywołane są one zazwyczaj
                         niedostosowaniem struktury rzeczowej gospodarki do rozmiaru i struktury
                         popytu pieniężnego. Należy tutaj zwrócić uwagę na:

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                           28 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
   a.                       nieodpowiadającą realiom rynkowym politykę cen
   b.                       subiektywizm ocen rządowych w zakresie polityki dochodu, płac i
       świadczeń socjalnych
    c.                      uleganie nadmiernym roszczeniom związków zawodowych w zakresie
       rewindykacji płacowych
    d.                      nadmiernie statystyczną politykę państwa
    Przyczyny te w sposób inflacjogenny kształtują realia dystrybucyjno-popytowe w gospodarce,
    wywołując niezrównoważony wzrost popytu.
                     3. niedostatki działań makroekonomicznych na rzecz redukcji kosztów
                         wytwarzania, w tym w polityce płacowej.
Wspólnym mianownikiem tych przyczyn jest ich charakter kosztowy, wyrażający rzeczywisty wzrost
nakładów. W gospodarce rynkowej występuje np. bezpośredni związek między wydajnością pracy a
cenami. Wzrost wydajności pracy może być więc przyczyną względnej stabilności cen, spadek
natomiast powoduje wzrost jednostkowych kosztów produkcji. Z kolei niskiej wydajności pracy
towarzyszy zazwyczaj nadmierne zatrudnienie oraz niedostateczny stan i tempo rozwoju postępu
naukowo-technicznego. Tak więc do czynników, których kosztowe skutki, wywołane są
niedostatkami polityki płac należy zaliczyć spadek wydajności pracy.
                     4. polityka zewnętrzna (zagraniczna) państwa
Zaliczyć tutaj należy niekorzystny układ warunków wymiany z zagranicą, w szczególności
towarowej, określany malejącą relacją cen towarów eksportowanych do importowanych. Niska
efektywność eksportu jest czynnikiem poruszającym tę relację i zwykle łączy się z podobnym
pogorszeniem efektywności importu. Obniżenie kursu w wymianie handlowej (dewaluacja), jest
tylko wyrazem jego spadającej siły nabywczej, ale samo jest czynnikiem proinflacyjnym
prowadzącym do wzrostu cen krajowych.
                     5. wpływ inflacji światowej
Wyraża się on przede wszystkim przenoszeniem rosnących cen na rynku światowym na rynek
krajowy. Import inflacji szczególnie zaznacza się w warunkach wzrostu cen surowców, żywności i
paliw na rynkach światowych. Rosną wówczas ceny importu tych dóbr, skutkiem czego następuje
wzrost cen krajowych wzmagający i pogłębiający inflację.

Konsekwencje inflacji:
 słabną bodźce do oszczędzania
 pojawiają się zakupy na zapas
 pieniądz zaczyna cyrkulować szybciej
 w gospodarstwach domowych rosną aktywa rzeczowe, a maleją pieniądze
 wzrasta stopa procentowa
 drożeje kredyt
 zwiększa się niepewność co do przyszłych zysków
 ogólna aktywność gospodarcza zaczyna słabnąć
 spadają ceny akcji
 zaciera się klarowność rachunku opłacalności (w jakim stopniu dana podwyżka cen jest
  wynikiem realnego wzrostu popytu, a w jakim inflacji)
 osłabienie pozycji na rynkach międzynarodowych
 mogą pojawić się spekulacyjne zachowania kapitału zagranicznego, a w konsekwencji:
  wycofanie wkładów z banków krajowych, odpływ rezerw, deficyt w bilansie handlowym
 narastają sprzeczności społeczne
 mnożą się konflikty na tle żądań płacowych - pojawiają się strajki.
Przedsięwzięcia antyinflacyjne:
1. polityka finansowa - nadrzędnym celem musi być pokrycie wydatków budżetowych dochodami.
   Ograniczony powinien być deficyt budżetowy.
2. polityka pieniężno-kredytowa - podporządkowanie wymogowi realności emisji i kreacji
   pieniądza.
3. Instrumenty:
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                       29 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
   zamrożenie cen i płac
   uruchamianie długu publicznego
   wymiana pieniężna
   ograniczenie akumulacji w przedsiębiorstwie
   zmiana struktury gospodarki (zwiększenie ilości dóbr finalnych).

Skutki inflacji:
1. w warunkach braku oczekiwań inflacyjnych (nie antycypowana) - wzrost cen powoduje przepływ
   dochodu od posiadaczy stałych dochodów do przedsiębiorstw sprzedających swe towary po
   wyższych cenach i osiągających rentę inflacyjną. Przy stałych płacach inflacja z reguły podnosi
   zyski przedsiębiorstwa i dochody państwa za pośrednictwem systemu podatkowego. W tych
   warunkach zwiększają się możliwości inwestycyjne przedsiębiorstwa i tworzą się korzystne
   warunki dla przyspieszonego wzrostu gospodarczego. Kiedy inflacja jest nie antycypowana,
   prowadzi do błędnie skierowanych inwestycji oraz do demoralizującej i czysto losowej
   redystrybucji dochodów.
2. przy występowaniu oczekiwań inflacyjnych (antycypowana) - dochody płacowe nie ulegają
   zmniejszeniu ze względu na zabezpieczenia przed spadkiem wartości realnych. Okazują się
   one jednak niewystarczające. Podwyżki cen i płac oraz innych dochodów transferowych nie
   zachodzą równocześnie. Oczekiwania inflacyjne poszczególnych grup i klas społecznych są
   różne, zaś przyjmowane zabezpieczenie antyinflacyjne ustalane są dla warunków przeciętnych.
   Struktura asortymentowa podwyżek cen jest zróżnicowana.
17 Równowaga gospodarcza jako wyznacznik polityki ekonomicznej państwa
Równowaga gospodarcza – zachodzi, jeśli popyt i podaż na wszystkich rynkach są sobie równe.
W makroekonomii taka sytuacja występuje b. rzadko (lub wręcz nigdy).
Nierównowaga gospodarcza – jest typowym stanem w gospodarce.
Mechanizm równoważenia gospodarki – jeśli w gospodarce pojawia się tendencja do narastania
nierównowagi, pojawia się pytanie o mechanizm, który automatycznie zabezpiecza przed trwałym i
pogłębiającym się stanem nierównowagi.
Pytanie, czy ten mechanizm występuje, jest jednym z najważniejszych pytań makroekonomii.
Warunkiem równowagi jest równość ex ante oszczędności i inwestycji: S=I. W klasycznej teorii
ekonomii obie wartości zależą od stopy procentowej, natomiast u Keynesa oszczędności S zależą
od dochodu Y, a inwestycje I – od stopy procentowej.
                                    S(%)=I(%)   lub   S(Y)=I(%)
Istnieją zatem 2 zasadnicze poglądy:
 Analiza klasyczna
 Analiza keynesowska
1. ANALIZA KLASYCZNA – zakłada się występowanie równowagi na wszystkich rynkach, i to
równowagi przy pełnym wykorzystaniu czynników produkcji. Produkcja faktyczna jest równa
potencjalnej.
W tych warunkach zwiększenie podaży pieniądza wywoła wzrost cen (a nie produkcji), ekspansja
fiskalna – wyparcie prywatnej konsumpcji i inwestycji aż do punktu, w którym popyt globalny
osiągnie        poziom         właściwy        do       stanu         pełnego     zatrudnienia.
Pełne wykorzystanie czynników produkcji zakłada, iż istnieje pewien poziom bezrobocia – tzw.
bezrobocie naturalne.
Jeśli na którymś z rynków nie występuje równowaga, jest to wina czynników egzogenicznych (np.
państwa, które w ów rynek ingeruje). Państwo powinno pełnić rolę stróża nocnego.




OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                           30 / 76
                                  AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA


                             AS
     P
 P1


 P2                                      AD2

                                       AD1

                         A
                                            AD, AS
AS – zagregowana podaż
AD –z agregowany popyt
P – poziom cen
A – punkt pełnego wykorzystania czynników produkcji
Założenia:
 Rynek zawsze prowadzi do równowagi popytu i podaży.
 Jest to możliwe dzięki elastyczności cen.
 Nie występują czynniki egzogeniczne.
Jeśli pojawią się tendencje nierównowagi (np. wzrost popytu), rynek podniesie ceny i ustali się
nowa równowaga.
Może pojawić się krótki okres braku równowagi ze względu na ograniczoną elastyczność cen.
Ponadto analiza ta prowadzona jest w kategoriach ceteris paribus. Punkt idealnej równowagi
zmienia się (przesuwa), dlatego nie jest nigdy osiągany.
2. Analiza keynesowska – rynek nie osiąga automatycznie stanu równowagi, szczególnie na rynku
pracy. Z powodu nieelastyczności płac zmniejszenie globalnego popytu na dobra i zapotrzebowania
na pracę prowadzi do spadku produkcji i zatrudnienia. W takiej sytuacji ekspansywna polityka
fiskalna i pieniężna mogą spowodować wzrost produkcji. Aktywna polityka państwa jest więc jak
najbardziej uzasadniona.
Keynes nie odrzucił neoklasycznej szkoły mikroekonomicznej, ale makro. Analiza Keynesa jest
krótkookresowa. Odrzucił też założenie o względnej izolacji rynków (pieniądza, dóbr) i stwierdził, że
są one ściśle ze sobą powiązane. Odrzucił również → ilościową koncepcję pieniądza i
zaproponował → teorię preferencji płynności.
Teza, że osiąganie równowagi rynkowej nie jest procesem natychmiastowym, stanowi istotny
element ekonomii keynesowskiej.

                                 AS
 P

 P1
                                       AD2
 P2
                                      AD1

                             A
                                       AD, AS
Pionowy odcinek krzywej podaży AS – jeśli np. są tendencje do wzrostu popytu, to rynek uruchamia
mechanizm cen.
Poziomy odcinek – gdy spadek popytu jest odpowiednio duży, w pewnym momencie nie wystarczą
już ruchy dostosowawcze w postaci zmian cen. Wywołuje to realne (!) obniżenie podaży i popytu
(przy założeniu, że elastyczność cen jest ograniczona).
Państwo powinno więc się włączyć, aby doprowadzić do równowagi przy pełnym wykorzystaniu
czynników produkcji (poprzez powiększenie popytu).
( → koncepcja mnożnika inwestycyjnego)
ZASIĘG CZASOWY

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                              31 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
Analiza klasyczna obowiązywała aż do pierwszej wojny światowej. W czasach wielkiego kryzysu
uznanie znalazła teorie Keynesa. Później nastąpił powrót neoklasyków, następnie znowu
keynesistów.
Nowa ekonomia klasyczna nosi inaczej nazwę teorii racjonalnych oczekiwań (Lucas) (sukcesy
święciła na przełomie lat 80 i 90). Nawiązuje ona b. silnie do Riccardo → ekwiwalentność
riccardiańska: o tyle, o ile państwo zwiększa swoją aktywność, o tyle zmniejszają ją podmioty
gospodarcze. Stąd teoremat nieefektywności państwa – aktywna polityka makroekonomiczna nie
ma sensu.
Wszystko, co może zrobić rząd, to kontrolować poziom cen i skupić się na polityce potażowej,
zmierzającej do zwiększenia produkcji potencjalnej (m.in. poprzez obniżki podatku dochodowego,
mające motywować do pracy).
Polityka pieniężna – restrykcyjna, gdyż umożliwia to skuteczną kontrolę inflacji. Niski poziom
wydatków państwa będzie skutecznie przeciwdziałał wzrostowi długu publicznego i tym samym
podwyżkom stopy procentowej i wypieraniu inwestycji prywatnych.
Post-keynesizm – ortodoksyjni zwolennicy Keynesa, którzy są przekonani o ograniczoności
samoregulacji rynkowej i dlatego akceptują potrzebę aktywnej polityki ekonomicznej; są również
zwolennikami daleko idącego interwencjonizmu państwowego.
Opierają się oni na założeniu o sztywności rynku pracy. Brak elastyczności płacy realnej prowadzi
do nadwyżki podaży na rynku pracy. Ta grupa przymusowo bezrobotnych może zostać zatrudniona
w przypadku wzrostu popytu (hipoteza płacy realnej). Tu pojawia się miejsce dla interwencji
państwa.
Neo-keynesizm – znacznie mniej ortodoksyjny nurt; dużo większa świadomość ograniczeń
interwencjonizmu; starania o wzbogacenie analizy keynesowskiej o analizę mikroekonomiczną.
Bardzo bliskie poglądy wyznają monetaryści, którzy są przeciwnikami aktywnej polityki państwa w
rozumieniu keynesowskim. Uważają oni, że wzrost podaży pieniądza prowadzi w istocie do wzrostu
cen, a nie wzrostu produkcji.
Próbą pogodzenia szkoły neoklasycznej i analizy keynesowskiej jest synteza neoklasyczna
(model IS-LM). Jej zwolennicy wychodzą z założenia, iż z reguły zachodzą zjawiska wg reguł szkoły
klasycznej, jednakże istnieją również wyjątki, które należy uwzględnić w analizie.
Stąd aby wystąpiła równowaga w gospodarce, musi nastąpić równowaga na rynku dóbr oraz na
rynku pieniądza. Punkt przecięcia się krzywych to punkt równowagi.

    R
                                    LM


                    A
    R0

                               IS


                  Y0
                                    Y

Krzywa IS to taki zbiór punktów – kombinacji dochodu i stopy procentowej – który zapewnia
równowagę na rynku dóbr.
Krzywa LM oznacza z kolei równowagę na rynku pieniądza.
W analizie tej wychodzi się z założenia, że wszelkie zmiany i ruchy dostosowawcze są pochodną
zmiany stopy procentowej, a punkt A jest osiągany samoczynnie, bez interwencji państwa (wpływy
klasyków).
Ruch stopy procentowej skuteczny jest w pewnych granicach; czasem punkt A i Y0 mogą być
punktem, gdzie czynniki produkcji nie są w pełni wykorzystane. Gdy punkt A oznacza równowagę
przy niepełnym wykorzystaniu czynników produkcji, potrzebna jest aktywna rola państwa albo w
zakresie polityki monetarnej (zwiększenie podaży pieniądza), albo fiskalnej (wzrost wydatków i w
konsekwencji stopy %) (wpływy Keynesa).
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                          32 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA

18 Istota i znaczenie kredytu i długu publicznego
Dług publiczny, dług państwowy, suma nie spłaconych przez rząd lub in. związki
publicznoprawne zobowiązań zarówno wobec wierzycieli krajowych, jak i zagranicznych.
Zobowiązania te mogą mieć charakter krótko- (do 1 roku), średnio- (do 10-15 lat) lub
długoterminowy (powyżej 15 lat). Główną przyczyną powstawania długu publicznego jest
kumulowanie się występujących w kolejnych latach deficytów budżetowych, na sfinansowanie
których wymienione instytucje emitują papiery wartościowe (np. obligacje, bony, weksle) lub
zaciągają kredyty i pożyczki. Elementami długu publicznego mogą być również kredyty zaciągane
przez skarb państwa lub instytucje władzy terytorialnej na inwestycje infrastrukturalne lub
produkcyjne, salda międzypaństwowych rozliczeń majątkowych, dotacje, odszkodowania za
wywłaszczone mienie (np. w związku z nacjonalizacją niektórych dziedzin gospodarowania),
odszkodowania wojenne i in. Wierzycielami krajowego długu publicznego mogą być krajowe
instytucje finansowe, in. podmioty gospodarcze oraz osoby fizyczne. Pożyczkodawcami
zagranicznymi są z reguły państwowe i komercyjne instytucje finansowe. Zapewnienie równowagi
finansów publicznych wymaga, aby długu publiczny nie przekroczył kwoty 60% produktu krajowego
brutto, koszty rocznej obsługi (spłaty rat kapitałowych i odsetek) długu krajowego stanowiły nie
więcej niż 10% rocznych wydatków budżetu państwa, długu zagranicznego zaś nie więcej niż 25%
wpływów z eksportu. Nadmierny długu publicznego osłabia bowiem aktywność gospodarki. W celu
zmniejszenia uciążliwości długu publicznego dla budżetu i gospodarki rząd może podjąć działania
zmierzające do konwersji długu (negocjacje z wierzycielami, zwł. zagranicznymi, w sprawie
częściowego umorzenia, wydłużenia okresu spłat, obniżenia oprocentowania), ogłosić
moratorium, tzn. zawiesić okresowo obsługę długu lub repudiację, tzn. całkowicie zaniechać
spłaty długu, uznać go za niebyły.
Restrukturyzacja długu, zmiany struktury zobowiązań, najczęściej przeterminowanych, pod
względem ich ilości, okresu i sposobu spłaty oraz wysokości oprocentowania, dokonywane za
zgodą wierzycieli w celu obniżenia kosztów obsługi zadłużenia.
Konwersja długu, zmiana warunków pożyczki (stopy procentowej, waluty, terminu i warunków
spłaty) na inne, z reguły korzystniejsze dla dłużnika. W istocie jest to przeważnie zastąpienie
istniejącej pożyczki przez nową. Jej celem jest przeważnie dążenie dłużnika od obniżenia kosztów
obsługi długu. Konwersja może dotyczyć tak pożyczek wewnętrznych, jak i zagranicznych. Zasadą
jej jest zgoda wierzyciela, choć zdarzają się od niej wyjątki.
Konwersja długu może polegać także na dobrowolnej zmianie formy spłaty: dług za zgodą lub na
wniosek dłużnika może zostać zamieniony na udział w majątku dłużnika (np. dotychczasowy
wierzyciel staje się współwłaścicielem firmy, której pożyczył pieniądze) lub też dłużnik może zostać
zobowiązany do przeznaczenia równowartości długu lub jego części na wskazany przez
wierzyciela cel (np. na ochronę środowiska). Ma to miejsce często w przypadku długów
przeterminowanych.
Konsolidacja długu, połączenia kilku pożyczek od tego samego wierzyciela w jedną, zazwyczaj
z równoczesnym wydłużeniem okresu spłaty. Powodem stosowania konsolidacja długu jest
zmniejszenie kosztów jego obsługi.
Repudiacja – odmówienie uregulowania zobowiązań w stosunku do wierzycieli wewnętrznych lub
zewnętrznych – sporadyczne sytuacje.
Z Begga:
Dług publiczny (narodowy) – jest to całkowite, pozostające do spłaty zadłużenie państwa.
Wzrasta on zawsze gdy w sektorze publicznym występuje deficyt, w związku z czym trzeba
zaciągać nowe pożyczki, aby pokryć nadwyżkę wydatków nad dochodami.
Jeżeli dług staje się zbyt wielki w stosunku do PKB to niezbędna stanie się prawdopodobnie
podwyżka stopy opodatkowania, aby pokryć zwiększone koszty obsługi długu. Z kolei wysoka stopa
podatkowa może być nie tylko antybodźcem w działalności gospodarczej, ale nawet wywołać
zaburzenia w gospodarcze. Po drugie, jeśli rząd jakiegoś powodu nie chce lub nie może podnieść
stopy podatkowej ponad pewien pułap(gdyż być może przedsiębiorstwa i ludzie bogaci przenieśliby
wówczas swą działalność za granicę) wysoki zadłużenie może spowodować nadmierny deficyt,
które państwo będzie mogło sfinansować jedynie poprzez zaciąganie kolejnych pożyczek bądź
drukowanie pieniędzy. Ponieważ uciekanie się do kolejnych pożyczek tylko przesuwa problem w
czasie, powiększając jego złożoność, w końcu państwo może nie orzec się pokusie rozpoczęcia
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                             33 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
drukowania pieniędzy na masową skalę. Tak właśnie rozpoczyna się hiperinflacja. Nieodzowne
może zatem się stać zaciśnięcie polityki budżetowej.
19 Budżet państwa w gospodarce narodowej
Budżet państwa jest to plan finansowy zawierający dochody i wydatki państwa związane z
realizacją przyjętej polityki społecznej, gospodarczej i obronnej zatwierdzany na okres jednego
roku. To finansowy system ogólnonarodowego rachunku działalności gospodarczej państwa w
ramach jego polityki ekonomicznej.
Na tle celów i funkcji bardziej szczegółowych, budżet państwa można określić jako:
     Systematyczny, bilansowo i wartościowo sporządzony rachunek narodowy zawierający
       dochody i wydatki państwa z tytułu jego polityki gospodarczej prowadzonej w skali roku wraz
       z końcowym saldem tej działalności
     Kasę państwa, która gromadzi z jednej strony dochody od podmiotów gospodarczych i
       ludności, a z drugiej strony określa i obejmuje wydatki państwa na cele gospodarki i
       społeczeństwa
     Finansowy wyraz działalności społeczno-gospodarczej państwa, która ma swoje dochody i
       wydatki i może być dochodowa, zrównoważona lub deficytowa
Dochody budżetowe pochodzą z działalności gospodarczej prowadzonej w kraju i za granicą
przez różne podmioty (prywatne, publiczne, gospodarstwa domowe). Dochody te wpłacane są do
budżetu w postaci podatków i opłat. Są one formą ceny płaconej za wartość świadczonych przez
państwo dóbr i usług na rzecz ludności i podmiotów gospodarczych w takich dziedzinach, jak:
bezpieczeństwo wewnętrzne i zewnętrzne, administracja, sądownictwo, infrastruktura ekonomiczna
(komunikacja, łączność, energetyka, itd.), a także źródłem pokrycia kosztów za prowadzoną przez
państwo działalność w sferze szeroko rozumianych usług społecznych (m.in. opieka zdrowotna,
oświata, kultura i sztuka, renty i emerytury, itp.)
Podstawowym źródłem dochodów budżetowych są zwykle krajowe dochody z podatków
pośrednich (VAT, akcyza) i bezpośrednich (podatek dochodowy od osób fizycznych, prawnych i
podatek majątkowy – od wzrostu wynagrodzeń). Pewną część budżetu stanowią dochody
niepodatkowe (ok. 10-12%): cła i opłaty graniczne, dywidendy od udziałów i akcji państwa w
przedsiębiorstwach i inne dochody krajowe (z prywatyzacji przedsiębiorstw) oraz dochody
zagraniczne.
Wydatki budżetowe to gł. wydatki bieżące oraz część wydatków na cele rozwojowe (inwestycje
majątkowe, zakupy i inne działania rozwojowe), zw. też wydatkami majątkowymi. Wydatki bieżące
przeznaczane są gł. na funkcjonowanie wielu dziedzin usług społecznych i świadczeń dla różnych
grup ludności (ochrona zdrowia, oświata,, nauka, renty, itd.) oraz na pokrycie długów zagranicznych
i krajowych (spłata zaciągniętych przez państwo pożyczek w bankach i u ludności w postaci
kredytów, wykupionych obligacji lub innych papierów wartościowych na pokrycie deficytu
budżetowego). Największą pozycję wydatków budżetowych stanowią zwykle funkcjonowanie i
utrzymywanie tzw. sfery budżetowej.
Akty prawne określające dochody i wydatki budżetowe mają postać ustaw, np.: ustawy tworzące
system podatkowy, prawo celne, ustawy o kształtowaniu środków na wynagrodzenia w sferze
budżetowej, ustawa o zatrudnieniu i bezrobociu, itp.
Funkcje budżetu państwa :
    - fiskalna – gromadzenie dochodów budżetowych
    - redystrybucyjna – umożliwia dokonywanie pożądanych zmian w podziale dochodu
       narodowego, inaczej: wielkości i struktury końcowych dochodów indywidualnych ludności w
       stosunku do jej dochodów pierwotnych (progresywne opodatkowanie, świadczenia
       społeczne)
    - stymulacyjna – wydatki i dochody budżetowe oddziałują na życie gospodarcze i społeczne
Oprócz budżetu centralnego występują budżety władz terenowych i samorządowych, dla
których poza środkami z budżetu centralnego, głównymi źródłami dochodów są podatki terenowe
(podatek rolny, od nieruchomości, opłaty skarbowe, itd.).
Polityka budżetowa to główny segment polityki finansowej państwa, której przedmiotem jest
tworzenie warunków ekonomiczno-finansowych do sprawnego funkcjonowania i zrównoważonego
rozwoju gospodarki (sposoby gromadzenia dochodów i kierunki ich wydatkowania).
Zasady polityki budżetowej:
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                            34 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
   -   rocznego budżetowania – plan dochodów i wydatków obejmuje okres 1 roku
   -   zupełności – budżet obejmuje wszystkie dochody i wydatki państwa
   -   jedności – wszystkie dochody i wydatki państwa powinny być ujęte w jednym zestawieniu
   -   jawności – budżet państwa powinien być podany do publicznej wiadomości
   -   równowagi budżetowej – polega na dążeniu do tego, by dochody były wystarczające do
       pokrycia wydatków
Naruszenie równowagi między dochodami a wydatkami państwa ma często bardzo poważne
konsekwencje dla gospodarki. Jeżeli wydatki przekroczą wysokość wpływów, wystąpi deficyt
budżetowy, a fundusze na jego pokrycie trzeba pożyczyć - państwo żyje wówczas „na kredyt”.
Jeśli deficyt budżetowy pokrywa się drukując dodatkowe pieniądze, powoduje to wzrost inflacji.
Efekt wypychania (crowding out effect) wydatków prywatnych przez wydatki publiczne.
Konsekwencją deficytu budżetowego jest wzrost zapotrzebowania rządu na kredyt. Taki wzrost
popytu na rynku kapitałowym powoduje wzrost stopy procentowej. W tej sytuacji reakcją sektora
prywatnego jest odkładanie popytu na inwestycje lub spadek popytu konsumpcyjnego.
20 Rodzaje i uwarunkowania koncepcji marketingu – mix
Marketing – Mix to jedna z faz w procesie formułowania strategii marketingowej.
Fazy w procesie tworzenia strategii marketingowej:
    1. Analiza otoczenia marketingowego
    2. Ustalenie celów strategicznych
    3. Wybór rynku docelowego
    4. Kompozycja Marketingu- Mix
    5. Podział i uruchomienie środków
Marketing – Mix określa się jako kombinację czterech zmiennych, kontrolowanych przez
przedsiębiorstwo, w działaniu zmierzającym do realizacji wybranych celów strategicznych.
Kombinacja ta jest pochodną w stosunku do zadań rynkowych przedsiębiorstwa. Najbardziej
popularne ujęcia według Mc Carthego zakładają czteroczynnikową klasyfikację narzędzi marketingu
nazywaną 4P: produkt (Product), cena (Price), dystrybucja (Place), promocja (Promotion)
Zbiór instrumentów marketingu MIX:
Produkt : produkt; marka - znak handlowy, opakowanie, usługi, gwarancja
Cena: cena, dyskonto
Dystrybucja: kanały dystrybucji, fizyczna dystrybucja
Promocja: reklama, sprzedaż osobista, promocja sprzedaży, propaganda gospodarcza
Do tradycyjnych 4P w kompozycji elementów marketingu zaczęto dodawać dwa dalsze elementy:
ludzie (people) w rozumieniu nabywców i opakowanie (packing), które odgrywa coraz większą
rolę w procesie promocji i sprzedaży towarów. Dodanie kolejnych 2P stanowi w istocie uzupełnienie
tej kompozycji szczególnie o nabywcę, który w koncepcji marketingowej stanowi punkt wyjścia przy
projektowaniu                 i             podejmowaniu              wszelkich                  działań.
4P wyrażają przekonanie sprzedawcy co do dostępnych narzędzi marketingowych mających wpływ
na konsumenta. 4P odpowiadają 4C nabywcy(konsumenta):
-potrzeby i pragnienia klienta – Customer needs and wants
-koszty klienta – Cost of the customer
-wygodę nabywania dóbr lub usług – Convenience
-dostarczanie informacji – Communication
Produkt – koncentruje decyzje na działaniach zmierzających do przygotowania właściwego dobra,
które zaspokaja określoną potrzebę konkretnej grupy odbiorców. Podkompozycja produktu obejmuje
także atrybuty z nim związane: asortyment, opakowanie, markę. Należy określić co i jak produkować
oraz jak zapewnić odpowiednią jakość i nowoczesność produkcji.
Cena- opiera się na założeniu , że nie koszty, a popyt jest punktem wyjścia przy jej ustalaniu. Istotną
przesłanką decyzji cenowych jest więc ustalenie, po jakich cenach i w jakiej ilości potencjalni nabywcy
byliby skłonni nabyć określone dobra. Wytworzony produkt trzeba umieścić na rynku.
Dystrybucja- stanowi konsekwencję wytwarzania produktów, mają one bowiem wartość tylko wtedy,
kiedy konsument może je otrzymać w odpowiednim miejscu i czasie. Oznacza to doprowadzenie
towarów z miejsc ich wytworzenia do miejsc ich konsumpcji. Trzeba dokonać wyboru kanału dystrybucji
i określić gdzie towar należy umieścić na rynku.
Promocja- obejmuje kompleks form i środków mających na celu przekazywanie informacji na rynek.
Obejmuje ona wszelkie sposoby komunikowania się z odbiorcami, informuje nabywców o towarach i ich
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                  35 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
walorach użytkowych, cenach, miejscach nabycia. Do podstawowych środków zalicza się reklamę,
sprzedaż osobistą, promocję sprzedaży, propagandę gospodarczą.
Instrumenty i działania uruchamiane w ramach strategii marketingowej nie są zbiorem niezależnych
od siebie elementów. Między produktem, ceną, dystrybucją i promocją zachodzą liczne
związki i wzajemne uwarunkowania, wobec czego nie mogą być one rozpatrywane
indywidualnie, lecz w kategoriach zintegrowanego systemu oddziaływania na zjawiska
rynkowe. Istnienie współzależności między poszczególnymi elementami powoduje, że zmiana
jednego z instrumentów lub podejmowanych działań wywołuje potrzebę dalszych zmian. Zmiana
ceny może wywołać zmianę rodzaju reklamy czy formy obsługi konsumentów, zmiana produktu,
jego cech zewnętrznych czy użytkowych) może pociągnąć za sobą konieczność zmiany ceny,
innych kanałów dystrybucji. Należy więc mieć na uwadze występujące zjawiska substytucji i
komplementarności między poszczególnymi elementami. Znaczenie ich jest zróżnicowane w
zależności od szczególnych warunków czasu, miejsca, segmentu rynku, a także właściwości
poszczególnych towarów, które muszą być wzięte pod uwagę przy tworzeniu kompozycji
elementów marketingu (elementy muszą być tak dobrane, aby stanowiły wewnętrznie spójny
system nastawiony na realizację określonych celów).
Kombinacja elementów marketingu pozwala zaoferować potencjalnym nabywcom zespół
poszukiwanych przez nie użyteczności(korzyści). Jest to więc etap przeniesienia określonych
potrzeb i preferencji nabywców na działania marketingowe.
Możliwości komponowania marketingu-mix uzależnione są od następujących czynników:
    - istniejących zasobów przedsiębiorstwa
    - właściwości produktów(usług)
    - cech rynku (segmentu rynku, na którym firma działa)
    - strategii marketingowej konkurencji.
21 Czynniki wpływające na rynkową pozycję przedsiębiorstwa i jej umocnienie

Zachowanie przedsiębiorstwa na konkurencyjnym rynku ma charakter zorganizowany i
opiera się na analizie sytuacji konkurencyjnej na tym rynku - SWOT. Jest ona podstawą
oceny sytuacji rynkowej, obejmującej:
 ocenę własnej pozycji - jej silnych i słabych stron;
 ocenę konkurentów, działających na tym samym obszarze rynku;
 ocenę struktury rywalizacji (produkty i narzędzia);
 ocenę czynników wpływających na konkurencyjność (mobilność towarowa, cenowa,
   forma      sprzedaży,   komplementarność        oferty, skala  zyskowności,      obsługa
   posprzedażowa, sprawność organizacyjna, siła promocji itp.);
 szczegółową analizę porównawczą przedsiębiorstwa i konkurentów, ze wskazaniem
   plusów i minusów w konkretnych zachowaniach i działaniach przedsiębiorstwa.
Na rynkową pozycję przedsiębiorstwa mają wpływ:
 wewnętrzne - właściwe przedsiębiorstwu - możliwości percepcji rynku, a zatem i
   zakreślania przestrzeni działań związanych z dokonywaniem transakcji wymiennych
   (silne i słabe strony)
 środowisko zewnętrzne, czyli tzw. otoczenie; zarówno bowiem potrzeby konsumentów -
   klientów przedsiębiorstwa, jak i jego zdolności co do zaspokajania tych potrzeb zależą
   od wielu warunków i czynników zewnętrznych, w tym także trudnych niemożliwych do
   opanowania przez przedsiębiorstwo, a czasem wręcz nieprzewidywanych (okazje i
   zagrożenia).
Otoczenie
Na pozycję przedsiębiorstwa mają wpływ: czynniki gospodarcze i społeczno - kulturowe,
polityczno - prawne i technologiczne.
Otoczenie składa się z elementów kontrolowanych - pozostających pod wpływem
przedsiębiorstwa oraz elementów niezależnych od przedsiębiorstwa.
Do elementów kontrolowanych należą:
       - zakres działań przedsiębiorczych - misja przedsiębiorstwa, ogólne strategie
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                         36 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
      -   cele przedsiębiorstwa - wielkość sprzedaży, zysku
      -   pozycja i sposób współdziałania powstałych układów funkcjonalnych
          przedsiębiorstwa tj. produkcji, finansów i rachunkowości, zaopatrzenia, kadr,
          organizacji, badań i rozwoju
      -   rola służb marketingowych w przedsiębiorstwie
      -   sposób kształtowania kultury organizacyjnej (styl organizacji) - skłonność do celów
          długookresowych, do zmian, przywiązanie do dotychczasowych doświadczeń,
          skłonność do ryzyka.

Czynniki wewnętrzne
Do czynników tych należą: m.in. dynamika zbytu, udział w rynku, udział eksportu, koncepcja
marketingu, rozwój produktu, jakość produktu, asortyment, jakość usług, poziom cen,
warunki zapłaty, sieć punktów sprzedaży, warunki dostawy, krąg stałych klientów.
Ważną rolę odgrywa też misja przedsiębiorstwa, która wyraża funkcje jakie
przedsiębiorstwo chce spełniać na rzecz otoczenia, w którym działa. Z kolei postulaty
dotyczące osobowości przedsiębiorstwa wyznaczają cele działań, zmierzających do
ukształtowania - pożądanych z punktu widzenia założonej misji - zachowań kierownictwa
firmy i wszystkich pracowników kontaktujących się z otoczeniem.
22 Struktura Planu Marketingowego
Plan marketingowy jest jedną z części planu biznesu. Proces planowania marketingowego powinien
być częścią całościowego planowania gospodarczego przedsiębiorstwa.
Istnieją różnorakie metody planowania przyszłości przedsiębiorstw. W planowaniu tradycyjnym
wyróżnia się:
     Plany długoterminowe
     Plany średnioterminowe
     Plany krótkoterminowe
    Plany długoterminowe i średnioterminowe często określa się jako strategiczne, gdyż wytyczają
one dalekosiężne strategie dla przedsiębiorstwa, a plany krótkoterminowe definiuje się czasami
jako plany koordynacyjne, na ich podstawie prowadzona jest codzienna działalność firmy.
Zastosowanie tych planów zależy od rodzaju działalności firmy, rynków które ona obsługuje i
potrzeb przyszłościowego planowania rozwoju.
        Planowanie długoterminowe zmierza do oceny przyszłych tendencji ekonomicznych i
marketingowych na wiele lat naprzód. Umożliwia przedsiębiorstwu określenie strategii, które
zapewniają mu wzrost i realizację długoterminowych celów planu biznesu. Jest ono szczególnie
ważne w takich dziedzinach, jak przemysł obronny, lotniczy i farmaceutyczny, gdzie okresy
rozwoju nowego produktu mogą sięgać od pięciu do dziesięciu lat, a nawet dłużej. W większości
przedsiębiorstw okresy rozwoju produktu nie przekraczają jednak 5-7 lat.
        Planowanie średnioterminowe jest bardziej praktyczne, obejmuje ono zwykle okres 2-5 lat
(najczęściej 3). Te plany są łatwiejsze w przygotowaniu i realizacji, nie wymagają tylu założeń i
lepiej odzwierciedlają rzeczywistość. Średnioterminowy plan strategiczny będzie odpowiadał
strategią planowi długoterminowemu, ale też sprecyzuje ważniejsze decyzję „krótszego okresu”. Te
decyzje będą dotyczyć wprowadzenia na rynek nowych produktów, wymogów co do inwestycji
kapitałowych, dostępności zasobów i wykorzystania personelu.
        Planowanie krótkoterminowe obejmuje zwykle okres jednego roku. W jego efekcie powstaje
plan biznesu przedsiębiorstwa, włącznie z budżetem.
Ten plan odnosi się do najbliższej przyszłości i wyszczególnia wszystko to, co zaplanowane jest w
przedsiębiorstwie na okres 12 miesięcy, w powiązaniu z rokiem fiskalnym przedsiębiorstwa. Plany
krótkoterminowe zawierają znacznie więcej szczegółów niż inne rodzaje planów. Mogą być
korygowane w ciągu roku, jeśli okaże się to konieczne.

Plan marketingowy



OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                          37 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
       Plan marketingowy jest dokumentem, który wyznacza plan marketingu produktów i usług. Ma
pewną strukturę formalną, ale może być wykorzystywany jako oficjalny lub nieoficjalny dokument o
dużej elastyczności. Dokument planu można wykorzystać do:
    Uzasadnienia wprowadzenia nowego produktu na rynek
    Zrewidowania podejścia do istniejących produktów
    Sporządzenia pełnego plany marketingowego danego wydziału, działu czy całego
       przedsiębiorstwa, który z kolei będzie włączony do planu biznesu przedsiębiorstwa.

Plan może dotyczyć rynku regionalnego, krajowego lub międzynarodowego

W planowaniu marketingowym konieczne jest wykorzystanie źródeł rynkowych dla osiągnięcia
celów marketingowych. Planowanie jest wykorzystywane do segmentacji rynku, określania pozycji
na rynku, prognozowania wielkości rynku i przewidywania udziału w różnych segmentach rynku.
Zasady marketingu odnoszą się do tak samo do sektora dóbr konsumpcyjnych, sektora środków
produkcji i sektora usług. Plan marketingowy jest dokumentem, który określa plan marketingu
produktów i/lub usług. Całościowy plan marketingowy przedsiębiorstwa może się składać z pewnej
liczby mniejszych planów dla poszczególnych produktów czy obszarów.
       Plan marketingowy wyznacza cele marketingowe i proponuje strategie osiągania tych celów.
Struktura planu
       Mówiąc o planie marketingowym często mamy na myśli plan marketingowy firmy. W
rzeczywistości istnieją różne rodzaje planów marketingowych. Nie zawsze zachodzi potrzeba
opracowania pełnego planu marketingowego firmy. Często zdarza się, że potrzebny jest plan dla
konkretnego produktu lub rynku. Czasami, chcąc ocenić potencjalne możliwości rynku lub walory
danego produktu, trzeba dokonać analizy wielu danych z przeszłości. Zasady planowania
marketingowego można stosować zarówno dla pojedynczego rynku lub jego segmentu, jak i
całości firmy.
Struktura pisemnego dokumentu planu powinna się zawsze opierać na tych samych zasadach bez
względu na zakres planu lub wymagane szczegóły techniczne. Znajomość tych podstawowych
zasad i norm jest bardzo przydatna przy przechodzeniu do nowych form działalności. Stałe
stosowanie tych samych reguł ułatwi pisanie i recepcję typowego listu, oferty cenowej czy planu
marketingowego.
Proces planowania marketingowego

                               Wyznaczenie celów


            Wykonanie zewnętrznych badań marketingowych
             Przeprowadzenie wewnętrznych badań marketingowych

                                  Analiza SWOT
                                    Założenia


            Wyznaczenie celów marketingowych i oszacowanie
                            oczekiwanych wyników


                 Ogólne strategie marketingowe / plany działania


               Opracowanie programów zawierających plan reklamy i
                                   promocji


                               Wyznaczenie budżetu
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                         38 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA




22..1 Wyznaczenie celów firmy
Zadania firmy określane są zwykle w kategoriach finansowych; precyzują one cele jakie firma chce
osiągnąć w przyszłości. Będą one określały takie parametry, jak obrót, zysk przed podatkiem,
oprocentowanie kapitału, oprocentowanie lokaty itd.
Zewnętrzne badania marketingowe
Pierwszym krokiem przy opracowaniu jakiegokolwiek planu marketingowego powinno być zbadanie
tego środowiska. Początkowo badania dotyczyć będą samych rynków, później nastąpi analiza
zebranych danych pod kątem wprowadzenia produktów na rynek. Przed analizą danych
wewnętrznych firmy trzeba zebrać i przeanalizować dane zewnętrzne dotyczące rynków, które
obejmuje plan. Będą to podstawowe informacje na temat firm, gałęzi przemysłu i krajów (obszarów)
dokąd produkt jest sprzedawany, a także dane dotyczące klientów i konkurencji. Te informacje nie
zostaną bezpośrednio włączone do planu pisemnego, ale będą bardzo użyteczne w analizie
SWOT.
    Wewnętrzne badania marketingowe
Wewnętrzne badania marketingowe powinny zawierać szczegółową analizę instrumentów polityki
marketingowej, tj. produktu, usług, cen, promocji (włącznie z reklamą, public relations, promocja
sprzedaży), dystrybucji, a także opis organizacji marketingu w firmie, usług przed i po sprzedaży,
systemów badań marketingowych, aktualnych celów i strategii marketingowych, systemów
planowania i kontroli.

Wykonanie analizy SWOT
”Mocne i słabe punkty w odniesieniu do możliwości i zagrożeń rynku”
Mocne i słabe strony odnoszą się do firmy i jej strategii, oraz do jej pozycji wobec konkurencji. O
możliwościach i zagrożeniach stanowi środowisko marketingowe konkurencja. Analiza SWOT
uwzględnia organizację firmy, jej wydajność, główne produkty i strategiczne rynki. Analiza SWOT,
jeśli jest wykonana właściwie, pozwala skoncentrować się na głównych zakresach działalności
firmy, o których mamy szczegółową wiedzę, i przyjąć pewne założenia dla obszarów gdzie brak jest
takiej wiedzy.

22..1 Sformułowanie założeń
Plan musi być konstruowany w oparciu o zbiór jasno sprecyzowanych założeń. Założenia te
dotyczą nie tylko zewnętrznych czynników ekonomicznych lecz również strony technologicznej i
konkurencji. Założenia mogą uwzględniać stopę inflacji, kursy dewizowe walut, wskaźniki wzrostu
gospodarczego. Mogą się także odnosić do wpływu konkurencji cenowej na poziom cen wyrobów
przemysłowych. Założenia nie powinny być zbyt liczne i powinny dotyczyć tylko zasadniczych
kwestii. Założenia, które nie są konieczne przy realizacji planu, powinny być pominięte.

     Wyznaczenia celów marketingowych i oszacowanie przyszłych wyników
Jest to najważniejszy etap całego procesu marketingowego. Osiągnięcie podstawowych założeń
planu jest przecież twoim celem. Cel marketingowy to osiągnięcie równowagi pomiędzy produktem i
rynkiem; istotne są tu decyzje, które produkty kierować na dany rynek. Nie należy mylić celów ze

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                            39 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
strategiami. Cel precyzuje to co chcesz osiągnąć, natomiast strategia określa sposoby dojścia do
celu. Tak więc celem może być przewidywany napływ zamówień, obrót towarowy, udział w rynku,
poziom zysku.
22..1 Tworzenie strategii marketingowych i planów działania
Strategie marketingowe są to metody, które umożliwiają osiągniecie celów marketingowych.
Odnoszą się one do takich elementów strategii marketingowej, jak produkt, cena, promocja,
dystrybucja. Dla każdego z tych elementów należy opracować odrębną strategię. Następnie trzeba
sprawdzić wykonalność celów i strategii pod względem udziału w rynku, obrotu towarowego, marży
zysku itp.
Najpierw należy wyznaczyć strategię marketingową, a dopiero potem przygotować plan działania.
Plany działania umożliwią realizację przyjętej strategii marketingowej i tym samym osiągnięcie
celów marketingowych.
22..2 Określenie programów
Opracowanie programów oznacza określenie zadań dla poszczególnych osób oraz czasu, miejsca i
sposobu wykonania tych zadań. Obecnie programy opracowuje się dla personelu, reklamy,
promocji i sprzedaży. Można także opracować programy cenowe, dystrybucji, usług i opracowania
produktu.
22..3 Pisanie planu
Plan pisemny powinien zawierać tylko te kluczowe informacje, które trzeba przedstawić. Dokument
pisemny powinien być klarowny i zwięzły, a wszelkie nieistotne szczegóły powinny zostać
pominięte.
22..4 Przedstawienie planu
Plan zawiedzie, jeśli nie zostanie właściwie przedstawiony osobom odpowiedzialnym za jego
wdrażanie. Należy się zatem upewnić czy wszyscy zainteresowani zrozumieli plan. O wiele
korzystniejsze jest osobiste przedstawienie planu niż wysyłanie go pocztą. Niezrozumienie planu
jest gorsze niż jego brak, gdyż może spowodować niewłaściwą realizację planu lub w ogóle
uniemożliwić jego realizację.

22..5 Stosowanie systemu kontroli
Konieczna jest kontrola nad wdrażaniem planu i rewizja jego wykonania. Należy uważnie
obserwować realizację wdrażania planu i stosować działania korygujące gdy odbiega od przyjętych
założeń. System obserwacji i kontroli powinien być ujęty w formie pisemnej. System kontroli musi
być łatwy w użyciu oraz powinien dopuszczać pewien margines odchyleń od przyjętych założeń.
22..6 Rewizja i ulepszanie planu
Warunki realizacji planu mogą ulegać zmianom, dlatego plan należy poddawać rewizji pod kątem
zmieniających się okoliczności. Pełne wdrożenie planu będzie procesem powtarzającym się. W
przypadku poważnych odchyleń może zajść potrzeba modyfikacji celów, zmiany strategii czy rewizji
planu i budżetu. W pisemnym planie powinny znaleźć się metody korygowania planu. Wszystkie
plany marketingowe powinny być regularnie korygowane – przynajmniej raz w roku.
22..7 Plan pisemny
Plan powinien mieć formę pisemną, by można go było skutecznie przedstawić. Powinien być
przejrzysty i zwięzły, pisany językiem prostym i zrozumiałym. Nie powinny go „zachwaszczać”
nadmierne czy zbyteczne szczegóły. Niektóre plany będą krótkie, inne dłuższe. W każdym
przypadku należy stosować podobny format ze stałymi działami., chociaż nie każdy plan musi
zawierać wszystkie pozycje.
STRUKTURA RÓŻNYCH RODZAJÓW PLANU
22..8 Pełny plan
Wykorzystanie pełnego wzorca budowy planu będzie wskazane przy tworzeniu pełnego planu
marketingowego firmy, jak też ważniejszych planów marketingowych.

      -   Spis treści
      -   Wprowadzenie
      -   Streszczenie
      -   Analiza sytuacji obejmująca:      Założenia
                                            Sprzedaż (historia i budżet)
                                            Przegląd strategicznych rynków
                                            Przegląd kluczowych produktów
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                         40 / 76
                                            Przegląd     kluczowych      obszarów
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA




22..8.1 Plan podstawowy
W bardzo małych planach z reguły nie uwzględnia się informacji budżetowych ani rachunku strat i
zysków. Stosuje się wówczas prostszą wersję struktury planu.

      -   Spis treści
      -   Wprowadzenie
      -   Streszczenie
      -   Analiza sytuacji obejmująca:       Założenia
                                             Sprzedaż (historia i budżet)
                                             Przegląd strategicznych rynków
                                             Przegląd kluczowych produktów
                                             Przegląd      kluczowych     obszarów
                                             sprzedaży
       - Cele Marketingowe
       - Strategie marketingowe
       - Harmonogramy
Plan firmy (analiza sytuacji firmy)
          Promocja sprzedaży
W tym -planie dokonuje się oceny bieżącej sytuacji. Można taki plan wykorzystać jako pierwszy etap
       - Kontrolapełnego planu marketingowego lub też sporządzić go dla pewnej liczby różnych
w przygotowaniu
       - Mechanizmy korygowania nich
produktów, by zdecydować który z planu ma największe szanse rozwoju.
      -   Spis treści
      -   Wprowadzenie
      -   Streszczenie
      -   Analiza sytuacji obejmująca:       Założenia
                                             Sprzedaż (historia i budżet)
                                             Przegląd strategicznych rynków
                                             Przegląd kluczowych produktów
                                             Przegląd      kluczowych     obszarów
                                             sprzedaży

22..8.2 Plan dla nowego produktu
W przypadku nowego produktu nie istnieją poprzednie dane dotyczące sprzedaży, ale dostępne są
pewne dane na temat jego „poprzednika” lub produktów konkurencyjnych. Gdyby tak nie było,
wprowadzenie nowego produktu nie byłoby uzasadnione. Dla zupełnie nowego produktu musiały
zostać przeprowadzone badania marketingowe dotyczące wielkości rynku, konkurencji itp. W
przypadku nowych produktów niezbędne jest przedstawienie informacji budżetowej oraz pełnego
uzasadnienia – w jakiejkolwiek formie lub miejscu planu – wprowadzenie tych towarów na rynek.
Taką informację zawiera zwykle Streszczenie lub, w pełniejszej formie, części „analiza sytuacji” i
„budżet”.
      - Spis treści
      - Wprowadzenie
      - Streszczenie
      - Analiza sytuacji obejmująca:        Założenia
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                            Sprzedaż (historia i budżet)                   41 / 76
                                            Przegląd strategicznych rynków
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA




23 Badania statystyczne na użytek zarządzania przedsiębiorstwem
     W miarę doskonalenia mechanizmów reformy gospodarczej zwiększa się rola i znaczenie
analizy ekonomicznej. Powinna ona umożliwiać uzyskanie odpowiedzi na nowe pytania, zwłaszcza
dotyczące zjawisk złożonych, tj. takich które dają się scharakteryzować za pomocą większej,
chociaż skończonej liczby cech. Wielu zjawisk złożonych nie można ująć za pomocą mierników
stosowanych dotychczas w analizie ekonomicznej przedsiębiorstw.
        Mierniki cząstkowe stosuje się bowiem do badania jedynie pojedynczych aspektów tego
rodzaju zjawisk, tzn. ich poziom ze względu na wartości poszczególnych cech; mierniki
statystyczne zaś służą do liczbowego wyrażania zjawisk złożonych mający już ustalony miernik taki
jak np.: wynik finansowy, produkcja czysta czy rentowność.
        Chcąc wyznaczyć poziom zjawiska nie mającego dotychczas swojego miernika, ze względu
na wartość opisujących je, a uznanych za istotne cechy, należy przeprowadzić odpowiednią
sytuację ich wartości. Można tego dokonywać m.in. przez stosowanie różnorakich metod
statystycznych.
        Statystyka stanowi podstawę działalności badawczej we wszystkich dyscyplinach
naukowych, a zwłaszcza w naukach ekonomicznych. Korzyści wynikające z zastosowania metod
statystycznych do badań można ująć następująco:
 statystyka umożliwia dokładniejszy sposób opisu interesującej nas rzeczywistości;
 statystyka zmusza do dokładności i śmiałości w normowaniu i działaniu;
 statystyka umożliwia formułowanie uogólnień na podstawie uzyskanych wyników analizy;
 statystyka pozwala na przewidywanie rozwoju zjawisk w przyszłości, czyli na budowanie
    prognoz;
 statystyka dostarcza narzędzi do porządkowania informacji o zjawiskach, a przez to pozwala na
    budowanie ich ogólnego obrazu;
 statystyka dostarcza narzędzi do prowadzenia analizy przyczyn kształtujących badane zjawiska
    i procesy, a więc umożliwia dokonanie ich klasyfikacji na czynniki systematyczne i przypadkowe.
Zmiany społeczno - gospodarcze doprowadziły do tego, że statystyka stała się zasadniczą metodą
badania otaczającej nas rzeczywistości i podstawą podejmowania wielu decyzji gospodarczych.
Ocena funkcjonowania przedsiębiorstwa i formułowanie prognoz jest bowiem niemożliwe bez
porównania wszelkich wielkości, bez mierzenia, bez posługiwania się liczbą, krótko mówiąc - bez
korzystania ze statystyki, która wszelkie zjawiska przedstawia w formie charakterystycznych
liczbowych (np. produkcja, zatrudnienie, sprzedaż itp.).
           Główną wadą wykorzystywania statystyki jest to, iż ujmuje ona dane wielkości w miarach
średnich.
           Zadania statystyki w przedsiębiorstwie wynikają głównie z zapotrzebowania na dane i
informacje opisujące i wyjaśniające rozwój masowych zjawisk i procesów gospodarczych. Głównym
czynnikiem kształtującym to zapotrzebowanie jest sytuacja zarządzania przedsiębiorstwem.
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                            42 / 76
                             AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
Dane i informacje statystyczne są niezbędne do efektywnej pracy bieżącej oraz do budowy
alternatywnych i optymalnych programów na okresy przyszłe.
Różne metody mierzenia, grupowania i oceny powinny zapewnić pomyślną realizację planów
operatywnych, a jednocześnie pełnych i wiarygodnych informacji do budowy programów, prognoz
oraz planów wieloletnich przy uwzględnianiu angażowanych czynników produkcji i wartości
otoczenia.
Wiele metod statystycznych jest przydatnych do oceny działalności przedsiębiorstw, metod badania
stopnia wykorzystania czynników produkcji, analizowania kosztów, rentowności i jakości.
24 Charakterystyka komputerowych pakietów statystycznych.
(tylko tyle udało mi się znależć na ten pasjonujący temat...w którym tak właściwie nie wiadomo o co
chodzi??)
        Funkcje statystyczne w istotnym stopniu wykorzystywane są w różnych programach
komputerowych. Przykładem może być tutaj arkusz kalkulacyjny Excel. Wybór arkusza
kalkulacyjnego jako narzędzia prezentacji metod statystycznych jest podyktowany wieloma
względami. Znajomość arkuszy kalkulacyjnych jest coraz powszechniejsza ze względu na ich
uniwersalność zastosowań. Każda nowsza wersja Lotusa, Quattro czy Excela ma coraz więcej i
coraz bardziej rozbudowane funkcje statystyczne. Arkusze kalkulacyjne mogą zastąpić w wielu
przypadkach specjalistyczne pakiety statystyczne. Arkusz kalkulacyjny              umożliwia także
prezentację metod statystycznych w sposób tradycyjny, za pomocą rozbudowanej tablicy roboczej,
z ukazaniem etapów obliczeń. Tej właściwości nie mają profesjonalne pakiety statystyczne. Dużym
udogodnieniem dla użytkujących arkusz kalkulacyjny do analizy statystycznej jest system funkcji,
między innymi matematycznych i statystycznych, oraz opcja Analiza Danych. Funkcje statystyczne
umożliwiają szybkie znajdowanie wielkości najczęściej charakteryzujących rozkłady empiryczne
(średnia, wariancja, odchylenie standardowe, częstość itd.) Bardzo duże znaczenie mają także
wbudowane w arkusze kalkulacyjne najczęściej wykorzystywane rozkłady teoretyczne:
dwumianowy, Poissona, normalny, t- studenta. Opcja Analiza danych, może w wielu przypadkach
zastąpić profesjonalny pakiet statystyczny. Dzięki niej można m.in. dokonać analizy wariancji,
korelacji, regresji, testy statystyczne oraz statystykę opisową. Znaczenie komputerowych pakietów
statystycznych odgrywa istotną rolę szczególnie w rozbudowanych firmach przy przeprowadzaniu
różnych analiz statystycznych. Wówczas korzysta się z taki fachowych pakietów statystycznych jak
Statistica. Statistica to wysokiej jakości system do analizy danych, graficznej prezentacji i
zarządzania danymi, dla korporacji i pojedynczych analityków. Jest to szeroki wybór najbardziej
zaawansowanych metod spośród wszystkich dostępnych na rynku narzędzi do modelowania i
prognozowania, z automatyzacją wyboru modeli i interaktywnymi narzędziami wizualizacji.
Dodatkowo korzysta się również z tzw. Systemów korporacyjnych czyli zintegrowanych systemów
analitycznych.
25 Podejmowanie decyzji przy wielości kryteriów.
Optymalizacja wielocelowa3 to dział badań operacyjnych, zajmujący się wyznaczeniem
optymalnej decyzji w przypadku, gdy występuje więcej niż jedno kryterium oceny.

Wielocelowe zadanie decyzyjne (WZD) można zapisać w następującej postaci:

    (1)   fk (x)  max (k = 1, ..., s)
               xD
gdzie: x – dowolne rozwiązanie (decyzja)
       fk(x) – funkcja celu związana z k – tym kryterium cząstkowym
       D – zbiór dopuszczalnych rozwiązań (decyzji)

               0
Niech      x       będzie najlepszą decyzją ze względu na k-te kryterium cząstkowe,
               k
3
 Mam nadzieję że o to w tym pytaniu chodzi – G. Guzik, Ekonometria i Badania operacyjne, Poznań 2002, wyd. 3, s.
251-264.
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                        43 / 76
                           AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA

a zk - maksymalną wartością funkcji celu fk(x) w zbiorze D:


                       0
      (2)    zk= fk ( x ) = max fk(x), gdzie xD
                       k
Jak to obliczyć?
W przypadku wielu celów ocena, która z dwóch decyzji jest lepsza, a tym samym wybór decyzji
najlepszy, czyli optymalnej ze względu na wszystkie kryteria, jest sprawą bardzo trudną. Załóżmy,
że mamy dwa kryteria oceny f1(x) i f2(x) (obydwa na maksimum oraz dwie decyzje x’ i x’’, dla
których:
                                           f1(x’) = 10 > f2(x’’) =6,
                                          f2(x’) = 30 < f2(x’’) = 42.
Biorąc pod uwagę funkcję celu f1 wyżej oceniamy decyzję x’ niż decyzję x’’. Ze względu na funkcję
celu f2 lepsza jest decyzja x’’ niż x’. Która z nich jest lepsza, jeżeli musimy brać pod uwagę obydwie
funkcję? Trudno nam na to pytanie odpowiedzieć. Musimy na nowo zdefiniować pojęcie
rozwiązania optymalnego w przypadku wielości celów jest. Jednym ze sposobów wyznaczania
najlepszej decyzji w wawunkach wielu celów jest szukanie rozwiązania optymalnego w sensie
Pareto
Def.
Rozwiązaniem optymalnym w sensie Pareto nazywamy takie rozwiązanie x’, że nie istnieje żadne
rozwiązanie xD dające poprawę wartości chociaż jednej funkcji celu, nie powodując pogorszenia
wartości innych funkcji celu. Rozwiązanie optymalne w sensie Pareto często nazywa się
rozwiązaniem sprawnym lub efektywnym.
           Rys. 1                                                Rys. 2

                   A
       x2                                                        x2    A
                              z1                                                   z1


                                      z2
                  D           B                                       D            B
                                                                                        z2


                                  x1                                             x1
Niestety, na ogół rozwiązań optymalnych w sensie Pareto jest wiele. Jedno rozwiązanie optymalne
w sensie Pareto występuje wówczas, gdy wszystkie optima cząstkowe znajdują się w tym samym
punkcie. Ten przypadek pokazuje rys. 1. W sytuacji pokazanej na rys. 2 każda funkcja celu ma inne
rozwiązania optymalne,
                                                    o            o
                                               x1          x2
                                                    1            2
Więc rozwiązaniem optymalnym w sensie Pareto jest każdy punkt na odcinku AB.
W skrajnej sytuacji każde rozwiązanie dopuszczalne może być rozwiązaniem sprawnym. Powstaje
pytanie, jak spośród wielu rozwiązań (optymalnych w sensie Pareto) wybrać jedno rozwiąznanie
kompromisowe?
Istnieje wiele takich propozycji. Zależą one od dodatkowych preferencji wyrażanych przez
decydenta wobec kryteriów. Oto niektóre propozycje.
a) Metakryterium
Metakryterium to funkcja określona na kryteriach cząstkowych. Podaje ona użyteczność
poszczególnych decyzji dla decydenta:
                                   U(x) = uf1(x), f2(x), ...,fs(x).

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                               44 / 76
                              AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA

                 s
   (3)    u(x) =  wk fk(x).
                k=1
Rozwiązanie zadania sprowadza się do znalezienia w zbiorze rozwiązań dopuszczalnych decyzji
najlepszej w sensie metakryterium u(x). Decyzja najlepsza w sensie u(x) jest poszukiwaną decyzją
kompromisową.
B) Jedno kryterium główne, pozostałe drugorzędne
Niekiedy decydent stwierdza, że jedno kryterium jest zasadnicze (główne), a pozostałe są mniej
istotne (drugorzędne). Szukamy wówczas decyzji najlepszej w sensie kryterium głównego, ale
jednocześnie takiej, która zapewnia określony poziom realizacji kryteriów drugorzędnych.
Aby wyznaczyć decyzję kompromisową formułujemy zadanie

         f1(x)           max
   (6)   fk(x)          pk
         x              D
                                                   (k=2,...,s)
gdzie f1 – kryterium główne,
       pk – zadawalający poziom realizacji k – tego kryterium drugorzędnego.
C) Ścisła hierarchia celów
Jest to uporządkowanie wszystkich kryteriów od najważniejszego do najmniej ważnego. Przy
wyznaczaniu rozwiązania kompromisowego, nie przekroczy się ustalonego odstępstwa od
maksymalnych wartości poszczególnych kryteriów.
Przyjmijmy że kryterium o niższym numerze jest ważniejsze od kryterium o numerze wyższym.
Współczynnik odstępstwa dla danego kryterium oznaczamy przez
dk (0  dk  1 dla k = 1,..., s-1)
Rozwiązujemy ciąg zadań pomocniczych Lk (k=1,...,s).Rozwiązanie końcowego zadania Ls
wyznacza decyzję kompromisową zadania wielocelowego.
D) Minimalizacja odległości od punktu idealnego.
W przypadku, gdy nie ma żadnych preferencji dla poszczególnych kryteriów cząstkowych, jako
rozwiązanie kompromisowe wybieramy punkt leżący najbliżej punktu idealnego.
26 Weryfikacja merytoryczna i statystyczna modeli ekonometrycznych
   Weryfikacja modelu ma na celu stwierdzenie, czy model dobrze opisuje badane zjawisko.
Minimalny zestaw postulatów pod adresem modelu ekonometrycznego jest następujący:
   1. model ekonometryczny nie może budzić zastrzeżeń merytorycznych,
   2. model powinien być bardzo dobrze dopasowany do danych empirycznych,
   3. wszystkie zmienne objaśniające modelu muszą być istotne.
Ogół działań w zakresie weryfikacji modelu można podzielić na:
           weryfikację merytoryczną
           weryfikację statystyczną.
       Weryfikacja merytoryczna ma na celu stwierdzenie merytorycznej poprawności modelu, a
weryfikacja statystyczna-stwierdzenie, czy model spełnia postulaty sformułowane w teorii
ekonometrii i statystyki (np. postulaty 2,3).
       Weryfikacja merytoryczna
- polega na stwierdzeniu, czy model ekonometryczny jest zgodny z wiedzą ekonomiczną na temat
badanego zjawiska, teorią ekonomii i ze zdrowym rozsądkiem.
Podczas weryfikacji merytorycznej badamy, np.
           czy sensowne są znaki parametrów modelu,
           czy skala parametrów jest do przyjęcia,
           czy model można sensownie ekstrapolować(konsekwencje prognostyczne)
           czy z modelu dla zmiennej Y wynikają sensowne modele dla zmiennych związanych z
              badaną zmienną (konsekwencje modelowe).
       Weryfikacja statystyczna
   1. Dopasowanie modelu. Współczynnik determinacji.

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                         45 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
       Zgodność (zbieżność) między zaobserwowanymi wartościami zmiennej objaśnianej a
odpowiadającymi im wartościami modelowymi może by mierzona za pomocą współczynnika
determinacji, zaś rozbieżność – za pomocą współczynnika rozbieżności (indeterminacji).
       Współczynnik determinacji – wskazuje, jaka część ogólnej zaobserwowanej zmienności
zmiennej objaśnianej została wyjaśniona przez model ekonometryczny.
       Współczynnik rozbieżności – mierzy tę część zaobserwowanej zmienności zmiennej
objaśnianej, która nie została przez model wyjaśniona.
Spotyka się różne definicje współczynnika rozbieżności i determinacji. Różnie definiowane są
bowiem miary ogólnej zmienności zmiennej objaśnianej Y oraz jej zmienności nie wyjaśnionej (lub
wyjaśnionej) przez model. Standardowo przyjmuje się, że:
                Miarą ogólnej zaobserwowanej zmienności zmiennej objaśnianej Y jest suma
                  kwadratów odchyleń wartości tej zmiennej od jej średniej, czyli, tzw. ogólna suma
                  kwadratów (OSK).
                Miarą obserwowanej zmienności Y, nie wyjaśnionej przez model jest suma
                  kwadratów odchyleń zmiennej Y od modelu, czyli suma kwadratów reszt (SKR).
Współczynnik rozbieżności, wr, określony jest wzorem: wr=SKR/OSK.
Natomiast współczynnik determinacji, R2, R2=1-wr.
Współczynnik rozbieżności przyjmuje wartości nieujemne, a współczynnik determinacji – o ile wr≤1
– wartości z przedziału <0,1>.
Tym lepiej, im współczynnik determinacji jest większy. Można, np. przyjąć, że dobry model to taki,
w którym współczynnik determinacji jest większy od 0,9 (czyli 90%), a współczynnik rozbieżności –
mniejszy od 0,1 (czyli 10%).
    2. Istotność zmiennych objaśniających.
       Zmienna objaśniająca jest „istotna”, gdy w zauważalny (wyraźny) sposób wpływa na
zmienną objaśnianą.
W przypadku modelu liniowego zmienna jest istotna, gdy parametr przy niej stojący jest istotnie
różny od zera.
Konieczność badania istotności zmiennych objaśniających bierze się ze spostrzeżenia, że materiał
statystyczny użyty do wyznaczenia parametrów modelu jest na ogół niewielkim fragmentem zbioru
wszystkich możliwych wyników obserwacji zmiennej objaśnianej i zmiennych objaśniających.
Wszystkie zmienne objaśniające modelu ekonometrycznego muszą być istotne.
Badanie istotności może odbywać się w różny sposób. Sposób standardowy polega na
wykorzystaniu założeń stochastycznych (probabilistycznych) probabilistycznych sposobie
powstawania wyników obserwacji zmiennej objaśnianej.
W przypadku modeli liniowych, spośród wielu założeń stochastycznych przyjmuje się założenia tzw.
klasycznej normalnej regresji liniowej. Przy tych założeniach, i gdy model wyznaczono
klasyczną metodą najmniejszych kwadratów (mnk), badanie istotności zmiennej objaśniającej
przebiega następująco:
    1. Obliczamy tzw. empiryczną statystykę Studenta, tk, dotyczącą badanej zmiennej
       objaśniającej.
    2. Ustalamy krytyczną wartość statystyki Studenta, tKR.
    3. Porównujemy moduł empirycznej statystyki Studenta z wartością krytyczną:
                Zmienną objaśniającą uznaje się za istotną, jeśli związana z nią statystyka
                  empiryczna jest, co do modułu, większa od wartości krytycznej, tzn.
                          │tk│>tKR
                Jeżeli jest odwrotnie, │tk│≤ tKR, to badana zmienną objaśniającą uznajemy za
                  nieistotną.
       Wartość krytyczną tKR odczytujemy z tablic jako wartość rozkładu t-Studenta przy przyjętym
poziomie istotności á (á – zazwyczaj 5%) oraz dotyczącej badanego modelu liczbie stopni swobody
Q:
                            Q=T – K
(gdzie T to liczba wyników obserwacji, a K to liczba szacowanych parametrów).
       Jeżeli natomiast sami musimy obliczyć empiryczne statystyki t-Studenta, postępujemy
następująco:


OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                            46 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
                 Najpierw liczymy oszacowanie odchylenia standardowego              składników
                  losowych, s.
                 Następnie liczymy tzw. szacunkowe błędy średnie, dk.
                 Na koniec liczymy empiryczną statystykę Studenta.

Interpretacja szacunkowego błędu średniego:
Założenia stochastyczne regresji liniowej m.in. orzekają, że:
               Istnieje prawdziwy model zmiennej Y, z prawdziwymi parametrami â1,…, âk. Jest to
                  tzw. hipotetyczny model zmiennej Y.
               Wartość y zmiennej Y w danej obserwacji jest jedna z wielu możliwych realizacji
                  zmiennej Y, jakie mogły się w tej obserwacji ujawnić. Możliwość innych wartości
                  zmiennej Y wynika z działania tzw. składnika losowego.
W tej sytuacji użyty do wyznaczenia parametrów modelu materiał statystyczny jest jednym z wielu
możliwych materiałów statystycznych, a parametry b1,…,bk modelu ekonometrycznego są jedną z
wielu możliwych ocen parametru hipotetycznego âk.
Szacunkowy błąd średni dk jest ocena rozbieżności możliwych ocen parametru âk wokół tego
parametru.
Jest tym lepiej, im szacunkowy błąd średni jest mniejszy
Interpretacja oszacowania odchylenia standardowego składników losowych:
Oszacowanie odchylenia standardowego składników losowych s jest ocena rozbieżności
możliwych wartości zmiennej objaśnianej wokół modelu hipotetycznego.
Powyższa weryfikacja modeli ekonometrycznych dotyczy modeli liniowych. W przypadku modeli
nieliniowych weryfikacja sprowadza się do wyznaczenia i weryfikacji pomocniczego modelu
liniowego (linearyzacja modeli).
B. Guzik: „Ekonometria i Badania Operacyjne” skrypt AE nr 81
27 Koszty i ich klasyfikacja
Definicja kosztów:
Pieniężny wyraz nakładów ponoszonych w związku z działalnością gospodarczą.
Tak zdefiniowane koszty obejmują zarówno nakłady pracy żywej (wynagrodzenia za pracę wraz z
narzutami), jak i pracy uprzedmiotowionej (zużycie materiałów i surowców oraz maszyn i
budynków) W kosztach ujęte są również usługi transportowe, remontowe, budowlane itp.
Koszty rozpatrywać można zarówno w ujęciu makroekonomicznym, jak i mikroekonomicznym.
Najszerszą kategorią kosztów makro są społeczne koszty produkcji, które obejmują sumę nakładów
pracy żywej i uprzedmiotowionej, jaką poniosło społeczeństwo na wytworzenie dóbr i usług w
danym czasie. Nieco węższą kategorią kosztów w ujęciu makro są koszty produkcji. Koszty te
stanowią część społecznych kosztów produkcji, która zostaje po odjęciu produktu dodatkowego i
obejmuje zużycie czynników produkcji.
O wiele bardziej przydatną kategorią kosztów są koszty własne, a więc koszty ponoszone przez
przedsiębiorstwo. Jest to kategoria mikroekonomiczna, którą definiuje się następująco:
Koszty własne to wyrażone w pieniądzu celowe zużycie środków trwałych, materiałów, paliwa,
energii, usług, czasu pracy pracowników oraz niektóre wydatki nie odzwierciedlające zużycia
czynników produkcji, poniesione w związku z normalną działalnością przedsiębiorstwa w pewnym
okresie, których rezultatem są użyteczne produkty i(lub) usługi.
Z powyższej definicji wynika, że aby zużycie poszczególnych czynników mogło zostać uznane za
koszt muszą być spełnione następujące warunki:
     celowość zużycia czynników produkcji
     wartościowe ujęcie zużytych czynników produkcji
     porównywalność kosztów z przychodami w ściśle ustalonych okresach
     wystąpienie efektu w postaci użytecznych produktów lub usług
Cechy te pozwalają odróżnić koszty własne od kategorii pokrewnych takich jak nakład, wydatek,
strata. Poniższa tabelka ilustruje charakterystykę kosztów i pozostałych kategorii.
                  Koszt             Nakład           Wydatek          Strata
Sposób            wartościowy       wartościowy      wartościowy      wartościowy
wyrażania                           ilościowy                         ilościowy
Zużycie           tak               tak              nie              tak
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                          47 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
czynników
produkcji
Czas              konkretny okres kilka okresów      konkretny okres konkretny okres
Efekt             tak              tak               ?               nie
Klasyfikacja kosztów
Podstawą do klasyfikacji kosztów jest przyjęty sposób wyceny efektów produkcji. Wyróżnia się dwa
główne sposoby takiej wyceny:
     na podstawie kosztów historycznych (ex post)
     na podstawie kosztów przyszłych (ex ante)
W świetle przyjętych zasad wyceny wyróżnia się trzy kategorie klasyfikacji kosztów niezbędne do:
     wyceny zapasów i pomiaru zysku
     celów decyzyjnych
     celów kontroli
    Klasyfikacja kosztów do wyceny zapasów i pomiaru zysku
Klasyfikacja ta oparta jest na kosztach historycznych, jej zadaniem jest udzielenie odpowiedzi na
następujące pytania:
     Jaką wielkość kosztów poniosło przedsiębiorstwo na wytworzenie wyrobów i usług w danym
       okresie sprawozdawczym?
     Jaki zysk osiągnęło przedsiębiorstwo z produkcji wyrobów lub usług w rozpatrywanym
       okresie?
Poniższa tabelka ilustruje kryteria klasyfikacji kosztów do wyceny zapasów i pomiaru zysku oraz
odpowiadające im rodzaje kosztów.
       Kryteria podziału kosztów                        Rodzaje kosztów
Rodzaj działalności przedsiębiorstwa        Koszty     działalności  eksploatacyjnej,
                                            inwestycyjno-remontowej i finansowo
                                            wyodrębnionej
Rodzaj zużytych czynników produkcji         Koszty według rodzaju: amortyzacja,
                                            zużycie materiałów, płace itp.
Możliwość przypisania kosztów do Koszty bezpośrednie i koszty pośrednie
jednostki kalkulacyjnej
Miejsce powstawania kosztów                 Komórki organizacyjne i stanowiska pracy
 Niektóre rodzaje kosztów wymagają dalszego wyjaśnienia. 
W skład kosztów działalności eksploatacyjnej wchodzą:
     koszty działalności produkcyjnej
     koszty działalności handlowej
     koszty działalności zarządu
Koszty działalności produkcyjnej obejmują koszty tej działalności przedsiębiorstwa, która ma na
celu wytworzenie wyrobów lub usług.
Koszty działalności handlowej to koszty zakupu surowców i materiałów oraz koszty sprzedaży
wyrobów gotowych.
Koszty działalności zarządu (zwane też ogólnozakładowymi) obejmują koszty związane z
kierowaniem całokształtem działalności przedsiębiorstwa, a także koszty powstające w częsci
komórek obsługi, np. w magazynach.
Koszty inwestycyjne to koszty związane z tworzeniem i powiększaniem potencjału produkcyjnego
przedsiębiorstwa. Koszty remontów są związane z utrzymaniem tego potencjału w pełnej
sprawności technicznej.
Koszty działalności finansowo wyodrębnionej to np. koszty działalności socjalno-bytowej.
Rodzajowy układ kosztów własnych obejmuje następujące koszty:
     amortyzację
     zużycie materiałów i energii
     usługi obce
     wynagrodzenia
     świadczenia na rzecz pracowników
     podatki i opłaty
     pozostałe koszty
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                          48 / 76
                             AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
27..1.1 Kalkulacyjny układ kosztów to przede wszystkim podział kosztów na bezpośrednie i
        pośrednie.
Koszty bezpośrednie to te koszty, które ściśle związane są z wytworzeniem konkretnych
wyrobów. Zwykle są to koszty materiałów bezpośrednich, płac bezpośrednich itp.
Koszty pośrednie są tymi kosztami, których nie można na podstawie dokumentów źródłowych
odnieść wprost do określonych jednostek kalkulacyjnych. Koszty pośrednie rozlicza się na
poszczególne jednostki kalkulacyjne za pomocą różnych kluczy podziałowych.
Poniższy schemat przestawia przykładowy układ kalkulacyjny kosztów:




                                                                                                         koszt
bezpośrednie




                                                                    Techniczny koszt
               Materiały bezpośrednie




                                                                      wytworzenia




                                                                                       Zakładowy koszt
   Koszty




                                                                                         wytworzenia
               Robocizna bezpośrednia

               Inne koszty bezpośrednie
               Koszty wydziałowe




                                                                                                         wytworzenia
pośrednie




                                                                                                         Całkowity
 Koszty




               Koszty ogólnozakładowe
               Straty na brakach
               Koszty sprzedaży

27..2 Klasyfikacja kosztów do celów decyzyjnych
            Kryteria podziału kosztów                                Rodzaje kosztów
Reakcja na zmianę wielkości produkcji               Koszty stałe i koszty zmienne
Wpływ na decyzję                                    Koszty istotne i koszty nieistotne
Stan dokonania                                      Koszty przesądzone i nie przesądzone
Koszty stałe i zmienne omówione zostały szczegółowo w pytaniu 34.
W odniesieniu do kosztów istotnych i nieistotnych można powiedzieć, że:
     Kosztami istotnymi są jedynie koszty przyszłe, ponieważ każda decyzja dotyczy przyszłych
        wariantów działania
     Tylko koszty różniące się rodzajem lub wielkością w poszczególnych wariantach działania
        mogą być kosztami istotnymi
     Te same składniki kosztów i w tej samej wysokości w różnych wariantach decyzyjnych nie
        mają wpływu na podjęcie decyzji, czyli są kosztami nieistotnymi.
Koszty przesądzone są kosztami wywołanymi decyzjami wcześniejszymi, których nie można
zmienić. Przykładem może być amortyzacja środka trwałego zakupionego w poprzdnim okresie.
Koszty nie przesądzone to z kolei koszty przyszłe, których przedsiębiorstwo może uniknąć,
ponieważ nie są one zdeterminowane ani wcześniejszymi zobowiązaniami, ani zaangażowaniem
środków.
27..3 Klasyfikacja kosztów do celów kontroli
Z tego punktu widzenia wyróżnić można:
     koszty kontrolowane
     koszty nie kontrolowane
Koszty kontrolowane to koszty, których wielkość i struktura są zależne od kierownika danego
ośrodka odpowiedzialności. Przykładem mogą być koszty wynagrodzeń pracowników, gdy są one
ustalane w danym ośrodku.
Koszty nie kontrolowane to najczęściej koszty amortyzacji, ponieważ kierownik ośrodka
decyzyjnego nie określa stawek amortyzacyjnych a także często nie ma wpływu na zakup
określonych maszyn.
źródło: Gabrusewicz, Sowińska, Poetschke, „Rachunkowość Zarządcza”, PWE Warszawa 2001.
(str. 39 – 74)
28 Majątek przedsiębiorstwa i źródła jego finansowania
Aktywa - ogół składników majątkowych przedsiębiorstwa
Pasywa - znajdujące się w dyspozycji przedsiębiorstwa kapitały własne o obce
                               Suma Aktywów = Suma Pasywów
                   Aktywa - Zobowiązania (kapitały obce) = MAJĄTEK NETTO
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                                  49 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
 Majątek przedsiębiorstwa:
   Majątek trwały (środki trwałe, wartości niematerialne i prawne, finansowe składniki majątku)
   Majątek obrotowy (zapasy, należności, papiery wartościowe przeznaczone do obrotu, gotówka)
Źródła finansowania majątku:
1 Kapitały własne:
1..1 W przedsiębiorstwach państwowych - fundusz założycielski i fundusz przedsiębiorstwa
1..2 W spółkach akcyjnych - kapitał akcyjny i kapitał zapasowy
1..3 W spółkach z o.o. - kapitał zakładowy i rezerwowy
1..4 W spółdzielniach - fundusz udziałowy i fundusz zakładowy
2 Kapitały obce:
2..1 Pożyczki - obligacje zwykłe i zamienne
2..2 Kredyty - długo, średnio i krótkoterminowe
2..3 Leasing - operacyjny i finansowy
2..4 Faktoring
2..5 Weksle
2..6 Zobowiązania i fundusze specjalne - wobec budżetu, pracowników, dostawców
2..7 Dług debetowy (overdraft)
3 Zysk zatrzymany
4 Subsydia rządowe

 Źródła finansowania długoterminowego               Źródła finansowania krótkoterminowego
 Akcje zwykłe i preferencyjne                      Kredyt krótko i średnioterminowy
 Nowe emisje                                       Weksel
 Obligacje zwykłe i zamienne                       Factoring
 Kredyt długoterminowy                             Zobowiązania
 Leasing                                           Dług debetowy
 Subsydia rządowe
29 Sprawozdawczość finansowa jako źródło informacji o funkcjonowaniu
   przedsiębiorstwa.
Sprawozdawczość finansowa obejmuje analizę sprawozdań finansowych, do których zaliczamy
analizę:
     rachunku zysków i strat
     bilansu firmy
     rachunku przepływów finansowych.
Rachunek zysków i strat informuje o stopniu realizacji jednego z głównych celów działalności
gospodarczej, czyli o wysokości zysku osiągniętego w danym okresie. Najogólniej rzecz
ujmując rachunek ten obejmuje zestawienie przychodów uzyskanych w okresie sprawozdawczym
ze sprzedaży dóbr i usług produkowanych przez firmę oraz zestawienie kosztów poniesionych na
uzyskanie tych przychodów.
Informacje zawarte w rachunku wyników pozwalają również zorientować się, jaka była struktura
kosztów w danym okresie sprawozdawczym oraz jakie były kierunki przeznaczenia zysku. Idąc
dalej dzieląc koszty na koszty stałe i zmienne i wyodrębniając w oddzielnej pozycji koszty
oprocentowania długu firmy, oczywiście w oparciu o rachunek zysków i strat, można określić
wrażliwość zysku na wahania wielkości produkcji i sprzedaży oraz ocenić pozycję kredytową
firmy. Wrażliwość zysku na wahania wielkości produkcji i sprzedaży określa się na bazie proporcji
udziału kosztów stałych i zmiennych w kosztach ogółem. Pozycję kredytową firmy ocenić można na
bazie wielkości z tytułu obciążeń z tytułu oprocentowania długu.
Bilans jest zestawieniem składników majątkowych oraz źródeł finansowania tych składników
majątkowych oraz źródeł finansowania tych składników sporządzonych na dany dzień.
Bilans informuje o wielkości zasobów, jakimi dysponuje firma, oraz o źródłach sfinansowania
tych zasobów. W ramach aktywów dokonywany jest podział na aktywa trwałe i obrotowe. Ze
względu na różnice płynności tych podstawowych grup aktywów proporcje, w jakich występują one
w strukturze bilansu, decydują o zdolności firmy do regulowania zobowiązań. W ramach
pasywów najistotniejszy jest podział na zobowiązania i kapitały własne. Podział ten informuje o
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                          50 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
stopniu zadłużenia firmy, co ma istotne znaczenie dla oceny wiarygodności kredytowej- jest jedną
z miar ryzyka finansowego. W ramach zobowiązań dokonywany jest podział na zobowiązania
krótkoterminowe i długoterminowe. Jest to dodatkowy wskaźnik oceny wiarygodności
kredytowej- wysoki udział zobowiązań krótkoterminowych wymaga odpowiedniej płynności po
stronie aktywów dla zapewnienia terminowego regulowania tych zobowiązań.
Kapitał własny występuje w kilku formach. Kapitał akcyjny uprzywilejowany- ma on
pierwszeństwo roszczeń w stosunku do wygospodarowanego zysku i w stosunku do majątku
firmy w przypadku jej bankructwa. Kapitał akcyjny zwykły- roszczenia o charakterze rezydualnym-
tzn. są one zaspokajane po zaspokajaniu roszczeń wierzycieli akcji uprzywilejowanych.
Kapitał własny odzwierciedlający udział posiadaczy akcji zwykłych w majątku firmy składa
się z trzech form:
     kapitał akcyjny- ilość akcji w obiegu x ich wartość nominalna
     kapitał zapasowy- różnica między ceną emisyjną a ceną nominalną akcji
     zakumulowane zyski- gdy firma część osiągniętego w poszczególnych latach zysku nie
        wypłaca w formie dywidend dla akcjonariuszy, lecz przeznacza na uzupełnienie kapitału
        własnego- np. jako źródło finansowania inwestycji.
Te trzy formy kapitału własnego odzwierciedlają księgową wartość netto firmy, czyli wartość
aktywów firmy pomniejszoną o zobowiązania w stosunku do podmiotów nie będących
właścicielami firmy.
Rachunek przepływów finansowych- przedstawia zmianę w zasobach środków pieniężnych
firmy w czasie trwania okresu sprawozdawczego. Sprawozdanie to ma na celu udzielenie
odpowiedzi na następujące pytania:
     z jakich źródeł pochodziły środki pieniężne pozostające do dyspozycji firmy
     na co wykorzystywano te środki
     czy działalność w roku sprawozdawczym przyczyniła się do poprawy czy pogorszenia
        płynności firmy.
Sprawozdanie to charakteryzuje sytuację w zakresie płynności finansowej firmy, której
utrzymanie jest istotnym warunkiem powodzenia firmy.
Punktem wyjścia do sporządzania rachunku przepływów środków pieniężnych jest określenie zmian
w stanie poszczególnych pozycji bilansu oraz wskazanie, które z tych zmian stanowiły źródło
dodatkowych funduszy (dopływu środków pieniężnych), a które ich rozdysponowanie.
Sprawozdanie to składa się z trzech części obejmujących przepływy środków pieniężnych z trzech
rodzajów działalności:
     operacyjnej,
     inwestycyjnej,
     finansowej.
Analiza tych trzech płaszczyzn działalności przedsiębiorstwa na bazie sporządzonego
sprawozdanie pozwala odpowiedzieć na pytanie skąd pochodziły źródła środków pieniężnych w
firmie, która z rodzajów działalności generowała ich najwięcej.
30 Analiza portfelowa w inwestycjach finansowych
Przy podejmowaniu decyzji o kupnie i sprzedaży papierów wartościowych inwestorzy stosują różne
techniki analityczne pomocne do wypracowania własnej strategii. Jedną z nich jest analiza
portfelowa prowadząca do budowy optymalnego zestawu (portfela) rodzajów i liczb papierów
wartościowych dobranych pod kątem uzyskania przewidywanego dochodu przy akceptowanym
poziomie ryzyka.
       Sens budowy portfela jest zrozumiały intuicyjnie. Działanie takie podyktowane jest zarówno
dążeniem do rozłożenia ryzyka podejmowanej inwestycji, jak też pewnym brakiem zdecydowania
co do zakupu danych papierów. Nie jest zatem racjonalne lokowanie pieniędzy w akcje jednej
spółki czy w obligacje jednego rodzaju. Oprócz intuicyjnego rozumienia tego problemu, ma on także
swoje podstawy teoretyczne.
Każda inwestycja w dany papier wartościowy wiąże się z określonym poziomem oczekiwanego
przez nabywcę zysku oraz związanego z tym prawdopodobieństwem jego uzyskania. Ryzyko jest
funkcją nie tylko wiarygodności emitenta ale również wahań kursów poszczególnych walorów.
Znana jest prawidłowość - im większy oczekiwany poziom zysku z danego waloru, tym większe
ryzyko jego uzyskania. Wyższy od przeciętnego poziom zysku jest wynagrodzeniem za ryzyko
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                          51 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
związane z daną inwestycją. Papiery pozbawione ryzyka lub obarczone niewielkim ryzykiem
przynoszą niewielki dochód. Przedstawione zróżnicowanie papierów wartościowych rodzi problem
wyboru takiego ich zestawu, aby inwestor osiągnął zakładane cele.
Portfel jest to zatem taki zestaw papierów wartościowych, który daje określony przez inwestora
oczekiwany zysk przy minimalnym ryzyku. Odpowiednio dobierając elementy składowe portfela
inwestor, stosownie do swoich założeń i preferencji, może kształtować najbardziej mu
odpowiadającą ich kombinację. Możliwe tu są dwa podejścia. Pierwsze polega na poszukiwaniu
takiego składu portfela (zestawu ilościowego i jakościowego walorów), który przy określonym
(założonym przez inwestora) poziomie ryzyka przyniesie maksymalny dochód lub przy założonym
poziomie dochodu będzie charakteryzował się najmniejszym stopniem ryzyka.
       W zależności od preferencji inwestora można konstruować portfele o wysokim poziomie
oczekiwanego dochodu i jednocześnie wysokim stopniu ryzyka lub niskim poziomie ryzyka i
jednocześnie niewielkim poziomie oczekiwanego dochodu. Istnieje jednocześnie pojęcie portfela
optymalnego, który charakteryzuje się takim doborem papierów wartościowych (taką ich
kombinacją co do liczby i rodzaju), dla którego poziom zysku i ryzyka jest najlepszy z możliwych.
Oznacza to, że dodawanie do portfela papierów o większym poziomie dochodu powoduje wzrost
ryzyka, a dodawanie do niego papierów o mniejszym stopniu ryzyka powoduje mniejszy przyrost
zysku z portfela.
       Jedną z metod inwestowania jest metoda stałej relacji dwóch portfeli, która polega na
utrzymaniu proporcji między środkami lokowanymi w akcje i w obligacje Skarbu Państwa. Gdy ceny
akcji wzrastają - sprzedaje się je i kupuje obligacje; odpowiednio postępuje się w sytuacji odwrotnej.
Tak uzyskuje się przyszłą rentę kapitałową, gdy ceny kupionych walorów spadają. Odmianą tej
metody jest podział portfela na pulę stabilną (obligacje) i aktywną (akcje).
Firmy maklerskie oferują inwestorom odpowiednio dobrane zestawy obligacji o okresie wykupu od 1
roku do 30 lat, opiewających na różne waluty przynoszących korzyści wyrażone w różnej formie
(stała i zmienna stopa oprocentowania, wypłacanie odsetek bieżąco lub ich kapitalizowanie).
Pakiety takie mają zapewnić dość korzystne zyski posiadaczowi przy ryzyku ograniczonym do
minimum.
       Inna forma dywersyfikacji portfela papierów wartościowych może polegać na ulokowaniu
znacznej części pieniędzy w walorach najwyższej solidności, które przynoszą zyski oscylujące
wokół przeciętnych osiąganych na rynku. Kolejną grupę stanowią papiery o przeciętnym ryzyku, ale
pozwalające na uzyskanie dochodów nieco wyższych od przeciętnych. W końcu pewien odsetek
kapitałów (np. 20%) przeznacza się na zakup akcji nowych firm, działających w dziedzinach
rozwojowych, dających szansę wysokich zysków, co jednak - w razie niepowodzenia - może
doprowadzić do bankructwa emitenta. Niekiedy inwestor zachowuje część gotówki w formie płynnej
(np. lokata w krótkoterminowych walorach łatwych do szybkiego spieniężenia w celu wykorzystania
gotówki na szczególne atrakcyjne rodzaje lokat, jakie mogą pojawić się na rynku).
       Inna popularyzowana strategia długoterminowego inwestowania w akcje o wysokim prestiżu
polega na nabywaniu walorów na rynku w określonych odstępach czasu przez szereg kolejnych
okresów (np. okresów comiesięcznych przez cały rok). W rezultacie uzyskuje się walory nabyte po
przeciętnej cenie z dłuższego okresu, a więc eliminuje się w znacznym stopniu ryzyko cenowe
wynikające z przypadkowych koniunkturalnych wahań. Jeśli w następnym okresie wahania cenowe
powtórzą się, inwestor ma szansę sprzedaży walorów w okresie, gdy ich ceny ukształtują się
powyżej przeciętnego poziomu z poprzedniego okresu.
31 Ocena kondycji finansowej przedsiębiorstwa
Oceny kondycji finansowej przedsiębiorstwa można dokonać analizując sprawozdania finansowe
jednostki. Służy do tego analiza wskaźnikowa. Jest szybką i efektywną metodą wglądu w operacje
gospodarcze i finansowe firmy (zaleta); ograniczeniem jest fakt, że bazuje wyłącznie na przeszłości
firmy (wada).
Analiza płynności finansowej
Jednym z podstawowych zagadnień oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa jest analiza
powiązań składników majątku obrotowego ze zobowiązaniami wymagalnymi (krótkoterminowymi).
Obliczane w tym celu wskaźniki powinny umożliwić sformułowanie opinii o stopniu wypłacalności
przedsiębiorstwa, o jego zdolności do terminowego regulowania bieżących zobowiązań. Wskaźniki
płynności charakteryzują zasoby majątku obrotowego (kapitału pracującego), stanowiącego
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                               52 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
podstawę bieżącej działalności przedsiębiorstwa oraz stopień jego wypłacalności. Wśród
wskaźników płynności wyróżnić należy:

 Wskaźnik ogólnej płynności (current ratio)
                                                 Majątek obrotowy
             Wskaźnik ogólnej płynności =
                                                 Zobowiązania bieżące
Podstawowy miernik zdolności przedsiębiorstwa do spłacenia zobowiązań bieżących przez
upłynnienie posiadanych zasobów majątku obrotowego. Im wyższy, tym korzystniej. Jednak - gdy
zbyt wysoki - niedostatecznie efektywne wykorzystywanie wolnych zasobów majątkowych; niski
poziom - trudności płatnicze przedsiębiorstwa.
Optymalny poziom od 1,5 do 2,0. Spadek wskaźnika poniżej 1,2 jest zagrożeniem bezpieczeństwa
finansowego firmy.

 Wskaźnik bieżącej płynności, wskaźnik "szybki" (quick ratio)

                        Majątek obrot. - zapasy - rozliczenia m.okr. czynne
Wskaźnik bieżącej płyn. =
                              Zobowiązania bieżące
Wyraża możliwość spłaty zobowiązań przedsiębiorstwa na podstawie łatwiej dostępnych do
rozliczeń finansowych składników majątku obrotowego (wyłącza się zapasy i rozliczenia
międzyokresowe czynne). Jest on bardziej wymagającą miarą płynności. Nie powinien być mniejszy
od 1.
Niski poziom tego wskaźnika przy wysokim poziomie current ratio świadczy o znacznym
zamrożeniu środków w zapasach, natomiast jego wysoki poziom oznacza nadpłynność.
 Wskaźnik wypłacalności środkami pieniężnymi (cash to current liabilities ratio)
                                                    Środki pieniężne
      Wskaźnik wypł. Środk. Pieniężnymi =
                                                 Zobowiązania bieżące
Relacja najbardziej płynnych środków obrotowych do zob. bieżących; jaką kwotę wymagalnych
zobowiązań pokryć może przedsiębiorstwo z bezpośrednio dostępnych środków płatniczych; nie
przesądza o stopniu wypłacalności przedsiębiorstwa, sygnalizuje jego sprawność płatnicza.
Analiza zadłużenia
Wskaźniki mają na celu ocenę wypłacalności przedsiębiorstwa = możliwość terminowego
wywiązywania się z podjętych zobowiązań finansowych. Wskaźniki można podzielić na dwie grupy:
1 wskaźniki obrazujące poziom zadłużenia - ocena poziomu zadłużenia koncentruje się na
    strukturze źródeł finansowania. Ma na celu ustalenie w jakim stopniu przedsiębiorstwo
    finansowane jest z własnych źródeł finansowania, a w jakim stopniu przez podmioty
    zewnętrzne.
    Wskaźnik ogólnego zadłużenia
                                         Zobowiązania ogółem
             Wskaźnik ogólnego zadłużenia =
                                           Aktywa ogółem
Wartość wskaźnika pokazuje stopień gwarancji wywiązywania się przez przedsiębiorstwo ze
zobowiązań wobec wierzycieli oraz ryzyka finansowego. Powinien wynosić 0,57 - 0,67.
Wzrost - wzrost udziału kapitałów obcych wraz ze spadkiem udziału kapitałów własnych, wzrost
ryzyka;
Spadek - spadek stopnia zadłużenia, pozytywnie odbierany przez właścicieli przedsiębiorstwa.
 Wskaźnik pokrycia majątku kapitałami własnymi
                                                    Zobowiązania ogółem
      Wskaźnik pokrycia majątku kap. Własnymi =
                                                       Kapitał własny
Gdy jest wysoki, poziom ogólnego zadłużenia jest niski.
 Wskaźnik struktury zobowiązań
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                       53 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
                                        Zadłużenie długoterminowe
       Wskaźnik struktury zobowiązań =
                                          Zobowiązania ogółem
Relacja zobowiązań długoterminowych do ogółu zobowiązań wyjaśnia strukturę wewnętrzną
kapitałów obcych. Zadłużenia długoterminowe są mniej pilne, stąd ich udział w finansowaniu
majątku jest na ogół korzystniejszy niż zobowiązania krótkoterminowe. Po upływie określonego
terminu nadchodzi zawsze moment spłaty, dlatego istotny jest stosunek kapitałów obcych do
całości kapitałów własnych:
 Wskaźnik zadłużenia kapitału własnego
                                               Zobowiązania ogółem
       Wsk. Zadłużenia kap. Własnego =
                                                  Kapitał własny
Określa stopień zaangażowania kapitału obcego w stosunku do kapitału własnego =możliwość
pokrycia zobowiązań kapitałami własnymi. Dobrze jest gdy poziom wskaźnika <= 1.
2 ocena zdolności przedsiębiorstwa do obsługi długu
wskaźniki określają możliwość zwrotu pożyczonego kapitału wraz z odsetkami.
 Wskaźnik pokrycia obsługi długu (wiarygodności kredytowej)
                                               Zysk po opodatkowaniu
       Wskaźnik pokrycia obsługi długu =
                                               Raty kapitałowe + odsetki
Wskaźnik ten można liczyć w dwóch wersjach: uwzględniając w liczniku zysk brutto (zysk przed
opodatkowaniem + odsetki) lub zysku netto. Powyższy zapis to wersja druga. Określa stopień
zabezpieczenia obsługi kredytu przez wygospodarowany w przedsiębiorstwie zysk. Poziom
wskaźnika > 1.
 Wskaźnik pokrycia długu nadwyżką finansową
                                               Zysk netto + amortyzacja
   Wskaźnik pokrycia długu nad. Fin. =
                                               Rata kredytu + odsetki
Wskaźnik oparty na przepływach pieniężnych; informuje o zdolności przedsiębiorstwa do spłaty
kredytu wraz z odsetkami należnymi z nadwyżki finansowej. Wartość normatywna = 1,5.
Wskaźniki obrotowości (efektywności, sprawności)
Umożliwiają ocenę efektywności wykorzystania poszczególnych zasobów majątkowych
przedsiębiorstwa (licznik - pozycje z rachunku zysków i strat, mianownik - pozycje z aktywów
bieżących bilansu).
 Wskaźnik obrotowości majątku
                                        Przychód ze sprzedaży
                     Wsk. Obr. Maj. =
                                        Przeciętny stan majątku
Pozytywnie, gdy poziom wskaźnika jest wyższy, lub tendencja rosnąca, wówczas większa
efektywność wykorzystywania zasobów majątkowych. Odwrotność tego wskaźnika to wskaźnik
zaangażowania majątku.
 Wskaźnik rotacji zapasów
                                        Skorygowane koszty uzyskania przychodów
               Wsk. Rot.zapasów =
                                               Przeciętny stan zapasów
Określa, ile razy w ciągu badanego okresu nastąpi "odnowienie" stanu zapasów.
                                  Przeciętny stan zapasów
Wsk. Rot. Zapasów w dniach =                                      * l. Dni okresu
                                  Skorygowane koszty uzysk. Przych.
Określa, co ile dni przedsiębiorstwo odnawia swoje zapasy dla zrealizowania określonej sprzedaży.
Wysoki wskaźnik rotacji w dniach informuje o wolnym obrocie zapasami.
 Wskaźnik rotacji należności (spływu należności)
                                        Przychody ze sprzedaży
               Wsk.rotacji należności =
                                        Przeciętny stan należności
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                          54 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
Określa, ile razy w ciągu badanego okresu firma odtwarza stan swoich należności. Wg standardów
7,0 - 10,0
                                 Przeciętny stan nal.
Wsk. Rotacji nal. W dniach =                          * liczba dni w okresie
                                 Przychody ze sprzed.
Ilość dni, które dzielą moment powstania należności od daty ich ściągnięcia. Im krótszy okres, tym
bardziej płynne są same należności.
Analiza rentowności
Ukazuje oddziaływanie płynności finansowej, zarządzania długiem, efektywności operacyjnej na
ekonomiczne funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Rentowność wiąże się z osiąganiem dodatniego
wyniku finansowego.
 Rentowność sprzedaży brutto (net profit margin)
                                         Zysk netto
       Rentowność sprzedaży brutto =                          * 100
                                         Przychód brutto
Tendencja rosnąca świadczyć może nie tylko o rozszerzeniu działalności gospodarczej
przedsiębiorstwa przez wzrost sprzedaży, ale także o osiąganiu korzystniejszych cen sprzedaży i
obniżaniu jednostkowych kosztów własnych.
 Rentowność majątku (ROA)
                                 Zysk netto
                      ROA =                           * 100
                                 Przychód netto
Informuje o udziale zysku po opodatkowaniu (zysk netto) w wartości sprzedaży, czyli jaką marżę
zysku przynosi dana wartość sprzedaży. Im niższy wskaźnik, tym większa sprzedaż musi być
zrealizowana dla osiągnięcia określonej kwoty zysku.
 Rentowność kapitału własnego (ROE)
                                 Zysk netto
                      ROE =                           * 100
                                 Kapitał własny
Rentowność zaangażowanego kapitału własnego pozwala określić stopę zysku, jaką dana
inwestycja w dane przedsiębiorstwo przyniesie akcjonariuszom. Wyższy wskaźnik - korzystniejsza
sytuacja finansowa, możliwość uzyskania wyższych dywidend oraz dalszego rozwoju
przedsiębiorstwa. Do celów analitycznych wskaźnik zwrotu kapitału własnego można przedstawić
za pomocą iloczynu:
               Zysk netto        zysk netto           aktywa ogółem
                             =                 *
               Kapitały własne   aktywa ogółem        kapitał własny
Rentowność finansowa zależy od wielkości wygospodarowanego zysku oraz od źródeł
finansowania majątku, tzn. struktury finansowej.
Model analizy wskaźnikowej Du Ponta
    Zysk netto

      podzielić           Rentowność sprzedaży
                          netto
  Sprzedaż netto                  pomnożyć                Rentowność aktywów

      podzielić              Rotacja aktywów

  Aktywa ogółem
                                                                        Rentowność kapitału
                                                        : (1 - u)
                                                                             własnego

                           Zobowiązania ogółem

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004   Struktura kapitału
                                                                                              55 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA




                              Kapitał ogółem

W analizie przyczynowej wskaźnika rentowności kapitału własnego należy uwzględnić:
        - rentowność sprzedaży netto
        - rotację majątku (aktywów) posiadanego przez przedsiębiorstwo
        - strukturę kapitału zaangażowanego w przedsiębiorstwie, tj. udział w nim kapitału
           własnego i obcego.
Ocena rynkowej wartości jednostkowego udziału kapitałowego
 wskaźnik zyskowności na jedną akcję (EPS)
                                   zysk netto
                     EPS =
                            Ilość wyemitowanych akcji
Ilustruje skalę potencjalnych korzyści akcjonariusza, przy założeniu, że dywidenda zależy od
wielkości zysku.
 Wskaźnik PER (price earnings ratio)
                                   Cena rynkowa akcji
                     PER =
                                         EPS
Umożliwia ocenę opłacalności lokat kapitałowych w różnych przedsiębiorstwach; określa liczbę lat,
w ciągu których nastąpi zwrot nakładu na zakup akcji, przy założeniu, że firma będzie w przyszłości
przynosić zyski takie jak dotychczas.
32 Pochodzenie i koszt kapitału w przedsiębiorstwie
Kapitał w przedsiębiorstwie może pochodzić jedynie z dwóch źródeł: może być to kapitał własny lub
kapitał obcy. Z każdym rodzajem kapitału wiąże się koszt, który można rozpatrywać również jako
stopę zwrotu tego kapitału dla inwestorów. Zagadnienie kosztu kapitału jest ważne z 3 głównych
powodów:
     Przy maxymalizacji wartości firmy, należy minimalizowac wszelkie nakłady, w tym kapitału
       (dlatego trzeba zmierzyć koszt kapitału),
     Oszacowanie kosztu kapitału jest niezbędne przy preliminacji (ocenie) inwestycji,
     Informacje o koszcie kapitału pomagają podejmować decyzje odnoszące się do leasingu i
       zarządzania kapitałem obrotowym.
Obliczając koszt kapitału powinniśmy pamiętać o następujących jego składnikach:
     Ta część oprocentowanego długu krótkoterminowego, którą uważa się za trwałe źródło
       finansowania,
     Cały dług długoterminowy,
     Cały uprzywilejowany kapitał akcyjny,
     Cały zwykły kapitał akcyjny.
Ponadto warto zauważyć, że obliczając koszt kapitału w przedsiębiorstwie należy uwzględnić
koszty już po opodatkowaniu oraz krańcowe (tzn. środki, które trzeba pozyskać, a nie te
historyczne, już poniesione).
Koszt kapitału firmy (WACC) to średnia ważona kosztów róznych typów kapitału, z których korzysta
przedsiębiorstwo w zakresie finansowania. I tak mamy:
     Koszt długu (np. kredyt, obligacje)
           Kd = i (1 – T)
     Kd- koszt długu; i – oprocentowanie długu; T- stopa podatkowa
     Emisja akcji (kapitał własny)
         Kp = Dp / Pn
     Kp- koszt akcji uprzywilejowanych; Dp- roczna dywidenda uprzywilejowana; Pn- cena
    emisyjna netto
          Ke = (D1 / P0(1 – F)) + g
    Ke- koszt akcji zwykłych; D1- dywidenda na koniec okresu; P0- cena emisyjna brutto;        F-
    koszty sprzedaży i emisji; g- oczekiwana stopa wzrostu dywidendy

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                            56 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
      Nie podzielony zysk – 3 metody
       Model wyceny aktywów kapitałowych (CAPM)
          Ks = Krf + (Km – Krf)ß
       Ks- koszt zysków nie podzielonych; Krf – stopa dochodu z papierów wart. wolnych od
       ryzyka; Km – stopa zwrotu rynkowa; ß- miara ryzyka (zmiany akcji firmy w stosunku do
       innych akcji)
       Metoda zdyskontowanych przepływów pieniężnych (DCF)
       Ks = (D0(1 + g) / P) + g = (D1/P) + g
       D0- poczatkowa dywidenda (już wypłacona); D1- nie wypłacona dywidenda;
       P- rynkowa cena obligacji; g- oczekiwana stopa wzrostu dywidendy
       Koncepcja dochodu z obligacji z premią za ryzyko
       Ks = stopa dochodu z własnych obligacji + premia za ryzyko (zwykle 3-5 %)
       Żadna z powyższych 3 metod nie jest lepsza od pozostałych, wszystkie obarczone są
ryzykiem błędu przy wykorzystywaniu w praktyce. Ponieważ w rzeczywistości nie istnieją papiery
wartościowe wolne od ryzyka, na potrzeby wyznaczania kosztu kapitału przyjęto stosować stopę
zwrotu obligacji skarbowych o długim terminie wykupu (np. USA- obligacje 20-letnie). Podobnie jest
ze stałymi beta i g. W zależności od przyjętej metody obliczania zarówno współczynnika ryzyka, jak
i oczekiwanej stopy wzrostu dywidend można otrzymać dość różniące się od siebie wyniki
wskazujące różny koszt kapitału. Dlatego polecam pamiętać o przyjmowaniu jednakowych danych i
metod (podstawowy podział to: ex post – na podst danych historycznych i ex ante- na podst
prognoz).
       I jeszcze dwa słowa o tych nie podzielonych zyskach – koszt zysków nie podzielonych jest
stopa dochodu, jakiej wymagaja inwestorzy od zwykłego kapitału akcyjnego firmy. Koszt zwykłego
kapitału akcyjnego jest kosztem zysków nie podzielonych do momentu, gdy firma finansuje się nimi,
ale staje się kosztem nowego zwykłego kapitału akcyjnego, kiedy firma wyczerpie swe zyski nie
podzielone.
I najważniejszy wzór : !!!
       WACC = wdkd + wpkp + weke + wsks
czyli średnioważony koszt kapitału przedsiębiorstwa (w z odpowiednim indexem oznacza udział
danej formy kapitału w strukturze finansowania firmy).
WACC jest jednak, CO WAŻNE, średnim ważonym kosztem każdej nowo pozyskanej jednostki
pieniężnej, a nie przeciętnym kosztem wszystkich środków, które firma pozyska w bieżącym roku.
Dlatego interpretacja poniższego równania jest nastepująca:
WACC = 0,3(11%) + 0,1(10,3%) + 0,4(9,7%) + 0,2(11,2%) = X (dane zmyślone)
Każda jednostka pieniężna nowego kapitału otrzymana przez przedsiębiorstwo składa się w 30% z
długu (albo 30 groszy w każdej złotówce np.), którego koszt wynosi 11%; w 10% z
uprzywilejowanego kapitału akcyjnego z kosztem 10,3% itd. Średni koszt każdej złotówki wynosi
X%.
33 Pojęcie i metody wyznaczania progu rentowności
Próg rentowności: zwany martwym punktem, rozmiar działalności danego przedsiębiorstwa, od
którego począwszy zaczyna ono przynosić zysk.
Analiza progu rentowności umożliwia określenie:
 Takich rozmiarów produkcji firmy, przy których
           Przychody ogółem = koszty operacyjne; czyli w punkcie przy którym Zysk operacyjny
              =0
 Takich rozmiarów produkcji, która musi być sprzedana, aby pokryć wszystkie koszty operacyjne
   (zmienne i stałe)
 Rozmiarów zysku operacyjnego (EBIT), który jest możliwy do osiągnięcia przy różnych
   poziomach produkcji i sprzedaży
 Przesłanek do podjęcia decyzji finansowych odnośnie struktury kapitału
Dla ustalenia progu rentowności konieczne jest wyznaczenie:
   a Rozmiarów wartości sprzedaży            S     (w PLN)
   b Rozmiarów ilościowych sprzedaży         Q     (w szt.)
   c Ceny jednostkowej                       P     (w PLN)
   d Całkowitych kosztów zmiennych           VC    (w PLN)
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                           57 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
   e Jednostkowych kosztów zmiennych          V      (w PLN)
   f Całkowitych kosztów stałych              FC     (w PLN)
EBIT = Zysk przed odsetkami i opodatkowaniem
EBIT = (P - V)Q - FC
 Próg rentowności sprzedaży w ujęciu ilościowym = (całkowite koszty stałe)/(cena jednostkowa -
   jednostkowy koszt zmienny)
                                          Q(il.) = FC/(P - V)
 Próg rentowności sprzedaży w ujęciu gotówkowym (przepływów pieniężnych):
    Jeśli firma ma niskie zasoby gotówki i utrudniony dostęp do kredytu, wówczas kierownictwo
      musi znać rozmiary sprzedaży, które pokryją wszystkie wydatki pieniężne w czasie realizacji
      programu produkcji
    Nie wszystkie koszty operacyjne wywołują wydatki pieniężne (np. umorzenie z tytułu
      amortyzacji), stąd formuła progu rentowności jest następująca:
                                         Q(got.) = (FC - d)/(P-V)
      Gdzie d - koszty amortyzacji
34 Istota i znaczenie             kosztów       stałych      i   zmiennych        dla   zarządzania
   przedsiębiorstwem
Dla przypomnienia:
    Wszystko to było na przedmiocie „Rachunkowość Zarządcza”, bodajże na III roku
    KOSZT – pieniężny wyraz nakładów ponoszonych w związku z działalnością gospodarczą
    KOSZT WŁASNY PRZEDSIĘBIORSTWA – celowe zużycie rzeczowych składników majątku
       i usług obcych, wynagrodzenia za pracę oraz nakłady czysto pieniężne poniesione w
       związku z normalną działalnością przedsiębiorstwa, której rezultatem są użyteczne produkty
       i/ lub usługi
    Mamy dwa układy kosztów:
            o Rodzajowy (amortyzacja, usługi obce, wynagrodzenia, itp., itd.)
            o Kalkulacyjny (koszty bezpośrednie i pośrednie)
    Podział kosztów dla potrzeb podejmowania decyzji
                      Kryteria                                          Rodzaj
Zachowanie się kosztów względem rozmiarów
                                                                    Stałe i zmienne
działalności przedsiębiorstwa
Wpływ na decyzje                                                  Istotne i nieistotne
Stan dokonania                                             Przesądzone i nieprzesądzone
Z punktu widzenia poszczególnych działów
                                                           Kontrolowane i niekontrolowane
przedsiębiorstwa
    Za miernik rozmiarów działalności przedsiębiorstwa przyjmujemy najczęściej wielkość
       produkcji, ale może to być też np. liczba roboczogodzin, tonokilometrów, itp.
    Taki podział kosztów pozwala na udzielenie odpowiedzi na pytania typu:
            o Jaką wielkość produkcji należy zaplanować, aby osiągnąć założony poziom zysku?
            o Jaki poziom produkcji umożliwi firmie przetrwanie?
            o Czy opłaca się wyprodukować dodatkową partię towaru i sprzedać po proponowanej
               przez nabywcę cenie?
            o Jaki należy ustalić system płac?
            o ...i jeszcze milion innych związanych z problemami planowania wielkości produkcji,
               ustalania ceny, asortymentu itp.
KOSZTY STAŁE I ZMIENNE – istota i znaczenie
Koszty zmienne – to te koszty, które wykazują korelację z rozmiarami działalności
przedsiębiorstwa. Zalicza się do nich m.in. koszty materiałów bezpośrednich, energię elektryczną
(w zasadzie powinno odliczać się koszty tej energii, która poszła np. na oświetlenie budynków
administracji), koszty paliw, płace pracowników bezpośrednio produkcyjnych (jeśli ustalona jest
stawka godzinowa lub akord). Natomiast do kosztów stałych (niezależnych od rozmiarów
działalności przedsiębiorstwa) zaliczamy głównie amortyzację, koszty dzierżawy, wynagrodzenia
pracowników zarządu.
Rozpatrując podział kosztów na stałe i zmienne należy uwzględnić:

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                              58 / 76
                                                   AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
                               przedział czasowy – w bardzo krótkim okresie wszystkie koszty są w zasadzie stałe,
                                natomiast w długim okresie wszystkie koszty są zmienne
                               przedział wielkości produkcji – trzeba ustalić pewną wielkość min i max, bo po ich
                                przekroczeniu podział na koszty stałe i zmienne może nie odpowiadać istocie tych kosztów
                                (???)
                               sposób ujęcia kosztów (koszty całkowite i jednostkowe) – ponieważ np. całkowite koszty
                                stałe są zawsze stałe, a jednostkowe koszty stałe są zmienne. Podobnie całkowite koszty
                                zmienne są zmienne, a jednostkowe koszty zmienne są stałe (lub zmienne, ale o tym za
                                chwilę)




                                                                        jednostkowe koszty
       całkowite koszty stałe




                                                                               stałe
                                                                                             wielkość produkcji
                                       wielkość produkcji
                                                                        jednostkowe koszty
 całkowite koszty




                                                                             zmienne
     zmienne




                                       wielkość produkcji                                    wielkość produkcji



Ponadto w ramach kosztów stałych wyróżniamy:
    koszty bezwzględnie stałe
    koszty skokowo stałe (takie, które zwiększają się skokowo po przekroczeniu pewnej
      wielkości produkcji, np. z powodu konieczności wynajmu dodatkowego pomieszczenia czy
      kupna nowej maszyny).
W ramach kosztów zmiennych wyróżniamy
    koszty zmienne proporcjonalnie (np. koszty materiałów bezpośrednich)
    koszty zmienne progresywne (rosną bardziej niż wielkość produkcji; np. koszty płac za
      godziny nadliczbowe – wyższe stawki)
    koszty zmienne degresywne (rosną wolniej niż wzrost produkcji; np. koszty płac
      pracowników zatrudnionych na akord w trakcie wdrażania nowego wyrobu – kwestia
      stopniowego nabywania doświadczenia)4
Do najczęściej stosowanych metod podziału kosztów na stałe i zmienne należą:
    metoda analizy księgowej
    metoda pomiaru inżynierskiego
    metody statystyczno – matematyczne
      Nie będę ich tu opisywać, bo mam nadzieję, że nikt nas o takie bzdury nie zapyta

Jak już je podzielimy, to trzeba je policzyć. Mamy dwa główne systemy rachunku kosztów:

      4
        W celu zakwalifikowania kosztu zmiennego do jednej z tych grup liczy się tzw. wskaźnik zmienności kosztów Wzk=(ΔKz/Kz)
      : (Δq/q); K -koszt, q -wielkość prod.; dla tych trzech grup odpowiednio wynosi on 1, >1, <1.


OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                                     59 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
      rachunek kosztów pełnych (oparty na kosztach faktycznie poniesionych; wszystkie koszty
       rozlicza się na wyroby gotowe; dzieli się je na bezpośrednie i pośrednie)
      rachunek kosztów zmiennych (koszty dzieli się na stałe i zmienne; tylko zmienne rozlicza się
       na wyroby gotowe)

Główne wady rachunku kosztów pełnych:
     nadaje kosztom pośrednim charakter kosztów zależnych od rozmiarów produkcji, co w
       większości nie jest prawdą – mała przydatność w zarządzaniu przedsiębiorstwem
     zniekształca koszt jednostkowy wyrobu na skutek proporcjonalizacji kosztów pośrednich w
       stosunku do płac lub innych kosztów odniesienia – mała wiarygodność
     utrudnione są możliwości poprawnej dezagregacji wyniku funkcjonowania wewnętrznych
       jednostek organizacyjnych przedsiębiorstwa – trudności w określeniu ośrodków
       odpowiedzialnych za powstawanie kosztów
Z tych względów nas interesuje rachunek kosztów zmiennych.




Idea jest taka, że w długim okresie przedsiębiorstwo ma przynosić zysk, a zatem przychody ze
sprzedaży powinny przekroczyć sumę poniesionych kosztów zmiennych i stałych. Jeśli
przedsiębiorstwo ma jedynie zapewnić sobie przetrwanie, to może ograniczyć się do osiągania
progu rentowności – wtedy wprawdzie przychody pokrywają wszelkie koszty, ale nie ma nadwyżki
środków (zysk = 0). Natomiast w krótkim okresie może okazać się, iż opłacalna będzie sprzedaż
partii towaru po cenie, która nie pokrywa całości kosztów stałych jednostkowych, natomiast
przewyższa koszty zmienne jednostkowe (0 < marża brutto < koszt stały jednostkowy) . Można to
uzasadnić następująco:
     może to zapewnić przedsiębiorstwu płynność finansową w danym okresie
     każda cena przekraczająca koszt zmienny jednostkowy generuje przychód, który pokrywa
        przynajmniej część kosztu stałego - tym samym obniża koszt stały jednostkowy pozostałych
        wyrobów
     pozwala pozbyć się nadmiaru zapasów (obniżenie kosztów magazynowania)
Przykład:
Produkujemy nadmuchiwane lalki, 1000 szt. miesięcznie (ale dysponujemy jeszcze wolnymi
mocami produkcyjnymi). Wszystko zazwyczaj od razu sprzedajemy okolicznym sex-shopom. Nasze
koszty zmienne jednostkowe = 100 zł/szt., całkowity koszt stały to 10 000 zł, cena zbytu to 150
zł/szt. Czyli nasz zysk na lalce = 40 zł, zysk całkowity = 40 000 zł.
Pewnego dnia dzwoni do nas ruski biznesmen i mówi, że kupi od nas jednorazowo 500 lalek, ale po
cenie 105 zł/szt. Mamy minutę na odpowiedź...
I wtedy, zamiast rzucić słuchawką, korzystamy z rachunku kosztów zmiennych i myślimy:
Jeśli się zgodzimy, to uzyskamy 105 x 500 zł = 52 500 zł. Z tego 50 000 pokryje koszty zmienne
wyprodukowania tych 500 sztuk, czyli zostaje nam 2 500 zł. Ponieważ mieliśmy wolne moce
produkcyjne, to nasz koszt stały nie zmienia się i wynosi nadal 10 000 zł. Czyli:
     de facto uzyskaliśmy dodatkowe 2 500 zł zysku, które sobie zatrzymujemy
     albo liczymy tak: z tych 2 500 zł pokryjemy część kosztów stałych, czyli zostanie nam
        jeszcze do pokrycia 7 500 zł; tym samym jednostkowy koszt stały pozostałej partii wyrobów
        to już nie 10 000 zł / 1000 szt. tylko 7 500 zł / 1000 szt. = 7,5 zł/szt. Czyli możemy obniżyć
        ceny tej partii o 2,5 zł/szt., a nasz zysk nie ulegnie zmianie

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                               60 / 76
                                 AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
I z szerokim uśmiechem zgadzamy się na warunki proponowane nam przez kontrahenta, po czym
przekazujemy odpowiednie zlecenie do działu produkcji, a sami udajemy się z kontrahentem na
wódkę.
Trzeba tylko uważać, czy uruchomienie dodatkowej produkcji nie spowoduje wygenerowania
dodatkowych kosztów stałych (bo trzeba pamiętać iż większość z nich to koszty skokowo stałe),
gdyż wtedy wpłynie to na zmianę naszego rachunku.
Rachunek kosztów zmiennych jest cennym narzędziem zarządzania przedsiębiorstwem w
zmiennym otoczeniu, ułatwia bowiem podejmowanie bieżących decyzji w zakresie optymalizacji
wielkości i struktury produkcji, różnicowania cen na poszczególne wyroby, umożliwia trafniejszą
ocenę opłacalności sprzedaży poszczególnych wyrobów, a także wzbogaca narzędzia kontroli
kosztów. Rentowność poszczególnych wyrobów mierzy się jednostkową marżą brutto5, która obok
jednostkowych kosztów zmiennych służy do ustalania wyjściowego poziomu cen. Wtedy wynik na
sprzedaży = globalna marża brutto – koszty stałe.




Zalety rachunku kosztów zmiennych:
    emituje realne informacje o jednostkowym koszcie zmiennym wyrobu oraz o kosztach
       zmiennych całego przedsiębiorstwa
    kontroluje proces tworzenia się kosztów w przedsiębiorstwie, a w szczególności wielkość i
       strukturę kosztów stałych przedsiębiorstwa, które są w dużym stopniu zależne od
       posiadanego potencjału produkcyjnego
    ułatwia przedsiębiorstwu podejmowanie bardziej trafnych decyzji cenowych przez określenie
       dolnego i górnego poziomu ceny wyrobu oraz ustalenie opłacalności sprzedaży
       poszczególnych wyrobów na poszczególnych rynkach
    dostarcza rzetelnego kryterium decyzyjnego w postaci jednostkowej marży brutto oraz
       globalnej marży dla asortymentu wyrobów, zakładu i całego przedsiębiorstwa
    umożliwia syntetyczną i szybką ocenę przedsiębiorstwa z punktu widzenia dwóch kryteriów:
       zysku i marży brutto
    sprzyja rozwijaniu myślenia popytowo – podażowego, nastawionego na określenie tego, co
       można sprzedać i co przedsiębiorstwo powinno produkować
    ułatwia przedsiębiorstwu podejmowanie decyzji pozwalających na szybsze dostosowanie się
       do zmian zachodzących na rynku
    zmniejsza niebezpieczeństwo zamrożenia środków finansowych w zapasach produkcji nie
       zakończonej
    stwarza podstawy do decentralizowania procesu zarządzania w przedsiębiorstwie i tym
       samym tworzy warunki do ustalania odpowiedzialności poszczególnych jednostek
       wewnętrznych za uzyskane przychody i poniesione koszty.
Wady rachunku kosztów zmiennych:
    mogą wystąpić praktyczne trudności z podziałem kosztów na stałe i zmienne
    skraca się horyzont czasowy w podejmowaniu decyzji, co może mieć niekorzystny wpływ na
       decyzje długookresowe, które są podejmowane na podstawie kosztów pełnych
    skupianie uwagi na marży brutto, co może być przyczyną nienależytego dowartościowania
       rangi kosztów stałych, które w wielu przedsiębiorstwach mają tendencję do wzrostu

5
    Jednostkowa marża brutto – różnica między ceną sprzedaży wyrobu a jednostkowym kosztem zmiennym Mbj = P - Kzj
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                                    61 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
      odchodzenie od zasady przeciwstawiania przychodom kosztów uzyskania przychodów,
       wymaganej w rachunkowości finansowej
35 Rachunek poprzedzający                  podejmowanie           decyzji         gospodarczych   w
   przedsiębiorstwie
Koncepcja rachunku opiera się na dwóch zasadach: maksymalizacji efektu i minimalizacji nakładu.
Rachunek ekonomiczny:
 powinien poprzedzać podjęcie decyzji o sposobie realizacji określonego celu
 polega na liczeniu nakładów (kosztów) i efektów różnych alternatyw działania zmierzającego do
    osiągnięcia celu, przy czym alternatywy muszą uwzględniać realnie występujące warunki
    działania
 powinien stwarzać możliwości dokonania najlepszego wyboru z punktu widzenia określonego
    kryterium
 nie musi być jedyną przesłanką decyzji
 traci swój sens w przypadku tylko jednego możliwego rozwiązania.
Ze względu na zasięg rozróżniamy rachunek ekonomiczny:
 makroekonomiczny - w skali całej gospodarki jak i w przypadku podejmowania decyzji przez
    niższe szczeble zarządzania, jeśli ich wyniki są bezpośrednio ujmowane w bilansach gospodarki
    narodowej np. monopoliści
 mikroekonomiczny - dokonywany na szczeblu przedsiębiorstw
Ze względu na to, że podejmowanie decyzji może odbywać się w różnych warunkach, stopień
trudności procesu decyzyjnego zależy od warunków w jakich się ono odbywa. Wyróżniamy
następujące warunki:
Pewności - każde działanie prowadzi do określonego celu
Ryzyka - każde działanie prowadzi do różnego rodzaju wyników o zbliżonym prawdopodobieństwie
Niepewności - wynikiem działań jest zbiór możliwych wyników jednak ich prawdopodobieństwa nie
są znane.
Rodzaj decyzji wyznacza stopień wykorzystania rachunku ekonomicznego w celu ich
racjonalizowania. W podejmowaniu decyzji można wyróżnić dwa rodzaje stosowanych metod:
Ekonomiczne - mające na celu optymalizację efektów ekonomicznych. Ważną rolę odgrywa
rachunek ekonomiczny, rachunek kosztów i kalkulacje wynikowe, analiza ekonomiczna
Psychologiczne - mówimy o nich gdy zamiast analizy ilościowej stosowana jest analiza jakościowa
oparta na subiektywnej ocenie lub gdy zamiast optymalizacji mowa jest o satysfakcji.
Na tryb podejmowania decyzji składają się następujące fazy:
 rozpoznanie - faza wstępna, w której następuje identyfikacja i wstępna analiza problemu
    mającego stanowić przedmiot decyzji
 wnioskowanie - faza koncepcyjna, polega na opracowaniu możliwych wariantów rozwiązań
    rozpoznanego problemu
 analiza porównawcza - w której następuje konfrontacja uzasadnień, pozytywów i negatywów
    poszczególnych rozwiązań przygotowanych w fazie wnioskowania
 dokonanie wyboru - podjęcie decyzji.
W każdej z tych faz może znaleźć zastosowanie rachunek ekonomiczny.
Rachunek wykorzystać można również do określenia racjonalności decyzji, jednak jego
zastosowanie może mieć jedynie miejsce w odniesieniu do decyzji dotyczących przedsięwzięć
gospodarczych w których można określić zakres przedmiotowy, cel oraz ustalić efekty i nakłady
związanych z ich realizacją. W przedsiębiorstwach handlowych są to przede wszystkim
przedsięwzięcia związane z gospodarką towarową, działalnością inwestycyjną i remontową,
organizowaniem określonych procesów.
Elementy rachunku ekonomicznego
 Warunki działania - zakreślają granice wolności wyboru wariantów realizacji określonego
    przedsięwzięcia. Składają się na nie: warunki wewnętrzne - warunki w jakich realizowana jest
    działalność gospodarcza przedsiębiorstwa określona przez jego zasoby materialne i finansowe;
    warunki zewnętrzne - określone przez przepisy regulujące poszczególne dziedziny działalności
    przedsiębiorstwa, limity (określają dopuszczalne granice zużycia niektórych środków lub
    wykorzystania funduszów), parametry ekonomiczne (ceny, marże umożliwiające przedstawienie
    kosztów jako rezultatu zużycia czynników wytwórczych i efektów w postaci zysku);
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                              62 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA

 Nakłady      - występują w związku z tym, że realizacja każdego przedsięwzięcia gospodarczego
    wiąże się z zużyciem czynników wytwórczych w postaci pracy ludzkiej i środków rzeczowych;
 Określenie efektów - można je podzielić na: określone miernikami wartościowymi w postaci
    utargu, marży lub zysku; określone miernikami ilościowymi np. tony, tonokilometry; niemierzalne
    np.. wzrost sprawności organizacyjnej. Mimo, że pozostają one poza rachunkiem
    ekonomicznym muszą być brane pod uwagę przez podejmującego decyzję.
 Kryterium wyboru - stanowi podstawowy element rachunku, ponieważ od prawidłowości jego
    doboru zależy w znacznej mierze poprawność rachunku, jak również stopień zintegrowania
    celów przedsiębiorstwa. Na jego szczeblu kryterium wyboru w rachunku stanowią zazwyczaj
    zastępcze cele gospodarowania.
Metody rachunku ekonomicznego
Przy przeprowadzaniu rachunku ekonomicznego można wyróżnić dwie grupy czynności:
Czynności koncepcyjno - analitycze - czyli ustalenie przedmiotu rachunku ekonomicznego oraz
danych liczbowych i mierników charakteryzujących rozpatrywane przedsięwzięcie gospodarcze,
przedstawienie przyszłych rozwiązań wraz z charakterystyką skutków, ustaleniu kryteriów wyboru
wariantów rozwiązań;
Czynności obliczeniowe - wybór wariantu rozwiązania danego przedsięwzięcia z zastosowaniem
przyjętej metody rachunku ekonomicznego, którą stanowią metody przeprowadzania obliczeń
pozwalające na wybór odpowiedniego, najkorzystniejszego wariantu z punktu widzenia określonego
kryterium wyboru.
       W zależności od sposobu postępowania mającego doprowadzić do wyboru wariantu
najkorzystniejszego, wyróżniamy:
A Metody kalkulacyjne - polegające na konstruowaniu wielu wariantów technik realizacji
    określonego przedsięwzięcia, zestawieniu nakładów i efektów odrębnie dla każdego wariantu
    oraz na odrzuceniu wariantów niekorzystnych i wybraniu najlepszego z punktu widzenia
    przyjętego kryterium wyboru. Wyróżniamy wiele metod kalkulacyjnych w zależności od
    przyjętego kryterium:
     Metoda kalkulacyjna bilansowa - kryterium wyboru jest zysk (koszty oraz kwota zysku
        liczone oddzielnie dla każdego wariantu; do realizacji - wariant z najwyższą kwotą zysku)
     Metoda kalkulacyjna kosztów jednostkowych - kryterium wyboru jest kwota kosztów
        przypadająca na jednostkę efektu przedsięwzięcia wyrażona przy zastosowaniu miernika
        ilościowego (koszty liczone dla każdego wariantu i ustala się koszty przypadające na
        jednostkę będącą ilościowym miernikiem efektu, wybiera się wariant z najniższymi kosztami
        jednostkowymi)
     Metoda kalkulacyjna kosztów porównawczych - kryterium jest ogólna suma kosztów
        przedsięwzięcia a efekt mierzony w kategoriach ilościowych (koszty liczone dla każdego
        wariantu a efekty ujęte w sposób opisowy przy wykorzystaniu wzorców i norm; do realizacji
        wariant zapewniający osiągnięcie ujętych opisowo efektów bez przekroczenia wzorca czy
        normy)
     Metoda kalkulacyjna liczenia efektywności ekonomicznej - kryterium jest stosunek efektów
        do kosztów lub odwrotnie (liczone oddzielnie do każdego wariantu; realizacja wariantu, w
        którym ten stosunek jest najkorzystniejszy)
B Metody         optymalizacyjne     -   polegają    na     tworzeniu      modelu    matematycznego
    odzwierciedlającego prawidłowości rządzące danym przedsięwzięciem wyrażone w postaci
    wielkości niezależnych od przedsiębiorstwa i wielkości zależnych. Metody te dzielimy na:
     Liniowe - stosowane do przedsięwzięć dających się opisać za pomocą takich parametrów jak
        funkcja celu i warunki ograniczające, które pozostają w liniowej zależności z poszukiwanym
        rozwiązaniem
     Nieliniowe - stosowane, gdy zależności między przyjętymi do modelu parametrami nie są
        liniowe.
Analiza ekonomiczna a rachunek ekonomiczny
Między analizą a rachunkiem istnieje ścisły związek prowadzący do wzajemnego uzupełnienia.
Wymogiem stawianym analizie jest konieczność powiązania jej z rachunkiem i przewidywanie na jej


OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                            63 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
podstawie tendencji zamierzeń i skutków działalności w przyszłości. Problemem staje się określenie
granicy pomiędzy rachunkiem a analizą.
Rachunek:
      - poprzedza decyzję o sposobie realizacji określonego celu (powinien być sporządzony
          przed podjęciem decyzji)
      - polega na liczeniu nakładów i efektów rozmaitych alternatyw zmierzających do
          osiągnięcia celu
      - stwarza możliwości dokonania wyboru najlepszej alternatywy z punktu widzenia
          określonego kryterium
Analiza ekonomiczna:
      - polega na selekcjonowaniu, weryfikowaniu i opracowywaniu danych liczbowych i
          opisowych charakteryzujących działalność przedsiębiorstwa w zakresie i formie
          niezbędnej dla racjonalnego kierowania tą działalnością.
Powiązania analizy i rachunku w przedsiębiorstwie polegać powinny na tym, że rachunek mający
doprowadzić do wyboru najbardziej racjonalnego rozwiązania konkretnego przedsięwzięcia,
powinien być oparty na ustaleniach analizy ekonomicznej. Analiza natomiast powinna być
wykorzystywana do sprawdzania i oceny zrealizowanych przedsięwzięć oraz do sprawdzania i
oceny rachunku ekonomicznego, który stanowi podstawę realizacji tych przedsięwzięć.
36 Polityka budżetowa a monetarna
Na politykę budżetową i monetarną można spojrzeć w ujęciu szerszym i węższym:
Ujęcie węższe – Cele polityki budżetowej i monetarnej wykazują znaczne różnice; celem polityki
fiskalnej jest zapewnienie potrzebnych państwu dochodów, a więc zaspokojenie popytu państwa na
pieniądz; celem pieniężnej zaś – obrona i regulacja podaży pieniądza krajowego i zapewnienie
bezpieczeństwa waluty krajowej względem zagranicy.
Ujęcie szersze – Obie polityki mają wspólny cel, a jest nim stabilizacja sytuacji gospodarczej kraju.
1. Polityka budżetowa (fiskalna)
Jest to odpowiedni dobór źródeł i metod gromadzenia dochodów publicznych, jak też kierunków i
sposobów realizacji wydatków publicznych dla osiągnięcia celów społecznych            i gospodarczych
ustalonych przez właściwe organy publiczne.
Głównymi instrumentami oddziaływania polityki fiskalnej są:
- przychody budżetu (podatki pośrednie i bezpośrednie, składki na ubezpieczenia społeczne,
  dochody sektora państwowego, transfery zagraniczne),
- wydatki (wydatki na zakup dóbr i usług, transfery bieżące – renty, emerytury, zasiłki,
   oprocentowanie długu publicznego, inwestycje rządowe, subsydia i transfery kapitałowe
   do przedsiębiorstw, transfery zagraniczne).
Głównymi celem polityki fiskalnej jest stabilizacja gospodarcza, czyli zapewnienie stabilności
poziomu cen, pełnego zatrudnienia i zrównoważonego wzrostu gospodarczego.
Rodzaje polityki fiskalnej:
     aktywna,
     pasywna,
     ekspansywna,
     restrykcyjna.
Polityka aktywna
Polega na stosowaniu przez rząd wybranych środków, aby przeciwdziałać cyklicznym fluktuacjom
oraz stabilizować ceny i ograniczać bezrobocie. W tych celach stosuje się:
     Zmiany stawek i struktury podatków (z tym wiąże się zagadnienie krzywej Laffera)
     Zmiany wydatków na roboty publiczne i prace interwencyjne,
     Ogólne rozszerzenie lub ograniczenie roli państwa.
Działanie te wymagają każdorazowo decyzji administracyjnej i zmian legislacyjnych                    w
programach budżetowych.
Polityka pasywna
Związana jest z działaniem automatycznych stabilizatorów koniunktury, czyli wydatków                  i
przychodów rządowych, które podczas recesji gospodarczej bez jakichkolwiek decyzji                 lub
działań polityki gospodarczej prowadzą do zwiększania deficytu budżetowego                        (lub
zmniejszenia nadwyżki).
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                64 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
Do głównych automatycznych stabilizatorów koniunktury zalicza się:
     Automatyczne zmiany we wpływach podatkowych od dochodów osobistych, zysków
        przedsiębiorstw, podatków pośrednich,
     Świadczenie socjalne (zasiłki dla bezrobotnych, ubezpieczenia społeczne),
     Programy podtrzymywania cen rolnych.
Oddziaływanie automatycznych stabilizatorów jest skuteczniejsze w odniesieniu                 do
dochodów wiążących się z popytem konsumpcyjnym, a nie inwestycyjnym. Nie są one skuteczne w
warunkach zakłóceń o charakterze strukturalnym, w szczególności występujących po stronie
podażowej. Złożony jest również problem synchronizacji działania stabilizatorów z cyklem
koniunkturalnym.
Polityka ekspansywna
Prowadzi do zwiększenia zagregowanego popytu w gospodarce dzięki zwiększeniu
autonomicznych wydatków rządowych i/lub obniżeniu podatków. Zmniejszenie obciążeń
podatkowych może się dokonać poprzez automatyczne przechodzenie do niższych przedziałów
dochodowych lub poprzez celowe ustalenie niższych stawek podatkowych.
Polityka ekspansywna wykorzystywana jest do likwidacji luki deflacyjnej.
Z tym rodzajem polityki wiąże się zjawisko efektu wypierania, czyli ograniczenia wielkości popytu
konsumpcyjnego i inwestycyjnego sektora prywatnego pod wpływem wzrostu wydatków państwa,
który powoduje zwiększenie rozmiarów popytu globalnego                        i w konsekwencji –
wzrost stopy procentowej.
Polityka restrykcyjna
Prowadzi do zmniejszania zagregowanego popytu w gospodarce dzięki zmniejszeniu
autonomicznych wydatków rządowych i/lub podwyższaniu podatków. Zwiększanie obciążeń
podatkowych dokonuje się poprzez przechodzenie do wyższych przedziałów dochodowych lub
poprzez celowy wzrost stawek podatkowych.
Służy do zamykania luki inflacyjnej.
2. Polityka monetarna (pieniężna, pieniężno-kredytowa)
Jest to użycie podaży pieniądza zmierzające do osiągnięcia określonych celów gospodarczych.
Prowadzi ją bank centralny danego państwa. Zmierza do wspierania rozwoju gospodarczego i
stabilizowania gospodarki poprzez regulowanie rozmiarów i ceny kredytów.

Do głównych instrumentów polityki monetarnej należą:
     Stopa procentowa,
     Stopa rezerw obowiązkowych,
     Operacje otwartego rynku,
     Kurs walutowy.
Stopa procentowa
Bank centralny ustala poziom stóp redyskontowej i lombardowej, jednak tylko ta pierwsza ma
istotne znaczenie dla działań w ramach polityki monetarnej.
Redyskontowa – stopa, po której banki komercyjne zaciągają kredyty w banku centralnym. Jej
poziom wpływa na poziom stopy dyskontowej, po której klienci tych banków zaciągają      w nich
kredyty.
Proces podnoszenia stopy redyskontowej nazywamy restrykcyjna polityką monetarną, obniżanie –
ekspansywną.
Wzrost stopy procentowej powoduje:
     Spadek rezerw banków komercyjnych i ich działalności kredytowej,
     Wzrost kosztów pożyczek dla przedsiębiorstw i gospodarstw domowych,
     Wzrost kosztów alternatywnych dla właścicieli walorów nie przynoszących dochodów,
     Wyższe oprocentowanie kart kredytowych i wyższe koszty przekroczenia limitu stanu konta
       bankowego,
     Spadek wartości obligacji państwowych,
     Umocnienie wartości waluty krajowej.
Stopa rezerw obowiązkowych


OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                          65 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
Jest to minimalna relacja rezerw gotówkowych do wkładów, jaką banki komercyjne muszą
utrzymywać w banku centralnym. Jej podwyższanie lub obniżanie przez bank centralny wpływa na
rozszerzanie lub zawężanie akcji kredytowej.
Wyższy wskaźnik rezerw obowiązkowych wymusza utrzymywanie większej części aktywów w
formie gotówki lub w postaci nieoprocentowanych wkładów w banku centralnym. Aktywa te nie
mogą być przeznaczone na działalność kredytową i proces kreacji pieniądza ulega zahamowaniu, a
aktywność gospodarcza się kurczy i spadają dochody.
Obniżenie stopy rezerw obowiązkowych powoduje większą aktywność kredytową banków
komercyjnych, wzrost ilości pieniądza w obiegu, zwiększenie popytu globalnego i ożywienie
gospodarcze.
Operacje otwartego rynku
Zmiany ilości pieniądza wynikające z kupna lub sprzedaży papierów wartościowych przez bank
centralny na otwartym rynku. Kupno papierów wartościowych zwiększa rezerwy gotówkowe
banków komercyjnych, to zwiększa z kolei obieg pieniądza i stwarza możliwości wystąpienia
bodźców inflacyjnych.
Powyższe instrumenty polityki monetarnej nazywa się pośrednimi, ponieważ działają                  za
pośrednictwem rynku. Jednak zdarza się, że mechanizm rynkowy nie jest w stanie zapewnić
racjonalnego przepływu strumieni pieniężnych. Wówczas stosuje się bezpośrednie instrumenty
sterowania bankami, np.:
     Kontrola rozmiarów udzielonych pożyczek,
     Kontrola stóp procentowych,
     Polityka selektywnych wskaźników rezerwowych,
     Wprowadzenie maksymalnego oprocentowania wkładów terminowych                                   i
       oszczędnościowych.
3. Powiązania pomiędzy polityką budżetową i monetarną – model IS-LM
Krzywa IS – zbiór różnych kombinacji dochodu i stopy procentowej, przy których rynek dóbr
znajduje się w równowadze.
Krzywa LM – zbiór różnych kombinacji stopy procentowej i dochodu, przy których rynek pieniężny
znajduje się w równowadze.
Równowaga gospodarcza występuje tylko wówczas, gdy w równowadze znajdują się oba rynki przy
tym samym poziomie dochodów i stopy procentowej. Graficznie przyjmuje                        to formę
przecięcia się krzywych IS i LM.
Polityka fiskalna: oddziałuje na rynek dóbr, co powoduje zmiany w położeniu krzywej IS             na
wykresie, ekspansywna – przesunięcie w górę, restrykcyjna - w dół.
Polityka monetarna: oddziałuje na rynek pieniądza, co powoduje zmiany w położeniu krzywej LM na
wykresie, ekspansywna – przesunięcie w dół, restrykcyjna – w górę.
Polityka pieniężna jest względnie skuteczna, jeśli krzywa IS jest płaska (popyt inwestycyjny i
eksport netto są bardzo wrażliwe na stopy procentowe), natomiast krzywa LM jest stroma (popyt na
pieniądz jest niewrażliwy na zmiany stóp procentowych). Dlatego wg Keynesa polityka monetarna
jest skuteczniejsza przy tzw. schładzaniu gospodarki, gdyż niskie stopy procentowe są tylko jedną z
zachęt do inwestowania, a wysokie skutecznie odstraszają inwestorów.
Polityka fiskalna jest skuteczniejsza przy stromej krzywej IS (inwestycje i eksport netto niewrażliwe
na zmiany stóp procentowych) lub płaskiej krzywej LM (bardzo wrażliwy popyt na pieniądz).
Dlatego też Keynes uważał, że polityka budżetowa jest bardziej skuteczna przy ożywianiu
gospodarki, ponieważ oddziałuje na popytową jej stronę.
37 Teorie cyklu koniunkturalnego
Cykl koniunkturalny – okresowe zmiany poziomu aktywności gospodarczej. Wyróżnia się z reguły
cztery fazy cyklu: kryzys, depresję, ożywienie i rozkwit.
Faza kryzysu- charakteryzuje się nadprodukcją, czyli przewagą podaży w porównaniu z
efektywnym popytem. Powoduje to spadek wielkości gospodarczych, przy czym tempo spadku
poszczególnych wielkości jest różne.
Faza depresji(zastoju) – odznacza się względną stabilizacją gospodarki na obniżonym poziomie.
W pewnym momencie tej fazy gospodarka osiąga najniższy poziom – tzw. dolny punkt zwrotny.
Faza ożywienia – cechuje wzrost poszczególnych wskaźników aktywności gospodarczej. Gdy
wielkości te, w porównaniu z poprzednim cyklem osiągną stosunkowo wysoki poziom, zaczyna się
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                               66 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
faza rozkwitu, charakteryzująca się dalszym wzrostem poszczególnych wskaźników, ale już w
zwolnionym tempie. Dynamika poszczególnych wielkości jest zróżnicowana. Górny punkt zwrotny
zapoczątkuje fazę kryzysu i nowy cykl.
We współczesnej literaturze spotyka się również dwie fazy (odnoszonych głównie do kapitalizmu
wolnokonkurencyjnego) fazę spadkową (recesji), która łączy fazy kryzysu i depresji, oraz fazę
wzrostową(ekspansji) łączącą ożywienie i rozkwit.
Rodzaje wahań cyklicznych: cykle Kitchina (trwające około 3,5 roku), cykle Juglara (8-10 lat),
oraz cykle Kondratiewa (50-60 lat), zwane inaczej cyklami krótkimi, średnimi i długimi.
     Teorie wahań cyklicznych
Ze względu na złożoność mechanizmów społeczno gospodarczych .sprzężenia zwrotne,
opóźnienia i wyprzedzenia zachodzące między poszczególnymi procesami, określenie źródeł
cyklicznego rozwoju jest bardzo trudne. Teoria wahań cyklicznych musi więc wskazać , który
składnik globalnego popytu jest nośnikiem cykliczności i określić przyczyny jego fluktuacji.
Większość teorii wskazuje na wahania popytu inwestycyjnego jako przyczynę generalizującą
cykliczny charakter wzrostu gospodarczego. Natomiast różne są wskazania przyczyn tych fluktuacji
popytu inwestycyjnego. Z Tego punktu widzenia można wyróżnić dwa nurty refleksji teoretycznej :
teorie neoklasyczne i teorie keynesistoweskie.
Teorie neoklasyczne
Neoklasyczne spojrzenie na system gospodarczy zakłada, że ma on właściwość stabilności,
tzn. po każdym zakłóceniu powraca do stanu równowagi. Czynniki zakłócające równowagę mają
charakter egzogeniczny(zewnętrzny) w stosunku do mechanizmów gospodarczych. Zachwianie
równowagi uruchamia mechanizmy endogeniczne (tkwiące wewnątrz systemu), które przywracają
stan równowagi, a mówiąc ściślej, prowadzą gospodarkę w kierunku równowagi. System
gospodarczy ma więc według neoklasyków serwomechanizm umożliwiający „gojenie ran” zadanych
przez czynniki zewnętrzne. Czynniki zewnętrzne pochodzą z pozaekonomicznego otoczenia
systemu gospodarczego.(wojny, rewolucje, wydarzenia polityczne, odkrycia nowych złóż złota czy
innych zasobów, zmiany demograficzne, innowacje techniczne, a nawet zjawiska przyrodnicze).
Cykl koniunkturalny jest więc zjawiskiem naturalnym, ponieważ wszelkie procesy przebiegają w
pozaekonomicznym otoczeniu i polityka gospodarcza rządu nie może tego zmienić. Cykl
koniunkturalny jako wynik zjawisk zewnętrznych:
Teoria plam na Słońcu – autor W.Javons(1835-1882), była jedną z pierwszych teorii cyklu
koniunkturalnego. Według ówczesnej wiedzy agrotechniczne, periodyczne pojawianie się plam na
słońcu powoduje okresy nieurodzaju. Te periodyczne zmiany produkcji rolnej powodują także
zmiany w rytmie produkcji przemysłowej. W rezultacie w wyniku oddziaływań zewnętrznych w
stosunku do procesów gospodarczych praw przyrody, gospodarka wskazuje rytmiczne wahania
aktywności.
Teoria innowacji- przyczyny występowania cykli widzi w falowym pojawianiu się innowacji
organizacyjno-technicznych. Według wybitnego przedstawiciela teorii J.Schumptera(1983-
1950)istnieje ciągły strumień możliwości innowacji. Jest ot warunek koneiczny, ale nie
wystarczający rozwoju gospodarczego. Musi pojawić się przedsiębiorca, innowator, który pierwszy
zastosuje tę możliwość w produkcji. Zysk nadzwyczajny jaki osiąga dzięki nowym metodom
produkcji, skłania innych do podążania za pionierem. Następuje rozprzestrzenianie się innowacji
(dyfuzja techniki) czyli fala wzmożonych inwestycji i wzrostu produkcji. Zwiększeniu podaży nie
towarzyszy odpowiedni wzrost popytu, co powoduje zniżkę cen i spadek stopy zysku. Maleje popyt
inwestycyjny i gospodarka przechodzi w fazę kryzysu. Zanikająca stopa zysku zmusza do
wprowadzenia nowych technik wytwarzania. Impuls innowacyjny i jego rozpowszechnianie
wprowadza ponownie gospodarkę w fazę ożywienia.
Wprowadzanie i rozpowszechnianie innowacji warunkuje więc, według Scumpetera, nie tylko
rozwój gospodarczy, lecz także jego cykliczny przebieg. Autor wyróżnia innowacje, których skutki
powodują cykl Juglara(średnie) oraz tzw. innowacje epokowe, warunkujące cykl Kondratiewa (tzw.
długie fale). Każdą długą falę cechują pewne historyczne właściwości, spowodowane określonym
rodzajem innowacji.




OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                         67 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
     Teorie Keynesistowskie
Teorie keynesistowski, będące opozycją w stosunku do teorii neoklasycznych, wyjaśniają
cykliczny rozwój uwarunkowaniami immanentnie związanymi z system gospodarczym.
Czynniki zewnętrzne według tych koncepcji mogą jedynie zakłócić endogeniczne procesy, nie
naruszając długookresowej wewnętrznej logiki procesów gospodarczych. Przyczyny cyklicznych
wahań wynikają więc z reguł gry gospodarki rynkowej. Fazy spadkowe cyklu są efektem procesów,
które zachodzą w fazach wzrostowych i, odwrotnie, procesy w fazach spadkowych warunkują
przechodzenie gospodarki faz wzrostowych.
Dominującym celem działalności gospodarczej w rozwiniętej gospodarce rynkowej jest
maksymalizacja zysku. Miarą celowości inwestowania jest zatem przewidywana stopa zysku, ściślej
dynamika. Zmiana rozmiarów inwestycji są więc określone przez wahania stopy zysku.
Faza kryzysu. Charakteryzuje ją większa podaż niż popyt, czyli nadprodukcja. Wywołuje to
zaostrzenie konkurencji między producentami i spadek cen, a w każdym razie spadek tempa ich
wzrostu, co z kolei ułatwia stopniowe realizowanie nadwyżek towarowych. Konsumpcja obniża się,
ale nie może spaść poniżej pewnego minimalnego poziomu. W tej fazie tempo spadku produkcji
jest większe od tempa spadku popytu, więc jest on częściowo zaspokajany przez zmniejszenie się
zapasów, które są stopniowo likwidowane w fazie depresji. Stosunkowo niskie ceny powodują
konieczność wprowadzenia nowych metod produkcji, obniżających koszty wytwarzania. Oznacza to
wzrost tempa ekonomicznego zużywania się aparatu produkcyjnego. Jeśli do tego dodamy
ubytek kapitału trwałego na skutek bankructwa przedsiębiorstw, które nie wytrzymały wzmożonej
walki konkurencyjnej, to otrzymamy obraz Schumpterowskiego „twórczego zniszczenia”, które
oznacza zmniejszeni potencjału wytwórczego gospodarki. Stopniowo dochodzi więc w gospodarce
do likwidacji luki między podażą a popytem. „Twórcze zniszczenie” oraz stopniowa likwidacja
zapasów sprzyjają zahamowaniu spadku produkcji i rodzą nowy popyt inwestycyjny.
Wzrost popytu inwestycyjnego zgodnie z zasadą mnożnika inwestycyjnego powoduje
zwielkrotniony wzrost dochodu narodowego. Działanie mnożnika inwestycyjnego związane jest
z tym, że gospodarka rynkowa uwarunkowana jest popytowo. Oznacza to, że globalny popyt czyli
suma prywatnego popytu inwestycyjnego, prywatnego popytu konsumpcyjnego oraz popytu
spowodowanego wydatkami rządu, określa stopień wykorzystania możliwości wzrostu
gospodarczego stwarzanych przez czynniki podażowe. Pojawiający się w fazie zastoju wzrost
popytu inwestycyjnego wyzwala dodatnie efekty mnożnikowe, prowadzące do wzrostu dochodu
narodowego. Wzrost dochodu narodowego powoduje wzrost popytu konsumpcyjnego. Konieczność
sprostania rosnącemu popytowi konsumpcyjnemu pociąga za sobą wzrost popytu inwestycyjnego.
Wzrost produkcji dóbr konsumpcyjnych wymaga bowiem dodatkowego zasobu kapitału, czyli
dodatnich inwestycji netto. Te inwestycje spowodowane zmianami dochodu narodowego i
konsumpcji nazywamy inwestycjami indukowanymi (pobudzonymi). Związek między zmianami
dochodu narodowego i zmianami inwestycji indukowanych ujmuje zasada akceleracji. Głosi ona,
że zmiana dochodu narodowego powoduje, z pewnym opóźnieniem, zwielokrotnione zmiany
inwestycji indukowanych. Wielkość tego zwielokrotnienia zależy od trwałości urządzeń
produkcyjnych i wielości zmian popytu konsumpcyjnego spowodowanych zmianami dochodu.
Połączenie zasady mnożnika i akceleratora stwarza możliwość wyjaśnienia kumulatywnych
procesów powodujących wejście gospodarki w fazę ożywienia. Rośnie popyt inwestycyjny , rośnie
dochód narodowy, rośnie popyt konsumpcyjny powodujący zwielokrotnienie popytu inwestycyjnego.
Ten rosnący i wzajemnie pobudzający się popyt musi zostać zaspokojony przez wzrost stopnia
wykorzystania istniejącego potencjału produkcyjnego. Jest to proces, który implikuje wzrost
kosztów wytwarzania i zahamowanie tempa wzrostu stopy zysku. Odwrócenie dynamiki stopy
zysku wpływa na decyzje akumulacyjne przedsiębiorców. Zaczynają oni ograniczać popyt
inwestycyjny. To osłabienie inwestycji wywołuje ujemne efekty mnożnikowe i powoduje dalszy
spadek popytu inwestycyjnego oraz konsumpcyjnego. Osłabienie popytu zbiega się w czasie z
efektem podażowym wcześniej poczynionych inwestycji. Należy bowiem zaznaczyć, że inwestycje
odgrywają szczególną rolę w procesach wzrostu gospodarczego. Oprócz znanego już efektu
popytowego (mnożnikowego), inwestycje powiększają moce produkcyjne w gospodarce czyli
powodują efekt podażowy.
Mówimy o dualistycznym (dwojakim) oddziaływaniu inwestycji:


OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                        68 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
   1) między efektami występuje luka czasowa – efekt popytowy występuje już w trakcie realizacji
      danej inwestycji, efekt podażowy zaś dopiero po jej zakończeniu,
   2) efekt podażowy uzyskuje się tak długo, jak długo inwestycje są dodatnie(z okresu na okres
      mogą być takie same, rosnąć lub spadać), natomiast do uzyskania efektu popytowego
      konieczny jest absolutny przyrost inwestycji – stabilizacja inwestycji zapewnia wzrost mocy
      produkcyjnych (efekt podażowy), ale jest niewystarczająca, by uruchomić mechanizm
      mnożnika.
Zbieżność w czasie osłabienia popytu i efektu podażowego wcześniej poczynionych inwestycji
sprawia, że coraz bardziej narasta dysproporcja między dynamiką przyrostu potencjału
produkcyjnego (który ciągle jeszcze rośnie) a wzrostem efektywnego popytu (który już spada).
Dysproporcja ta musi znaleźć         rozwiązanie w kwestii nadprodukcji i opisanych wyżej
mechanizmach adaptacyjnych tej fazy. Kryzys spełnia więc rolę szczególną w cyklicznym rozwoju i
równocześnie uruchamia mechanizmy przywracające warunki reprodukcji rozszerzonej, dynamizuje
gospodarkę i jej dalszy rozwój.
Okresy, w których następuje zmiany (wzrost lub spadek) inwestycji, to zarazem okresy zmian
(wzrostu lub spadku) dochodu narodowego i konsumpcji. Kluczową sprawą dla wyjaśnienia
górnego i dolnego punktu zwrotnego jest zróżnicowanie stóp wzrostu poszczególnych
agregatowych wielkości. Ekspansja kończy się, ponieważ konsumpcja nie rośnie równie
szybko jak dochód narodowy. Faza spadkowa osiąga kres, gdyż konsumpcja nie spada
równie szybko jak dochód narodowy.
38 Dochody nominalne i realne; mierniki zróżnicowania dochodów
PNB w ujęciu nominalnym mierzy się w cenach bieżących tj. takich, które istniały w I okresie, gdy
produkowano wchodzące w skład PNB dobra i usługi. Jeśli w dwóch kolejnych latach w gospodarce
wytworzono tę samą ilość dóbr i usług, ale w drugim roku ceny wzrosły o 10% - nominalny PNB w
drugim roku będzie wyższy o 10% niż w pierwszym.
Realny PNB lub PNB w cenach stałych - koryguje nominalny PNB o skutki inflacji i wyraża go w
cenach istniejących w danym okresie, najczęściej określanym jako rok bazowy czy początkowy.
PNB w ujęciu nominalnym jest to wartość produkcji liczona w cenach istniejących w kolejnych
latach.
Aby móc przejść od nominalnego do realnego PNB należy zastosować wskaźnik odzwierciedlający
rozmiary cen wszystkich dóbr. Wskaźnik ten nazywamy deflatorem PNB. Jest to stosunek
nominalnego PNB (w cenach bieżących) do PNB w ujęciu realnym (w cenach stałych), wyrażony w
postaci wskaźnika:
                    DeflatorPNB = nom.PNB/real.PNB
Realny PNB jest prostym miernikiem fizycznym rozmiarów produkcji wytworzonej w gospodarce, a
roczna zmiana procentowa jego poziomu informuje o tempie wzrostu gospodarczego.
Aby odpowiedzieć na pytanie jak zmienia się stopa życiowa przeciętnego obywatela należy
wprowadzić pojęcie realnego PNB na jednego mieszkańca. Jest to globalny PNB podzielony przez
liczbę ludności kraju. Jest on bardziej wiarygodnym wskaźnikiem ilości dóbr i usług przypadających
na osobę w gospodarce. PNB na 1 mieszkańca jest jednak tylko wartością przeciętną. Ilość dóbr i
usług dostępna dla konkretnych ludzi zależy ponadto od sposobu podziału wytworzonego w
gospodarce dochodu.
       Realny PNB i realny PNB na 1 mieszkańca są tylko przybliżonymi i niedoskonałymi
miernikami poziomu dobrobytu kraju i poszczególnych jednostek. PNB nie uwzględnia działalności
o charakterze:
 nierynkowym
 dóbr uciążliwych dla środowiska
 działalności tworzącej wartość takiej jak praca w gospodarstwie domowym
 produkcji i usług nie rejestrowanych w celu uniknięcia podatków
 pomija wartość czasu wolnego
Poziom własny dochodu mierzony w danej jednostce pieniężnej oraz wskaźnik płac oparty na płacy
wyrażonej w tej jednostce jest określany jako płaca nominalna. Płaca realna jest obliczana przez
skorygowanie płacy nominalnej o zmiany w kosztach utrzymania. Wskaźnik płacy nominalnej jest
równy ze wskaźnikiem płacy realnej, gdy stopa inflacji = 0.

OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                           69 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
       Rozróżnienie między płacą nominalną a realną powszechnie stosuje się w ekonomii, a jego
waga szczególnie wzrasta w warunkach wysokiej inflacji.
       Rozróżnienie między wielkościami nominalnymi a realnymi ma zastosowanie we wszystkich
tych zmiennych, które są wyrażane w jednostkach pieniężnych. Nie dotyczy ona wielkości
wyrażanych w wartościach fizycznych ponieważ nie zależą one od inflacji.
Kiedy rośnie cena dobra, mówimy że spada siła nabywcza pieniądza, ponieważ za określoną ilość
pieniądza można nabyć mniejszą ilość. Siła nabywcza pieniądza to wskaźnik ilości dóbr, który
można nabyć za jednostkę pieniężną.
Niekiedy różnicę między wielkościami nominalnymi a realnymi określa się przez stwierdzenie, że
realne wielkości mierzą nominalne tak, aby siła nabywcza pieniądza była stała. Inaczej tę różnicę
można wyrazić mówiąc, że wielkości nominalne wyrażamy w bieżących jednostkach pieniężnych, a
realne w stałych.
39 Zakres i instrumenty analizy wskaźnikowej
Analiza wskaźnikowa jest jedną z metod badania kondycji finansowej przedsiębiorstwa i stanowi
rozwinięcie wstępnej analizy bilansu i RZiS. Zakres analizy wskaźnikowej obejmuje następujące
obszary:
- płynności finansowej
- zadłużenia
- sprawności działania
- rentowności
Obliczone za pomocą analizy wskaźnikowej wskaźniki mają jasną interpretację i charakteryzują się
prostotą analityczną.
Stąd też metoda wskaźnikowa uchodzi za szybką i efektywną metodę uzyskiwania informacji o
sytuacji finansowej firmy. Daje syntetyczny obraz tej sytuacji, w związku z czym dla ustalenia
przyczyn takiego a nie innego kształtowania się wskaźników konieczne jest stosowanie
uzupełniająco innych narzędzi analitycznych.
       Ocena płynności finansowej daje możliwość określenia, jaka jest zdolność
       przedsiębiorstwa do wywiązywania się ze swoich zobowiązań krótkoterminowych. W tym
       celu przedsiębiorstwo wykorzystuje swoje zasoby płynne, tj. te aktywa bieżące, które mogą
       być stosunkowo szybko zamienione na gotówkę.
       Do oceny płynności służą wskaźniki płynności, z których dwa są podstawowe:
       - wskaźnik bieżący płynności finansowej
       - wskaźnik szybki, tzw. mocny test
       Zdarza się, że wskaźniki te przyjmują wartości niezgodne z uznanymi standardami, a
       pomimo to płynność jest zachowana.
       Wynika to z faktu, że decydującą role odgrywają tu terminy rozliczeń należności i
       zobowiązań. Krótki termin płatności należności przy dłuższym stosunkowo terminie płatności
       zobowiązań nie stwarza zdecydowanego zagrożenia dla przedsiębiorstwa, nawet przy
       niższych poziomach wskaźnika płynności.
       Analiza zadłużenia przedsiębiorstwa pozwala ocenić politykę finansową firmy, stąd nazywa
       się ją często analizą struktury finansowej. Sprowadza się ona do oceny:
       - poziomu zadłużenia firmy
       - zdolności przedsiębiorstwa do obsługi długu
       Ocena poziomu zadłużenia ma na celu określenie, jakie są źródła finansowania w
       przedsiębiorstwie, tj. ustalenie, kto dostarczył firmie środków, czy właściciele, czy też
       zewnętrzni kredytodawcy.
       W szczególności interesuje nas wtedy odpowiedź na pytanie: czy została w firmie zachwiana
       równowaga między kapitałem obcym i własnym, i czy w związku z tym ryzyko finansowe nie
       jest zbyt duże?
       Diagnoza wynikająca z analizy struktury finansowania działalności firmy ma istotne
       znaczenie dla oceny: jakie są możliwości spłaty zaciągniętych zobowiązań?
       W szczególności chodzi o:
       - ocenę wiarygodności kredytowej firmy
       - ocenę stopnia pokrycia obsługi długu
       - ocenę zdolności do terminowej spłaty odsetek
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                          70 / 76
                               AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
       - ocenę efektywności zobowiązań
       Analiza sprawności działania ma na celu pomiar aktywności firmy w zakresie
       wykorzystania zasobów majątkowych i osobowych. W szczególności ocenie podlega:
       - produkcyjność (rotacja) składników majątkowych
       - efektywność gospodarowania zasobami osobowymi
       - aktywność gospodarcza w ujęciu syntetycznym ( tzw. aktywność oparta na kosztach)
       Ocena rentowności pozwala na:
       - określenie szybkości zwrotu zaangażowanego w firmie kapitału
       - ocenę zdolności Zarządu przedsiębiorstwa do generowania zysków z zaangażowanych
       środków
       Oceny rentowności dokonuje się w trzech aspektach:
           o Handlowym ( rentowność sprzedaży) – ROS
           o Ekonomicznym ( rentowność aktywów) – ROA
           o Finansowym ( rentowność kapitału własnego) – ROE
Rentowność sprzedaży ROS daje możliwość oceny, jaką marżę zysku uzyskuje się na określonej
wartości sprzedaży. Z reguły przy tym, jest ona niższa w przypadku produktów charakteryzujących
się krótkim cyklem produkcyjnym i możliwością szybkiej ich sprzedaży.
Rentowność aktywów ROA wyznacza ogólną zdolność aktywów firmy do generowania zysku.
Pokazuje, więc ona, jak efektywnie firma zarządza swoimi aktywami. Stąd też ROA zwana jest też
zwrotem z aktywów (return on assets ).
Rentowność kapitału własnego ROE jest szczególnie ważna dla akcjonariuszy firmy. Pozwala,
bowiem określić stopę zysku, jaką przynosi im inwestycja w dane przedsiębiorstwo. Wyższa
efektywność kapitału własnego, czyli zwrot kapitału własnego, stwarza przy tym, rzecz jasna,
możliwość uzyskania wyższych dywidend i dalszego rozwoju przedsiębiorstwa
            Określona rentowność przedsiębiorstwa jest konsekwencją przyjętej strategii rozwoju
              firmy obejmującej:
              - politykę cen oraz kontrolę kosztów wyznaczających marżę zysku
              - politykę inwestycji, od której zależy produktywność i rentowność inwestycji
              - politykę finansową, która określa strukturę zadłużenia firmy umożliwiającą
              zwiększenie bądź spadek rentowności inwestycji w odniesieniu do właścicieli kapitału
Wskaźnikowa metoda diagnozy polega na konstrukcji systemu mierników charakteryzujących
poszczególne płaszczyzny działalności przedsiębiorstwa. Mierniki te przybierają postać:
     Wskaźników struktury
     Współczynników natężenia
     Wskaźników dynamiki
System mierników używanych w diagnozie powinien przy tym odznaczać się następującymi
właściwościami:
    1. Mierzalnością
    2. Dostępnością
    3. Wiarygodnością
    4. Ekonomicznością ( niskimi relatywnie kosztami zebrania danych)
    5. Interpretowalnością
    6. Informacyjnością
Przykładowy zestaw mierników diagnozujących poszczególne obszary funkcjonowania firmy w
wymiarze ogólnym podany został w poniższym zestawieniu.
40 Analiza sytuacji majątkowej i finansowej przedsiębiorstwa6
ANALIZA PIONOWA BILANSU
Ocena sytuacji majątkowej przedsiębiorstwa (analiza wyposażenia przedsiębiorstwa w środki
gospodarcze)
Punktem wyjścia w analizie sytuacji majątkowej jest analiza wielkości, struktury i dynamiki aktywów.


6
 Wg 1) E.Kurtys „Analiza finansowa przedsiębiorstwa w przykładach i zadaniach” (skrypt 111), Wyd. AE Poznań 2002; rozdz.3 i
4;
2) J.Czekaj, Z.Dresler „Zarządzanie finansami przedsiębiorstw. Podstawy teorii”, Wyd.PWN, 1999; rozdz.7; 3)R.Gasza,
S.Kalinowski, J.Mizerka, A.Skowroński „Finanse przedsiębiorstwa w przykładach i zadaniach”, Wyd. AE Poznań 1997; Rozdz.3
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                                  71 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
Udział poszczególnych składników majątku nie jest jednakowy w tworzeniu zysku przedsiębiorstwa.
W sposób bezpośredni do osiągania zysku przyczynia się majątek obrotowy, majątek trwały zaś ma
niejako pośredni charakter w tym zakresie. Rosnący zatem udział rzeczowych składników majątku
trwałego w majątku całkowitym jest relacją pożądaną (rosnący wskaźnik struktury oznacza lepsze
wykorzystanie majątku obrotowego, przy jednoczesnym zwiększaniu zdolności produkcyjnej), choć
trzeba mieć na uwadze również, że relacja ta jest uzależniona od charakteru przedsiębiorstwa i
specyfiki branży w jakiej działa.
W obrębie badania struktury majątku wykorzystuje się wskaźniki wyposażenia przedsiębiorstwa w
środki gospodarcze.
Wskaźniki służące ocenie sytuacji majątkowej przedsiębiorstwa
Lp. wskaźnik                                     formuła                Optymalna wartość
1     Udział majątku trwałego w majątku (Mtr/Mcał)*100
      całkowitym
2    Udział majątku obrotowego w majątku             (Mob/Mcał)*100
     całkowitym
3    Relacja majątku trwałego do majątku             (Mtr/Mob)*100                Rosnący
     obrotowego (podstawowy wskaźnik struktury
     aktywów)
4    Udział zapasów w majątku obrotowym              (Z/Mob)*100
5    Udział należności i roszczeń w majątku          (NR/Mob)*100
     obrotowym
6    Udział środków pieniężnych i papierów           ((Śp+Pw)/Mob)*100
     wartościowych przeznaczonych do obrotu w
     majątku obrotowym
gdzie:
Mtr – majątek trwały
Mcał – majątek całkowity
Mob – majątek obrotowy
Z – zapasy
NR – należności i roszczenia
Śp – środki pieniężne
Pw – papiery wartościowe przeznaczone do obrotu
1) Ocena sytuacji finansowej przedsiębiorstwa
Punktem wyjścia w analizie sytuacji finansowej jest analiza wielkości, struktury i dynamiki aktywów.
W analizie struktury kapitału należy zwrócić uwagę na relację kapitału własnego i obcego. Wzrost
udziału kapitału własnego w kapitale całkowitym przedsiębiorstwa świadczy o umocnieniu jego
pozycji finansowej. Spadek wskaźnika zadłużenia oznacza spadek ryzyka finansowego i coraz
wyższą zdolność do pokrycia zobowiązań kapitałami własnymi.
Dalszą częścią analizy jest analiza wewnętrznej struktury kapitału obcego (inaczej należy
postrzegać wzrost kapitału obcego długoterminowego, tworzącego z kapitałem własnym tzw.
kapitał stały, a inaczej wzrost udziału kapitału obcego krótkoterminowego). Zbyt duży wzrost
kapitału obcego krótkoterminowego może bowiem spowodować trudności płatnicze (ze względu na
często wysokie odsetki).
Rosnący udział kapitału długoterminowego (stałego) w finansowaniu majątku jest zjawiskiem
korzystnym (jest to kapitał stale związany z przedsiębiorstwem, a więc relatywnie niski stopień
wymagalności). Zjawiskiem korzystnym jest również rosnąca relacja kapitału rezerwowego do
podstawowego.
Analizie wyposażenia przedsiębiorstwa w kapitał służą poniższe wskaźniki.
Wskaźniki służące ocenie sytuacji finansowej przedsiębiorstwa
Lp. wskaźnik                                         formuła                      Optymalna wartość
1   Udział kapitału własnego w kapitale łącznym      (Kwł/Kłącz)*100
2   Udział kapitału obcego w kapitale łącznym        (Kob/Kłącz)*100
3   Relacja kapitału własnego do kapitału (Kwł/Kob)*100                           Rosnący
    obcego(podstawowy        wskaźnik      struktury
    pasywów)
4   Wskaźnik zadłużenia                              (Kob/Kwł)*100
5   Udział kapitału długoterminowego (stałego) w (Kdł/Kłącz)*100
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                 72 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
     kapitale łącznym
6    Udział kapitału krótkoterminowego w kapitale (Kkr/Kłącz)*100
     łącznym
7    Udział kapitału rezerwowego w kapitale (Krez/Kwł)*100
     własnym
8    Udział kapitału rezerwowego do kapitału (Krez/Kpod)*100
     podstawowego (zakładowego) / (wskaźnik
     samofinansowania)
gdzie:
Kwł – kapitał własny
Kłącz – kapitał łączny
Kob – kapitał obcy
Kdł – kapitał długoterminowy (stały) = (kapitał własny + kapitał obcy długoterminowy)
Kkr – kapitał krótkoterminowy
Krez – kapitał rezerwowy (kapitał zapasowy, kapitał rezerwowy z aktualizacji wyceny, zysk netto
roku obrotowego do dyspozycji przedsiębiorstwa, itp.)
Kpod – kapitał podstawowy (zakładowy)
2) Analiza obrotowości majątku i kapitału przedsiębiorstwa (skuteczność zarządzania składnikami
   majątku i kapitału przedsiębiorstwa)
Jednym z obszarów analizy finansowej jest analiza sprawności gospodarowania majątkiem i
kapitałem, służą temu:
- wskaźniki obrotowości aktywów i majątku trwałego (zdolność majątku do generowania
   przychodów)
- wskaźniki obrotowości (rotacji) zapasów i należności (długość trwania przeciętnego cyklu ich
   obrotu w dniach)
Wskaźniki służące ocenie sprawności gospodarowania majątkiem i kapitałem
Lp. wskaźnik                                    formuła                 Optymalna wartość
1     Wskaźnik obrotowości majątku całkowitego  Psn/Mcałś               Rosnący
2     Wskaźnik obrotowości majątku trwałego     Psn/Mtrś                Rosnący
3     Wskaźnik obrotowości majątku obrotowego   Psn/Mobś                Rosnący
4     Wskaźnik obrotowości zapasów produktów (Zwgś*t)/Kdo               Możliwie krótki
      gotowych w dniach
5     Wskaźnik obrotowości zapasów produkcji w (Zptś*t)/Kdo             Możliwie krótki
      toku w dniach
6     Wskaźnik obrotowości zapasów materiałów w (Zmś*t)/Kzm             Możliwie krótki
      dniach
7     Wskaźnik obrotowości należności w dniach  (Nś*t)/Psn              Możliwie krótki
8     Wskaźnik obrotowości kapitału własnego    Psn/Kwłś                Rosnący
9     Wskaźnik obrotowości kapitału obcego      Psn/Kobś                Rosnący
gdzie:
Psn – przychody ze sprzedaży netto
Mcałś – średni stan majątku całkowitego
Mtrś – średni stan majątku trwałego
Mobś – średni stan majątku obrotowego
Zwgś – średni stan zapasów wyrobów gotowych
t – liczba dni w okresie objętym badaniem
Kdo – koszty działalności operacyjnej
Zptś – średni stan zapasów produkcji w toku
Zmś – średni stan zapasów materiałów
Kzm – koszty zużycia materiałów
Nś – średni stan należności
Kwłś – średni stan kapitału własnego (bez wyniku finansowego netto roku obrotowego)
Kobś – średni stan kapitału obcego

3) Analiza powiązań między składnikami kapitału a składnikami majątku przedsiębiorstwa oraz
   jego siły finansowej i zadłużenia
ANALIZA POZIOMA BILANSU
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                        73 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
Celem tej analizy jest zbadanie zgodności stopnia wymagalności pasywów ze stopniem płynności
aktywów przedsiębiorstwa. Pozytywną relacją jest gdy pasywa o wysokim stopniu wymagalności
finansują aktywa przedsiębiorstwa o wysokim stopniu płynności (stwarza to zdolność do
regulowania bieżących zobowiązań, czyli współtworzy równowagę finansową przedsiębiorstwa).
Złota zasada finansowania – wymaga, by majątek związany z przedsiębiorstwem w dłuższym
okresie był finansowany przez kapitał długookresowy
Złota zasada bilansowania – (konkretyzacja złotej zasady finansowania) majątek trwały powinien
być w pełni pokryty przez kapitał stały (tj. kapitał własny i obcy długoterminowy)
Rozwinięciem tych zasad są poniższe wskaźniki.
Wskaźniki pokrycia finansowego majątku przedsiębiorstwa:
Lp.   wskaźnik                                   formuła                          Optymalna wartość
1     Wskaźnik pokrycia majątku trwałego         (Kwł/Mtr)*100                    >100%
      kapitałem własnym (wskaźnik pierwszego
      stopnia pokrycia)
2     Wskaźnik pokrycia majątku trwałego         ((Kwł+Kobdł)/Mtr)*100            >100%
      kapitałem stałym (wskaźnik drugiego
      stopnia pokrycia)
3     Wskaźnik pokrycia majątku obrotowego       (Kkr/Mobr)*100                   <100%
      kapitałem krótkoterminowym
4     Wskaźnik kapitału obrotowego               Mobr-Kkr                         >1
                                                 lub
                                                 Kdł-Mtr
gdzie:
Kwł – kapitał własny
Mtr – majątek trwały
Kobdł – kapitał obcy długoterminowy
(Kwł+Kobdł)=Kdł – kapitał stały
Mobr – majątek obrotowy
Kkr – kapitał krótkookresowy
Kdł – kapitał długookresowy (kapitał stały)
Analizy pokrycia finansowego majątku przedsiębiorstwa można też dokonać w oparciu o wskaźnik
pokrycia finansowego:
Lp.   wskaźnik                                    formuła                         Optymalna wartość
1     Wskaźnik        pokrycia     finansowego Wkwmt/Wkomo                        Rosnący
      przedsiębiorstwa (wskaźnik ogólnej sytuacji
      kapitałowo-majątkowej)
Gdzie:
Wkwmt=(Kwł/Mtr)*100
Wkomo=(Kob/Mobr)*100
Kwł – kapitał własny; Mtr – majątek trwały; Kob – kapitał obcy; Mobr – majątek obrotowy
Spadkowa tendencja tego wskaźnika może wskazywać na trudności finansowe przedsiębiorstwa.
W celu dokonania analizy zdolności przedsiębiorstwa do regulowania bieżących zobowiązań
należy posłużyć się poniższymi wskaźnikami.
Wskaźniki płynności finansowej i zdolności płatniczej przedsiębiorstwa
Lp. wskaźnik                                       formuła                             Optymalna wartość
1   Wskaźnik płynności finansowej I stopnia (Śp/(Zkr+Rk))*100
    (wskaźnik natychmiastowej płynności)
2   Wskaźnik płynności finansowej II stopnia (Mobrpł/(Zkr+Rk))*100                     Poziom   zbliżony   do
    (wskaźnik          wysokiej          płynności                                     100%
    finansowej/wskaźnik szybki)
3   Wskaźnik płynności finansowej III stopnia (Mobr/(Zkr+Rk))*100                      Poziom   zbliżony   do
    (wskaźnik ogólnej płynności finansowej)                                            200%
4   Wskaźnik zdolności płatniczej-1                (Kobr/Kcał)*100
5   Wskaźnik zdolności płatniczej-2                (Nf/Kobś)*100
Gdzie
Śp – środki pieniężne
Zkr – zobowiązania krótkoterminowe
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                     74 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
Rk – rata kredytu długoterminowego do spłaty w danym roku
Mobrpł – majątek obrotowy płynny (majątek obrotowy pomniejszony o zapasy)
Mobr – majątek obrotowy
Kobr – kapitał obrotowy (liczony jako różnica między majątkiem obrotowym a kapitałem obcym
krótkoterminowym; lub liczony jako różnica między kapitałem długoterminowym(=kapitałem stałym)
a majątkiem trwałym); kapitał pracujący
Kcał – kapitał łączny
Nf – nadwyżka finansowa (wynik finansowy netto roku obrotowego powiększony o amortyzację)
Kobś – średni stan kapitału obcego
Im wyższy wskaźnik ogólnej płynności, tym przedsiębiorstwo może bezpieczniej wywiązywać się ze
swoich zobowiązań bieżących. Zbyt wysoki jednak poziom tego wskaźnika oznacza, że
przedsiębiorstwo nieefektywnie gospodaruje majątkiem bieżącym. Niska wartość wskaźnika może
oznaczać kłopoty z wywiązywaniem się z płatności. Optymalny przedział: 120-200%.
Wskaźnik wysokiej płynności finansowej to skorygowany o wartość zapasów wskaźnik ogólnej płynności
(gdyż ten składnik majątku obrotowego jest uważany za najmniej płynny). Poziom tego wskaźnika poniżej
100% oznacza ryzyko utraty zdolności do regulowania bieżących zobowiązań, dlatego wartość nieco
powyżej 100% jest zadowalający.
Jeżeli chodzi o wskaźnik natychmiastowej płynności to jego zbyt wysoki poziom oznacza zamrożenie
środków pieniężnych i wskazuje na nieefektywne nimi gospodarowanie. Wysoki poziom tego wskaźnika z
drugiej strony jest oznaką łatwiejszego regulowania płatności, jednak musi to być poziom optymalny dla
przedsiębiorstwa ze względu na specyfikę działalności.

Analiza siły (kondycji) finansowej przedsiębiorstwa / zdolność do generowania nadwyżki środków
pieniężnych.
Wskaźniki siły finansowej przedsiębiorstwa
Lp. wskaźnik                                          formuła                   Optymalna wartość
1     Udział nadwyżki finansowej w przychodach ze     (Nf/Psn)*100
      sprzedaży
2     Stopień wewnętrznego finansowania inwestycji (Nf/Ki)*100                  Rosnący
3     Stopa zwrotu kapitału własnego                  (Nf/Kwłnś)*100
4     Dynamiczny wskaźnik płynności                   (Nf/Zkrś)*100             Rosnący
Gdzie:
Ki – koszty inwestycyjne
Kwłnś – średni stan kapitału własnego (bez wyniku finansowego netto roku obrotowego)
Zkrś – średni stan zobowiązań krótkoterminowych
Rosnący, większy od 100% stopień wewnętrznego finansowania inwestycji świadczy o tym, że
przedsiębiorstwo może wykorzystać nadwyżkę finansową do utrzymania płynności finansowej, dbając
jednocześnie o potrzeby inwestycyjne (nie jest konieczne zaangażowanie środków pochodzących z
zewnątrz na finansowanie inwestycji).
Stopa zwrotu kapitału własnego określa w jakim stopniu zwraca się (w ujęciu nominalnym-bez uwzględnienia
zmiany wartości pieniądza w czasie) kapitał własny w ciągu roku obrotowego.
Dynamiczny wskaźnik płynności informuje o stopniu pokrycia zobowiązań wymagalnych w krótkim
okresie poprzez wygospodarowaną nadwyżkę finansową.
Analiza stopnia zadłużenia przedsiębiorstwa (analiza wspomagania finansowego) i
możliwości jego obsługi
Analiza ta ma na celu ocenę stopnia zasilania przedsiębiorstwa przez kapitał obcy oraz zdolności
do obsługi długu.
Wskaźniki zadłużenia i zdolności do jego obsługi
Lp.   wskaźnik                                       formuła                          Optymalna
                                                                                      wartość
1     Relacja kapitału obcego do długoterminowego (Kob/Kdł)*100
      (stałego)
2     Relacja zobowiązań długoterminowych do (Zdł/Kdł)*100                            Niska      wartość,
      kapitału długoterminowego                                                       malejący
3     Zdolność do pokrycia odsetek zyskiem        ((Zb+O)/O)*100                      Znacznie   powyżej
                                                                                      200%
4     Zdolność do obsługi długu                      (Nf/(Rk+O))*100                  Wyższy od 150%
5     Wskaźnik ogólnego poziomu zadłużenia           Zobow.ogółem       /    aktywa
OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                  75 / 76
                          AKADEMIA EKONOMICZNA W POZNANIU – WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA
                                                     ogółem
6     Wskaźnik zadłużenia długoterminowego           Zadłużen.długoter.   /   kapitał
                                                     własny
7     Wskaźnik pokrycia obsługi zadłużenia           EBIT / odsetki                     Rosnący
Gdzie:
Zb – zysk brutto
O – odsetki
Rk – raty kredytu długoterminowego do zapłaty w danym roku
Jeżeli wskaźnik udziału zobowiązań długoterminowych w kapitale długoterminowym (stałym)
kształtuje się na niskim poziomie, bądź ma tendencję malejącą, świadczy to o pozytywnej relacji.
Korzystne tendencje w strukturze finansowania aktywów charakteryzuje także zbliżona wielkość
wskaźnika zadłużenia do wielkości relacji zobowiązań ogółem do kapitału stałego.
Zdolność do pokrycia odsetek zyskiem świadczy o tym ile razy w zysku brutto powiększonym o
odsetki mieszczą się koszty obsługi zadłużenia. Spadek tego wskaźnika poniżej 200% świadczy o
poważnym ryzyku dla kredytodawców.
Wyższy poziom wskaźnika ogólnego poziomu zadłużenia oznacza, że przedsiębiorstwo korzysta w
większym zakresie z zewnętrznych źródeł finansowania. Stwarza to większe ryzyko związane z
obsługą zadłużenia. Nie oznacza to jednak, że im niższy poziom tego wskaźnika tym lepiej – często
koszt kapitału obcego jest niższy niż własnego, ponadto w dynamicznie rozwijającym się
przedsiębiorstwie trudno finansować aktywa wyłącznie kapitałami własnymi. Poziom tego wskaźnika zależy
również w znaczącym stopniu od branży działalności oraz od sytuacji gospodarczej kraju.
Podobnie jak w przypadku wskaźnika ogólnego poziomu zadłużenia, wyższy poziom wskaźnika
zadłużenia długoterminowego oznacza zwiększone ryzyko.
Wskaźnik pokrycia obsługi zadłużenia określa stopień obsługi zadłużenia przedsiębiorstwa przez
zysk operacyjny (zysk przed opodatkowaniem i spłatą odsetek/EBIT). Wskaźnik kształtujący się na
poziomie<1 oznacza, że w dłuższym okresie przedsiębiorstwo nie jest w stanie obsłużyć swojego
zadłużenia.
Według standardów międzynarodowych optymalna relacja między kapitałem własnym a kapitałami
obcymi wynosi 67%:33% (kapitał własny powinien być dwukrotnie wyższy niż kapitał obcy);
dopuszcza się także relację 50%:50%.
Wskaźniki zyskowności
Ostatnim etapem oceny sytuacji majątkowej i finansowej jest ocena efektywności działania w
odniesieniu do sprzedaży, majątku lub wkładu właściciela.
Lp.   Wskaźnik                                       formuła                      Optymalna wartość
1     Zyskowność netto (ROS)                         Zysk netto / sprzedaż        Rosnący
2     Wskaźnik zwrotu z aktywów (ROA)                Zysk netto / aktywa          Rosnący
                                                     ogółem
3     Wskaźnik zwrot z kapitału własnego (ROE)       Zysk netto / kapitał         Rosnący
                                                     własny
Uwaga: można liczyć również na podstawie zysku brutto
Poprawa wskaźnika ROS może wynikać z poprawy relacji koszt jednostkowy a cena, redukcji
kosztów stałych, zwiększenia ilości sprzedanych wyrobów, ze zmiany asortymentu, itp. Mierzy
efektywność działania przedsiębiorstwa.
ROA określa zdolność majątku do realizowania zysku. Może sygnalizować potrzebę restrukturyzacji
majątku w celu poprawy jego efektywności. Należy jednak mieć na uwadze możliwość wypaczenia
dynamiki tego wskaźnika ze względu na przeszacowanie majątku bądź odłożony w czasie wpływ
inwestycji na zysk.
ROE określa stopę zwrotu z wniesionego przez właścicieli kapitału. Często wykorzystywany do
porównań między przedsiębiorstwami.




OPRACOWANE PYTANIA NA OBRONĘ PRACY MAGISTERSKIEJ 2003/2004
                                                                                                  76 / 76

								
To top