Eindrapport �Aarhus at risk�

Document Sample
Eindrapport �Aarhus at risk� Powered By Docstoc
					Eindrapport ‘Leisure, waar blijft de vrije tijd’

Projecttitel
Leisure, waar blijft de vrije tijd

Projectnummer
4305-05-02-01-014
Verslagperiode-1 januari 2006 – 31 december 2007


Penvoerder/aanvrager

Stichting De Provinciale Milieufederaties
(voorheen: Stichting Fonds De Provinciale Milieufederaties)
Postbus 1578
3500 BN UTRECHT
mevr. R. Kwakkestein
030-2331328
r.kwakkestein@natuurenmilieu.nl




‘Dit project werd mogelijk gemaakt door ondersteuning van de Subsidieregeling
Maatschappelijke Organisaties en Milieu van het ministerie van VROM’




                                             1
Inhoudsopgave

1. Samenvatting                                                         3

2. Inleiding                                                            4
        achtergrond, probleemstelling
        doelstelling
        beoogde effecten
        samenwerking met derden
        indicatie van resultaten en conclusie

3. Opzet van het project, werkwijze en resultaten                        6
      eventuele bijstelling van de doelstelling, alternatieve oplossingen,
   gemaakte keuze
      Fase 1: Inventarisatie: werkwijze en resultaten
      Fase 2: debatten, werkwijze en resultaten ring en/of onderdelen
      Fase 3: handreiking, werkwijze en resultaten

4. Conclusie en aanbevelingen, toepasbaarheid                           11


Na goedkeuring van het eindrapport dient u een elektronische versie aan het
e-mailadres smom@senternovem.nl te sturen.


Bijlagen
   Groslijst en beschrijving voorbeelden
   PDF van de brochure

   De verslagen en het voorbeeldenboek zijn alleen schriftelijk beschikbaar en
   worden meegestuurd met dit verslag.




                                           2
   1 Samenvatting

  De gezamenlijke natuur- en milieuorganisaties signaleren bij leisurevoorzieningen een
  tendens van steeds meer losse initiatieven in het buitengebied, die leiden tot
  landschapsaantasting. Vooral de landschappelijke effecten van grootschalige
  vrijetijdsvoorzieningen aan de stadsrand zijn ingrijpend: langs de snelwegen verrijzen
  kartingbanen, kinderparadijzen en megabioscopen. Ook de gevolgen voor de mobiliteit
  zijn groot: sommige vrijetijdsvoorzieningen zijn zeer slecht bereikbaar met openbaar
  vervoer en leiden tot files, overlast van geparkeerde auto's het dichtslibben van
  binnenwegen. Gemeenten, WGR-plusregio's en provincies geven weinig sturing aan deze
  ontwikkeling.

  Hoofddoel van dit project is dat meer rekening wordt gehouden met de effecten van
  grootschalige vrijetijdsvoorzieningen op de bereikbaarheid, het landschap en de
  leefbaarheid. Subdoelen zijn het zichtbaar maken van de (milieu) effecten van nieuwe
  grootschalige vrijetijdsvoorzieningen, discussie op gang brengen tussen initiatiefnemers,
  overheid en maatschappelijke organisaties, aanbevelingen doen aan provincies en WGR-
  regio's voor adequaat beleid, waarmee zij sturing kunnen geven en een handreiking
  bieden voor lokale betrokkenen (gemeenten, initiatiefnemers en lokale groepen).

Door de deelnemende projectpartners zijn eerst voorbeelden verzameld van goed en slecht
gepande en uitgevoerde leisurevoorzieningen. Deze groslijst is gebruikt om te komen tot een
afbakening van het onderwerp en criteria op basis waarvan voorzieningen beoordeeld
kunnen worden. Een selectie van de voorbeelden is uiteindelijk met een onderbouwd oordeel
‘rood’, ‘oranje’ of ‘groen’ in de Doemap Vrijetijdsvoorzieningen opgenomen, die aan alle
deelnemers van de debatten ter inspiratie is toegestuurd en aan het eind van het project als
resultaat beschikbaar is.
     Vervolgens zijn vier regionale debatten en een landelijk debat georganiseerd. Bij elk
     debat zijn zoveel mogelijk relevante partijen uit het beleidsveld uitgenodigd.
Belangrijke conclusies zijn dat het goed is in een vroeg stadium met alle partijen om tafel te
zitten. In de debatten zelf leverde dat ook onderling begrip op. En je komt erachter dat je met
hetzelfde begrip niet altijd hetzelfde bedoelt.
Verder blijkt de markt vooral behoefte te hebben aan een duidelijke overheid: wat wil je hier
wel en niet, daar kan de markt op ontwikkelen. En denk daarbij gebiedsgericht en niet te
kleinschalig.

Op basis van de inventarisaties en de debatten en literatuurstudie is uiteindelijk een brochure
gemaakt met bouwstenen voor duurzaam leisurebeleid. De bouwstenen vormen de
toevoeging die de projectorganisaties willen leveren aan het beleid, hoe beleid geformuleerd
moet worden is aan de overheden en organisaties zelf.

Er is voor gekozen de aanbevelingen uit te splitsen naar provincie en gemeente, omdat ze
elk hun eigen rol hebben. Voor het overzicht is de brochure opgehangen aan een
‘planningsmatrix’ die alle aspecten in de onderlinge samenhang weergeeft. De brochure gaat
in op de bouwstenen voor de ruimtelijke plannen en de latere ruimtelijke inpassing.




                                              3
  2 Inleiding
Achtergrond, probleemstelling
  Vrije tijd speelt een steeds belangrijker rol in onze samenleving. Leisure is tegenwoordig
  een van de sturende factoren in de ruimtelijke ordening, mede doordat momenteel een
  kwart van ons inkomen aan vrijetijdsbesteding wordt besteed. Veel ruimtelijke
  investeringen zijn gericht op grootschalige vrijetijdsvoorzieningen, die veel bezoekers
  aantrekken en van grote invloed zijn op de ruimtelijke structuur van stedelijke gebieden,
  de snelweglocaties (al dan niet in het buitengebied) en de overgangsgebieden van stad
  naar het platteland.
  De gezamenlijke natuur- en milieuorganisaties signaleren een tendens van steeds meer
  losse initiatieven in het buitengebied, die leiden tot landschapsaantasting. Vooral de
  landschappelijke effecten van grootschalige vrijetijdsvoorzieningen aan de stadsrand zijn
  ingrijpend: langs de snelwegen verrijzen kartingbanen, kinderparadijzen en
  megabioscopen. Ook de gevolgen voor de mobiliteit zijn groot: sommige
  vrijetijdsvoorzieningen zijn zeer slecht bereikbaar met openbaar vervoer en leiden tot files,
  overlast van geparkeerde auto's het dichtslibben van binnenwegen. Ook winkelen wordt
  steeds meer een vrijetijdsbesteding, waardoor mengvormen tussen winkelcentra en
  leisure-centra ontstaan, vaak op locaties buiten de traditionele winkelgebieden. Dit
  versterkt de uitholling van bestaande winkelcentra in de binnensteden. De bereikbaarheid
  van voorzieningen voor mensen zonder auto neemt hierdoor af.
  Gemeenten, WGR-plusregio's en provincies geven weinig sturing aan deze ontwikkeling.
  Tegelijk zijn gemeenten vaak initiatiefnemer of betrokken in PPS-constructies, waardoor
  het aannemen van een kritische rol voor hen lastig is.
  In dit project willen de samenwerkende natuur- en milieuorganisaties de lagere overheden
  uitdagen, om invulling te geven aan de drie doelstellingen van het locatiebeleid uit de
  Nota Ruimte, met betrekking tot grootschalige vrijetijdsvoorzieningen. Hier kan zowel voor
  de directe leefomgeving als uit oogpunt van duurzaamheid (verkeerseffecten) flinke
  milieuwinst worden behaald.

  Doelstelling
  Hoofddoel is dat meer rekening wordt gehouden met de effecten van grootschalige
  vrijetijdsvoorzieningen op de bereikbaarheid, het landschap en de leefbaarheid.

       Zichtbaar maken van de (milieu) effecten van nieuwe grootschalige
        vrijetijdsvoorzieningen op de bereikbaarheid, het landschap en de leefbaarheid.
       Discussie op gang brengen tussen initiatiefnemers, maatschappelijke organisaties
        en bewonersorganisaties, zodat maatschappelijke wensen beter worden betrokken
        bij het beleid rond de ontwikkeling van leisurevoorzieningen.
       Aanbevelingen doen aan provincies en WGR-regio's voor adequaat beleid,
        waarmee zij sturing kunnen geven aan grootschalige vrijetijdsvoorzieningen en
        invulling kunnen geven aan de nieuwe doelstellingen van het locatiebeleid van de
        Nota Ruimte.
       Handreiking bieden voor lokale betrokkenen (gemeenten, initiatiefnemers en lokale
        groepen) voor het benoemen van randvoorwaarden en een duurzame ruimtelijke
        planning rond grootschalige vrijetijdsvoorzieningen.


  Beoogde effecten
       Op vier locaties kunnen initiatiefnemers en belanghebbenden de effecten van
        dergelijke voorzieningen op de kwaliteit van de leefomgeving beter expliciteren,
        zodat overheden hier beter rekening mee kunnen houden.
       In minimaal vier provincies wordt de regierol van provincies en WGR-plusregio's bij



                                              4
         de planning van leisurefuncties versterkt. Dankzij zorgvuldigere locatiekeuze en
         functie-invulling worden negatieve effecten voor leefbaarheid, ruimtelijke kwaliteit,
         mobiliteit en binnenstedelijke economie beperkt. Provincies formuleren richtlijnen
         voor leisurevoorzieningen, zoals zij ook voor perifere detailhandel doen.
        De vier betrokken initiatiefnemers van grootschalige vrijetijdsvoorzieningen weten
         met welke effecten zij rekening moeten houden en welke wensen er vanuit de
         maatschappij zijn voor een meer zorgvuldige en duurzame planning en inpassing.
         Dit blijkt uit aanpassingen van de in ontwikkeling zijnde plannen gedurende of na
         afloop van het project.
        In het milieubeleid binnen het MILO-spoor worden vrijetijdsvoorzieningen als
         functie opgenomen, inclusief aanknopingspunten voor een duurzame planning en
         inrichting van dergelijke functies.


Middels het voorbeeldenboek zijn de effecten zichtbaar gemaakt. De discussie is, zeker in de
regionale en landelijke debatten, op gang gebracht. Op het landelijke debat werd eraan
gememoreerd dat uit alle hoeken van het beleidsveld vertegenwoordigers aanwezig waren,
van wetenschappers tot projectontwikkelaars tot milieugroepen.
De aanbevelingen zijn vastgelegd in de brochure met bouwstenen en de doemap
vrijetijdsvoorzieningen.
Of de betrokkenen van besproken locaties ook echt andere besluiten nemen, nu en in de
toekomst, is nog niet vast te stellen.

Samenwerking met derden
In het project is een klankbordgroep gevormd bestaande uit vertegenwoordigers van VROM,
ANWB, VNG, NEPROM en Recron. Zij hebben bij de hele uitvoering meegedacht en hun
kanalen ingezet bij werving van sprekers, deelnemers, promotie en zij hebben meegelezen
met de eindproducten.
Daarnaast is bij de debatten samengewerkt met diverse landelijk en regionale partijen, zoals
de Universiteit van Tilburg, TCN, bedrijven, regio’s, gemeenten en provincies.

Indicatie van resultaten en conclusie
   Leisure is een complex onderwerp. Het bestrijkt een groot aantal vormen van
   vrijetijdsvoorzieningen en de verwevenheid met ander beleidsterreinen is groot. Zelfs
   binnen de afbakening in het project (zie hoofdstuk 3, fase 1) is het nog lastig een goede
   grip op de materie in relatie tot ruimtelijke ordening en duurzaamheid te krijgen.
   Het is zeker gelukt om met veel verschillende partijen en ook veronderstelde
   tegengestelde partijen erover te praten en dit te destilleren in een brochure die de
   aandachtspunten en integraliteit onder woorden brengt. Het is een aanzet voor
   milieuorganisaties om zich verder te oriënteren in dit veld. En het heeft goede
   aanbevelingen voor provincies en gemeenten opgeleverd op proactief beleid te voeren.
   Het is nu aan de milieuorganisaties dit verder bij deze partijen te promoten.




                                              5
3 Opzet van het project, werkwijze en resultaten
Eventuele bijstelling van de doelstelling, alternatieve oplossingen, gemaakte
keuze
De doelen zijn in hoofdstuk 2 uitgebreid beschreven. De beoogde onderdelen zijn uitgevoerd
en doelen zijn grotendeels bereikt.
In de tijdsplanning is wel wat aangepast, omdat het onderwerp door haar complexiteit meer
tijd vroeg dan beoogd was.
De regionale debatten zijn niet allemaal gegaan over een concreet project, omdat dat niet in
alle gevallen voorhanden was. Daarom is in Noord Holland en Friesland gekozen voor een
meer gebiedsgerichte benadering: Wat willen we wel en niet in Friesland, resp. De
Noordvleugel en waarom? Welk beleid is daarvoor nodig?
De betrokkenheid van partners via de klankbordgroep liep inhoudelijk goed. Naast inbreng in
natura was ook een financiële bijdrage gevraagd, dit is niet gelukt. Via de verkoop van de
mappen is nu een alternatieve inkomstenbron ingebouwd.

De inhoudelijke resultaten zijn weergegeven in de onderdelen van het eindproduct, de
Doemap voor vrijetijdsvoorzieningen: het voorbeeldenboek, de verslagen van de debatten en
de brochure met aanbevelingen en voorbeelden. In dit verslag zijn vooral het proces en de
conclusies beschreven.


Fase 1: Inventarisatie: werkwijze en resultaten

Door de deelnemende projectpartners (Milieufederaties van Friesland, Overijssel, Flevoland,
Noord Holland, Zuid Holland en Noord Brabant, Natuur en Milieu en Milieucentrum
Amsterdam) zijn voorbeelden verzameld van goed en slecht gepande en uitgevoerde
leisurevoorzieningen. Deze groslijst is gebruikt om te komen tot een afbakening van het
onderwerp en criteria op basis waarvan voorziening beoordeeld kunnen worden. Dit zou dan
in het vervolg van het project leiden tot aanbevelingen voor beleid.

Hieronder is de groslijst weergegeven. Een selectie van de voorbeelden is uiteindelijk met
een onderbouwd oordeel ‘rood’, ‘oranje’ of ‘groen’ in de Doemap Vrijetijdsvoorzieningen
opgenomen, die aan alle deelnemers van de debatten ter inspiratie is toegestuurd en aan het
eind van het project als resultaat beschikbaar is. Hiermee is bijgedragen aan het zichtbaar
maken van het (milieu) effecten van nieuwe grootschalige vrijetijdsvoorzieningen op de
bereikbaarheid, het landschap en de leefbaarheid.

Groslijst leisure voorbeelden: indeling, gebruik en beschrijving
Basisindeling voor het project
De twee categorieën in dit project worden hieronder beschreven. Wat je in principe zou
missen zijn de plannen die vastgesteld zijn en op punt van uitvoering staan. Die zijn voor dit
project minder relevant: ze kunnen niet als voorbeeld dienen en zijn ook niet meer te
beïnvloeden.




                                               6
Plannen                                         Bestaande voorzieningen
Kenmerk van de status ‘plan’ is dat er nog      Kenmerk van deze status is dat het zover is
sturingsmogelijkheden in het proces zijn.       uitgevoerd dat de effecten (zie bij de
Een aantal van de plannen is onderwerp          beschrijving) benoembaar zijn, dus zowel wat
van een regionaal debat. De rest is             oudere als relatief jonge projecten.
voorlopig achtergrondinformatie bij het         Deze voorbeelden worden grotendeels
project.                                        opgenomen in het voorbeeldenboekje. Aan de
Binnen de kaders van dit project gaan we        hand van de beschrijving krijgen ze een
de nut en noodzaak discussie niet (meer)        categorisering rood (voorbeeld van hoe het niet
aan.                                            moet), oranje (goede en slechte aspecten) of
In het algemeen voer je die natuurlijk altijd   groen (daar zijn we tevreden over, zo kan het).
eerst wel.                                      Per voorbeeld is een inschatting van de categorie
                                                gegeven.
   -   Dordrecht EZH                                - land van Ooit (groen)
   -   ADO Stadion Ypenburg                         - Belevedere (groen)
   -   Billybird                                    - Tun fun (groen)
   -   Groene kamer                                 - De Hallen (oranje)
   -   Park 21ste eeuw: debat Noord                 - Bataviawerf (oranje)
       Holland                                      - Koperen Hoogte (groen)
   -   Wieringerrandmeer                            - Ecodrome (groen)
   -   Laag oude veer                               - Kartbaan haven A’dam (rood)
   -   Halfweg                                      - Survivalbaan (rood)
   -   Wierickerschans                              - Go Planet (rood)
   -   Watercentrum HvH                             - Getz (oranje?)
   -   Efteling                                     - Boreel Kazerne? (oranje)
   -   Beekse bergen                                - Loods met entertainment langs de
   -   Getz                                            snelweg (oranje of rood)
   -   Programma ontwikkeling Friese
       Meren: debat Friesland
   -   Lobith
   -   Mojo: debat Flevoland
   -   Melody Ranch
   -   SBB centrum De IJssel
   -   Debat Amsterdam nog niet bekend

Beschrijving
De plannen voor de debatten en de voorbeelden voor het boek worden als volgt uitgewerkt
en beschreven:
   - soort voorziening
          o type leisure
          o enkelvoudig/meervoudig (functiemenging)
          o omvang (3 niveaus: klein, middel, groot)
          o dichtheid
          o vormgeving
   - locatie
          o Natuurgebied: nieuwe locatie of uitbreiding bestaande voorziening
          o Buitengebied: in dorp of open landschap, nieuwe locatie of uitbreiding;
               hergebruik oude gebouwen/terreinen
          o Stadsrand: nieuwe locatie of uitbreiding; hergebruik oude gebouwen/terreinen
          o Stedelijk/woonwijken: nieuwbouw of hergebruik oude gebouwen
   - (milieu)effecten op (en welke moeite is gedaan ze te minimaliseren in het ontwerp
       en/of in de praktijk en het beheer):
          o mobiliteit
          o lucht
          o geluid


                                                7
          o water
          o duisternis
          o Visueel (beeldkwaliteit, hoe ingepast)
          o Ruimtebeslag
          o Verstoring natuur
          o Stedelijke kwaliteit (economie en leefbaarheid binnenstad)
   -   proces
          o is er een visie of ander kader dat bestuurlijke dekking geeft
          o is nut en noodzaak bekeken
          o is de locatiekeuze onderbouwd (o.a. lagenbenadering)
          o welke groepen participeren in het proces (democratisch gehalte)
          o wat zijn/waren de weerstanden
          o wie voerde de regie, wie was waarvoor verantwoordelijk

Dit zijn eigenlijk ook meteen de criteria waarop je een plan of voorziening beoordeelt. Voor
de locatie, elk van de effecten en het proces kun je rood, oranje of groen toekennen en dat
leidt tot een eindkleur.

Zie voor een uitgebreide groslijst en de omschrijvingen bijlage 1.

Fase 2: debatten: werkwijze en resultaten

Er zijn vier regionale debatten en een landelijk debat georganiseerd. Bij elk debat zijn zoveel
mogelijk relevante partijen uit het beleidsveld uitgenodigd. Daarbij gaat kwaliteit voor
kwantiteit.

Landelijk debat Leisure: goede planning, groot plezier!

Dit is gehouden op 24 mei 2007 in Utrecht.
In het plenaire gedeelte werden inleidingen verzorgd door prof.dr.ir. Hans T. Mommaas,
Universiteit Tilburg en Saskia van Bohemen, Programma Directeur New Urban en Retail van
de vastgoedonderneming TCN.
Er waren drie workshops:

Workshop centrumgebieden:
Inleider: dhr Rubinstein, De Chocoladefabriek
Co-referent: Tijs Breuer, Milieufederatie Zuid-Holland
Workshop buitengebied:
Inleider:Ton Derks, ondernemer BillyBird recreatieparken
Co-referent: Bas Wijffels, provincie Utrecht, afd. EZ, toerisme en recreatie

Workshop stadsranden:
Inleider: Bart Dronkert (beleidsmedewerker Economische Zaken gemeente Zoetermeer)
Co-referent: Ton Putman (beleidsmedewerker Economische Zaken van het stadsgewest
Haaglanden)

In drie workshops werd voor de drie soorten gebieden besproken welk type leisure-activiteit
hier (niet) thuishoort, welke randvoorwaarden er zouden moeten gelden voor vestiging en op
welke wijze de diverse betrokkenen kunnen bijdragen aan realisering hiervan.

Er werd afgesloten met een plenair debat van panel en deelnemers o.l.v. discussieleider
              Michel Jehae.
Panel: dhr Mommaas, mevr. Van Bohemen, dhr. Rubinstein, dhr. Derks, dhr. Dronkert, dhr
Tiemersma (Natuur en Milieu)


                                               8
Onderwerpen van het debat:
             Wel/niet randvoorwaarden aan de locatie van leisure-voorzieningen?
             Is er behoefte aan aanvullend beleid voor leisure?
             Welke instrumenten zijn daarvoor nodig?
             Welke rol kunnen de verschillende partijen spelen?

Regionale debatten
In Amsterdam werd een lokaal debat gehouden over het IJmeer.
In Noord Holland is de leisureplanning voor de Noordvleugel besproken.
In Flevoland was het geplande Mojo evenemententerrein onderwerp van gesprek.
In Friesland stond het leisurekarakter voor de toekomst van Friesland op de agenda.

Van alle debatten zijn verslagen opgenomen in de Doemap voor Vrijetijdsvoorzieningen
Belangrijke conclusies zijn dat het goed is in een vroeg stadium met alle partijen om tafel te
zitten. In de debatten zelf leverde dat ook onderling begrip op. En je komt erachter dat je met
hetzelfde begrip niet altijd hetzelfde bedoelt.
Verder blijkt de markt vooral behoefte te hebben aan een duidelijke overheid: wat wil je hier
wel en niet, daar kan de markt op ontwikkelen. En denk daarbij gebiedsgericht en niet te
kleinschalig.
Hiermee is een bijdrage geleverd om discussie op gang te brengen tussen initiatiefnemers,
maatschappelijke organisaties en bewonersorganisaties, zodat maatschappelijke wensen
beter worden betrokken bij het beleid rond de ontwikkeling van leisurevoorzieningen.

Fase 3 Handreiking: werkwijze en resultaten

Op basis van de inventarisaties en de debatten en literatuurstudie is uiteindelijk een brochure
gemaakt met bouwstenen voor duurzaam leisurebeleid.
Het woord handreiking uit de omschrijving is losgelaten, omdat het niet een handreiking is
om leisurebeleid te schrijven, maar bouwstenen levert die het beleid verduurzamen.
Dat is de toevoeging die de projectorganisaties willen leveren aan het beleid, hoe beleid
geformuleerd moet worden is aan de overheden en organisaties zelf.

Er is voor gekozen om, na een gezamenlijk intro, de aanbevelingen uit te splitsen naar
provincie en gemeente, omdat ze elk hun eigen rol hebben. Wat onverlet laat dat er overlap
en wisselwerking nodig is. Voor het overzicht is de brochure opgehangen aan een
‘planningsmatrix’ die alle aspecten in de onderlinge samenhang weergeeft. De brochure gaat
in op de bouwstenen voor de ruimtelijke plannen vooraf en de latere ruimtelijke inpassing.

De handreiking is in een oplage van 800 gemaakt, maakt onderdeel uit van de Doemap voor
vrijetijdsvoorzieningen en is los verkrijgbaar. Via het verspreidingsplan zijn de map en de
brochure bij alle gemeenten en provincies aangeboden.

De inhoudsopgave ziet er als volgt uit:

Het hoe en waarom van deze brochure
     Wat is leisure?
     Leisure en duurzaamheid
     Leeswijzer
Liefde tussen leisure en omgeving
     Liefde op het eerste gezicht?
     De provincie als matchmaker
     De gemeente sluit het contract
     Onderhoud van de relatie



                                               9
Op zoek naar geluk: locatiebeleid en duurzaamheid
     Vooraf
     Hergebruik gebouwen en transformatie van gebieden
     Clustering en functiemenging
     Planologische beperkingen
     Mobiliteit en bereikbaarheid
     Identiteit en thema, het verhaal van het gebied
     Instrumenten, tips en aanbevelingen
Eigen huis en tuin: hoe past de gemeente leisure in
     Vooraf
     Multifunctionaliteit, functiecombinaties en flexibiliteit
     Bebouwingsdichtheid
     Mobiliteit
     Geluid
     Licht
     Toegankelijkheid
     Beeldkwaliteit
     Duurzaam bouwen
     Instrumenten, tips en aanbevelingen
Site-seeing en literatuur

Covertekst:
Leisure is een groeiende sector en initiatieven ontwikkelen zich snel. Om nú te zorgen dat
leisureactiviteiten bijdragen aan de kwaliteit van landschap, open ruimte en de (bebouwde)
omgeving en daarmee aan meer plezier in de vrije tijd , moeten overheden samen beleid
maken. De Provinciale Milieufederaties, Natuur en Milieu en het Milieucentrum Amsterdam
vragen gemeenten en provincies om krachtig beleid neer te zetten om sturing te geven aan
ontwikkeling van leisure. Zij geven in deze handreiking de aandachtspunten vanuit
duurzaamheid. Stapsgewijs worden de bouwstenen behandeld voor het (provinciaal)
locatiebeleid (welk type voorziening wil je waar) en het (gemeentelijke) inpassingsbeleid: als
het initiatief er komt, welke eisen stel je eraan?

Vergelijk het met een relatie: als twee partners goed bij elkaar passen ontstaat iets moois
waar beiden gelukkiger van worden. Wordt het serieus, dan sluit je een contract, waarbij je
samen je huis inricht en afspraken maakt. Van dating tot eigen huis en tuin: hier komt alles
aan bod.


Hiermee wordt invulling gegeven aan de doelstellingen om aanbevelingen en handreikingen
te doen aan provincies, regio’s en gemeenten.




                                               10
4 Conclusies en aanbevelingen, toepasbaarheid
Leisure is een complex onderwerp, alleen al door de breedte van de sector. In dit project zijn
keuzes gemaakt in dit veld, waar de projectactiviteiten aan opgehangen zijn. Het idee
bestaat echter dat de aanpak die daaruit voortvloeit toch breder inzetbaar is. Zo is de
rolverdeling tussen overheden bij vrijwel alle typen leisure vergelijkbaar en spelen dezelfde
duurzaamheidscriteria een rol.

Belangrijk is dat overheden een pro-actief leisurebeleid gaan voeren dat aansluit bij ruimtelijk
beleid en ander beleid. Dit biedt de markt de kaders waarbinnen ze kan gaan ontwikkelen.
Een gebiedsgerichte aanpak daarbij, met een leidend verhaal en karakter voor het gebied
zijn belangrijk. Goed kijken naar de waarden van een gebied en deze meenemen is veelal
ook meteen richtinggevend voor het soort leisure.

Samenwerking tussen gemeenten onderling, tussen gemeenten en ondernemers, tussen
gemeenten en hogere overheden in een vroeg stadium kan veel opleveren. Zo kan de juiste
leisure op de juiste plek gepland worden en worden ongewenste leisureontwikkelingen en
neveneffecten voorkomen. Ondernemers kunnen sneller op de ontwikkelingen inspelen.
Ook de wetenschap kan een waardevolle bijdrage leveren. Onderzoek naar trends en
bezoekersmotieven, maar ook draagkracht van het landschap kan het gewenste profiel voor
een gebied ondersteunen.
In de brochure van het project staan bouwstenen die in te passen zijn in de werkwijze
waarop beleid tot stand komt. Het biedt gemeenten en provincies handvatten om goed
leisurebeleid met respect voor de omgeving te maken, en om initiatieven daaraan te toetsen.

Het is een onderwerp waar gezien de vele betrokkenen de milieuorganisaties vooral hun plek
moeten zoeken als behartiger van het duurzaamheidbelang en via goed locatiebeleid
ruimtebesparing te stimuleren. De verleiding bestaat een heel beleidsproces voor te
schrijven, maar daar zijn milieuorganisaties niet voor.
Deze eerste verkenning is een opstap naar deze rol.




                                              11
Bijlage 1 Groslijst leisurevoorzieningen
* omschrijving beschikbaar

Naam/locatie                 Soort             Status:        Groot/klein   Meervoudige/   Situering:         Mobiliteitsprofiel    geluidsbelasting   Invloed op       Invloed op
                             voorziening       (fase                        enkelvoudige   natuurgebied       (herkomst en                             luchtkwaliteit   stedelijke
                                               planvorming                  functie        Buitengebied1      aantal bezoekers,                                         kwaliteit
                                               of voltooid)                                (dorp)             bereikbaarheid)                                           (economisch,
                                               Is voorbeeld                                Buitengebied2                                                                veiligheid, ..)
                                               goed (+) of                                 (open)
                                               slecht (-)                                  Stadsrand
                                                                                           Stedelijk gebied
Ado stadion Ypenburg*        Voetbalstadion    Plan           groot         meervoudig     Stadsrand          Veel publiek, OV      hoog               hoog             Economisch +
                                                                                                              via tunnel, snelweg                                       Veiligheid -
Dordrecht EZH                Amusement,        Plan           groot         meervoudig     Buitenwijk         snelweg               hoog
terrein*                     Winkels
Fort Wierickerschans         Bezoekers-        In aanbouw     onduidelijk   meervoudig     natuurgebied       Slecht
Bodegraven*                  Centrum SBB
Watercentrum                 Winkels,          Plan           groot         meervoudig     Buitendijks        Slecht
Hoek v Holland*              horeca,congres
                             recreatie
Efteling                     Attractiepark     Gereed en      groot         enkelvoudig    buitengebied       Veel auto’s           laag               Middel           Geen
                                               plan(-)
Land van Ooit                Attractiepark     Gereed (+)     redelijk      enkelvoudig    Buitengebied,
                                                                                           goed ingepast
Billybird                    Binnen- en        Plan (+)       groot         enkelvoudig    Bij snelweg,       Auto’s, fiets         laag               laag             Positief?
                             buitenvermaak                                                 stadsrand
Beekse Bergen,               Safaripark        Bestaand en    groot         enkelvoudig    Buitengebied/      hoog                  laag               Laag             Geen
uitbreiding                                    plan (-)                                    natuur
Groene Kamer                 Groencentrum,     plan           groot         meervoudig     natuur             Auto’s?               middel             middel           Geen
                             nme
Cape Holland
Spaarnwoude                  Festivalterrein
Wieringerrandmeer*           Dagrecreatie      Plan           groot         meervoudig     Buitengebied       Veel auto’s           middel             laag             Geen
                             Ijsselmeer                                                    open
Kennemerstrand
Ijmuiden



                                                                                  12
Park 21ste eeuw           Evenementen en     Plan             groot         meervoudig    Buitengebied       pieken                laag               laag        Geen
Haarlemmermeer*           natuurpark                                                      open
Halfweg
Laag oude veer*           Dierenpark         Bestaand met     klein         enkelvoudig   Natuurgebied/      stijgend              Laag, maar kan     Auto’s      Geen
                                             plannen                                      landgoed                                 groot worden
Getz ZO Amsterdam*        Disco, sport,      Plan             groot         meervoudig    buitenwijk         Veel auto’s
                          Casino
Zuidas : theater Van
den Ende?
Golfterreinen op de
scheggen
Belvedere Oranjewoud* Museum                 Gereed (+)       klein         enkelvoudig   Natuurgebied,      Toch veel auto’s                                     Geen
                                                                                          goed ingepast
Romeins park Lobith* Attractiepark           Plan             (was) groot   enkelvoudig   natuurgebied       Auto’s                hoog               Auto’s      Geen
Automobielmuseum den Museum                  Plan?            klein         enkelvoudig   SEHS,              Auto’s                laag               Auto’s
Haag*                                                                                     landgoederen
                                                                                          zone
Tunfun speelparadijs      Speelparadijs      Gereed (+)       klein         enkelvoudig   Binnenstad,        OV, fiets, 40% auto   laag               laag        Positief
Amsterdam*                                                                                Oude tunnel
De Hallen Oud west        Theater/           Gereed           klein         meervoudig    Stedelijk, oude    P Auto’s
Amsterdam*                Muziek                                                          remise
Kartbaan Havengebied      Kartbaan/          Gereed (-)       groot         enkelvoudig   Havengebeid        Alleen auto’s         hoog               Hoog
Amsterdam*                Speelparadijs                                                   (past niet)
Survival koatstertille*   Survivalbaan       Gedoogd          klein         enkelvoudig   Natuur             laag                  Hoog, verstoring   Laag        Geen
Kite surfing
Bataviawerf*              Outletcentre       bestaand (+/-)   groot         Enkelvoudig   Kust Lelystad      Multimodaal,          laag               gemiddeld   Zichtlocatie
                                             en plan (+)                                  (stadsrand?)       Accent op auto
Mojo evenementen*         Evenementen        Plan (-)         groot         Enkelvoudig   Buitengebied/      OV vraagpunt          Hoog, pieken       laag        Geen
                          Terrein                                                         Natuur/agrarisch   Veel auto’s
Melody Ranch*             Pretpark en golf   Plan (-)         groot         meervoudig    Buitengebied       veel                  Middel
                                                                                          open
Go planet*                Entertainment     Gereed (-)        groot         meervoudig    stadsrand          Hoog, slecht          hoog               hoog        Negatief
                          Park
Kooperen Hoogte*          Horeca en winkels Gereed (+)        klein         meervoudig    Buitengebied       laag                  laag               laag        Geen
                                                                                          open
Ecodrome*                 Nmepark            Gereed (+)       Klein         enkelvoudig   stadsrand          Ov, maar ook          laag               laag        Positief
                                                                                                             snelweg
Info centrum De IJssel    Bezoekerscentrum Plan (+/-)         klein         meervoudig    buitengebied       Veel auto’s           middel             negatief    ?



                                                                                  13
Boreel kazerne   Amusement en   In uitvoering   groot   meervoudig   Centrum    Multimodaal, maar   laag   middel   positief
                 winkels        (+/-)                                Deventer   toch veel auto’s




                                                             14
Beschrijving voorbeelden Leisure



                pag


Zuid Holland    5
Amsterdam       8
Overijssel      10
Brabant         12
Friesland       14
Flevoland       16
Noord Holland   18




                              15
Voorbeelden Leisure-ontwikkeling in Zuid-Holland
Den Haag-Ypenburg
Uit het haalbaarheidsonderzoek uit 2000 van Boer en Croon voor een nieuw stadion voor ADO Den Haag, komt
naar voren dat ADO Den Haag de potentie heeft om te spelen op eredivisie niveau. Om daar te kunnen blijven
spelen is een nieuw stadion een voorwaarde. Zo’n nieuw stadion biedt bovendien betere
exploitatiemogelijkheden, omdat het stadion gecombineerd kan worden met commerciele voorzieningen. Nabij
het knooppunt Prins Clausplein is daarom de bouw van een nieuw stadion voor ADO Den Haag voorzien. Een
oksel van het plein naast het spoor was hiervoor gereserveerd, maar door hoge prijzen door grondspeculaties
heeft de gemeente er nu voor gekozen om het stadion aan de andere kant van de snelweg, grenzend aan het
bedrijventerrein, te realiseren. Er is wel inmiddels een station geopend, de gedachte is dat supporters via een
tunnel onder de snelweg bij het stadion kunnen komen. Het stadion moet gecombineerd worden met
commerciele functies, om een deel van de kosten te dekken. Er is veel discussie geweest over de luchtkwaliteit,
het ministerie van VROM heeft zich enige tijd verzet tegen de bouw van het stadion op deze plek, maar is
uiteindelijk toch accoord gegaan. Voordat een definitief besluit over de bouw genomen kon worden, moesten
wel een paar belangrijke zaken worden uitgezocht. Veiligheid, voor omwonenden en bezoekers, en
bereikbaarheid waren essentiële voorwaarden. Daarnaast moest blijken of er een aannemer te vinden was die het
stadion wil en kan bouwen voor het daarvoor beschikbare geld. Dat is nu gelukt: er ligt een veiligheidsplan
waarmee de hulpdiensten akkoord zijn en een aanbod van bouwbedrijf Ballast Nedam. Rondom het stadion stelt
projectontwikkelaar Ballast Nedam allerlei aanvullende functies voor op het gebied van vrijetijdsbesteding,
waardoor er ook als er niet wordt gevoetbald activiteiten plaats vinden op de stadionlocatie. De ontwikkelaar zal
in overleg met de gemeente bekijken welke functies rond het stadion passen. Eventuele functies worden
beoordeeld op hun toegevoegde waarde voor de omgeving en het stadioncomplex en op de concurrentie met
andere centra in de omgeving.

Dordrecht
Op het voormalige EZH-terrein op de Staart zijn plannen in voorbereiding voor bedrijfsgebouwen, een
supermarkt, recreatieve voorzieningen waaronder een megabioscoop en woon-/werkappartementen.
Wie regelmatig vanuit Papendrecht over de N3 richting Dordrecht rijdt, zag tot voor kort vanaf de Merwedebrug
al de pijpen van de EZH-centrale verrijzen. Met het verdwijnen van de EZH-centrale kwam deze plek vrij voor
een nieuwe bestemming: het project Oostpoort. Het gebied Oostpoort ligt in de Dordtse wijk de Staart, op de
plek waar vroeger de EZH-centrale te vinden was. De Oostpoort is één van de zes poortprojecten langs de oevers
van de Drechtsteden. De Poortprojecten (Oostpoort, Voorpoort, Spoorpoort, het Drierivierenpunt, Noordoevers
en Noordpoort) vormen de toegang tot het Drechtstedengebied. De kracht van de locatie ligt in de centrale
ligging in de regio, de goede (maar drukke) ontsluiting, de beschikbare ruimte en de kwaliteit als zichtlocatie
(zowel vanaf de weg als vanaf het water).

Het gebied wordt grotendeels opgevuld met functies waar mensen in hun vrije tijd gebruik van kunnen maken.
Zo wordt voorzien in een bioscoop met tien tot twaalf zalen, een partycentrum, vermaak voor het hele gezin
(denk bijvoorbeeld aan Kidsworld of een bowlingbaan), gezondheids- en schoonheidsactiviteiten. Ook moet de
cultuurhistorische waarde van Huis ter Merwede, nu een onzichtbare ruïne, benut worden. Daarnaast wordt in
het functioneel programma van eisen uitgegaan van een grote supermarkt, woon-werkwoningen (woningen met
een praktijkruimte aan huis), kleinschalige bedrijven en wordt voorzien in de parkeerbehoefte voor genoemde
functies. De plannen worden ontwikkeld door de Koning Wessels Vastgoed B.V.Een bewonersgroep beoordeelt
de plannen, met de nadruk op milieurisico’s en verkeer en vervoer. Het terrein ligt nabij de snelweg, ingeklemd
tussen de bestaande stad en de snelweg, aan de rand van de stad. De rivier ligt ook nabij. Er wordt daarom
gedacht aan een aanmeerplaats voor de waterbus. Weinig weerstand, er is geen woonwijk in de directe omgeving
en er wordt geen natuur of waardevol landschap aangetast.

Bodegraven
Het oude fort Wierickerschans maant onderdeel uit van de Hollandsche Waterlinie. Het is sinds kort in eigendom
van Staatsbosbeheer. Het fort ligt middenin de Natte As, de robuuste ecologische verbinding tussen IJsselmeer
en Zeeland. Staatsbosbeheer verbouwt het complex momenteel tot bezoekerscentrum, dat nog deze zomer
geopend gaat worden. Er zijn concrete plannen voor natuurontwikkeling tussen de Enkele en Dubbele Wiericke.
Daarnaast worden plannen gemaakt voor de recreatieve ontsluiting: verbindingen voor fietsers, wandelaars,
kanoers en skaters. Er zijn op dit moment nauwelijks parkeermogelijkheden nabij het complex. In het
Uitvoeringsplan Groene Hart is het idee gelanceerd om een recreatief transferium te bouwen, van waaruit
bezoekers per boot naar de Wierickerschans kunnen worden vervoerd. Dit kan gecombineerd worden met de
aanleg van een paralelweg langs de A12. In de nabijheid zijn in het kader van de Transformatievisie Oude
Rijnzone (Zuid-Holland) en het Streekplan Utrecht West bedrijventerreinen en een woonwijk gepland. Hiertegen



                                                       16
is groot verzet, de plannen zijn daarom uitgesteld, eerst moet er een gebiedsuitwerking komen voor het hele '
venster' tussen Bodegraven en de provinciegrens, inclusief de natuurontwikkeling en het bezoekerscentrum.
Projectontwikkelaars werken daarom aan een alernatief plan, waarbij de bedrijventerreinen een leisure-functie
krijgen en de woonwijk de vorm krijgt van een huisjespark.

Waterwegcentrum Hoek van Holland
Onlangs is gestart met de bouw van de eerste gebouwen van het project 'Strandweg Noord'. Twee van de vier
flats staan in het beschermde natuurgebied, waardoor de Natuurbeschermingswet wordt overtreden. Het
bouwplan is onderdeel van het veelomvattende initiatief dat moet leiden tot de bouw van het Waterwegcentrum,
een recreatie- en woningencomplex, bij het strand, grenzend aan het natuurmonument 'De Kapittelduinen', dat
valt onder de werking van de Natuurbeschermingswet. In het Waterwegcentrum komt naast (strandgerelateerde)
winkels, horeca en andere voorzieningen, ook ruimte voor verblijfsaccomodaties. Het winkelaanbod wordt
uitgebreid met winkels gericht op (strand)recreatie, kleding en souveniers. Detailhandel staat o.m. gepland bij
het Zeeplein en locatie Unicum. In het gebied Zeekant wordt gedacht aan appartementen en hotels, aangevuld
met voorzieningen als congres- en vergaderfaciliteiten. Om het plan Waterwegcentrum te kunnen realiseren,
moet het tracé van de zeewering (formele benaming: primaire waterkering) worden gewijzigd. De tracéwijziging
van de zeewering is noodzakelijk omdat buitendijks bouwen niet meer is toegestaan en een groot deel van het het
plan Waterwegcentrum buitendijks komt te liggen.




                                                      17
Voorbeelden Amsterdam
1. GETZ Entertainmentcenter in Amsterdam Zuidoost

GETZ BV (een samenwerking tussen de gemeente Amsterdam, het stadsdeel Zuidoost en OMC BV) wil aan de
Arenaboulevard in Amsterdam Zuidoost het GETZ Entertainmentcenter realiseren. Dit centrum bestaat uit
entertainment (zoals 3D-cinema, discotheek, fitness, bowling, casino), horeca, een hotel en
cultuurvoorzieningen. Om meer bezoekers te trekken, is ook besloten om kledingwinkels te vestigen in het
gebouw.

GETZ wordt onderdeel van centrumgebied Amsterdam Zuidoost dat de laatste twee decennia is uitgegroeid tot
een gebied met een verzameling van allerlei leisurevoorzieningen: voetbalstadion Arena, Heineken Music Hall,
Pathé bioscoop en Living Tomorrow. Het gebouw verrijst midden in een sterk verstedelijkt gebied. In dat
opzicht zijn de effecten op het landschap gering.

Het gehele gebied wordt centrumgebied genoemd, maar het mist het karakter van een centrum. Het ligt aan de
rand van de stad in een gebied met kantoren en is afgescheiden van het woongebied De Bijlmer door metro- en
spoorlijnen. Het gebied is op bepaalde tijden (bijvoorbeeld overdag en s’nachts) verlaten. Door GETZ te bouwen
hoopt men ook mensen overdag naar het gebied te trekken. In dat opzicht kan de realisering een positief effect
hebben op de leefbaarheid.

Omdat GETZ meer dan 500.000 bezoekers per jaar zal trekken, was het verplicht om (voorafgaand aan het
vaststellen van een nieuw bestemmingsplan) de procedure van de milieu effectrapportage (MER) te doorlopen.
In het MER is vooral onderzoek gedaan naar de effecten van verkeer en vervoer, de geluidhinder en de
luchtkwaliteit. Op de startnotitie MER en het ontwerp bestemmingsplan GETZ heeft het Milieucentrum
Amsterdam vorig jaar kritiek geleverd. Deze kritiek richt zich hoofdzakelijk op de thema’s bereikbaarheid en
autobeleid. Ten eerste is het aantal parkeerplaatsen voor auto’s te hoog is. Men gaat uit van de aanleg van
minimaal 1400 en maximaal 2100 parkeerplaatsen, terwijl GETZ wordt gerealiseerd op een plek die uitstekend
bereikbaar is per trein en metro. Naast de beperking van parkeerplaatsen moet autobeperkend beleid in de
voorschriften van het bestemmingsplan vertaalt worden. Ook de aansluiting van aanvangs- en eindtijden van
evenementen in GETZ op het openbaar vervoer verdient meer aandacht.

2. TunFun speelparadijs onder het Mr. Visserplein

Midden in het centrum van Amsterdam onder het Meester Visserplein ligt Tunfun, een speelparadijs voor
kinderen. Jarenlang was het een verkeerstunnel. In de jaren tachtig werd deze verbinding voor het autoverkeer
gesloten. De plek veranderde in een onherbergzame en vochtige kelder, een walhalla voor graffiti kunstenaars en
de woonplaats voor junkies en zwervers. Een aantal jaren terug daagde de gemeente Amsterdam ondernemers uit
om iets met deze ondergrondse plek (3.500 m2) te doen. Er werd niet specifiek gezocht naar een leisure-functie.
Wel stelde de gemeente een aantal randvoorwaarden:

- de functie mocht geen overlast veroorzaken (dus geen horeca)
- de functie mocht niet te veel goederentransport aantrekken en
- de bestemming was tijdelijk (5 jaar).

De initiatiefnemers van TunFun kregen uiteindelijk de toestemming om iets met de ‘loze’ ruimte te doen. Na het
schoonmaken en opknappen van de oude verkeerstunnel en het bouwen van een dak over de ruimte, werd het
speelparadijs in 2003 geopend. TunFun trekt nu jaarlijks 120.000 bezoekers, waarvan zeventig procent uit
Amsterdam en de rest van buiten de stad. Terwijl TunFun zeer goed bereikbaar is met het openbaar vervoer
(metro en tram) en de fiets, komt toch nog veertig procent van de bezoekers met de auto. Volgens de directeur
van TunFun gaat het om ‘hit-and-run verkeer’; ouders zetten met draaiende motor hun kinderen bij TunFun af en
rijden weer door. Nog steeds is de oude tunnel in bezit van de gemeente. Waarschijnlijk mag TunFun de
komende jaren onder het Mr. Visserplein blijven.


De Hallen in Oud-west

In het hart van Oud-West, een oude volkswijk in Amsterdam, staat naast het huidige stadsdeelkantoor de
voormalige tramremise. De remise en directe omgeving krijgen een nieuwe invulling. In de toekomst vormen De
Hallen, zoals het project heet, een combinatie van enerzijds wonen, anderzijds publieksfuncties. De leisure in het



                                                       18
project wordt gevormd door twee filmzalen, een popzaal, een jazzclub en een theater, oftewel
cultuurvoorzieningen.

In het jaar 1996 werd de remise overgedragen door het Gemeentelijk Vervoersbedrijf (GVB) aan het stadsdeel.
Aan de hand van bewonersonderzoek ging het stadsdeel na wat buurtbewoners op de plek wilden. Het
stedenbouwkundig plan voor het gebied is inmiddels vastgesteld en het stadsdeel is op dit moment bezig met een
studie naar de bereikbaarheid, een zeer gevoelig thema in de buurt. Er bestaat bij verschillende buurtbewoners
(verenigd in bewonersvereniging Rond De Hallen) een terechte angst voor een toename van het autoverkeer in
de buurt. Terwijl De Hallen uitstekend te bereiken is met het openbaar vervoer en de fiets, zal de parkeervraag
ongeveer 650 auto’s bedragen. Er worden hiervoor twee ondergrondse parkeergarages gerealiseerd. De vrij
smalle toegangswegen naar de ingang van deze garages zullen veel meer verkeer moeten verwerken. Daarnaast
wordt er in de buurt zelf gezocht naar 200 extra parkeerplaatsen. De verwachte verkeersdruk rondom De Hallen
heeft gezorgd voor veel weerstand in de buurt tegen het project.

Kartbaan in het havengebied
In het Westelijk Havengebied van Amsterdam ligt sinds 1996 Bleekemolens Kartbaan en speelparadijs Race
Planet For Kids. Verstopt tussen de industrie staan twee gigantische hallen waar men vrijwel alleen met de auto
kan komen. Eén keer in het uur rijdt een bus naar de plek. Daarnaast kan men gratis parkeren op een
parkeerplaats voor 100 auto’s. Het logische gevolg is dat 85% van de bezoekers met de auto komt. Per jaar
komen er tussen de 150.000 en 200.000 bezoekers. Naast Amsterdam, komen er veel mensen uit Haarlem en
Zaanstad. Ook relatief veel Engelse toeristen blijken de kartbaan te kunnen vinden. Deze toeristen komen niet
zelden met de taxi.

De voorziening heeft grote gevolgen op de automobiliteit, maar heeft ook een (indirect) gevolg op het landschap.
Een leisurebedrijf hoort niet in een havengebied thuis. In het gebied moeten zich bedrijven vestigen die
gebonden zijn aan de nabijheid van de zeehaven, zodat uitbreiding van het totale havengebied minder snel
noodzakelijk is. Ook een ambtenaar van de Dienst Ruimtelijke Ordening was van mening dat het een
ongelukkige locatie is. In hoeverre de gemeente betrokken is geweest bij de planvorming rond de realisering van
deze voorziening en of er weerstand was tegen de komst van deze voorziening, is bij mij (nog) onbekend.

              Soort voorziening          Effecten                   Sturing overheid           Weerstand?
                                         Landschap *                                           Kritiek door
GETZ          Multi                      Bereikbaarheid **          **                         Milieucentrum op
                                         Leefbaarheid **                                       effecten
                                         Economie***                                           bereikbaarheid
                                         Landschap *                                           Geen weerstand
TunFun        Speelparadijs              Bereikbaarheid *           ***
                                         Leefbaarheid **
                                         Economie*
                                         Landschap *                                           Veel weerstand
De Hallen     Cultuur                    Bereikbaarheid ***         **                         door bewoners,
                                         Leefbaarheid **                                       vanwege effecten
                                                                                               bereikbaarheid
                                         Economie***
                                         Landschap**
Kartbaan      Karten/ speelparadijs      Bereikbaarheid***          Onbekend                   Onbekend
                                         Leefbaarheid*                                         (waarschijnlijk
                                         Economie*                                             geen weerstand)

* = laag
** = gemiddeld
*** = hoog




                                                      19
Voorbeelden Overijssel
Slechte voorbeelden:

      Melody Ranch gemeente Twenterand, zuidelijk Zandstuve: pretpark voor cowboy activiteiten.
      Vechtdal Adventure + GolfPar3. Ligt op 500 meter afstand van Melody Ranch. Terrein is 3 ha.
Deze twee toeristische recreatieve voorzieningen zijn in de Structuurvisie Flierdijk van de gemeente Twenterand
in 2003/2004 in planprocedure geweest.
NMO heeft ook een reactie geschreven (nov. 2003) op deze structuurvisie. Belangrijkste kritiek betrof de grote
ruimte tussen intentie en vastleggen in beleid van deze intenties van de gemeente Twenterand op het vlak van
duurzaamheid en landschappelijke en natuurlijke kwaliteiten.

 ‘Natuur en Milieu Overijssel vindt het een goede zaak dat voor het gebied Flierdijk een visie wordt opgesteld
waaraan nieuwe toeristisch-recreatieve ontwikkelingen kunnen worden getoetst. Ook zijn we blij met de ambitie
van de gemeente hiervoor duurzaam beleid te ontwikkelen.
Helaas moeten we constateren dat aan deze ambitie niet of nauwelijks inhoud wordt gegeven. Duurzaam beleid
is niet alleen voorkomen dat deze waarden worden aangetast, maar tevens gericht op het verder versterken van
de waarden (natuur en landschap) als gevolg van deze toeristisch-recreatieve ontwikkelingen. Een verdere
intensivering van de toeristisch-recreatieve sector in het gebied, kan en moet ons inziens gelijk opgaan met een
verdere intensivering van de landschappelijke en natuurlijke waarden in het gebied. Hier moet echter wel
beleidsmatig op worden ingezet. Van belang is dat, samen met plaatselijke natuur- en milieuorganisaties, eerst de
ecologische en landschappelijke knelpunten in kaart worden gebracht, welke de basis vormen van bijvoorbeeld
een gemeentelijke investeringsagenda. Als nieuwe toeristisch-recreatieve ontwikkelingen zich aandienen, dan
kunnen deze gekoppeld worden aan (delen) van deze investeringsagenda. Vanzelfsprekend dienen uitbreidingen
en mogelijk nieuwvestiging van recreatieve bedrijven, voor zover passend binnen de provinciale - en nationale
beleidskaders, ook landschappelijk ingepast te worden (beeldkwaliteitsplannen).
Graag zien we nader uitgewerkt in hoeverre toeristisch-recreatieve ontwikkelingen in het gebied Flierdijk bij
kunnen dragen aan de verdere versterking van natuur en landschap in het gebied en directe omgeving. In dit licht
adviseren we de gemeente om criteria te formuleren die richtinggevend zullen zijn bij de verdere toeristisch-
recreatieve ontwikkelingen, zowel ten aanzien van kwaliteitsverbeteringen van de zittende bedrijven als voor
nieuwe ontwikkelingen.’

         Go Planet Enschede: dit is het voormalige Miracle Planet welke failliet is. Het is de ‘Enschedese
          uitgaansboulevard’, ‘hét Twentse entertainmentpark’, de ‘funstreet’:
                o Bioscoop
                o Kartbaan
                o Discotheek
                o Poolhouse
                o Bowlingbaan
                o Duikcentrum
                o Speeljungle voor kinderen
                o Concerten, evenementen en beurzen
                o Fitnesscentrum
                o Thema-restaurant ‘Titanic’
                o Groepsarrangementen / All-in party’s
Gebouwd in stadsrandzone van het groene tussengebied Hengelo-Enschede. Gelegen vlakbij voetbalstadion FC
Twente. Vanwege het betaald parkeren is Go Planet onbereikbaar als FC Twente thuis speelt: voetbalfans komen
met de auto, maar zetten die niet op het parkeerterrein van Go Planet, maar in de omringende omgeving, want
dat is ‘gratis’. Een oplossing die wordt geopperd voor de slechte bereikbaarheid van Go Planet is een
rechtstreekse aansluiting op de A35 over het grondgebied van de gemeente Hengelo. Hier speelt nu ook de
aanleg van een nieuwe ijsbaan.
De (nieuwe) uitbater vindt dat de infrastructuur van dit ‘leisure center’ niet deugt niet: parkeervoorzieningen zijn
niet gratis en de wegen er naar toe zijn onlogisch. De vorige ontwikkelaars hadden een convenant gesloten met
de gemeente en met FC Twente over betaald parkeren.




                                                        20
Goede voorbeelden:

     De Kooperen Hoogte
    Voormalige watertoren in Nieuwleusen (Zwolle). In 1932 gebouwd door bekende watertorenontwerper
    Hendrik Sangster, 60 m. hoog. Langs de A28.
    Shopping - Sleeping - Business
    De Koperen Hoogte is een luxueus zaken- en uitgaanscentrum, met een 4-sterren hotel. Exclusiviteit en
    beslotenheid zijn de speerpunten. Het is een totaalconcept, geïntegreerd zijn o.a. een hotel, een shopping
    center, een vergaderaccommodatie en een golfbaan.
    Op culinair gebied bieden wij het draaiend restaurant 'La Tour', de Mangerie, La Galerie, meerdere
    banquetzalen en de maritieme bar.
    Eigenaar: Henny van de Most

       Ecodrome Zwolle: commercieel educatief centrum; goed voorbeeld: vlakbij NS Station. Planvorming
        en realisatie jaren 90 (?)
    Aanleiding was de Floriade van 1995 (?). Daar was het huidige EcoDrome gebouw te koop voor één gulden.
    De gemeente Zwolle heeft het toen gekocht oa als locatie voor de diverse Zwolse natuur- en milieugroepen.
    Ook de locatie voor de (destijds nog te fuseren) Natuurmuseum en het gemeentelijke nme-centrum
    (Wethouder Nooterhof gebouw) Locatie van het huidige EcoDrome was een bodemsanering-locatie.
    Centrum-locatie op loopafstand van het NS-station. Bedrijf ‘Libema’ exploiteert EcoDrome op commerciële
    basis (Libema exploiteert ook de IJsselhallen: oa. jaarlijkse Lego-world). Het krijgt de jaarlijkse bijdrage
    van de gemeente Zwolle die aan de afzonderlijke organisaties Natuurmuseum en nme-centrum gegegeven
    werden.


Twijfel goed / slecht voorbeeld




Boreelkazerne Deventer Centrum (in uitvoering)

De kazerne en de omgeving worden vanaf eind 2004 getransformeerd tot een attractief gebied. Er
komen grote winkels voor sport, vrije tijd en lifestyle, een bioscopencomplex, megasupermarkt en
specifieke horeca. Om deze plannen te verwezenlijken is het bestemmingsplan 'Boreelkazerneterrein'
gemaakt, dat de gemeenteraad op 29 juni heeft vastgesteld.




Bezoekerscentrum De IJssel (Den Nul) (planvorming)

Projectteam samengesteld uit Staatsbosbeheer, Sallands Bureau voor Toerisme en de gemeente
Olst-Wijhe

       Servicepunt / informatiepunt voor recreatie en toeristische activiteiten in deze streek van Salland

       Start- en eindpunt van tal van activiteiten

       Attractiepunt in bestaande en nieuw te ontwikkelen routestructuren

       Functie in zoneringsconcept voor natuurgebied Fortmond

       Doelgroep: bewoners driehoek Apeldoorn, Deventer, Zwolle + toeristen




                                                       21
Voorbeelden Brabant

1. Pretpark Beekse Bergen
Voorziening:                  Uitbreiding van recreatiepark Beekse Bergen
Effecten op landschap,        Economisch zal dit een verbetering zijn geweest voor het recreatiepark.
bereikbaarheid, economie en   Nadelige effecten: er gaat bos verloren.
leefbaarheid?
Planvorming en sturing?       BMF heeft bezwaren ingediend, vervolgens bedenkingen bij GS, en
                              uiteindelijk bij Raad van State haar gelijk gehaald.
Weerstand en waarom?          BMF heeft weerstand vanwege aantasting van bos en in het bijzonder dat de
                              regels voor bescherming bos worden genegeerd.

2. Efteling
Voorziening:                  Plannen voor verblijfsrecreatie in bos en andere gebieden met natuurwaarde,
                              waarbij ook parkeerterrein, verharding van weg etc.
Effecten op landschap,        Verstoring van natuurgebied (ook externe werking)
bereikbaarheid, economie en   Verkleining GHS-gebied/bos, zonder adequate compensatie.
leefbaarheid?
Planvorming en sturing?       De BMF werd, ondanks aanbod, niet betrokken bij planvorming, ondanks ook
                              advies van PPC. Zienswijze ingediend, inbreng in Statencommissie, gesprek
                              met de gemeente, uiteindelijk bij Raad van State plan afgekeurd op procedurele
                              aspecten.

                              Na deze uitspraak nodigde de Efteling BMF en Natuurmonumenten aan tafel
                              uit. In samenspraak is een beter plan bedacht (minder aantasting bos en meer
                              compensatie).
Weerstand en waarom?          Weerstand vanuit de BMF tegen aanvankelijke plannen: Effecten op natuur
                              onvolledig in kaart gebracht, te beperkt naar alternatieven gekeken, te weinig
                              gebied gecompenseerd, in verkeerd gebied gecompenseerd en verkeerd
                              berekend.

3. Landgoed de Groene
Kamer
Voorziening                   Landgoed de Groene Kamer. De Groene Kamer is gepland tussen Tilburg en
                              Hulten, ten zuiden van de Bredaseweg ter hoogte van de Reeshofwijk
                              Koolhoven. Het recreatiegebied wordt 30 hectare groot. Het landgoed
                              combineert wonen, werken, ontspanning, onderwijs en natuur.
                              Het concept combineert economie, natuur en recreatie, waarbij
Effecten op landschap         maatschappelijk verantwoord ondernemen de basishouding vormt. 1/3 van het
bereikbaarheid, economie en   gebied wordt ingericht voor gebouwen, buitenruimte ter ondersteuning van
leefbaarheid?                 commerciële activiteiten, infrastructuur en parkeren. 2/3 van het totale
                              oppervlak wordt besteed aan natuurontwikkeling, toegankelijk voor publiek. In
                              het gebied is ongeveer 3 hectare binnenruimte voor detailhandel opgenomen en
                              ongeveer 2 hectare detailhandel buitenruimte.
                              Het park wordt gebouwd in een groene verbindingszone, een beekdal. De BMF
Planvorming en sturing        vestigt daarom de aandacht op de ligging van de gebouwen in het park en de
                              parkeerterreinen en de verhouding waarin bebouwing staat tot groen. 1/3
                              ´rood´ en 2/3 ´groen´is voor BMF minimale voorwaarde om plannen te blijven
                              steunen.
                              Geen weerstand, maar medewerking vanuit BMF. De ondernemer wil gronden
Weerstand en waarom?          aankopen en daar de ruimtelijke kwaliteit mee versterken. BMF zie hierin
                              kansen om natuur en landschap een impuls te geven in toch al verpeste
                              gebieden.

4. Billy Bird
Voorziening                   Recreatiepark Hemelrijk te Volkel is op zoek naar een locatie om in het kader
                              van het concept ´Billy Bird´parken een nieuwe, vergelijkbare vestiging te
                              realiseren. Het gaat om een dagrecreatieconcept: een koppeling van binnen- en
                              buitenvermaak. Daarom moet er minimaal een waterplas aanwezig zijn of



                                                    22
                              aangelegd worden.
                              Park moet bij voorkeur nabij een snelweg worden gebouwd vanwege
Effecten op landschap,        bereikbaarheid, grootte van het verzorgingsgebied en de zichtbaarheid.
bereikbaarheid, economie en   Daarnaast moet het op fietsafstand van een stedelijke kern liggen. De
leefbaarheid?                 ondernemer wil geen overlast voor de omwonenden veroorzaken door
                              bijvoorbeeld verkeersstroom.
Planvorming en sturing        Het verschil met de cases ´Efteling´ en ´Beekse Bergen´ is dat de ondernemer
                              van Billy Bird parken, Ton Derks, de BMF raadpleegt vóórdat hij grond
                              aankoopt in het gebied van zijn voorkeur. Wanneer de BMF aangeeft dat het
                              betreffende gebied geen geschikte locatie is, gaat Derks daarmee akkoord en
                              zoekt verder naar een nieuwe locatie.
                              Geen weerstand, maar samenwerking. Wanneer BMF het niet eens is met een
Weerstand en waarom?          verkozen locatie, ziet Derks ook van deze locatie af. Hij blijft in contact met de
                              BMF over mogelijkheden. Daarnaast gaat het hier om een ondernemer die met
                              de aangekochte gronden de ruimtelijke kwaliteit wil versterken. BMF ziet
                              hierin de mogelijkheid om mee te denken over het verbeteren van natuur en
                              landschap in gebieden die op dat gebied al niet meer zo waardevol zijn.




                                                     23
Voorbeelden Friesland

ESON-stad

Esonstad is een waterrijk recreatiepark in ontwikkeling, direct aan het Lauwersmeer nabij Oostmahorn, ca. 10
kilometer ten oosten van Dokkum.

Het park omvat een "historisch" Fries vestingstadje en de zogenaamde “terpwoningen”. Volgens de organisatie
is het ontwerp van Esonstad ongekend. In geen enkel ander vakantiepark gaan historische en hedendaagse
architectuur beter hand in hand. De historische vestingstad wordt uitgebreid met moderne terpwoningen, waar de
bezoeker uit vijf verschillende types kan kiezen.

Het park bestaat uit een stadsplein met een ‘oud’ Waaggebouw, winkels, horecavoorzieningen, een zwembad,
tennisbanen en een dagstrand.
Volgens de organisatie: recreëren in historische allure maar voorzien van al het comfort dat het leven van nu te
bieden heeft.

Elke gemeente aan het lauwersmeer wil wel een bungalowpark. Volgens de FMF is sturing door de provincie
hierin erg belangrijk.



CASE SURVIVALCLUB IN KOATSTERTILLE

Probleem:
Survivalclub vormt verstoring in natuurgebied (onderdeel EHS) en wordt getolereerd door gemeente.

Locatie: Koatstertille.
Type gebied: natuurgebied wat onderdeel uitmaakt van de EHS.

Aanleiding:
De gemeente benaderde SBB om bagger uit kanalen in terreinen te verwerken. Staatbosbeheer stelde een oud
depot beschikbaar mits de bagger schoon zou zijn. Dit terrein grenst aan een industriegebied en vormt daardoor
een soort overgangsgebied. Daardoor bood het mogelijkheden om wat activiteiten naar het gebied toe te halen.
Verschillende clubs (sportvisser, survival…) dienden zich aan daar ook iets te willen doen. Besloten werd om er
een gezamenlijk project van te maken.

Echter de survivalclub vond het te lang duren voor het terrein in orde was en vroeg aan Staatsbosbeheer om een
oud stukje populierenbos. De gemeente stond dit toe en Staatsbosbeheer adviseerde dat het kon en stelde een
aantal eisen met name dat de activiteiten zouden worden gestaakt tijdens het broedseizoen. Een plaatselijke
vogelclub adviseerde de survivalclub dat het niet zoveel kwaad kon om het terrein tijdens het broedseizoen te
gebruiken. De survivalclub bleek grote plannen te hebben en ontwikkelde zich tot een professionele club met als
gevolg dat zij diverse attributen zoals kabels, netten etc. in de bossen hebben geplaatst; ze gebruiken ’s avonds
verlichting en ze gebruiken een generator (verstorend geluid) om electriciteit op te wekken. Tevens lappen zij de
gestelde eis van staken tijdens het broedseizoen aan hun laars. De ondergroei van het bos is ernstig vernietigd.
Door deze ontwikkeling waar de survivalclub Staatsbosbeheer van te voren niet van op de hoogte heeft gesteld
wil Staatsbosbeheer de club ook niet meer op het inmiddels ontwikkelde terrein hebben. Zodoende is er een
conflictsituatie ontstaan.

Staatsbosbeheer probeert de survivalclub weg te halen uit het gebied en voert gesprekken met de politiek. De
gemeente houdt duidelijk geen rekening met flora en faunawetgeving en onderneemt tot nog toe geen actie.

Deze situatie heeft een open einde en zou kunnen dienen als case voor een debat.

In deze case is duidelijk het verschil tussen natuurrecreatie: een eenvoudige vorm van survival waarbij attributen
(touwen, haken) worden verwijderd na afloop en waarbij het bos intact wordt gelaten en anderzijds
wedstrijdrecratie waarvoor een gebied ernstig wordt aangetast om in dit geval de survivalwedstrijd optimaal te
laten verlopen. Dit als idee om in de brochure goed uit te werken, hoe te handelen bij deze twee vormen van
recreatie.



                                                       24
Verder volgen nog twee cases over het waddengebied:

Situatie rondom Kite-surfing waarmee rustplekken voor wadvogels worden verstoord. De waddenvereniging
heeft gezorgd voor zonering van de plekken waar deze sport mag worden uitgevoerd.


Verder is er een spanningsveld rondom het aantal ligplaatsen in het waddengebied.




                                                      25
Flevoland
Outletcentre Bataviastad

Kort overzicht beschikbare info:
Batavia Stad Outlet Shopping is het eerste Outlet Shopping Centre van Nederland. In meer dan 70 winkels vindt
je niet alleen kleding van internationale topmerken, maar ook serviesgoed, cadeau-artikelen, dvd's, etc.
Daarnaast zijn er verschillende horecagelegenheden en het heeft als ‘buren’ de Bataviawerf (museumwerf), Het
Nieuw Land Erfgoedmuseum en een kleinschalige cafébrouwerij (De Aalscholver).
            Openingsdagen : 7 dagen per week

            Openingstijden : van 10.00 tot 18.00 uur (afwijkende openingstijden bij nationale feestdagen)

            Entreeprijs :gratis

            Bereikbaarheid : Batavia Stad outlet shopping is goed bereikbaar per auto, OV en over water

            Routebeschrijving per auto : Vanaf de afslag Lelystad (A6), volgt u de borden "Bataviastad".

            Parkeren : gratis, voldoende parkeergelegenheid

Kenmerken:
Fase 1 ...................................................................................................................................................................................
      Status:                                                                                Voltooid: - 00X00 +
      Soort voorziening:                                                                     Leisure / shopping
      Type:                                                                     Grootschalige winkelvoorziening met grootschalig karakter
      Locatie:                                                                  Direct aan de kust van Lelystad
      Schaal:                                                                   L
      Mobiliteitsprofiel:                                                       Multimodaal bereikbaar met accent op automobiliteit
      Visueel karakter en
                   invloed op stedelijke kwaliteit:                             Zichtlocatie , stedelijk karakter, citybranding
      Dichtheid:                                                                Hoog
      Inrichting openbaar gebied:                                               Functioneel
      Geluidsbelasting:                                                         Laag
      Invloed op luchtkwaliteit:                                                Gemiddeld
      Opmerkingen:


Kenmerken:
Fase 2 ....................................................................................................................................................................................
       Status:                                                                   Plan: - 000X0 +
       Soort voorziening:                                                        Leisure / shopping
       Type:                                                                     Grootschalige winkelvoorziening met grootschalig karakter
       Locatie:                                                                  Direct aan de kust van Lelystad. Grenzend aan V.R.G.
       Schaal:                                                                   L
       Mobiliteitsprofiel:                                                       Multimodaal bereikbaar met accent op automobiliteit
       Visueel karakter en
                    invloed op stedelijke kwaliteit:                             Zichtlocatie , stedelijk karakter, citybranding
       Dichtheid:                                                                Hoog
       Inrichting openbaar gebied:                                               Functioneel
       Geluidsbelasting:                                                         Laag
       Invloed op luchtkwaliteit:                                                Gemiddeld
       Opmerkingen:                                                              HOV wordt in de planvorming meegenomen




                                                                                     26
MOJO Nationaal evenemententerrein (tegenover Six Flags Biddinghuizen)

Kort overzicht beschikbare info:
Het idee: Kies een terrein in Nederland, zorg dat niemand in de omgeving woont en zorg voor perfecte
infrastructuur. Verhuur het terrein vervolgens aan iedereen die een goed evenement willen neerzetten.

MOJO, de concertorganisator, heeft samen met o.a. het ministerie van OC&W, de belangenorganisatie Toerisme
Recreatie Nederland (TRN) en de Vereniging van Nederlandse gemeenten (VNG) een haalbaarheidsonderzoek
opgesteld. Er is overleg met het amusementspark Sixflags, dat eigenaar is van het Lowlands-terrein en met de
gemeente Dronten, waarvan Biddinghuizen deel uit maakt.

Hoe het terrein er precies moet uitzien, weet Mojo directeur John Mulder nog niet. Maar hij heeft wel al een
locatievoorkeur: "Biddinghuizen (waar nu elk jaar Lowlands wordt gehouden) in de Flevopolder is de plek
natuurlijk. En er is ook al flink geïnvesteerd in de infrastructuur voor de World Jamboree in 1995. Een goed
uitgangspunt om verder te gaan lijkt me."

Maar is het niet een beetje raar om de overheid te laten opdraaien voor het bedrijfsterrein van een commercieel
bedrijf? Moet Mojo niet gewoon zelf zo'n terrein aanleggen om haar probleem (voortvluchtige festivals) op te
lossen?
Nee, denkt Mulder. "Het is van nationaal belang dat er een terrein is waar ook evenementen van internationaal
aanzien plaats kunnen vinden. En wij vinden het niet onze taak om zo'n plek te runnen."
Bovendien denkt Mulder dat het terrein geen kans van slagen heeft als alleen Mojo een potentiele huurder blijkt:
"We gaan echt niet elke week een festival organiseren."

Het voordeel van een centrale locatie is volgens Mojo dat de organisatiekosten kunnen dalen, omdat de
infrastructuur permanent aanwezig is en niet per evenement opnieuw hoeft te worden aangelegd. Ook kunnen er
op deze manier betere voorzieningen voor het publiek worden getroffen. Een ander pluspunt is dat het terrein
door landschapsarchitecten ideaal kan worden ingericht. \'Door bijvoorbeeld hellende velden te ontwerpen krijgt
men betere zichtlijnen\', aldus Mojo-directeur Mulder.
Mojo gaat uit van twee tot drie popfestivals per jaar om overlast voor omwonenden te beperken. Ook het aantal
megaconcerten zal beperkt blijven tot vier of vijf per jaar.

Kenmerken:
Fase 1 ...................................................................................................................................................................................

          Status:                                                                 Plan: - 0X000 +
          Soort voorziening:                                                      Leisure / Fun
          Type:                                                                   Evenemententerrein
          Locatie:                                                                Agrarisch gebied tegen / in EHS (groot maatschappelijk
                                                                                  belang wordt wanneer het zover komt waarschijnlijk
                                                                                  erkend.)
          Schaal:                                                                 L
          Mobiliteitsprofiel:                                                              Mobiliteitsproblemen verwacht wanneer
                                                                                  georganiseerd vervoer (o.a. OV) niet goed wordt opgepakt.
                                                                                           Ten aanzien van de mobiliteit is de infrastructuur
                                                                                  een aandachtspunt.
          Visueel karakter en
                  invloed op stedelijke kwaliteit:                                n.v.t.
          Dichtheid:                                                              Laag
          Inrichting openbaar gebied:                                             Functioneel, (park)landschappelijk, passend?
          Geluidsbelasting:                                                       Hoog, in pieken
          Invloed op luchtkwaliteit:                                              Laag
          Opmerkingen:                                                            Ook lichtverontreiniging in pieken. Naast de
                                                                                  milieubeweging is ook de recreatiesector niet onverdeeld
                                                                                  positief over de plannen.




                                                                                     27
Noord Holland

project: wat is het             meervoudige effecten             planvorming en sturing        weerstanden
Lage Oude Veer (gemeente        Hoewel dit initiatief klein      De gemeente wil dit           Lokaal zijn er een
Anna Paulowna)                  is, kunnen de effecten           initiatief koppelen aan       aantal mensen die
                                verstrekkend zijn (natuur,       natuurontwikkeling in de      vrezen dat de storende
stadium: uitvoering             landschap, stilte, duisternis,   Noordboog. De gemeente        invloed op de natuur te
                                luchtkwaliteit,                  wil geen zware                groot wordt. Met name
Het Lage Oude Veer is een       bereikbaarheid). Interessant     horecavergunning              de bootverhuur leidt
oude kreek in de Kop van        is dit project om te kijken      toestaan. Het is niet zeker   tot protesten. Er is mij
Noord-Holland. Aan de kreek hoe zo'n ogenschijnlijk              of de bouwvergunning en       verzekerd dat het gaat
ligt een landgoed met een       klein project in omvang en       de horecavergunning al        om fluisterboten.
dierentuin en een               effecten klein kan blijven.      verleend zijn.
natuurontwikkelingsproject.     Vaak worden dit soort            De bouw moet nog
Op dit moment zijn landgoed ontwikkelingen niet in de            beginnen.
en                              hand gehouden en gaat het
natuurontwikkelingsproject      van kwaad naar erger, en
niet toegankelijk. Het gebied van klein naar
is nog vrij stil en duister. De (onbeheersbaar) groot.
landgoedeigenaar heeft een
horecavergunning gekregen
voor het oprichten van een
bezoekerscentrum. Daarnaast
mogen er een aantal villa's
worden gebouwd en komt er
de mogelijkheid tot
boorverhuur. De eigenaar
mag alleen een kopje koffie
schenken, dus het is geen
zware vergunning.

PRIORITEIT 2


Park van de 21e eeuw (gem.                                       Thans ligt de               --
                               Het Park van de 21 eeuw
Haarlemmermeer)                                                  gebiedsuitwerking
                               krijgt een aanzienlijke
                                                                 Haarlemeermeer voor, als
                               omvang. Gezien de ligging
stadium: planvorming                                             uitvloeisel van het project
                               en grootte van het park is
                                                                 binnen het Programma
                               de ambitie aanzienlijk.
Een aantal jaren geleden heeft Deels gaat het om                 Noordvleugel. Eind van
de gemeente                    verblijfsrecreatie,               het jaar moet er een
Haarlemmermeer bedacht dat                                       ontwikkelingsvisie liggen.
                               natuurontwikkeling en
het open landschap tussen                                        De gemeente stelt het op
                               parkaanleg, maar dichter bij
Hoofddorp en Nieuw-Vennep                                        prijs als er vanuit de
                               de A4 ook om Leisure.
uitermate geschikt zou zijn    Ideeën zijn nog zeer pril         Milieufederatie een
om een park van de 21e eeuw (evenementen, hippisch               voortijdige inbreng
in op te nemen. Dit idee is nu                                   geleverd wordt over
                               centrum, vakantieland). De
weer actueel aangezien in het                                    goede en slechte
                               gemeente wil niet kopieren
kader van de Nota Ruimte en                                      voorbeeldprojecten. Het
                               maar een bepaalde Leisure-
het programma Noordvleugel                                       verzoek van de gemeente
                               niche in Nederland
een gebiedsuitwerking          opvullen.                         is om de resultaten vanuit
Haarlemmermeer is                                                het project Leisure met
gepresenteerd. De                                                hen te delen om zo tot een
gebiedsuitwerking is het                                         optimalisatie te komen
meest concrete dat thans over                                    van het plan.
het Park bekend is.

PRIORITEIT 1

Wieringermeer groen              De gemeente heeft in haar       Omdat wij een andere          --



                                                         28
(gemeente Wieringermeer)   structuurplan               groenontwikkeling
                           recreatieambities           voorstaan aan het
stadium: planvoering       aangekondigd. Op de         IJsselmeer en een andere
                           plankaart is sprake van     inpassing van de
PRIORITEIT 3               dagrecreatievoorzieningen   recreatie, vinden er
                           die gekoppeld worden aan    allerlei gesprekken plaats
                           het IJsselmeer. Voor het    met als doel een ander
                           gehele plan staat een       plan gerealiseerd te
                           planperiode van 30 jaar.    krijgen (als tegenhanger
                                                       verstedelijking en als
                                                       equivalent
                                                       Oostvaardersplassen in de
                                                       Provincie Flevoland).
                                                       Interessant is de recreatie-
                                                       (Leisure) inpassing.




                                                29
Voorbeelden uit het land
Gemeente Rijnwaarden; Romeins park
Ingebracht door Joost Reynen (GMF)

Carvium Novum is een initiatief van grondeigenaar Wezendonk Pannerden BV in samenwerking met de
Grontmij. De intiatiefnemers hebben zich verenigd in de stichting Archeologisch Themapark Limes.
Het themapark Carvium Novum wil de geschiedenis zoals die zich in de Liemers zo’n 2000 jaar geleden voltrok
doen herleven. Het park moet de Romeinse geschiedenis en die van de Bataven vertellen en uitbeelden.
Daarvoor zal onder meer een compleet Romeins legerkamp (castellum) van meer dan een hectare groot worden
herbouwd, zoals dat ooit in dit gebied heeft gestaan. Ook wordt een Bataafse nederzetting herschapen. Hier
vinden de ambachten uit het dagelijks leven plaats.
Het parkconcept voorziet onder meer in het geven van dagelijkse shows, demonstraties en exercities van het
'eigen Romeinse leger' en de Bataafse bevolking.
Zo wordt gedacht aan opvoering van de opstand der Bataven, paarden- en zelfs vlootshows met nagebouwde
Romeinse schepen. Voor de shows wordt een grote overdekte tribune gebouwd. De initiatiefnemers willen met
het park nadrukkelijk inspelen op een nieuwe trend in de recreatie. In toenemende mate willen mensen betrokken
worden bij een ervaring (opvoering, show) die ook op emotioneel vlak aanspreekt. Carvium Novom moet in
gaan spelen op die behoefte. Bezoekers zouden bijvoorbeeld, na een korte uitleg en instructie, deel kunnen gaan
nemen aan de opstand van de Bataven tegen de Romeinen.
Daarnaast moeten natuurbeleving, avontuur en spannend spelen een belangrijk onderdeel van het park worden.
Om die reden is er veel ruimte gereserveerd voor waterplassen, een moeras, sloten en bos. De initiatiefnemers
willen sowieso een breed scala aan shows, activiteiten, demonstraties en tentoonstellingen op het park
organiseren. Dit omdat de ervaring met soortgelijke parken in binnen en buitenland heeft geleerd dat voor een
sluitende exploitatie de doelgroepen breed moeten worden gekozen, te onderscheiden in dagbezoek, scholen,
bedrijven en bedrijfsevenementen.
In het castellum zijn daarom onder andere vergaderzalen, restaurants en een driedemensionaal multimedia
auditorium gepland. Ook moeten het betaald parkeren, de catering en de merchandising bijdragen in de
inkomsten

Beoogde locatie: natuurgebied Ossewaard bij Lobith, Eltenseweg

    -   Provincie staat niet te juichen
    -   Gebied is aangewezen voor ‘Ruimte voor de Rivier’
    -   Weerstand via www.antipretpark.nl
    -   Nieuw college wil plan weer nieuwe leven inblazen
    -   Het laatste plan is veel kleinschaliger dan hierboven omschreven
    -   In Elst is een vergelijkbaar initiatief onder betere randvoorwaarden.

Johannes Diks, burgemeester van Emmerich. Diks deed enkele opmerkelijke uitspraken: - Mocht ooit het
themapark gerealiseerd worden in de gemeente Rijnwaarden -waar Diks op zich niets tegen heeft- gaat hij ervan
uit dat er bij Elten een ontsluiting komt voor het wegverkeer. “Het themapark rekent tenslotte op 200.000
bezoekers per jaar. Stel dat er 100.000 uit Duitsland komen en daarvan komen er 50.000 per auto dan moet Elten
die 50.000 auto-s kunnen verwerken. We gaan er vanuit dat in dat geval de gemeente Rijnwaarden een rondweg
om Elten gaat betalen.”




                                                       30
Museum Belvedere nabij landgoed Oranjewoud
Ingebracht door Arnoud de Vries (FMF)
Goed ingepast, bereikbaarheid kan beter (overlast auto’s). Druk op natuur neemt toe door uitloop bezoekers naar
natuurgebied.

De omgeving van het museum voor moderne Friese kunst is adembenemend. Een bosrijk landschap bestaande
uit een aaneenschakeling van eeuwenoude landgoederen is omgevormd tot een groot openbaar wandelgebied.
Landgoed Oranjewoud, ooit een stadhouderlijk onderkomen, is een van de landgoederen in dit museumpark
waarvan het noordelijke deel gereconstrueerd en uitgebreid is naar ontwerp van Michael van Gessel. Dwars op
de hoofdas van landgoed Oranjewoud ligt het nieuwe museum als een bruggebouw over het voormalige 'grand
canal'. Het museum zelf is een mysterieuze zwarte doos van Duits Basalt. Platen van verschillende dikte in een
verspringend patroon verlevendigen de gevel van dit monoliet.

De ambitie van deze onderneming is om natuur en cultuur samen te laten gaan. Een vergelijking met Kröller-
Müller en Insel Hombroich ligt dan ook voor de hand. Een pad langs het kanaal vormt de toegang tot het
museum. Wandelend over dit pad wordt de bezoeker zich ook bewust van de meer recente historie; in de verte
gloren de reusachtige zwanen op de daken van de woningbouw die Soeters heeft gerealiseerd in het
uitbreidingsplan van Oranjewoud. Het wandelpad lijkt de zwarte doos te doorsnijden. Voor wie niet van plan is
het museum te bezoeken, wordt de wandeling langs het kanaal enkel door twee glazen deuren onderbroken. In
het kanaal zijn, zoals op een écht landgoed hoort, waterwerken aangelegd en drijven de in Oranjewoud
onvermijdelijke tweedimensionale zwanen.

BNA prijs 2006 gewonnen: geroemd als goed ingepast: zo hoeft een gebouw geen aanslag op de open ruimte te
zijn.

Automobielmuseum Den Haag
Ingebracht door Tom Pitstra ( hmc)
ADVIES ADVIESCOMMISSIE DUURZAAMHEID EN MILIEU

Kenmerk: ADM 2004 / 01       Datum: 8 april 2004

Aan: het college van Burgemeester en Wethouders
 ADVIES INZAKE HET NATIONAAL AUTOMOBIELMUSEUM IN HET GEBIED
MARLOT/REIGERSBERGEN.
…..
Tegen deze achtergrond merkt de ADM op dat de mogelijke komst van het automobielmuseum niet als
randvoorwaarde bij het open planproces is genoemd. Wel is destijds het vertrouwen gewekt dat de landgoederen
Marlot en Reigersbergen in de huidige staat behouden zouden blijven. In de onlangs door uw college
vastgestelde Ontwikkelingsvisie Marlot en Reigersbergen is het plan voor een nabijgelegen automobielmuseum
niet opgenomen.
Het bouwen van het automobielmuseum zal gepaard gaan met ingrepen in de landschappelijke structuur. Het
bouwvolume van het museum en horecavoorzieningen, de geplande parkeerruimte en de te verwachten drukte
zullen een inbreuk op een cultuur-historisch waardevol gebied in Den Haag tot gevolg hebben. Bovendien maakt
het totale gebied Marlot / Reigersbergen onderdeel uit van kwetsbare ecologische verbindingen. Het bouwproject
- midden in de ecologische zone - zal ten koste gaan van de ecologische waarde van het gebied.
Het plan voor het automobielmuseum is recent openbaar gemaakt. De tijd om te reageren is de inspraakperiode
van een maand.
De ADM acht de wijze waarop met het plan voor het automobielmuseum wordt / is niet in lijn met de tot dan tot
zo zorgvuldige open planprocedure. Hoewel de komst van het automobielmuseum naar Den Haag een
prijzenswaardig initiatief is, is naar de mening van de ADM een veel publiek trekkende museale attractie in het
gebied Marlot / Reigerbergen niet op zijn plaats.
De ADM adviseert u ten stelligste de resultaten van het open planproces en voornoemde overwegingen ten
aanzien van duurzaamheid bij uw definitieve besluitvorming over het automobielmuseum te betrekken.
…..

Solitaire voorziening ver van OV en in het groen, in de landgoederenzone en SEHS.
Fel protest van o.a HMC, AVN, Politieke partijen als PvdA,D66

De vestiging is strijdig met de leisurenota Haaglanden, maar er werd gewoon van afgeweken. Goed beleid is dus
leuk, maar de toepassing is daarmee niet gegarandeerd.


                                                      31

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:19
posted:3/12/2012
language:
pages:31