Documents
Resources
Learning Center
Upload
Plans & pricing Sign in
Sign Out

SINERGIJA - PRAVNA ISTORIJA

VIEWS: 1,296 PAGES: 22

  • pg 1
									          UNEVERZITET SINERGIJA
             PRAVNA   ISTORIJA




             SKRIPTA
SVIH PITANJA I ODGOVORA ZA 1. KOLOKVIJUM
              I ZAVRŠNI ISPIT
                                ISPITNA PITANJA IZ PRAVNE ISTORIJE
                                     PRAVNI FAKULTET BIJELJINA
                                         - PRVI KOLOKVIJUM -


1.     Objasni razliku između Opšte istorije države i prava i Nacionalne države i prava ?
- Opšta istorija države i prava se bavi proučavanjem svih država i svih pravnih sistema u prošlosti ili bar
onih najkarakterističnih u svakoj društveno-ekonomskoj formaciji dok se Nacionalna istorija države i prava
bavi proučavanjem države i prava samo kod jednog naroda.
2.     Koja je razlika između Hronološke i tipološke periodizacije Opšte istorije države i prava ?
Hronološka periodizacija je periodizacija prema vremenskom redoslijedu događanja dok je Tipološka
periodizacija prema razvoju sredstava za proizvodnju i proizvodnim odnosima. Tipološka periodizacija se
nemože efikasno koristiti bez hronološke zato se one međusobno moraju kombinovati.
3.     Šta su izvori prava i kako su oni podijeljeni ?
Izvori prava u pravnom smislu predstavljaju propise pozitivnog važećeg prava koji za sebe imaju dva
značenja i to izvori prava u formalnom(običaji, zakoni, zakonici, sudska praksa uredbe itd) i materijalnom
smislu (stvaralačke snage pravnih odredbi i prava). Najznačaniji izvori prava su: Arheološki izvori,
Literalni izvori i Pravni spomenici.
4.      Kako se dijele pravni spomenici kao najvažniji izvori saznanja za pravnu istoriju ?
Pravni spomenici su najvažniji izvor saznanja za pravnu istoriju. Dijele se na pravne spomenike opšteg
karaktera i pojedinačne pravne tekstove. U opšte spadaju : Zakoni, kodifikacije, srednjovijekovni statuti i
ustavi. U posebne spadaju: Presude, sudske besjede, ugovori, povelje(hereldika i diplomatika)
5.     Objasnite šta se podrazumjeva pod epigrafskim spomenicima ?
Pod epigrafskim spomenicima podrazumjevaju se natpisi u klinopisu na kamenim stubovima koji svjedoče o
prošlosti npr. nadgrobni spomenici kod starih graka.
6.     Navedite osnovne odlike Primitivnog prava ?
Osnovne odlike primitivnog prava su:
1). Norme koje zabranjuju ili podstiču određena ponašanja pod pod prijetnjom sankcije
2). Norme koje zahtjevaju od ljudi da obeštete one koje su povrijedili u nekom smislu
3). Norme koje propisuju na koji način se prenose prava i zasnivaju prava i obaveze
4). Sudovi koji odlučuju o tome kako glase norme i dali su one povrijeđene, ali i o kazni i njenoj veličini
5). Autoritet koji može da stvori nove i ukine zastarjele norme
7.     Koje su bile sankcije u pred državnom uređenju ?
Sankcije u pred-državnom uređenju su bile: Protjerivanje iz zajednice, Izvrgavanje poruzi ili bojkot
zajednice, krvana osveta koja se vremenom ograničavala od kolektivne ka induvidualnoj odogovrnosti,
Talion –(prekršiocu se uzvraća istom mjerom oko za oko zub za zub), na kraju se javila kompozicija,
materijlna nadokanada, kompenzacija koja je u početku bila dobrovoljna a vremenom postala zakonski
obavezna i legalna.
8.     Koje discipline izučavaju plemenska društva ?
Discipline koje izučavaju plemenska društva su: Antropologija, Arheologija, Paleoantropologija,
Antropološka lingvistika, Etnologija, Kulturna antropologija, Socijalna antropologija,
9.      Gdje se nalazi kolijevka najstarije civilizacije. Šta se na tom prostoru sredinom ( IV ) milenijuma
PNE formira:(prvi mali samostalni gradovi-države) ?
Plodni prostor između dvije rijeke Eufrata i Tigrisa tj.oblast koju danas najvećim dijelom zahvata Irak
predstavljao je kolijevku najstarije poznate civilizacije. Grci su ovo područje kasnije nazvali Mesopotamija
(međuriječje) jer je uokvireno skoro paralelnim pravcima ove dvije rijeke koje izviru u Turskoj a spajaju se
prije ulijevanja u Persijski zaliv u jedinstven tok današnji Šet-El-Arab.
10.    Šta spada u najvažnije zbornike klinopisnog prava ?
Pod pojmom klinopisnog prava podrazumjevaju se razni pravni sistemi čiji su zakoni, tekstovi ugovori,
presude i sl. sačuvani u klinopisu. Oni su se razvijlai na području šire od Mesopotamije od današnjeg
Južnog Irana do današnje Turske. (Ur-Namu, zakonik Lipit-Ištar, Ešnunski zakonik, Hamurabijev zakonik
itd)
11.    Šta se smatra najstarijim zakonikom svijeta, i kada je doniet ?
Najstarijim zakonikom na svijetu do sada otkrivenim smatra se zakonik UR-Namu donijet oko 2100.godine
PNE (prije nove ere).

12.    Koja civilizacija Starog Istoka je dugo zadržala ustanovu matrijarhata. Koji elementi ukazuju ?
Egipat je dugo zadržao ustanovu Matrijarhata. Postoji mnoštvo pisanih podataka koji ukazuju na to.
13.    Navedite osobine država Starog vijeka koje spadaju u istočne despotije ?
Osobine država starog vijeka u koje spadaju Istočne depotije su: dugo se zadržao nerazvijen način
proizvodnje, bitne razlike u sistemu klasnih odnosa, zavisnost od velikih riječnih tokova, važna privredna
uloga države koja uzrokuje despotsku centralizovanu vlast i slaba zastupljenost privatne svojine.
14.    U čemu se ogleda glavna specijalnost Vavilonskog prava u odnosu na druge orijentalne despotije?
Glavna specijalnost Vavilonskog prava u odnosu na druge orjentalne despotije ogledala se u dobro
razvijenoj privatnoj svojini, dijelom čak i na zemljištu.
15.    Objasni ustanovu zigurat ?
Zigurat (hram koji je posvećen božanstvima) je centralni arhitektonski objekat Sumerskih gradova,
izgrađen u obliku kule sa nekoliko stepenastih nivoa, a u prvotnom je obliku nadvisivao cijelu okolinu. U
ziguratu su bila smještena skladišta za žito, škole, sudnice, arhiva itd.
16.     Ko su Hetiti po čemu su bili upamćeni ?
Hetiti su narod koji je srušio Vavilonsko Carstvo oko 1750 godine PNE, ostali su upamćeni po Hetitskom
zakoniku. Hatuša III i Ramzes II sklopili su prvi sporazum o nenapadanju.
17.     Navedite osobine Hamurabijevog Zakonika ?
Osobine Hamurabijevog zakonika su:
1). Zakonodavac se u načelu poziva na volju bogova i tako pribavlja dodatni autoritet tesktu zakona, koji po
svojim odredbama predstavlja posve svjetovni zakon i u svojim normama nema religijske primjese. Jedini
trag uticaja religije na pravni život se vidi u dokaznim sredstvima (tkz.božiji sud utapanje u rijeku i to svega
dva slučaja)
2). Zakon na prvi pogled djeluje kao razvijen pravni tekst, način formulisanja pravnih normi je u obliku
kondicionlno izražene dispozicije pravne norme (ako neko tj. ako avilum) posle čega slijedi precizna
svjetovna kazna (da se ubije, da plati )
3). Treća važna karakteristika ovog zakona je kazuističnost koja ga stavlja u isti red sa zakonima koji su mu
predhodili
18.    U čemu se ogleda primitivni karakter Hamurabijevog zakonika ?
Primitivni karakter Hamurabijevog zakonika se ogleda u u njegovom brutalnom sistemu sankcija, u kome
dominiraju smrtna kazna, talion i sakaćenje.
19.     Ustanova ( KUDRU) ukazuje na prve tragove založnog prava u Vavilonskom pravu. Objasniti
ukratko ?
Kudru – međa tj.granica. To su bili kameni stubovi – međaši koji su označavali granice privatnih posjeda,
registrovanje pribavljene zemlje pa i publicitet kraljevskih darovanja (korošec). Na njima je bilo upisano
ime vlasnika a kasnije i drugi podatci o prometu zemlje, kao i podatak da je eventualno zemljište dato u
zalog. Kopije ovih kamenova su se čuvali u hramovima.
20.     Hamurabijevim zakonikom ljudi su podijeljeni na slobodne i ( ROBOVE ) . Slobodni ljudi su bili
podijeljeni na : Sveštenici i Državni činovnici, Damkari –bankari, Avilumi i Muškeni.
21.    Šta je bio Ilku-posjed. Čemu je služio ?
Ilku-posjed je manji zemljišni posjed koji je država davala Avilumima kao posebnoj kategoriji vojnika-
zemljoradnika uz obavezu vojne službe.
22.    Ko su bili Vardumi u Vavilonu, kakav je bio njihov položaj ?
Vardumi su bili robovi u Vavilonu, koji su imali veći privredni značaj ali nisu predstavljali glavnu
proizvođačku klasu. Pripadali su državi, hramovima, seoskim opštinama kao i pojedincima ali u manjem
obimu. Vardumi su korišteni u zemljoradnji, kao sluge, pisari, a neki su bili trgovci ili zanatlije. Pravni
položaj robova je bio znatno povoljniji nego u antičkim državama.
23.    Kupoprodaja je bila jedan od najčešćih ugovora kome Hamurabijev zakonik posvećuje veću
pažnju. Koja dobra nisu mogla biti predmet kupoprodaje ovog ugovora ?
Predmet kupoprodaje nije mogao biti Ilku-imovina, mirazna dobra i udovički dio.
24.     Koji su bitni elementi ugovora o kupoprodaji i kada se smatrao zaključenim prema odredbama
Hamurabijevog zakonika ?
Obrazac ugovora je po pravilu označavao predmet ugovora, izjavu da je cijena isplaćena prodavcu u
potpunosti ( ali se cijena nije navodila) klauzulu o predaji kupcu štapića (buhanum) koji je simbolizovao
vlast na prodatoj stvari, formulu na sumerskom jeziku »srce prodavca je zadovoljno« obavezu stranaka da
neće tražiti poništaj ugovora, a ponekad i klauzulu o evikaciji te imena svjedoka, datum i pečete stranaka.
25.     Odredbama Hamurabijevog zakonika bilo je određeno da kada je predmet zajma (ŽITO) kamate
su bile ( 33,3 %) godišnje odnosno ( 1/3) glavnice.Kamate su bile veće nego kod zajma čiji je predmet bilo
(NOVAC). Zašto, objasni ukratko ?
Žito se najvjerovatnije uzimalo na zajam u vrijeme kada ga ima malo tj– vrijeme sjetve, a vraćalo kada ga
ima u izobilju tj – posle žetve. Na ovakav različit režim uticala je i okolnost da se žito moglo koristiti za
proizvodnju nove hrane i donositi prihod (produktivni zajem) dok se zajam u novcu po pravilu uzimao u
neimaštini radi preživljavanja (potrošni zajam).
26.    Da bi se spriječilo nestručno i olako preduzimanja važnih poslova ( u oblasti građevinarstva,
brodarstva, ljekarskih usluga itd) Hamurabijev zakonik je predvidio sankcije, koje ?
U namjeri da spriječi nestručno i olako preduzimanje poslova Hamurabi nepreza od tjelesnih pa i smrtnih
kazni za nesavjesnog ljekara, građevinara itd.
27.     Vrste bračnih davanja po odredbama Hamurabijevog zakonika ?
Ocu djevojke mladoženja je davao predbračni poklon – tirhatu, kao vid obezbjeđenja (kapare) da će brak
biti zaključen, Tirhatu nije bio obavezan te je i bez njega brak bio važeći. Kad se brak zaključi zajednicom
života, otac mlade je bio obavezan da uz kćer preda miraz – Šeriktu ( zemlja, kuća, robovi, stoka, novac
itd). Režim mirazne imovine bio je detaljno regulisan zakonikom. U braku muž je ženi davao poklon
Nudunu, kojim je za vrijeme braka upvljavljao muž a u slučaju muževe smrti taj poklon je ženi obezbjeđivao
materijanu sigurnost.
28.    Sudbina miraza (ŠERIKTE) prema odredbama Hamurabijevog zakonika ?
Režim mirazne imovine ( zemlja, kuća, robovi, stoka, novac itd) bio je detaljno regulisan zakonikom. Za
vrijeme braka mirazom – šeriktom je upravljao muž, ali ga nije mogao otuđiti niti ga je žena mogla otuđiti.
U slučaju razvoda miraz se vraćao ženi osim ako nije kriva za razvod. Ukoliko žena umre miraznu imovinu
nasleđuju sinovi a ako ih nema miraz se vraća njenoj porodici. Mirazna svojina nikada nije pripadala mužu
a obaveza vraćanja je vjerovatno bila motiv za održavanje braka.
29.    Koja dokazna sredstva poznaje Vavilnosko pravo ?
Vavilnosko pravo poznaje slijedeća dokazna sredstva: Pismene isprave (»tablice« kako kaže zakonik),
svjedočenje koje se ponekad izvodilo pred vratima hrama, (lažno svjedočenje se rigorozno kažnjavalo),
iracionalni dokazi – božiji sudovi (ordalija) i zakletve.
30.    Hamurabijev zakonik predviđa smrtnu kaznu samo za dva delikta protiv države. Koji su to
slučajevi?
To su sledeći slučajevi: 1).Krčmarica koja neprijavi zavjernike i 2).Dezerter koji izbjegne odlazak u rat
31.     Kakav je bio položaj žene u Egipatskom pravu ?
Mada je žena u Egiptu imala prvashodan zadatak da se stara o kući i porodu žena je ujedno imala punu
pravnu i poslovnu sposobnost. Žena je mogla samostalno voditi poslove i zaključivati ugovore, biti svjedok
na sudu i biti vlasnica velikih bogastava itd. Žena je u prvo vrijeme sama zaključivala ugovor o braku.
Pravo da zahtijevaju razvod podjednako su imali muž i žena. Preljuba žene je bila težak moralni prekršaj
koji je povlačio razvod i odsjecanje nosa ženi.
32.     Ko je bio »Džati« i u kom pravu ga susrećemo ?
Džati je bio najviši državni činovnik u Egiptu. Imao je slijedeće funkcije: Izriče pravdu, rukovodi upravom i
kontroliše privredu, javne i irigacione radove, odgovoran je za vojne poslove, JRM, poreze arhivu i
pravosuđe.
33.     Šta je spadalo u teška krivična djela u Egiptu ?
U teška krivična djela spadalo je: Krađa (naročito iz grobnica), bacanje nečistoće u Nil, Sahranjivanje na
nedozvoljenim mjestima, Upotreba netačnih mjera, Silovanje a među teška djela spadala su i krivična
djela protiv države –(izdaja, pobuna, zavjera)
34.    Navedite oblike ispoljavanja volje za slučaj smrti u Egiptu ?
Ostavilac je mogao da iz naslijeđa isključi pojedina lica (eksheleracija) a isto tako je mogao da zaobilaznim
načinom uvede neko lice u red naslijednika (adopcija). Treći oblik ispoljavanja volje u slučaju smrti je bila
ustanova Imit-per koja je u suštini predstavljala jednu vrstu inventara imovine
35.     U antičkom dobu kolijevka nepisanog prava je ( SPARTA ). Kakvo je njeno društveno uređenje ?
Sparta je svo vrijeme svoga trajanja bila i ostala Aristokratska Republika. Aristokratski karakter vlasti
proizilazi iz plemenskih naslijeđa a sami organi vlasti vuku porijeklo iz davnina.
36.    U sparti slobodno stanovništvo se zove (SPARTIJATI), a zavisno stanovništvo su (HELOTI). U
čemu je razlika među njima.
Spartijati su slobodno stanovništvo, pripadnici kolektiva osvajača i njihovi potomci, dok su Heloti zavisno
stanovništvo koje se često naziva robovima mada je njihov status bio specifičan. Cjelokupno društvo i
privreda počivali su na radu Helota, a njima su raspolagali i upravljali Spartijati.
37.    Gdje srećemo (PET EFORA) koja je njihova uloga ?
Efore srećemo u Spartanskom pravu. Efori zamjenjuju Kraljeve u pravosudnoj funkciji i predstavljaju organ
javnoga reda, sazivaju i predsjedavaju sastancima Geruzije i Skupštine, vode spoljnu politiku, kontrolišu
Kraljeve i ostale funkcionere i građane, vrše nadzor nad disciplinom i moralom.
38.     Ko čini Geruziju (VIJEĆE STARACA). Koje su bile njene nadležnosti ?
Geruziju čine 2 Basileusa i 28 doživotnih najuticajnih ljudi starijih od 60 godina. Geruzija predlaže zakone,
razmatra skupštinske prijedloge i ima pravo veta na njene odluke, sudi Basileusima ukoliko je potrebno, a
ima i sudsku vlast za djela protiv države.
39.     Apela (NARODNA SKUPŠTINA) je pored Basileusa i Geruzije najvažniji organ (SPARTE). Koje
su bile njene nadležnosti ?
Nadležnosti Apele su bile: Odlučuje o ratu, savezima, bira magistrate, sudi im i smijenjuje ih.

40.    Gdje se susreće ustanova Epiklera ? Objasniti ukratko:
Ustanova Epiklerat se javlja u cijelog Grčkoj. Epiklera je kćerka koje nema braće i nasleđuje oca posle
njegove smrti. Ona se mora udati za svoga najbližeg rođaka kako bi iz tog braka dobila sina. Pri tome
nesmije otuđivati očevu naslijeđenu imovinu i tako tu imovinu naslijeđuje njen sin.
41.     Epitet najstarije evropske sačuvane kodifikacije nosi (GORTINSKI ZAKONIK). Iz kog vijeka
potiče i kakav mu je stil pisanja ?
Gortinski Zakonik potiče iz 5 vijeka PNE, Napisan je na kamenim blokovima grčkim alfabetom na dorskom
dijakltu grčkog jezika. Pisan je starim stilom pisanja koji se nazivao Bustrofedon.


42.     Gortinskim zakonikom je precizno utvrđen redoslijed onih koji su imali pravo da se ožene
Epiklerom koja se pojavljuje pod nazivom (PATROIOKOS). Objasni ukratko:
Kćerka naslednica se morala udati za najstarijeg brata svoga oca, a ako ima više kćeri da se udaju za
slijedećeg najstarijeg. Ako nepostoje očeva braća već sinovi braće onda da se uda za najstarijeg sina od
očevog brata. Ako postoji više kćerki naslednica i sinova očeva braće nek se druge udaju za sina od
sledećeg najstarijeg.
43.      Prvi period u razvitku atinske države ima poseban naziv (ARISTOKRATSKA REPUBLIKA). Koja
su njegova obilježja ?
Vlast Basileusa je postepeno slabila kroz VIII vijek PNE da bi se od VII vijeka PNE uspostavio novi organ
devet arhonota. U aristokratskom periodu postojala je i Narodna Skupština kao ostatak plemenske skupštine
ali nije imala veliki značaj.

44.    Podjela stanovništa u Atini pripisuje se velikom (SOLONU). Kako je on podijelio stanovnike ?
Solon je podijelio stanovnike u 4 klase na osnovu toga koliki im je bio prihod: najviši su bili
Pentakosiomedimni (500 medimna) drugi su Hipesi-konjanici (300 medimna), Zeugiti ( 200 medimna) i Teti
ispod 200 medimna ili bez prihoda.

45.   Reforme kojih vladara su potisnule aristokratsku tradiciju Atine ?
Solonove, Drakonove i Klistenove reforme su sasvim postisnule aristokratsku tradiciju Atinske države.

46.    Kako je Solon reformisao Atinsko društvo ?
On je ukinuo dužničko ropstvo i plemensku podjelu stanovništva Atine.

47. Glavni demokratski organi u atini su bili: NARODNA SKUPŠTINA (Eklezija), VIJEĆE (Bule), i
VRHOVNI POROTNI SUD (Helieja).
48.    Objasni ustanove Oikos i Kyros u (ATINSKOM) pravu ?
Oikos – sačinjavaju ne samo članovi porodice nego i porodična imovina, običaji i unutrašnji odnosi
Kyros – je otac koji je na čelu Oikosa koji ima vlast nad svojom porodicom i robovima. U početku je Kyros
imao pravo da svoje djete proda ili da ga da u dužničko ropstvo a kasnije mu je ostalo pravo da proda
nemoralnu kćerku ili sestru.
49.     Grčko Obligaciono pravo poznaje dvije vrste obaveza. Objasni :
Aristotel u Grčkom pravu spominje dvije vrste obaveza: 1).one koje nastaju dobrovoljni – sinalagmata
hekousia ( kupoprodaja, zajam, posluga, depozit, najam radne snage itd) 2). One koje nastaju mimo volje
stranaka – sinalagmata okousia ( krađa, ubistvo, kleveta, preljuba lažno svjedočenje).
50.    Kakav je položaj žene u Spartanskom porodičnom pravu a kakav u Atinskom pravu ?
Žena je u Sparti ima veliki ugled i u tome je bilo ostataka matrijahata. Mada nisu učestvovale u radu
Spartanske države žene su imale veliki uticaj na sam tok državnih poslova. Žene su u Sparti imale
mogućnost da postanu posjednice velikih bogastava. U Atini žena je bila u podređenom položaju, nije
mogla sama sklapati brak, u ime nje brak je sklapao njen otac, žena je mogla tražiti razvod braka ali sa
velikim teškoćama, Žena u Atini je mogla biti svjedok samo pred nižim sudovima a pred sudom je zastupao
njen muž.
51.    Spartu odlikuje (ARISTOKRATSKI) oblik vlasti a Atinu (DEMOKRATSKI) oblik vlasti, objasni:
Sparta je bila i ostala Aristokratksa republika dok je Atina od Aristokratije reformama Solona, Drakona i
Klistena potisla Aristokratiju i prešla u Demokratski oblik vlasti.
52.    Koje pravo poznaje dozvoljeno ubistvo i na koje slučajeve se isto odnosilo ?
Atinsko pravo poznaje slučaj »Dozvoljeno ubistvo« a odnoslo se na sledeće slučajeve: Slučajna smrt na
sportskom takmičenju, Smrt uslijed neuspješne intervencije ljekara i Ubistvo u nužnoj odbrani.
53.    Atinsko pravo najstrožije je sankcionisalo djela protiv države, šta je tu spadalo ?
U teška djela protiv države spadalo je: Izdaja, Obmanjivanje naroda lažnim obećanjem, Nečasno ponašanje
u skupštini, Uvreda bogova – napad na postojeće kultove itd. a onoga ko je rušio demokratiju ili preuzimao
vlast mogao je svako ubiti nekažnjeno.

54.    Koje sankcije za učinjena krivična djela poznaje Atinsko pravo ?
Sankcije u Atinskom pravu su bile: Smrtna kazna koja se izricala za najteža krivična djela, Progonstvo i
Atimija – gubitak časti.
55.     Atimija (GUBITAK ČASTI) je bila u Atinskom društvu sankcija za učinjena pojedina krivična
djela. Koja ?
Atimija se izrizacala za razna krivična djela ( za krađu, rasipništvo, finansijske prestupe u odnosu na
državu, zloupotreba u korištenju političkih prava, podnošenje skupštini nezakonitih prijedloga, za vrijeđanje
bogova i hramova, za nedozvoljenu prostituciju itd).

56.     Atinski sudski postupak poznaje dvije vrste tužbi : (DIKE) i (GRAFE) . Objasni kada se koja tužba
podizala ?
Tužba Dika podizao je oštećeni ili u slučaju ubistva rođaci ubijenog po tačno utvrđenom redu a tom tužbom
se tražila nadokanada štete. Tužba Dika se bez posledica mogla povući. Tužba Grafe je bila javna tužba iz
koje se podnosilac nije moga izvući bez kazne osim ako dokaže njenu osnovanost. U slučaju da tužba bude
neosnovana podnosilac tužbe se kažnjavao.
57.    Kako je funkcionisala lokalna uprava u ranovizantijskom periodu ?
Lokalna uprava je sačuvana iz dominata Rimskog Carstava. Vizantija se dijelila na dvije prefekture:
Istočnu i Ilirsku. Provincije su sačinjavale opštine kojima su upravljali senati i izborni funkcioneri pod
kontrolom državnih službenika. Vojna uprav je bila odvojena od građanske.
58.      Vizantija pored (CARA) poznaje još dva državna organa: (SENAT) i (DRŽAVNI SAVJET)
Objasni ?
Car je u Vizantiji imao apsolutnu i neprikosnovenu vlast. Dva druga centralna državna organa ( Senat -
sinklit i Državni savjet – konzistorija ) imali su samo savjetodavni karakter u odnosu na Cara.

59.    U teoriji se obično kaže da je Vizantija spoj tri osnovna faktora: Koja ?
Vizantija je rezultat uspješnog spoja tri osnovna faktora: Rimskog prava, Helenističke kulture i Hrišćanstva.

60.     Ko su bili »parici« a ko »pronijari« u Vizantiji ?
Parici su bili kmetovi koji su bili vezani za svog gospodara koji je upravljao njihovim životima i
neprokretnostima. Pronijari su bili novi društveni sloj kojima su Carevi zbog istaknutih zasluga
dodijeljivali zemljište zajedno sa paricima uz obavezu vojne službe prema vladaru.
61.     Sa obzirom da je Vizanstija predstavljala evolutivni nastavak rimske države kao njen istočni dio,
temelj Vizantijskog pravnog sistema čini (JUSTINIANOVA) kodifikacija. Iz kojih se dijelova ona sastoji:
Justinianova kodifikacija (Corpus iuris civilis) sastoji se iz četiri dijela. Prvi dio čini Zbornik carksih ukaza
(Codex Constitutionum) koji je dopunjen Novelama i izdat pod imenom Cedex repetitea praelectionis i
raspoređen u 12 knjiga i tiče se svih pravnih grana. Drugi dio čini najzanačanjiji dio korpusa Digesta ili
Pandekta raspoređena u 50 knjiga. Treći dio čine Institucije kao pravni Udžebenik Uvod u Rimsko
građansko pravo po čuvenom pravniku Gaju. Četvrti dio čine Novele sakupljene u poseban zbornik njih 160
poredane hronološki a tiču se svih pravnih grana a naviše crkvenog prava i administracije.
Prva tri dijela orginala justinianove kodifikacije su pisani Latinskim a Novele su pisane na Grčkom jeziku.
62.    Zakonodavnom aktivnošću Vizantijskih Careva nastali su novi izvori Vizantijskog prava. Koji ?
Posle Justiniana Vizantijsko pravo se razvijalo kroz zakonodavnu aktivnost Careva. Stoga Osnovni izvori
prava su bili Zakoni (nomoi) i Konstitucije ( pod nazivom novellae tj. Prema grčko-vizantijskoj teminologiji
neare)
63.     Posle Justinianove kodifikacije i tri pojedinačana zakona u Vizantiji se javljaju prvi veći zbornici
prava. Koji ?
Prvi veći zbornik prava posle Justiniana se javljaju Ekloge iz 726 god.PNE koje je donio Lav III Isavrijeski.
Dolaskom Makedonske Dinastije javlja se Prohiron iz 879 god.PNE koji je dinio Vasilije I Makedonski, pa
taj zbornik Vasilije mjenja drugim sličnim zbornikom Epanaga (na grčkom: Isagogi). Treći poduhvat
Makedonskog vladara je bila započeta a nedovršena carska knjiga Vasilike koja se sastojala od 60 knjiga i
koja je po svom obimu prevazilazila čak i Justinianovu kodifikaciju. To djelo Makedonskog vladara završio
je njegov sin Lav VI Mudri te je 912 godine objavio djelo pod imenom Eporhova knjiga. Završnu treću Fazu
čine Zbornik Sintagma iz 1335 godine Monaha Matije Vlastara i zbornik Heksabiblos iz 1345 Konstantina
Armenopulosa.
64.     Koja krivična djela poznaje Vizantijsko pravo ?
Vizantijsko pravo poznaje sledeća krivična djela: Protiv države ( zavjera protiv cara, pobuna i veleizdaja)
Protiv Crkve i religije ( napuštanje vjere, jeres, mnogoboštvo, prelazak u jevrejsku vjeru, krivokletstvo,
vradžbine), Protiv imovine ( krađa, pljačka, razbojništvo, paljevina ), Protiv porodice i polnog morala
(nasilni brak, bigamija, preljuba, silovanje, homokesualnost, sodomija ) Protiv ličnosti ( ubistvo, ubistvo
srodnika, tjelesne povrede, tuča, prodaja slobodnih ljudi u ropstvo i kleveta)
65.      Ko je bio nadležan za sudski postupak u Vizantiji ?
Sudski postupak se vodio pred različitim državnim organima, ali je nadležnost u pogledu pravnih pitanja
imao i crkveni sud. Krajem XII vijeka car Andronik uvodi Vrhovni sud sa 12 sudija čije je sjedište u
Carigradu. Početkom XIV vijeka formiran je posebni sud »Generalnih sudija Romea« koji se sastojao od
četiri člana i to dva sveštena i dva svjetovna velikodostojnika.
66.     Na kojim izvorima počiva pravni sistem Islama ?
Ideja vlasti u Arapsko-Muslimanskoj državi uobličena je iz tri izvora na kojima počiva pravni sistem Islama,
a to su: -izučavanje Šerijatskog Prava, -Plemenskih običaja i –Persijskih i Vizantijskih uticaja.
67.     Šta obuhvata Islamska Pravna Nauka ?
Islamska pravna nauka obuhvata sakralni karakter božanstvenost porijekla i božanstvenost cilja, tj
posmatra se kao Božija Volja kao skup »Alahovih propisa« oličenih prije svega u ajetima Kur'ana koji se
odnose na ljudska djela. Šerijstsko pravo nije podložno promjenama, jer pravo i vlast dolaze iz istog izvora
i nalaze se u Božijim rukama.
68.     Koja je uloga »pozvanih svjedoka« u šerijatskom pravu ?
Pozvani svjedoci nisu imali ulogu današnjih klasičnih svjedoka. Oni su u sudskom postupku pomagali
Kadijama pri suđenju. Njihova uloga u sudskom postupku je bila u ulozi bilježnika i arhivara. Oni su
pamtili usmena svjedočenja i zakletve stranaka te čuvali pisane dokaze.
69.     Koje vidove svojine i nepokretnosti poznaje šerijatsko pravo ?
U Šerijatskom pravu su postojali različiti vidovi svojine i nepokretnosti, a između ostalog tu su spadali:
1). Mulk – dobra koja su se nalazila u privatnom vlasništvu 2). Emirije – nekretnine nad kojima je država
imala kontrolu 3). Metruke – javni pašnjak ili šuma u kolektivnoj svojini zajednice na čijoj se teritoriji
nalazi 4). Ikta posjed – vojni posjedi 5). Vakufske nepokretnosti – zavještana javna dobra za neku vjersku
ili obrazovnu instituciju
70.    Navedite koja krivična djela poznaje Islamska pravna nauka ?
Islamska pravna nauka poznaje tri kategorije krivičnih djela koja čine: 1). Hudud – zločini koji su kažnjivi
po Kur'anu, 2). Krivična djela koja su kažnjiva protiv ličnog integriteta 3). Svi drugi prestupi.
71.     Šta spada u pet stubova Islama ?
U pet stubova Islama spada: 1). Ispovjedanje Islamske vjere prihvatanjem osnovnih postulata (nema boga
osim Alaha a Muhamed je njegov poslanik) 2).Molitve koje su obavezne pet puta dnevno 3). Davanje
milostinje – Zekata 4). Post u mjesecu Ramazanu    5). Hodočašće – odlazak na Hadž u Meku.
72.     Pored Mudžahira (PRVIH MUSLIMANA) šta je još činilo društvenu strukturu Arapske države ?
Samo pleme Kurejš bilo je obasjano posebnom aurom jer je Muhamed bio njegov pripadnik. Društvenu
strukturu Arapske države sačinjavali su : Mudžahiri, Klijenti (mawla) i Zimije.


73.    Šta se podrazumjeva pod terminom »Osmanska civilizacija« ?



74.     Šerijatski pravnici dijelili su obligacije na (DVIJE) velike grupe. Objasni ?
Šerijatski pravnici dijelili su obligacije na dvije velike grupe i to: 1). Sve vrste ugovora i specifičnih
raspolaganja kao što su: (vakufi, svečana obećanja itd) 2). Razna činjenja iz kojih proističu odgovornost i
naknada šetete kao što su ( oštećenje tuđe imovine, zauzimanje tuđeg posjeda itd)
75.    Kakav je položaj žene u Muslimanskom pravu ?
Islam je popravio položaj žene u Arapskom svijetu. Žena je doduše bila slabija u pravima od muškaraca,
njen nasledni dio bio je manji od muškog potomka, žena se teže razvodila u braku, ali u stvarnom i
obligacionom pravu žena i muškarac su bili izjednačeni po pravima. Muškarci su u odnosu na žene imali
ograničenu poligamiju dok žena nije imala ta prava.
76.    Čime se odlikovao sistem naslijeđivanja u pred Islamskoj Arabiji, a šta je uradio Islam u vezi sa
       tim problemom ?
U predislamskoj Arabiji žene ne samo da nisu bile naslijednici već su po smrti svojih muževa ulazile u
njihovu ostavinsku masu. Islam je promijenio taj stari sistem nasleđivanja u korist ženskih srodnika,
supruge i oca stvarajući jedan novi način naslijeđivanja.
77.    U čijoj je nadležnosti bilo suđenje po Šerijatskom pravu?
Sudstvo i sudski postupak su uglavnom bili u nadležnosti Kadije. Od vremena Abasida glavniji kadija kao
najpriznatiji pravnik svog vremena sudio je u Bagdadu i davao preporuke za ostale kadije.
78.     Koja je uloga »pozvanih svjedoka« u šerijatskom pravu ?
Pozvani svjedoci nisu imali ulogu današnjih klasičnih svjedoka. Oni su u sudskom postupku pomagali
Kadijama pri suđenju. Njihova uloga u sudskom postupku je bila u ulozi bilježnika i arhivara. Oni su
pamtili usmena svjedočenja i zakletve stranaka te čuvali pisane dokaze.
79.     Šta sadrži Salijski Zakon ?
Salijski zakon je zbornik običaja salijskih Franaka a donio ga je Hlodoveh krajem V ili početkom VI vijeka.
U vrijeme Karla Velikoga izdat je prečišćeni tekst ovog zakona koji sadrži 70 članova. Uticaj Rimskog
prava u ovom zakoniku je neznatan i manji u odnosu na zbornike drugih Varvara. Zbornik je izrazito
kazuističan a karakteriše ga veliki broj krivičnih dijela za koja su predviđeni različiti iznosi novčane kazne –
zakonske kompozicije.
80.    Koja je osobina najviše karakterisala Franačko i Germansko pravo ?
Najvažnija osobina koja je Karakterisala Franačko i Germansko pravo je tkz. »personalni princip prilikom
primjene prava«. Naime, na teritorijama država važili su različiti običajni propisi raznih plemena tako da
su se na učinioca delikta primjenivali propisi plemena u kome je počinilac rođen (lex orginalis) tj. pravo po
kome živi ( sub quae lege vivet).
81.     Objasnite ulogu Kralja u germanskim državama ?
Kralj (rex) se kao plemenski vođa nalazio načelu države, a bio je okružen svojim vojskovođama
(vojvodama) i pratiocima. Kraljevski dvor sačinjavale su različite ugledne ličnosti i funkcioneri. Snažan
upliv na kralja imali su upravnici njegovog imanja a kasnije i dvora tkz-majordomi (maior domus). Kralj je
državnu imovinu doživljavao kao sopstvenu imovinu odno nije postojala razlika između državne i njegove
privatne imovine (država –baština). Kralj je mogao raspolagati sa zemljom po svome nahođenju (darovati
je na korištenje, oduzeti je, dodijeljivati imunitetna prava, a osnova njegove ekonomske moći su činili
zemlja i prihodi sa tkz. Kraljevskih domena).
82.     Navedite osnovne odlike germanskog krivičnog prava ?
Osnovnu odliku germanskom krivičnom pravu daje sistem kompozicije uz rijetku primjenu smrtne kazne (
koja je češće u kraljevskim kapitularima) kao i diferencirana krivično-pravna zaštita različitih kategorija
stanovništva.
83.     Objasni ustanovu afatomije koju poznaje germansko naslijedno pravo ?
Ustanova afatomija (affatomia) imala je naročitu pažnju u germanskom pravu jer je nadomještavala
nepostojanje testamenta. U Salijskom zakonu to je predstavljalo jedan vid simboličkog ugovora u kome
jedno lice za svoga života prenosi dio ili cijelu imovinu na lice sa kojim nije u srodstvu tako što pred tri
svjedoka i sudijom u centeni – tunginom, odabranom licu u krilo baca grančicu govoreći koja je imovina u
pitanju i koliko i kome hoće da je ostavi.
                                 ISPITNA PITANJA IZ PRAVNE ISTORIJE
                                   PRAVNI FAKULTET BIJELJINA
                                           - ZAVRŠNI ISPIT -
SRBIJA
1. Zakonski spomenici srpskog srednjovjekovnog prava ?
Zakoni koji su sačuvani kao spomenici srpskog srednjovjekovnog prava razvrstavaju se na prevode i prerade
vizantijskih zakona i na tkz. domaće zakone. Vizantijski zakoni koji su se primjenjivali u Srbiji obuhvataju:
Zakonopravilo ( koje sadrži građanske zakone i crkvena pravila) odnosno Svetosavski Nomokanom koji se
još naziva Krčmija, Sintagmat Matije Vlastmara tkz Justinianov Zakon i prevod Zemljoradničkog zakona.
Od domaćih zakona sačuvani su zakon Cara Stefana Dušana poznat kao Dušanov Zakonik i Zakonik o
rudnicima despota Stefana Lazarevića. Pored zakonskih spomenika u srpskom pravu se ističu povelje
(darovnice) I međunarodni ugovori.
2. Dušanov zakonik (1349;1354) ?
Dušanov Zakonik donijet je na dva zakonodavna sabora 1349 godine u Skoplju i 1354 god. u Sarezu.
Primjerak ovog Zakonika nije sačuvan u orginalu, do danas je pronađeno 25 prepisa ovog zakonika a
najstarijim se smatra Struški prepis poznatiji kao Prizrenski prepis iz 1395.godine. Dušanov Zakonik se u
najvećoj mjeri oslanja na Vizantijsko pravo (60 članova direktno preuzeto iz Vasilika) a dijelom i na
zakonike Ugarskog Kralja Lajoša Velikog, nekih Njemačkih Careva I drugih vladara prije Dušana. Dušanov
Zakonik sadrži norme koje se odnose na statusno pravo, imovinsko pravo, nasledno pravo, krivično i
građansko procesno pravo.
3. Oblici porodice u srednjovjekovnoj Srbiji ?
Srednjovjekovna Srbija poznaje dva oblika porodice: Patrijahalnu porodičnu zadrugu i Prostu inokosnu
porodicu. Patrijahalnu porodičnu zadrugu čine braća sa svojim užim porodicama kao i pripadnici starijih
generacija. Inokosnu patrijahalnu porodicu čini bračni par sa svojim potomcima.
4. Svojinski odnosi u srednjevekovnom srpskom pravu ?
Srpsko srednjovjekovno pravo u okviru imovinskih odnosa posebnu pažnju posvećuje zemljišnoj svojini.
Sistem zemljišne svojine preuzet je od Vizantije ali je srpski feudalni pravni sistem poznavao i izvjesne
osobenosti. Za svojinu se u srednjovjekovnoj Srbji koristio termin Baština - (nasledno dobro) i Pronija –
(vojničko dobro). Vremenom su se iskristalisala tri oblika zemljišne svojine: slobodna baština , potčinjena
baština i pronija. Sva tri oblika zemljišne svojine su bila naslediva osim crkvene imovine.
5. Kazne u srpskom krivicnom srednjovjekovnom pravu ?
Sistem kazni preuzet je iz Vizantijskog prava. Postojalo je više vrsta kazni (nakazance) : Smrtna (spaljivanje
ili vješanje), Tjelesna (sakaćenje, batinanje, žigosanje) Imovinska (konfiskacije cijele imovine) Progonstvo
(lišenje zvanaja, gubitak časnih prava) i Lišenje slobode.
6. Krivična djela protiv javnog poretka u srednjovjekovnoj Srbiji ?
Krivična djela protiv javnog poretka u Srednjovjekovnoj Srbiji su: - Nevjera (izdaja) koja se satoji u
povredi obaveze vojne službe od strane vlasteoskog staleža a kazna za nevjeru je konfiskovanje imovine
- Zbor Sebara kažnjavao se sječenjem ušiju I smuđivanjem kolovođa, - Prevod ili prejem ljudi je djelo
koje se sastojalo u preuzimanju tuđeg sebra u sopstveno vlastelinstvo, Izam ili udava (samopoć) se
ogledala u samovlasnom pribavljanju prava vansudskim putem a što je Dušanovim Zakonikom bila
predviđena kazna da se plati sedmorostruki iznos potraživanja za onog koji uzme pravdu u svoje ruke,
- Prestoj djelo koje se sastojalo u neodazivanju sudskom pozivu a zaprećena kazna je imovinska, - Odboj
djelo koje se satojalo u suprotstavljanju naloga sudskog izvršnog organa a kazna je predviđena za to da se
plijeni I uzme sve što ima.
7. Krivicna djela protiv vjere ?
Pravoslavna vjera je bila jedino priznata u Srednjovjekovnoj Srbiji. Bilo je zabranjeno preobraćenje u drugu
vjeru (katoličku) i ko to uradi učinio je jeres (otpadništvo u katoličanstvo). Brak između katolika i
pravoslavne djevojke je bio zabranjen a ako bi se desio katolik bi morao da pređe u pravoslavlje u slučaju da
katolik to odbije stizale bi ga sankcije lične prirode tako što bi mu bili uzimani žena I djeca a on bi bio
protjeran iz sela. Brak između pravoslavca I katolkinje nije bio sankcionisan.
8. Krivicna djela protiv imovine u Srednjovjekovnoj Srbiji ?
Srpsko srednjovjekovno pravo poznaje krađu (tatba) , koja se satoji u protivpravnom oduzimanju tuđe
pokretne stvari iz koristoljublja, Krađa se često povezivala sa razbojništvom (gusa) a izvršilac ovog djela
nazivao se gusar. Posebno su teške sankcije bile za izvršioca koji je uhvaćen na djelu I kod njega pronađeni
otuđen predmet, kazna za to je bila da bude oslijepljen i obješen. Lopov koji bi bio uhavćen na djelu bi
svoju nevinost morao da dokazuje željezom (morao bi da usijano željezo prenese od crkvenih vrata do
oltara).
9. Krivicna djela protiv licnosti u srednjovjekovnoj Srbiji ?
Srpsko srednjovjekovno pravo poznaje Ubistvo (krv, vražda, dušegubija, dušeubistvo). Do 13 vijeka
smatralo se da je ovo djelo privatna stvar oštećenih a ne povreda javnog poretka, te je se kazna za ovo djelo
regulisala sporazumom, otkupom i kompenzacijom. Dušanovim Zakonikom izmjenjeno je takvo shvatanje
te se ubistvo tretira kao povreda javnog poretka “sagrešenije” o božiji zakon. Razlika u sankcijama je bila
od umišljajnog I nehatnog ubistva. Za nehatno ubistvo zadržan je otkup a za umišljajno kazne su bile
(sakaćenje batinanje I žigosanje)
Silovanje kao kriv.djelo protiv ličnosti se kažnjavalo zavisno od staleških razlika između učinioca i žrtve.
Vlatelenin ako siluje ženu svog staleža kazna je da mu se obije ruke odsijeku i nos ureže, Sebar ako siluje
vlastelinku kazna je smrt vješanjem a ako silije ženu svog staleža da mu se obije ruke odsijeku i nos ureže.
Zakonodavac nije predvidio sankciju ako vlastelin siluje ženu sebara.
10. Sudski postupak u srpskom srednjvekovnom pravu ?
U slučaju da je nekom subjektu povrijeđeno neko pravo on je u ulozi oštećene strane pokretao sudski
postupak. Tužilac se zvao parčija a tuženi otparčija. Parnični postupak se zvao preti se. Sudski postupak u
srednjovjekovnom srpskom pravu počivao je na istražnom i dokaznom postupku. Stranke u postupku su
morale dokazima da potvrđuju svoje navode. Postupak je počinjao pozivanjem na sud. Što se tiče porote
pred sudom sporno je dali je ona presuđivala sporove ili je pradstavljala dokazno sredstvo. Porotnici su se
pred sudom zaklinjali da je jedna strana u prava a porota je odlučivala većinom glasova. Za krivo
zaklinjanje porotnici bi bili teško imovno kažnjavani I gubili bi čast. Nakon sprovođenja sudskog postupka
donosila bi se presuda koja je u vrijeme Cara Dušana morala biti pisana u dva primjerka.
11. Dokazna sredstva po odredbama Dušanovog zakonika ?
U sudskom postupku dolazilo je do izražaja raspravno i kontradiktorno načelo. Stranke su slobodno iznosile
dokaze i pribjegavale različitim dokaznim sredstvima: obličenje – hvatanje krivca na djelu (corpus delicti)
svjedoci, isprave zakletva stranke, božiji sud. Pored dokaza željeza koji se primjenjivao kod krađe
primjenjivao se i kotao koji se sastojao u vađenju usijanog željeza iz kotla vrele vode.

B O S N A

12. Srednjovjekovna Bosna i njene teritorije?
Bosna se prvi put spominje u 10 vijeku, u knjizi Vizantinskog cara Konstantina Porfirogenita „o upravljanju
državom“. Tu se spominje mala zemlja Bosna sa dva grada Katera i Desnika u sastavu države raškog kneza
Časlava Klonimirovića.
Na istoku se Bosna prostirala do Olova, na sjeveru do Vranduka, na zapadu je obuhvatala Bugojno na
jugozapadu Prozor a na jugu i jugoistoku njena granica se prostirala sjeverno od Neretve ostavljajući
Zahumlju Konjic a Travuniji (Trebinju) Foču. Bosna će se u 12 vijeku proširiti na predio Soli oko današnje
Tuzle, Usore u donjem toku rijeke Bosne donje Kraje predio između Ključa i Jajca, Završje oblast oko
Glamočja, Livna, Duvna i Krajinu nekadašnju Paganiju između Cetine i Neretve kao i Zahumje.
U vrijeme Kralja Tvrtka Kotromanjića Bosna se proširila na primorske župe Konavlje, Trebinje i Dračevicu
(Herceg Novi) kao i Dalmaciju i južnu Hrvatsku (Split, Šibenik, Trogir, Brač, Hvar)
13. Osobenosti feudalnog razvitka Bosne ?
Uvođenje feudalizma u Bosni od samog početka praćeno je otporom rodovskog plemstva koje uspjeva dugo
da održi svoje pozicije. Kada se u prvoj polovini 14 vijeka učvršćuju feudalni odnosi istovremeno se
neučvršćuje feudalni vazalitet. Uspon Bosne nije značio njenu punu konsolidaciju iznutra, odnos vlastele sa
vladarom je bio više feudalni savez nego vazalni odnos. Ban Stjepan Kotromanjić je oduzimao posjede
feudalnoj vlasteli I davao ih onima koji su mu pomagali oko učvršćivanja na vlasti. Vlastela je se teško
odricala svojih pozicija. Bosna je u vrijeme svog privrednog uspona trgovala sa Dubrovnikom, Splitom,
Trogirom I Mletcima. Strani rudari “sasi” dobijali su razne povlastice a uz rudarstvo su se razvijali zanati.
14. Bosanska crkva ?
Krajem 11 i 12 vijeka Bosna se nalazila na granici velikog istočnog uticaja Vizantije i zapadnog uticaja
Rima, ali se od njih nijedan nije mogao posebno ukorijeniti u Bosni. Pojačano ukmećivanje i sve veća
eksplatacija ukmećenih seljaka stvorili su uslove u Bosni za prihvaćanje i širenje Bogumilstva. Jeres se u
Bosni širila iz Dalmatinskih gradova I iz Srbije odakle su bogumili protjerivani. Bogumilsku jeres prihvatio
je sam narod, vlastela I vladar i stvorili su posebnu crkvenu organizaciju tkz. Crkvu Bosansku. Bosanska
Crkva nije imala posjede, nije stvarala manastire niti je ubirala danak. U Hijerarhiji Bos.crkve postojali su
stroinici kojih je bilo dvije vrste. Na čelu Bos.crkve bio je episkom ili ded koji krajem 12 vijeka dobija titulu
“gospodin”.
Ko su bili: mrsni ljudi, krstjani, ded,?
Mrsni ljudi (mirski) su bili vjernici – pristalice Bosanske crkve . Oni ne poste, žene se itd.
Krstjani (muškarci) Krstjanice (žene) su predstavljali sveštenstvo Bosanske Crkve. Oni su živjeli u hižama.
Svi krstjani su živjeli apostololskim životom i podvrgnuti strogom postu ( grijehe ne ljube, odriču se braka,
svojine zakletve) Nerjetko su živjeli na vlasteoskim dvorovima i imali znatan uticaj na političke odnose.
Ded je bio sveštenik koji je stajao na čelu Bosanske Crkve i koji je sa 12 strojnika (sveštenika učitelja)
upravljao Bosanskom Crkvom. U organizaciji Bosanske Crkve bilo je dvije vrste strojnika niži stalež –starci
i viši stalež-gosti. Krajem XII vijeka Ded dobija titulu „Gospodin“. Tu titulu su uživali samo vladar i velike
vojvode.
15. Na kojim principima pociva bogumilski pokret ?
Bogumilski pokret počivao je na dualističkom učenju i suprostavljanju feudalnom pokretu, na asketskim
načelima. Bogumilski pokret odbacuje klasičnu crkvu, crkvene obrede brak i državu ukazujući da je
materijalni svijet stvorio đavo. Bogumilske propovjedi su bile usmjerene protiv bogaćenja.
16. Organizacija bosanske drzave ?
Na čelu Bosanske države bio je Vladar sa titulom Bana do 1377 godine a od tada sa titulom Kralja. Vladar
u Bosanskoj državi nije imao snagu koju su imali vladari u susjednim državama. Vladari su se smjenjivali
na prestolu i za njih je važilo načelo seniorata. Vlastela je u bosni odlučivala ko će naslediti presto ali i ko će
biti zbačen sa njega. Vladari su imali velika imanja i prihode koji nisu uvijek bili stabilni. Stabilniji položaj
Vladara ogleda se u prvoj polovini XV vijeka. Vladari su imali velika imanja i prihode koji nisu uvijek bili
stabilni. Vladar je ubirao prihode od davanja u zakup rudnika, od kovanja novca, od ubiranja carine, od
brodova koji su koristili bosanske luke. Vladar je ubirao „stolni dohodak“ 500 Perpera od Dubrovčana i
seljački porez u visini jednog dukata od seljačke kuće.Vladar je živio na dvoru sa svojom porodicom i
dvoranima. Dvorani su bili vladarevi srodnici, ugledna vlastela a ponekad i vjerski vjerodostojnici.
Dvorskim službenicima su povjeravani državni poslovi: ( dvorski je upravnik dvora, vladarev protovjestijar
ili kaznac je upravljao blagajnom, dijak je bio dvorski pisar). U ličnoj službi vladara nalazili su se
povjerljivi ljudi sa nižim zvanjima kao što su bili konjušar, peharnik i sobar. Vladari u Bosni su imali velike
prihode koji često nisu bili stabilni.
Uz vladara postojao je i kolegijalni organ – Stanak (sabor, sva Bosna, sav rusag Bosanski, Bosna) je bio
kolegijalni organ kao jedna vrsta sabora koji je postojao uz vladara u organizaciji Bosanske države. Stanak
su činili Bosanski velikaši – Vlastela, a vjerovatno je ustanovljen kako bi se ograničavala vladareva vlast.
Iako je u pravilu Stanak sazivao Vladar on nije učestvovao u njegovom radu. Stanak je bio iznad vladara
(kao npr u XII vijeku za vrijeme vladavine Kulina Bana) . Stanak je odlučivao o bitnim pitanjima bez
vladara. Stanak se često sastajao sam i odlučivao bez vladara. To što je Stanak u Bosni imao široka
ovlaštenja to govori o snazi Bosanskog plemstva i slabosti vladara i centralne državne vlasti. Stanak je imao
ovlaštenja: (bira kruniše i zbacuje vladare, donosi odluke o ratu i miru, ustupanju ili otuđivanju državne
teritorije). Sa obzirom da nije pronađen nikakav zakonski zbornik nemože se pouzdano tvrditi da se stanak
bavio i zakonodavnim radom
17. Drustvena struktura bosanskog razvijenog drustva ?
Sa obzirom na status koji su zauzimali u društvu stanovništvo srednjovjekovne Bosne je bilo podijeljeno na:
Vlastelu (velmože), Seljake , Robove i Građane.
Vlastela ili Plemstvo u Bosni bio je najviši sloj srednjovjekovnog bosanskog društva. Vlastela se u Bosni
oslanjala na nasledne zemlje „plemenite baštine“ plemenštinu ili plemenito. Baština pored vlasteoske
porodice bila je svojina ne pojedinca nego šire porodične zajednice, smatrala se zajedničkom svojinom od
starine. Vlastelin je postupao kao neka vrsta predstavnika čitavog roda kojem pripada. Vlastela se u Bosni
dijelila na Velmože, Vlastelu i Vlastelčiće koji se generalno svi nazivaju knezovima. Pojedinci među
vlatelom su nosili naslove: Vojvoda ( najviša i nasledna titula) neki su nosili titule župana a kasnije i
hercega.
Srednjovjekovna Bosna poznaje sistem „vazaliteta“ između feudalca i njemu potčinjenih vazala. Ljestvicom
vazaliteta vlastela je u Bosni jačala svoju moć , potpuno raspolažući zemljišnim posjedima izdražavala je
svoje vazale. Vlastela je podržavala Vladara samo onda kada bi procjenila da bi od toga mogla imati koristi.
Sva vlastela nije bila u jednakom položaju. Neki feudalci su zavisili od velikaša (velmoža) u tom smislu da
su im morali vršiti vjernu službu. Realizacija vojne obaveze je četo zavisila od faktičkog odnosa centralne
vlasti i vlastele koja je imala veliku moć (političku, ekonomsku i sudsku).
Seljaci su bili osnovno proizvođačko stanovništvo o čijem položaju ima malo podataka u izvorima. U
srednjovjekovnoj Bosni postojali su slobodni i zavisni seljaci. Zavisni seljaci su bili ljudi određenog
gospodara. Spominju se kao kmetovi, kmetići. Imali su ograničeno kretanje, a pojedini gospodari su se
obavezivali da neće primiti odbjegle kmetove. Privrjeđivali su za svoju porodicu i plaćali feudalnom
gospodaru oblik feudalne rente u visini jednog dukata od seljačke kuće. Zavisni seljaci su u velikoj mjeri
snosili i terete feudalnih ratova jer su za vrijeme tih ratova upravo oni najviše stradavali.
Robovi su bili posebna kategorija zavisnih ljudi koja je bila u vlasništvu svoga gospodara. U Bosni je bilo
lako postati robom jer je većina stanovništva bila patarenske vjere. Katolici u Bosni nisu mogli postati
robovima jer ih je štitila katolička crkva. Trgovina robljem se u Bosni odvijala u XIII, XIV pa i XV vijeku.
Građani su bili posebna kategorija stanovništva koja se pojavila u rudarskim i trgovačkim sjedištima koji
su se sporo i postepeno razvijali. To su bili uglavnom stranci koji su se bavili rudarstvom, trgovinom a
kasnije i zanatsvom. Od ovih stanovnika najvažniji su Sasi-rudari koji se u Bosni pojavljuju u XIV vijeku i
otvaraju rudnike i Dubrovčani koji se bave trgovinom.
18. Titule bosanskih vladara ?
Vladari Bosne su do 1377 godine nosily titulu Ban a od 1377 kada je izvršeno krunisanje Tvrtka za kralja ta
titular se nosila kao Kralj. Vladari su u Bosni imali velika imanja I prihode koji nisu uvijek bili stabilni.
Vladari su ubirali prihode od davanja u zakup rudnika, od kovanja novca, od ubiranja carina, od brodova
koji su koristili bosanske luke, seljačkog poreza itd.
Vladar Ban Stjepan II Kotromanjić (1322-1355) se u jednoj povelji iz 1325 godine naziva“ Po milosti
božijoj gospodar svim zemljama Bosanskim, Soli Usora i Donjim Krajem i Humskoj Zemlji“ Dubrovčani
su od tada Stonski Dohodak od 500 Perpera plaćali Banu Stjepanu.
Tvrtko Kotromanjić (1353-1391) se 1377 godine u Mileševi gdje se nalazi grob Svetog Save kruniše za
Kralja Srba, Bosne, Primorja i Zapadnih strana. Nastavivši osvajanja u Dalmaciji i Južnoj Hrvatskoj (Split,
Šibenik, Trogir, Brač, Hvar) Tvrtko je pred kraj svoje vladavine nosio naslov Kralja Srba, Bosne,
Dalmacije, Hrvatske i Primorja.
19. Pravni spomenici srednjovjekovne Bosne ?
Zbog slabosti centralne vlasti Bosanske države u Bosni je bilo malo pravnih spomenika, nije bilo zakona ali
je zato bilo povelja I međunarodnih ugovora. Povelje su se odnosile na darivanje zemlje vlasteli od strane
vladara. Trgovački ugovori kao pravni spomenici srednjovjekovne Bosne svjedoče o vremenu privrednog
uspona Bosne.
20. "Bastina" odnosno "plemenstina" u srednjovjekovnom bosanskom imovinskom pravu ?
Baština odnosno Plemenština u srednjovjekovnom Bosanskom imovinskom pravu je predstavljala naslednu
zemlju na koju se oslanjala vlastela u Bosni. Baština je pored vlasteoske porodice bila svojina ne pojedinca
nego i šire porodične zajednice ( smatrala se zajedničkom svojinom od starina).
21. Porodicni i nasledni odnosi u srednjovjekovnom bosanskom drustvu ?
Porodični odnosi iz izvora nisu dovoljno poznati. Bosanko društvo poznaje porodične zajednice kao oblik
udruživanja ljudi. Njih je činilo više bračnih parova I njihova djeca koji su živjeli na istom imanju.
Najugledniji među njima imao je ulogu porodičnog starješine koga je nasleđivao opet najugledniji član
porodice a ne njegov sin. Brak je bio monogama zajednica a presudnu ulogu za brak imala je riječ šefova
porodice mlade i mladoženje. Porodična zajednica je počivala na kolektivnoj svojini nad zemljištem pa
stime u vezi nasleđivanje nije poznato. Zaživljavanjem kongatske veze (krvana veza) između srodnika
imamo slučajeve da se imovina raspoređivala poveljama u korist naslednika. Ukoliko bi se desilo da baština
usled rata ostane bez gospodara smatrala bi se odumrlom i pripala bi vladaru.
22. Krivicno pravo srednjovjekovnog bosanskog drustva ?
Tipično krivično djelo (krivina) srednjovjekovnog bosanskog društva bila je Feudalna nevjera, koja se
satojala u tome da vazal odbije učestvovati u ratu koji vodi njegov gospodar ili da učestvuje na drugoj
strani. Krivično djelo Ubistvo polazilo je od predpostavke da je napad na pojedinca napad na širi
kolektivitet kome pojedinac pripada. Nepoznato je kako se ubistvo kažnjavalo ali se polazi od predpostavke
da se radilo o krvnoj osveti. Srednjovjekovna Bosna poznavala je I krivično djelo Krađu (tatbu) kao I
složeniji oblik krađe sa oružjem u ruci (razbojništvo). Nije poznato kakav je system sankcije bio za krađu I
razbojništvo dali se radilo o povratu ukradenog predmeta ili se još nešto plaćalo na ime nadoknade.
23. Sudski postupak i suđenje u srednjovjekovnoj Bosni ?
Sudovi u srednjovjekovnoj Bosni su bili u rukama Vlastelinskih kolegijuma. Za krivično djelo Feudalne
nevjere sudila je vlastela na Stanku (saboru). Stranka čije je pravo bilo povrijeđeno podnosila bi tužbu sudu
koji je vodio spor (svada). Krivac je pozivan pred sud. Na sudu su se morali utvrditi navodi iz tužbe
odnosno materijalna istina. Matrijalna istina se utvrđivala svjedocima ili saklevetnicima kao dokaznim
sredstvima koje je parnična stranka morala dovesti pred sud. Pored stranke pred sudom se moralo zakleti još
pet svjedoka inače bi stranka gubila spor. U suđenju postojali su još i Vladavčev sud i Mješoviti sudovi
zavisno od toga ko se javlja kao stranka u postupku. U gradskim sredinama postojali su posebi sudovi koji
su sudili u vijećima u čiji sastav su ulazili predstavnici građana – purgari.
Kazne su u srednjovjekovnoj bosni bile novčane ali se znalo i za smrtnu kaznu ukoliko je bila izdaja
domovine u pitanju. Smrtna kazna se mogla zamjeniti novčanom kaznom u visini 500 perpera. Krivcu je se
od progona vlasti moglo pružiti i utočište (pravo azila).
24. Vrijeme turske vladavine u nasim zemljama ?
Turci – Osmanlije su postepeno osvajali balkanske zemlje. Srbiju počev od bitke na Marici 1371 godine pa
do pada Smedereva 1459 godine tj sedamdeset godina od Kosovske Bitke 1389 godine. Bosansku feudalnu
državu Turci zauzimaju 1463 godine zauzimanjem Jajca I Hercegovine 1482, dok Crna gora pada pod
Tursku vlast 1499 godine. Carigrad je pao pod Tursku vlast 1453 godine a okupirao ga je Sultan Mehmed II
El-Fatih.
Najveći dio hrišćanske raje činili su zavisni zemljoradnici (srbljani). Sultan kao državni poglavar ubirao je
harač- porez koji je plaćala svaka muška glava. Za hrišćansku raju posebno je bio težak „danak u krvi“ –
oduzimana su hrišćanska djeca i odvođena u Carigrad gdje su ih obučavali za doživotne vojnike – Janičare.
Spahijska raja davala je desetak koji je iznosio od 1/3 do 1/10 ukupne ljetine. Stočarsko stanovništvo (vlasi)
plaćali su filuriju – stočarski porez poznatiji kao „vlaški dukat“. Stanovništvo u gradovima plaćali su tkz
državne namete.
25. Postanak turske drzave i centralna drzavna vlast ?
U drugoj polovini 14 vijeka osnovana i utvrđena na Balkanu Turska država. Turska pobjeda na Marici 1371
godine je jedan od najvažnijih događaja u istoriji Balkanskog poluostrva. Pobjedom u toj bitci definitivno je
utvrđena turska vladavina na balkanu i rješena je unaprijed sudbina balkanskih naroda. Tursku vladu –
Portu činili su dostojanstvenici (veziri) na čelu sa velikim vezirom. Centralna turska vlast je držala u
pokorenosti Srpsko stanovništvo preko svojih izaslanika i uklanjala sve one koji joj nisu lojalni. Upravna i
sudska vlast su bile odvojene od feudalnih posjednika i bile su u rukama posebnih organa centralne vlasti,
pa su funkcionisale nezavino od feudalaca.
26. Pravo i njegovi izvori u osvojenim podrucjima od strane turske vlasti ?
Posle osvajanja pojedinacnih oblasti Turci su cesto zadrzavali ,,zatecene obicaje i zakone,,ukidani su oni
koji su se krsili sa Serijatom. Serijat najveci zakon kod muslimana, imao je oskudna prava, nametnula se
potreba za dopunjivanje novim propisima kojima se regulisalo vjerski i ekonomski zivot podanika carstva.
Sultan je izdavao razlicite akte: Fermane (hatiserifi) Berati (akti o imenovanju cinovnika, sluzbenika i
spahija) Ahdname (medjunarodni ugovori)
27. Administrativna i teritorijalna podjela pod turskom vlascu ?
Srpske zemlje u vrijeme kada su njima vladali Turci su bile podijeljene na : Beglerbegluke (pašaluke) na
čelu sa beglerbegovima a ovi na Sandžake na čelu sa sandžak-begovima, čije su se granice mijenjale tokom
vijekova. Srpske zemlje u to vrijeme znaju i za manje jedinice : Nahije i Sela. 1856 godine Bosna i
Hercegovina je spojena u jedan pašaluk (vilajet).
28. Uređenje turske vojske ?
Fanatizovana i dobro uvježbana Turska vojska bila je sastavljena od konjnika (spahija) i redovnih trupa
(janičara) - doživotnih vojnika i Dželabija (lakih oklopnika). Janičari su još kao djeca prevođeni u islam i
vaspitavani u posebnim školama kako bi postali najodaniji Sultanovi ratnici.
29. Timarsko-lenjski feudalni sistem (turski feudalni sistem) ?
Turci – Osmanlije zavode poseban feudalni spahijsko – timarski sistem sa naturalnom privredom i njemu
odgovarajuće državno uređenje. Posebnost turskog feudalnog sistema se razlikuje od zapadno-evropskog
zbog toga što je zemlja u vrhovnoj svojini sultana (cara) a spahije (feudalci) su imali prava na rentu od
zavisnih zemljoradnika (raje). Spahije su imale ograničena prava svojine nad svojim posjedima i iste nisu
mogli otuđiti.
30. Bosna pod turskom vlascu (1463) ?
Zauzimanjem Jajca 1463 godine i Hercegovine 1482 godine srednjovjekovna Bosna pada pod Tursku vlast.
Takvo stanje će trajati sve do 1908 godine kada Austrougarska izvrši aneksiju Bosne i Hercegovine i stavi je
pod svoju kontrolu.
31. Proces čitlucenja u Bosni i Hercegovini pod turskom vlascu ?
Spahije zbog manjka u ratnom plijenu zavode novi oblik feudalne eksplatacija tkz. čitlučki sistem
(čitlučenje) koji se ogledao u pretvaranju državnih imanja u privatna imanja (čitluke) čime se podrivala
ekonomska i politička moć carevine. Proces čitlučenja nastao je u XVI vijeku a uzeo je maha u XVII i
XVIII vijeku i time doveo do pogoršanja ionako teškog društveno-ekonomskog stanja raje. Čitlučenje je bio
glavni uzrok rastrojstva Osmanlijskog feudalnog sistema, jer su se obaveze raje stalno povećavale. Turske
age i begovi nastojali su da svoje spahiluke pretvore u nasledne feudalne posjede tkz. čitluke. Prodajom
čitluci su dobijali novog vlasnika a kupci su bez prisustva spahija ubirali rentu u daleko većem iznosu. U
XVII vijeku čitlučenje je sve češća pojava tako da je u narednom periodu ono postalo glavno obilježje
turskog feudalizma. Janičari će iskoristiti slabost Centralne vlasti u Carigradu toliko da će se osiliti i postati
čitlučarima nasilnicima. Oni postaju čitluk-sahibije, vlasnici seljačkih posjeda (čitluka) . Raja je prisilno
odlazila u kmetski odnos prema njima.
32. Drzavno-pravni razvoj Bosne i Hercegovina od XV do XIX vijeka ?
U prvoj polovini 15 vijeka Srednjovjkovna Bosna je Kraljevina, a 1463 godine padom Jajca i padom 1482
Hercegovine srednjovjekovna država Bosna pada pod Tursku Vlast . 1580 godine na prostoru Bosne Turci
osnivaju Bosanski beglerbegluk Alajet, a 1856 godine radi lakšeg upravljanja zemljom Bosna i Hercegovina
je spojena u jedan pašaluk (vilajet). Krajem 18 vijeka Bosanski Alajet se sastoja od 4 sandžaka: Bosanski,
Hercegovački, Zvornički i Kliški. U osmanskoj Bosni između Sandžaka i Nahija postojali su kadiluci (kaze)
kao redovna upravana jedinica koje je bila najčešće sudska. U svom državno pravnom statusu od 15 do 19
vijeka BiH se razvijala u državno pravnim okvirima Turske države.
33. Bosna i Hercegovina u XIX vijeku ?
Bosna se u 19. stoljeću ogledala kao nemirna država unutar Turske. Počinju reforme i položaj zavisnih
seljaka se pogoršava. Seljaci moraju plaćati sve veće poreze i kad ne mogu izdržati, dolazilo je do ustanaka.
Pod vođstvom Husejn Kapetana Gradašćevića poznatijeg kao Zmaj od Bosne u XIX vijeku protiv
sultanovih reformi kojim su smanjene ekonomske privilegije pojedinim turskim feudalcima pobunili su se
bosanski begovi. Sultan je da bi ugušio navedenu bunu pomoću svog izaslanika Omer Paše Latasa ( Mihajla
Aranđelovića) tu bunu ugušio u krvi. Hercegovina je nakon toga promijenila gospodara i njom je upravljao
Ali Paša Rizvanović. Posjedi u Gacku i Sarajevskom polju (Čengić Vila) dati su na upravljanje Smajl-Agi
Čengiću. U cilju lakšeg upravljanje i držanja pod kontrolom bosansko-hercegovačkog prostora Bosna i
Hercegovina su spojene 1856 godine u jedan pašaluk (Vilajet).
Početkom XIX vijeka Srbi su u Bosni dizali tri ustanka pod vodstvom hercegovačko-trebinjskog vojvode
Luke Vukalovića koji se oslanjao na pomoć i saradnju iz Crne Gore. I pored tri ustanka ( 1852, 1858 i 1862)
Hercegovci se nisu uspjeli osloboditi Turskog jarma. Značajne rezultate imaće ustanak iz 1875 godine
poznat kao Nevesinjska puška pod vodstvom vojvode Danila Petrovića. Crnogorski knjaz Nikola je
hercegovcima poslao odred crnogorskih vojnika koje je predvodio Peko Pavlović. Turska vojska je
razbijena kod Metkovića a ustanici nisu imali namjeru da se zaustave. Ustanak je prerastao u Bosansko-
hercegovački ustanak pod vođstvom Petra Mrkonjića (kasnije Kralja Petra Karađorđevića). Da bi se Bosna
umirila Austrougarska je 1878 godine dobila pravo da je okupira i umiri.
34. Berlinski Kongres i Austrougarska okupacija Bosne i Hercegovine ?
Nakon nezadovoljstva San-Stefanskim mirovnim sporazumom iz 1978 godine velike sile Francuska, Italija,
Njemačka i Rusija su prihvatile da se „preraspodjela interesnih sfera“ na Balkanu raspravi na kongresu
velikih sila. Tako je 1878 godine na kongresu u Berlinu koji je sazvao Bizmark prihvaćeno da se „pretrese
cjelokupni sadržaj San-Stefanskog ugovoa“. Na Berlinskom kongresu Juna 1878 godine koji su potpisale
velike sile Velika Britanija, Rusija, Engleska, Francuska, Italia, Njemačka, Austria i Turska zaključen
ugovor pod kojim je Austrougarska dobila pravao da okupira Bosnu i Hercegovinu i da drži svoje posjede u
Novo-Pazarskom sandžaku. Tačkom 25. odluke Berlinskog kongresa dva Austrijska generala Filipović i
Jovanović porijeklom Srbi ušli su u BiH da je umire i zavedu red. Okupacija nije išla nimalo lako jer se
okupaciji pobunilo lokalno muslimansko stanovništvo a jednim dijelom i srpsko stanovništvo. Nakon četiri
mjeseca otpora i uz velike žrtve austrougarskih vojnika ( poginulo je oko 6000 austrougarskih vojnika)
bosna je okupirana i umirena. Austrougarska je 1908 godine izvršila Aneksiju BiH.
Aneksija BiH koju je Austro-Ugarska izvršila 1908 godine protivno međunarodnom ugovoru usledila je
nakon mladoturske revolucije iz 1908 godine koja je pod parolom „Osmanlijama carstvo osmanlijsko“
postavila zahtjev da se Turskoj vrate zemlje oduzete Berlinskim ugovorom velikih sila iz 1878.godine.
Austrougarske se uplašila da ne ostane bez BiH jer bi time ostala bez velikog uloženog kapitala i bez
mogućnosti iskorištavanja velikog rudnog bogastva tog područja. Austrija je imala namjeru da na svoju
ruku izvrši aneksiju BiH. Krajem 1907 godine Bečki dvor se odlučio za aneksiju pa je se počelo sa
intenzivnijim diplomatskim i unutrašnjim pripremama. Srbija je bila nezadovoljna procesom aneksije te je
traženo da ista objavi rat austrougarskoj. Velikim silama nije bio cilj da se aneksionom krizom izazove rat
pa su sile okupljene oko antante izvršile pritisak na Srbiju koja je u proljeće 1909 godine priznala aneksiju.
35. Ustav Bosne i Hercegovine iz 1910.godine ?
Nakon okupacije BiH 1878 godine od Austrougarske i aneksije BiH 1908 godine rad na Ustavu tekao je
veoma sporo. Tek nakon godinu i po dana rada, kada se pripremalo proglašenje Ustava, MNO je .1910.
godine priznala aneksiju i izrazila lojalnost prema dinastiji. Ustav i za njega vezane zakone Car je
proglasio 17. februara 1910. godine, a svečano proglašenje desilo se u velikoj dvorani Zemaljske vlade 20.
februara 1910. godine. Svečanosti su prisustvovali sve članovi vlade, viši činovnici, predstavnici civilnih i
vojnih vlasti, poglavari svih vjerskih zajednica. Svečani proglas izvršio je zemaljski poglavar Marjan
Varešanin, koji je skupu pročitao Carevo rješenje o uvođenju Ustava.
36. Razvoj nacionalne svijesti u Bosni i Hercegovini ?
Okupacijom BiH od strane Austrougarske 1878 godine u BiH Srpsko stanovništvo se našlo u teško i
nezavidnom položaju. Želeći da u Srpskom narodu ubiju nacionalnu svijest i sve što nosi nacionalno
oblilježje Austrougarska je poduzela radikalne zahvate u tom pravcu: zabranjena je ćirilica, osnovane su
jezuitske bogoslovije, pokušali su da uvedu “Bošnjačku Naciju” i “Bošnjački Jezik” sa ciljem da se Srpski
narod primora na iseljenje ili pokoravanje ovim zahtjevima, a koji događaji su u svom sveukupnom duhu
doprinjeli razvoju nacionalne svijesti tog perioda u BiH.
37. Bosna i Hercegovina pocetkom XX vijeka ?
Početkom 20 vijeka BiH se nalazi u žiži velikog interesovanja i interesa velikih sila. 1908 godine
Austrougarska je izvršila aneksiju BiH a 1910 godine donijet je Ustav BiH. 1914 godine Gavrilo Princip
pripadnik organizacije Mlada Bosna izvršio je atentat nad Austrijskim predstolonaslednikom nadvojvodom
princom Ferdinandom što je imalo za posledicu objavu rata od strane Austrougarske Srbiji i uvod u najveći
svjetski rat do tada poznat kao prvi svjetski rat.
38. Osvajanje Srbije od strane turske vlasti (1459) ?
Posle zauzimanja Jedrene oko 1363 godine sultan Murat I izvršio je premještanje Turske prestolnice u
Evropu što je nagovjetilo osvajanja u Evropi. Nakon Jedrena odigrala je se 1371 godine Marićka Bitka na
Marici u kojoj su Srbi, Grci i Bugari poraženi. Turskom pobjedom na Marici rješena je unaprijed sudbina
balkanskih naroda. Posle Marice usledila je poznata Kosovska bitka 1839 godine u kojoj je poražena Srpska
vojska a nakon toga padom Smedereva 1459 godine Srbija je konačno pokorena od strene Turske.
39. Seoba Srba i zivot pod austrougarskom vlascu ?
Prva seoba Srba dogodila se u jesen 1690 godine za vrijeme Bečkog rata (rat Austrije i Turske 1683-1699) u
vrijeme povlačenja Austrijske vojske iz Srbije prešli su u Južnu Ugarsku uz pomoć austrijskog Cara
Lepolda koji ih je naselio na prostoru Ugarske sve do Budima i Koromana. Druga seoba Srba dogodila se
za vrijeme rata Austrije i Turske (1737 – 1739). Monarhija je bila poražena i sjeverna Srbija je bila vraćena
Osmanlijskom carstvu. Srpski narod je plašeći se Turske odmazde zbog pomaganja Austrijskoj vojsci selio
se preko Save i Dunava u Ugarsku.
40. Uvodjenje "čitluckog" sistema privredjivanaj u Srbiji ?
Spahije zbog manjaka u ratnom plijenu u Srbiji zavode novi oblik feudalne eksplatacije tkz. Čitlučki sistem
(čitlučenje), koje se ogleda u pretvaranju državnih imanja u privatna – čitluke čime je se podrivala
ekonomska i politička snaga carevine. Proces čitlučenja nastao je u 16 vijeku a uzeo je maha 17 i 18 vijeku.
41. Oblici samouprave pod turskom vlašću ?
Oblici i sadržaj samouprave pod turskom vlašću imali su različite osnove i karakter. Neki oblici samouprave
vezani su za etničke grupe (vlasi) neki za plemensku teritorjalnu administrativnu podjelu (samouprava, sela,
kneževina i nahija), a neki oblici za crkvenu organizaciju – obnovljena Pećka patrijašija (1557) koja je više
od dva vijeka vjerski i kulturno objedinjavala Srpski narod u okvirima Osmanskog carstva. Bukureški mir iz
maja 1812 god. Je jedan od najvažnijih momenata u istoriji obnovljene srpske države. U njemu su Srbi prvi
put spomenuti u jednom međunarodnom ugovoru.
42. Akermanska konvencija iz 1826.godine ?
U Akermanu je 25.Septembra 1826.godine sklopljena konvencija između Rusije i Turske u kojoj je Turska
priznala Rusiji pravo protektorata nad Moldavskom, Vlaškom i Srbijom. Porta se obavezala da će posebnim
fermanom u roku od osam mjeseci utvrditi povlastice za Srbiju u dogovoru sa Srpskim izaslanicima i da će
urediti odnose po odredbama Bukureškog mira. To se prvenstveno odnosilo na: slobodu vjeroispovjesti,
pravo srpskog naroda da sam bira svoje starješine, nezavisnost unutrašnje uprave, povrat Srbiji oduzetih
okruga, spajanje svih danaka u jedan, sloboda trgovine itd.

43. Sretenjski ustav iz 1835.godine ?
Pod pritiskom bune Mileta Radojkovića Miloš Obrenović popušta i izdaje tkz. Sretenjski Ustav kojim je
izvršena nova državna organizacija. Donijet je u Kragujevcu prestonici Srbije a usvojila ga je Narodna
skupština 15.02.1835.godine. Pisan je po ugledu na Francuski i Belgijski ustav. Ovaj ustav konstatuje da je
Srbija nezavisna kneževina pod pokroviteljstvom sultana Mehmeda II i imperatora Nikolaja I. Ustav je
ozakonio ukidanje samouprave naroda i rješio ustavno pitanje u smislu podjele vlasti na: zakonodavnu,
izvršnu i sudsku vlast, pri čemu je zakonodavna i izvršna vlast pripala knjazu i Državnom Sovjetu čime se
ograničila Miloševa do tada neograničena vlast.
44. "Turski" ustav iz 1838.godine ?
Napori kneza Miloša Obrenovića da kroz vojnu upravu formira nezavisnu vojsku osujećeni su donošenjem
Turskog Ustava 1838.godine čime je vojna uprava ukinuta. Ovim ustavom koji je donijet u Carigradu
Decembra 1838 godine i izdat u obliku sultanovog Hatišerifa o unutrašnjem uređenju provincije Srbije
udareni su temelji moderne državne uprave u Srbiji jer se ona nikako nije mogla uspostaviti u vrijeme
apsolutne Miloševe vladavine. Tekst Turskog Ustava je pročitan na Kalamegdanu 26.02.1839.godine i
njegovim objelodanjivanjem nastao je novi period u političkoj istoriji Srbije i vladavini kneza Miloša. U
Hatišerifu iz 1838 Miloše je potvrđen za kneza sa nasledstvom u svojoj porodici.
45. Donosenje Srpskog građanskog zakonika ?
Izgradnja savremenog srpskog prava počinje sa donošenjem Građanskog zakonika. Srpski građanski
zakonik ( Zakonik građanski za Knjažestvo serbsko) donijet je zaslugom “ustavobranitelja” 1844 godine i
jedan je od najznačajnih akata 19 vijeka. U vrijeme kada je donijet bio je treći GZ u Evropi. SGZ je nastao
preradom Austrijskog GZ iz 1811 godine uz neka ugledanja na Francuski Code civil iz 1804.godine i srpsko
običajno pravo i djelimično Tursko pravo. SGZ ima uvodni dio koji sadrži norme o zakoniku kao izvoru
građanskog prava te tri dijela: prvi o ličnim pravima po ugledu na rimsko pravo, drugi o stvarnim pravima i
treći opšta opredeljenja za lična i stvarna prava.
46. Međunarodni položaj Srbije od 1853 do Pariskog kongresa ?
Izbijanjeg tkz Krimskog rata 1853 godine koji je Rusija vodila protiv Turske, Velike Britanije, Francuske i
Sardinije, Srbija je se našla u nezavidnom položaju jer je Rusija pokušavala svim silama da je uvuče u rat.
Engleska i Francuska su savjetovale Srbiju da bude svjesna svog vazalnog položaja prema Turskoj a koji je
Turska krajem 1853 godine potvrdila date povlastice prema Srbiji a koje su bile dovedene u pitanje
izbijanjem rusko-turskog rata. Ulazak ruskih trupa u protektoratske rumunske kneževine 1853 godine
Moldaviju i Vlašku izazvao je porast tenzija između Austrije i Srbije. Rusija je poražena u Krimskom ratu a
mir je uspostavljen Pariskim kongresom 30.03.1855.godine.
47. Reakcija koju je izazvao San –Stefanski mirovni ugovor (marta1878.) ?
Ovaj ugovor izazvao je veliko nezadovoljstvo u Srpskom narodu, ali istovremeno i nezadovoljstvo kod
velikih sila Velike Britanije i Austrougarske. Velike sile uz podršku Francuske, Italije, Njemačke i Rusije
podržale ideju da se preraspodjela interesnih sfera na Balkanu raspravi na kongresu Velikih sila sa ciljem da
se “pretrese cjelokupni sadržaj San-Stefanskog ugovora”.
48. Odluke Berlinskog kongresa koje su se ticale Srbije (juna 1878.) ?
Velike sile su priznale nezavisnost Srbiji uz izvjesno teritorjalno proširenje. Srbija je dobila četiri okruga:
Niški, Pirotski, Vranjski i Toplički a koje je bila oduzela Rusija id ala ih Bugarskoj. Suverenitet Srbije
dobijen na Berlinskom Kongresu važio je do 1918.godine kada je stvorena Kraljevina SHS koja je priznata
u Versaju 1919.godine.

49. Ekonomski i drustveni razvoj Srbije od 1903-1914 ?
Što se tiče ekonomskog razvoja Srbije nakon majskog prevrata najvažniji događaj je bio poništenje
privrednih i političkih ugovora Srbije i Austrougarske. Za vrijeme vladavine Petra Karađorđevića Srbija se u
spoljnoj spolitici okrenula prema Rusiji, Francuskoj i Engleskoj (trojnoj antanti). Kada je Srbija putem
dobijenog zajma naručila topove za potrebe vojske i izgradnju željeznica Austrougarskoj je to poslužilo kao
razlog da 1906 godine Srbiji uvede Ekonomsku blokadu koja je trajala do 1911 godine a poznata je kao
Carinski rat. Na uvedenu blokadu Srbija je odgovorila tako što je prekinula ekonomske odnose sa
Austrougarskom i zabranila uvoz njenih nekih proizvoda. U tom carinskom ratu Srbija je 1911 godine izašla
kao pobjednik sa ojačanom ekonomskom i političkom nezavisnošću.
50. Predistorija stvaranja prve zajednicke drzave jugoslovenskih naroda ?
Jugoslovenska ideja nastala je u 18 i 19 vijeku a postepeno se formirala i dobijala je kod Srpskog i
Hrvatskog naroda različite interpretacije. Ta ideja o ujedinjenju svih Slovena se kosila sa interesima
Austrougarske koja je svim silama nastojala da zavadi Srbiju sa Crnom Gorom i Bugarskom, a krajnji cilj
joj je bio da Srbiju podijeli sa Bugarskom. Uključivanje Srbije 1903 u rat u Makedoniji koji se vodio protiv
Turske 1903-1908 godine bio je uvod u Balkanske ratove (1912-1913) koji su imali veliki istorijski značaj.
U prvom balkanskom ratu akcijom balkanskih država ( Srbije, Bugarske, Grčke i Crne Gore) dovršeno je
oslobađanje Makedonije i Albanije od Turske vladavine. U drugom balkanskom ratu Srbija i Crna Gora su
morale da zaštite svoje državne interese od Bugarske u čemu su i uspjele.
51. Sarajevski atentat i Austro-Ugarska objava rata Srbiji ?
Neposredan povod za početak Prvog svjetskog rata bio je atentat na Austrijskog prestolonaslednika
nadvojvodu Franca Ferdinanda i njegovu suprugu Sofiju. Ovaj atentat izvršio je Gavrilo Princip koji je bio
član tajne organizacije “Mlada Bosna”. Austrougarska je 28.06.1914.godine optužila Kraljevinu Srbiju da je
odgovorna za pripremanje i izvođenje ovog atentata, pa je 23.07.1914.godine Srbiji uputila ultimatum koji
je Srbija sa ciljem da izbjegne rat prihvatila osim tačke 5 i 6 koje su se kosile sa suverenitetom i
nezavisnošću pa je nakon dobijenog odgovora od Srbije, Austrougarska objavila rat Srbiji
28.07.1914.godine.
52. Niška deklaracija ?
Niška dekleracije donesena je od strane Narodne Skupštine dana 07.12.1914.godine u Nišu. Ova deklaracija
predstavlja prvi korak ka ujedinjenju Srba Hrvata i Slovenaca. Izjavu je pročitao Nikola Pašić u kojoj se
konstatuje da je rat koji Srbija void ujedno rat za oslobađanje i ujedinjenje neosolobođene braće Srba Hrvata
i Slovenaca. Deklaracija kao ratni cilj Srbije utvrđuje oslobađanje i ujedinjenje naroda i stvaranje
jedinstvene države u koju bi ušli svi Jugoslovenski narodi.
53. Osnivanje jugoslovenskog odbora ?
Posle Niške deklaracije oglasila se Srpska, Hrvatska i Slovenačka emigracija iz Austrougarske i
objelodanila svoje nacionalne i političke ciljeve. Posle niza sastanaka u Parizu i Londonu na inicijativu
Srpske Vlade sa Nikolom Pašićem osnovan je Novembra 1914 godine u Firenci Jugoslovenski Odbor, koji
je formalno konstituisan u Parizu 1915 godine na čelu sa Antom Trubićem. Jugoslovenski odbor činili su
političari imigranti Hrvati (uglavnom iz Dalmacije) Slovenci i Srbi (iz Austrougarske). Jugoslovenski odbor
sa Srpskom Vladom imao je za cilj stvaranje jedinstvene Jugoslovenske eventualno Srpsko-Hrvatske države
u kojoj bi se bez posebne organizacije čuvale Nacionalne osobine svakog Naroda.
54. Krfska deklaracija ?
Posle 36 dana pregovora na Krfu (od 15.Juna do 20.Jula 1917 godine) Predstavnici Srpske Vlade i
Jugoslovenskog Odbora objavili su 20.Jula.1917.godine Krfsku Deklaraciju. Ovaj akt trebalo je da
predstavlja prelazak sa paralelnog načina rada na zajednički rad Srpske vlade i Jugoslovenskog odbora po
pitanju Jugoslovenskog ujedinjenja. Krfskom deklaracijom je potvrđena volja da se stvori zajednička
država Kraljevina Srba Hrvata i Slovenaca.
Krfska deklaracija se sastoji iz dva dijela:
U prvom dijelu deklaracije njegovi potpisnici se pozivaju na princip samoopredeljenja naroda i princip
nacionalnog jedinstva Srba, Hrvata i Slovenaca. Na osnovu toga se zahtjeva oslobađanje i ujedinjenje
cjelokupnog naroda odnosno stvaranje jedinstvene države SHS.
Drugi dio deklaracije sadrži „moderne i demokratske principe“ na kojima će biti zasnovana zajednička
država. Deklaracija se sastoji u 13 tačaka: ( država SHS poznatih pod imenom južnih slovena ili
jugoslovena biće slobodna nezavisna kraljevina sa jedinstvenom teritorijom i jedinstvenim državljanstvom,
ona će biti ustavna demokratska i parlamentarna monarhija na čelu sa dinastijom Karađorđevića, država će
se zvati Kraljevina SHS, a vladalac će se zvati Kralj SHS (regent Aleksandar Karađorđević), Država će
imati jedan državni grb, jednu državnu zastavu i jednu krunu, sva tri naroda Srbi, Hrvati i Slovenci su
ravnopravni na cijeloj teritoriji, ravnopravna pisma na cijeloj teritoriji su latinica i ćirilica, svima se
garantuje sloboda vjeroispovjeti, teritorija Kraljevine SHS obuhvata svu onu teritoriju na kojoj živi
troimeni narod, Jadransko more će biti slobodno i otvoreno za sve narode, svi građani su jednaki i
ravnopravni prema državi i prema zakonu, priznaje se opšte pravo glasanja i biračkog tijela, Ustav
Kraljevine donijet će Ustavotvorna skupština i biće najviši pravni akt zemlje,
55. Stvaranje "Narodnog vijeća" i države Slovenaca,Hrvata i Srba (SHS) ?
U jeku proboja Solunskog fronta (oktobra 1918.godine) u Zagrebu je obrazovano Narodno Vijeće SHS.
Pravilnikom Narodnog Vijeća bilo je određeno da se ovo vijeće obrazuje kao političko predstavništvo
Jugoslovenskih naroda u Austo-Ugarskoj. Za predsjednika NV izabran je Anton Korošec a za
podpredsjednike dr. Ante Pavelić i Svetozar Pribićević. Nakon ponuđene kapitulacije Austrougarske
monarhije 19.oktobra 1918.godine Hrvatski državni Sabor je donio odluku o stvaranju nezavisne i slobodne
države SHS. Narodno vijeće proglašava otcjepljenje i nezavisnost SHS od Austrougaske čime to vijeće
dobija umjesto političkog i državni karakter. Hrvatski državni sabor je priznao NV za vrhovnu vlast
novostvorene države Slovenaca, Hrvata i Srba SHS.
56. Ženevska konverencija ?
Međusobno približavanje Srpske Vlade, Opozicije, Jugoslovenskog Odbora, Narodnog Vijeća države
austrougarskih Jugoslovena je rezultiralo Ženevskom Konvencijom novembra 1918.godine. To je bio važan
akt ka konačnom putu ujedinjenja Jugoslovenskih Naroda i stvaranja zajedničke države. Ženevskom
konvencijom nije bilo rješeno pitanje oblika vladavine buduće države i to je jedan od razloga što ženevski
sporazum nikada nije sproveden u djelo već je ostao mrtvo slovo na papiru.
57. Prvodecembarski akt o ujedinjenju 1918 ?
Nakon posjete izaslanstva Narodnog Vijeća regentu Aleksandru II Karađorđeviću on je 01.12.1918.godine
proglasio Akt o ujedinjenju jugoslovenskih naroda. On je proglasio ujedinjenje Srbije sa zemljama
nezavisne države Slovenaca,Hrvata i Srba u jedinstveno Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca. Na osnovu
tog akta regent Aleksandar preuzeo je obavezu da sprovede postupak za rješavanje ustavnog pitanja
novostvorene države jugoslovenskih naroda.
58. Vidovdanski ustav Kraljevine SHS ?
Ustavotvorna skupština Kraljevine SHS je bez prisustva opozicije uz potrebnu poslaničku većinu izglasala
Ustav sa 223 glasa za i 35 protiv. To je bilo na Vidovdan 28.Juna 1921 godine. Ovaj ustav se klasifikuje u
Ustavne paktove jer je nastao saradnjom monarha i ustavotvorne skupštine. Prama ovom ustavu Kraljevina
SHS nosi obilježja ustavne, parlamentarne i nasledne monarhije.
59. Prava građana koje proklamuje Vidovdanski ustav ?
Vidovdanski ustav ozakonjuje kapitalistički društveno-ekonomski sistem, garantuje neprikosnovenost
privatne svojine i slobodu ugovaranja u privrednim odnosima, Ustav garantuje jednakost građana pred
zakonom, ličnu slobodu, zabranu izganstva građana iz zemlje, nepovredivost stana, slobodu vjere i savjesti,
politička prava i dr.
60. Obilježja "šesto-januarske diktature" od 1929. ?
Proklamacijom od 06.Januara 1929 godine koja je upućena svim Srbima, Hrvatima i Slovencima Kralj
Aleksandar II je ukinuo Vidovdanski ustav, raspustio je Narodnu skupštinu i zabranio rad političkih
organizacija i udruženja koji bi vršili propagandu u cilju promjene poretka u državi. Također je bilo
zabranjeno osnivanje stranaka sa vjerskim ili nacionalnim obilježjima. Uvođenje monarhodiktature
vladajući režim je pravdao potrebom da se omogući opstanak zajedničke države. Kralj je u proklamaciji
narodu poručio da između njega i naroda „više nemože biti posrednika“. U svrhu pomirenja naroda i
negiranja posebnih nacija u Jugoslaviji Kralj i vrhovi diktature sproveli su ideju „Integralnog
jugoslovenskog nacionalnog unitarizma“ U skladu sa tom orjentacijom državi je promijenjeno ime pa je ona
od 03.10.1929.godine proglašena u Kraljevinu Jugoslaviju. Promjena naziva države pravdala se željom da
se uspostavi jednakost i ravnopravnost svih građana. Da bi anulirao nacionalne suprotnosti Kralj je zemlju
podijelio na devet banovina. Banovine su dobile imena po velikim rijekama: Dravska banovina sa sjedišetm
u Ljubljani, Savska banovina sa sjedišetm u Zagrebu, Vrbaska banovina sa sjedištem u Banja Luci,
Primorska banovina sa sjedištem u Splitu, Drinska banovina sa sjedištem u Sarajevu, Zetska Banovina sa
sjedištem u Cetinju, Dunavska banovina sa sjedištem u Novom Sadu, Moravska banovina sa sjedištem u
Nišu i Vardarska banovina sa sjedištem u Skoplju.
61. Osnivanje "Banovine" Hrvatske ?
Pregovori o preuređenju Kraljevine Jugoslavije između Dragiše Cvetkovića i Vlatka Mačeka okončani su u
Avgustu 1939 godine kada je sklopljen poznati Sporazum Cvetković Maček. Prema tom sporazumu Vlatko
Maček je postao podpredsjednik Jugoslovenske vlade, Narodna skupština je raspuštena a posebnom
uredbom Kraljevina Jugoslavija preuređena je tako što je stvorena posebna Banovina Hrvatska. Ta banovina
je nastala spajanjem Savske i Primorske banovine, Dubrovnika, Zetske i Vrbaske Banovine. Vlast u
Banovini su djelili Ban i Sabor. Za bana je izabran Ivan Šubašić.
62. Revizija Ustava Kraljevine Jugoslavije od 03.09.1931.god. ?
Evropski saveznici Kraljevine Jugoslavije (Francuska i Čehoslovačka) uticali su na to da kralj Aleksandar
posle dvije godine neograničene vladavine ukine diktaturu. Kralj Aleksandar II je u Septembru 1931 godine
narodu i državi „podario“ Ustav tkz „oktroisani“ – nametnuti jer nije donijet u skupštini. Donošenjem ovog
Ustava Kraljevina je ostala centralistički uređena država gdje je Kralj neprikosnoven. Formalno je utvrđena
trodiobna vlast ( Narodna skupština, Kralj i Sudstvo) ali je u praksi jedinstvo vlasti funkcionisalo
dominacijom vladara. Kralj je šef države i predstavlja zemlju u inostranstvu, zaključuje ugovore, oglašava
rat, zaključuje mir, komanduje vojskom. Kralj ima pravo da imenuje i razrješava predsjednika vlade i
ministre, da saziva i raspušta Narodno predstavništvo koje se sastojalo iz dva doma: Narodne skupštine koja
se bira opštim izborima i Senata koji se bira dijelom na posrednim izborima a dijelom ih postavlja Kralj.
Političke stranke Ustavom iz 1931 nisu dobile dozvolu za rad. Režim je nastojao da stvori nove stranke koje
će mu pružiti podršku. Tako su nastale nove stranke: Jugoslovenska nacionalna stranka JNS, Jugoslovenska
radikalna zajednica JRZ, Seljačka demokratska koalicija, Vojvođanska opozicija, Slovenačka punktacija,
Jugoslovenska muslimanska organizacija JMO.
63. Posledice državnog udara izvrsenog 27.03.1941.godine ?
Knez Pavle i Vlada Cvetković-Maček u Beču 25.Marta.1941.godine donose odluku o pristupanju
Jugoslavije trojnom paktu i potpisuju “Protokol o pristupanju Jugoslavije trojnom paktu”. 27.Marta na
ulicama Beograda izbijaju masovne demonstracije protiv potpisanog protokola. Uzvikivane su parole “bolje
rat nego pakt, bolje rob nego grob” Nezadovoljstvo među pripadnicima Jugoslovenske vojske predvođene
Generalom Borivojem Mirkovićem tokom noći 26. i 27. Marta 1941.godine izvršilo je državni udar u
Beogradu i uhapsili članove Vlade i knaza Pavla, a maloljetni Kralj Petar II proglašen je za
prestolonaslednika. Njemačka reaguje munjevito i već 06.aprila.1941.godine bez objave rata napada
Kraljevinu Jugoslaviju koju okupira u roku 12 dana rata i primorava na kapitulaciju 17.aprila.1941.godine.
Kralj bježi iz zemlje a preko 300.000 vojnika i oficira završava u zarobljeništvu.
64. Razvitak javnog prava u "staroj" Jugoslaviji ?
Razvitak javnog prava u staroj Kraljevini ogledao se kroz donošenje zakona koji su regulisali oblast javnog
pravnog sistema. Tako su sa idejom da se pristupi stvaranju jedinstvenog pravnog sistema u oblasti javnog
prava donijeti sledeći zakoni: 1929 godine donijet je Krivični zakonik za Kraljevinu SHS, Zakonik o
izvršenju kazni lišenja slobode, Zakon o sudskom postupku i građanskim stvarima a 1930 godine donijet je
Vojni krivični zakonik
65. Razvitak privatnog prava u "staroj" Jugoslaviji ?
Razvitak privatnog prava u staroj Kraljevini ogledao se kroz donošenje zakona koji su regulisali
oblastprivatnog građanskog prava. Tako je 1934 godine završena predosnova Građanskog zakonika za
Kraljevinu SHS, po ugledu na Opšti građanski zakonik Austrije. !937 godine usvojen je Trgovački zakonik.

66. Karakteristike pravnog sistema kraljevine Jugoslavije
Kraljevina SHS nastala je 1. Decembra 1918.godine od različitih političkih i pravnih područja: Srbije i Crne
Gore kao samostalnih država koje su imale svoje uređene sisteme i zakonodavstvo, i od drugog dijela koji je
bio pod Austrijom – Hrvatske, Slovenije i Vojvodine i dijla koji je bio pod Turskom – Bosna i Hercegovina,
Makadonija gdje su važili različiti pravni sistemi. S toga Jugoslavija sve do 1929 godine nije predstavljala
jedinstveno pravno područje. To je bila zajednica koju su činila posebna regionalna prava „ Naslijeđena iz
ranijih pravnih sistema pojedinih zemalja iz njihovog tadašnjeg državno-pravnog okvira“. Postojalo je šest
pravnih područja srbijansko, crnogorsko, vojvođansko, hrvatsko-slavonsko, dalamatinsko-slovenačko i
bosansko-hercegovačko područje.

67. Bosansko-hercegovačko pravno područje
Bosansko-hercegovačko pravno područje je obuhvatalao teritoriju BiH, i na njemu su važili propisi prije
ujedinjenja: Austrijski krivični zakon i konvencionalno (vjersko) – šerijatsko pravo. Po članu 109
Vidovdanskog ustava bilo je predviđeno da za Muslimane u porodičnom i naslijednom pravu i dalje važe
šerijatsko pravo. (šerijatski sudovi su sudili isključivo po vjerskim propisima, ali su imali status državnih
sudova što je bilo nesvakidašnje)

PITANJA KOJA SU BILA NA ZAVRŠNOM ISPITU 2012/2013

GRUPA I

        1) Društvena          struktura          srednjovjekovne            Bosne         (struktura         stanovništva),         koja        je   i
          Objasni pojmove: Mrsni ljudi , Krstjani, Ded, Stanak
        2) Dokazna sredstva u srednjovjekovnoj Bosni?
        3) Prihodi vladara u srednjovjekovnoj Bosni?
        4) Proces Čitlučenje u Bosni?
        5) Koje godine je donijeta Krfska deklaracija i po čemu je značajna?
        6) Koje godine je bio Berlinski kongres i koja je sudbonosna odluka za Bosnu donesena na njemu.
        7) Carigradska konvencija (uvod i nabrojati)
        8) San stefanski mirovni ogovor, kada je donesen i šta je posle njega je odlučeno berlinskim ugovorom iz 1878 godine.
        9) BiH je nakon aneksije dodijeljena na upravu bosanskom odeljenju (4) _____________________, ____________________,
         ______________________, ________________a od 1882 upravljao je guverner Benjamin von Kalaj koji je bio poznat kao
         ______________________________
        10)          (popunjava se)
Kraljevina SHS nastala je 1. Decembra 1918.godine od različitih političkih i pravnih područja: Srbije i Crne Gore kao samostalnih država koje su
imale svoje uređene sisteme i zakonodavstvo, i od drugog dijela koji je bio pod Austrijom – Hrvatske, Slovenije i Vojvodine i dijla koji je bio pod
Turskom – Bosna i Hercegovina, Makadonija gdje su važili različiti pravni sistemi. S toga Jugoslavija sve do 1929 godine nije predstavljala
jedinstveno pravno područje. To je bila zajednica koju su činila posebna regionalna prava „ Naslijeđena iz ranijih pravnih sistema pojedinih zemalja
iz njihovog tadašnjeg državno-pravnog okvira“. Postojalo je šest pravnih područja srbijansko, crnogorsko, vojvođansko, hrvatsko-slavonsko,
dalamatinsko-slovenačko i bosansko-hercegovačko područje.
Bosansko-hercegovačko pravno područje je obuhvatalao teritoriju BiH, i na njemu su važili propisi prije ujedinjenja: Austrijski krivični zakon i
konvencionalno (vjersko) – šerijatsko pravo. Po članu 109 Vidovdanskog ustava bilo je predviđeno da za Muslimane u porodičnom i naslijednom
pravu i dalje važe šerijatsko pravo. (šerijatski sudovi su sudili isključivo po vjerskim propisima, ali su imali status državnih sudova što je bilo
nesvakidašnje)

GRUPA II

     1.    Kako je bila uređena Crkva Bosanska
     2.    Objasni Timarsko-lenski feudalni sistem u BiH
     3.    Ustav BiH iz 1910 bio je donjet pod pritiskom _____________krize. Kakav je njegov karakter
     4.    Povod za nastanak 1. svjeckog rata, BiH je bila na strani ____________u sukobu koji je trajao od ______ do ______
     5.    Po San Stefanskom mirovnom ugovoru od 1878 kojim je okončan rat između ________              I _________________za BiH bila je
           predviđena ____________pod _____________-_________ suverenitetom i pod kontrolom ________________ I
           _____________________
     6.    Šta su termini: Svada, Stanak, Sakletnik, Tadba , Purgar
     7.    Berlinski kongres
     8.    Ustav BiH iz 1910 godine
     9.
GRUPA III


    1.   Kako se nazivala vlastela u Bosni i kuju titulu je nosila?
    2.   Srednjekovna Bosna poznaje sistem? Objasni
    3.   Prodor osmanlija na balkan poceo je u kom vijeku, godina pada Srbije, Bosne, Crne Gore, Carigrada? Nakon osvajanja pojedinih oblasti,
         kako je Turska regulisala ekonomske, politicke prilike?
    4.   Pored muslimanske jugoslovenske organizacije koje su jos stranke postojale u kraljevini SHS, kada je nastala muslimanska jugoslovenska
         organizacija i kakav joj je program bio?
    5.   1880 god pored zakona o upravljanju doneseno je sta?
    6.   Odredbama berlinskog kongresa, navesti god, Austrougarska je dobila pravo na sta?
    7.      Bosna je pocetkom 19 vijeka bila podjeljena na koje oblasti? objasni
    8.      U 14 vijeku Bosnom je vladala koja dinastija ( Kotromanici) ban Stjepan II Kotromanic ciji je bio zet, a ciji vazal, nasledio ga je sinovac
         navesti ime, i nosio naslov kralja cega?

								
To top