Your Federal Quarterly Tax Payments are due April 15th Get Help Now >>

Kleopatra by hMWX4B78

VIEWS: 155 PAGES: 40

									                                     Szkoły Europejskie
                                     Biuro Sekretarza Generalnego




Numer dokumentu: 2004-D-3710-pl-4
Język oryginału: polski




Program nauczania języka polskiego dla klas ponadpodstawowych
w szkołach europejskich.(Język 1) - Klasa I – VII.
ZATWIERDZONE PRZEZ RADA NAJWYŻSZA SZKÓŁ EUROPEJSKICH ZEBRANIE W
DNIACH 31 STYCZNIA I 1 LUTEGO 2006




Wchodzi w życie z dniem uchwalenia




                                     1
Ref: 2004-D-3710-pl-4
Original: PL




  Program nauczania języka polskiego dla klas ponadpodstawowych
                     w szkołach europejskich.
                             (język 1)

                          Klasa I – VII.




                                2
Spis treści:

1. Wstęp..............................................................3
2. Cele edukacyjne .............................................5
3. Zadania szkoły ...............................................6
4. Program dla klasy I i II ..................................7
5. Program dla klasy III i IV ....................... ....15
6. Program dla klasy V i VI ............................ 23
7. Program dla klasy VII .............................. ...29
8. Uwagi do realizacji programu ......................36
9. Rozkład godzin ............................................ 37
10. Osiągnięcia ...................................................37
11. Podręczniki ..................................................39




                                                                          3
Wstęp.

       Świat człowieka jest programem, który powstał na potrzeby konkretnej szkoły i konkretnego środowiska szkolnego (Program dopuszczony do użytku szkolnego
                                                      jak mało który, wychodzi naprzeciw potrzebom i wytycznym reformy edukacji. Być może dla tego, że
przez Ministra Edukacji pod numerem, DKW-4014-82/99), ale
stworzony został nie przez teoretyków, ale praktyków, którzy zintegrowanej humanistyki uczą od lat. Jest propozycją całkowicie nowego, niestereotypowego
spojrzenia na przedmiot, metody oraz filozofię nauczania.
       Program "Świat człowieka" jest programem integrującym wszystkie zagadnienia z dziedziny humanistyki, łącząc w jedną całość to, co zostało zawarte w
Podstawie programowej MEN-u (Dz.U. z 2003r. Nr 210, poz. 2041) w tym zakresie. "Świat człowieka" umożliwia wprowadzenie uczniów w specyfikę świata kultury
narodowej i języka polskiego. Zależy nam na tym, by stworzyć uczniowi szansę zbudowania całościowego obrazu kultury i języka narodowego na tle innych
narodów w świetle rozumienia charakteru kolejnych epok.
Program „Świat człowieka” w założeniu autorów przewidziany był dla trzyletniego gimnazjum. Rozbudowany o treści licealne zawarte w Podstawie
Programowej dla liceum ogólnokształcącego (Dz.U. z 2003r. Nr 210, poz. 2041), został wybrany jako program dla siedmioletniej szkoły ponadpodstawowej w sieci
szkół europejskich.
       Jako program realizowany od przedszkola aż do matury w języku ojczystym, niesie w sobie nie tylko aspekty czysto językowe, ale jest bogaty w te
wszystkie elementy, które pozwolą na podtrzymanie i rozwój świadomości narodowej młodego Polaka - obywatela Europy, dostrzegającego zalety, ale również
wady naszych tradycji i potrafiącego wzbogacać naszą tożsamość znajomością spraw powszechnych, europejskich.

        Materiał programowy ułożony został według dwóch komplementarnych zasad chronologicznej i problemowej. Układ chronologiczny organizuje treści
nauczania, przyporządkowując je poszczególnym epokom historyczno-kulturowym:
Klasa I
Świat starożytny
Klasa II
Świat średniowieczny
Klasa III
Czas renesansowego optymizmu. Czas metafizycznego niepokoju.
Klasa IV
Czas oświeceniowego krytycyzmu. Czas romantycznego buntu
Klasa V
Korzenie świata współczesnego.
Klasa VI
Świat między wojnami
Klasa VII
Świat współczesny
                                                                              4
Układ problemowy dzieli materiał kolejnych klas na następujące zagadnienia:
  l. W świecie faktów
  2. W świecie idei
  3. W świecie fantazji
  4. W świecie emocji
  5. W świecie kreacji
  6. W poszukiwaniu prawdy
  7. Jak żyć?

      Realizacji całości programu służyć będzie wieloczęściowy podręcznik zatytułowany "Świat człowieka", w którym znajdą się między innymi wszystkie
wymienione w programie teksty źródłowe. Z podręcznikiem do humanistyki integralnie związany będzie zeszyt ćwiczeń przeznaczony do rozwijania
świadomości językowej i doskonalenia szeroko pojętej kompetencji językowej w klasach od pierwszej do trzeciej. Począwszy od klasy czwartej do rozwijania
kompetencji językowych będzie używany podręcznik Haliny i Tadeusza Zgółków – „Mówię, więc jestem”.


Cele edukacyjne:

       Wspomaganie umiejętności komunikowania się uczniów i wprowadzanie ich w świat kultury, zwłaszcza przez:
   1. Kształcenie sprawności mówienia, słuchania, czytania i pisania w zróżnicowanych sytuacjach komunikacyjnych prywatnych i publicznych, ważnych dla
       życia w państwie demokratycznym i obywatelskim; rozwijanie zainteresowania uczniów językiem jako składnikiem dziedzictwa kulturowego,
   2. Ujawnianie zainteresowań, możliwości i potrzeb oraz językowych i czytelniczych umiejętności uczniów po to, by wyznaczać stosowne dla nich cele,
       dobierać treści i materiały, projektować odpowiednie działania gwarantujące skuteczność edukacji
   3. Rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiejętności odbioru dzieł literackich i innych tekstów kultury (także audiowizualnych), a przez nie
       przybliżanie rozumienia człowieka i świata; wprowadzanie w tradycje kultury europejskiej i narodowej
   4. Uczenie istnienia w kulturze, przede wszystkim w jej wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak by stawała się wewnętrzną i osobistą własnością
       młodego człowieka
   5. Poznanie dzieł literackich wchodzących w skład dziedzictwa polskiej, europejskiej i światowej kultury.
   6. Osiąganie dojrzałości intelektualnej, emocjonalnej i moralnej.
   7. Kształtowanie tożsamości osobowej, narodowej i kulturowej.
   8. Wzmacnianie wiary w swoje możliwości oraz poczucia odpowiedzialności za własny rozwój i samodzielne decyzje dotyczące dalszej nauki i wyboru
       zawodu.
   9. Kształtowanie hierarchii wartości na podstawie wybitnych dzieł kultury.
   10. Rozwijanie postaw tolerancji i eliminowanie postaw ksenofobicznych.


                                                                              5
Oraz na poziomie zaawansowanym:
   1. Osiąganie przez uczniów dojrzałości emocjonalnej i moralnej.
   2. Kształtowanie tożsamości osobowej, narodowej i kulturowej.
   3. Zdobywanie dojrzałości intelektualnej przejawiającej się w świadomym korzystaniu z wiedzy językowej w aktach komunikacyjnych oraz z wiedzy o
      literaturze i kulturze w interpretacji dzieł literackich i w odbiorze tekstów kultury.
   4. Pogłębianie samopoznania, odkrywanie i rozwój własnych zainteresowań i możliwości, rozumienie podstawowych metod poznawania i badania
      rzeczywistości.

Zadania szkoły:

   1. Doskonalenie umiejętności mówienia, słuchania, czytania, pisania, odbioru różnorodnych tekstów kultury; opis języka wspomagający umiejętności
       ucznia.
   2. Motywowanie do poznawania literatury oraz różnorodnych tekstów kultury wzbogacających wiedzę ucznia o człowieku, życiu i świecie z perspektywy
       współczesności i z odniesieniem do przeszłości.
   3. Tworzenie sytuacji, w których uczenie się języka następuje przez świadome i refleksyjne jego używanie (bez nawarstwiania teoretycznej, abstrakcyjnej
       wiedzy o systemie językowym).
   4. Pobudzanie postaw kreatywnych ucznia w procesie zdobywania umiejętności i gromadzenia wiedzy.
   5. Integrowanie różnych zakresów doświadczeń kulturowych; przybliżanie uczniom różnorodnych tekstów kultury w perspektywie wiedzy o człowieku i
       świecie, uczestnictwa w kulturze współczesnej i praktyce społecznej i komunikacji oraz obcowania z tradycją.
   6. Wspomaganie uczniów w procesie rozpoznawania i rozumienia wartości oraz w osobistym wysiłku tworzenia wewnętrznie akceptowanej ich hierarchii.
   7. Wprowadzaniu uczniów w technikę uczenia się i wyposażanie ich w narzędzia samodzielnej pracy umysłowej.
   8. Rozbudzanie zainteresowań wybitnymi dziełami literatury i sztuki oraz tworzenie warunków sprzyjających pogłębionemu poznawaniu i przeżywaniu ich
       treści.
   9. Wprowadzenie ucznia w dziedzictwo literackie i kulturowe, w tradycję narodową i dziedzictwo kulturowe krajów europejskich; pomoc w rozpoznawaniu
       obecności tradycji we współczesnej kulturze.
   10. Przybliżanie literatury współczesnej i ukazywanie jej miejsca w dzisiejszej kulturze.
   11. Przygotowanie ucznia do świadomego i krytycznego odbioru dzieł kultury (także masowej).
   12. Pomoc w kształtowaniu umiejętności interpretowania arcydzieł literackich i rozpoznawania ich w kontekście egzystencjalnym, aksjologicznym i
       historycznym; pomoc w rozpoznawaniu w nich wartości i ich hierarchizacji.
   13. Pomoc w rozwijaniu sprawności komunikacyjnych stosownie do sytuacji; kształtowanie świadomości mocy języka i możliwości rozszerzania granic
       własnego świata poprzez język.
   14. Wzbogacanie wiedzy o języku traktowanym jako historycznie rozwijający się system i jako wsparcie w podejmowaniu refleksji porządkującej
       obserwacje językowej praktyki.
   15. Uczenie syntetyzowania i porządkowania poznanego materiału.
   16. Pomoc w utrwalaniu nawyków samokształceniowych.
                                                                            6
   17. Wspomaganie rozwoju kultury językowej i uwrażliwianie na piękno mowy ojczystej.

Oraz na poziomie zaawansowanym:
   1. Pomoc w rozwijaniu sztuki interpretacji w rozszerzonych kontekstach historyczno-literackich, teoretycznoliterackich, filozoficznych.
   2. Wskazywanie korespondencji różnych sztuk, interpretacje porównawcze.
   3. Pomoc w samodzielnym poznawaniu różnych dziedzin humanistyki.
   4. Uczenie syntetyzowania i porządkowania poznanego materiału według dyscyplin naukowych - językoznawstwa i literaturoznawstwa.
   5. Rozwijanie twórczych uzdolnień ucznia - artystycznych lub naukowych - poprzez jego własną twórczość (pisarską, filmową albo drobne prace krytyczne
       i badawcze).
   6. Wprowadzenie w technologię pracy umysłowej jako przygotowanie do egzaminu maturalnego i studiów wyższych.


Treść:

    Dział                                         Klasa I                                                                              Klasa II
                                         ŚWIAT STAROŻYTNY                                                                 ŚWIAT ŚREDNIOWIECZNY
I. W świecie    1. Człowiek przedhistoryczny.                                                    l. Pojęcie epoki historycznej: granice średniowiecza. Katastrofa cywilizacji antycznej.
faktów          - Kim jest człowiek? Człowiek i jego potrzeby. WO                                2. Okres najazdów.
                - Pojęcie historii i prehistorii. Skąd wiemy o tym, jak żyli pierwsi ludzie?     - Powstanie islamu i najazdy arabskie.
                - Różnica między faktem a interpretacją.                                         Koran (fragmenty)
                2. Człowiek jako istota społeczna. Rodzina, ród, plemię, społeczność. WO         Mohamed ibn Ishak, Życiorys wysłannika bożego (fragment)
                3. Początki historii - mapa fizyczna Bliskiego i Dalekiego Wschodu (warunki      - Wikingowie
                naturalne). Mapa polityczna świata starożytnego.                                 Rocznik klasztoru w Fuldzie (fragment)
                4. Pierwsze państwa. Definicja państwa. WO                                       Adam z Bremy, Dzieje diecezji Hamburskiej (fragment)
                - Cywilizacje doliny Tygrysu i Eufratu. Egipt. Indie. Chiny. Ludy Ameryki.       3. Mapa fizyczna (warunki naturalne) i mapa polityczna Europy w czasach Karola
                Kodeks Hammurabiego (fragment)                                                   Wielkiego.
                Herodot, Dzieje (fragmenty - opis miasta Babilon, opis mumifikacji)              4. Karol Wielki - największy władca średniowiecznej Europy. Odrodzenie idei
                5. Dzieje Żydów do powrotu z niewoli babilońskiej.                               cesarstwa. Początki feudalizmu.
                6. Starożytna Grecja.                                                            Einhard, Żywot Karola Wielkiego (fragmenty)
                - Mapa terenów zamieszkanych przez Greków po zakończeniu Wielkiej Kolonizacji.   5. Feudalizm: obowiązki wasala i obowiązki seniora.
                - Polis: wspólnota wolnych mężów. WO                                             List biskupa Fulberta z Chartres do księcia Akwitanii
                Herodot, Dzieje (fragment - tzw. debata konstytucyjna)                           6. Europa po Karolu Wielkim. Powstawanie nowych państw na przełomie pierwszego i
                - Wojny perskie: wolni obywatele bronią swojego stylu życia.                     drugiego tysiąclecia.
                Herodot, Dzieje (fragment - opis bitwy pod Maratonem)                            7. Mieszko I i początek państwa polskiego. Polityczne znaczenie chrztu.
                - Demokracja ateńska. WO                                                         Anonim zwany Gallem, Kronika polska (fragment o chrzcie)
                - Wojna peloponeska: Ateny przeciwko Sparcie - starcie dwóch potęg i dwóch       Thietmar, Kronika (fragment o bitwie pod Cedynią)
                różnych stylów życia.                                                            8. Bolesław Chrobry. Zjazd gnieźnieński. Polityczne znaczenie koronacji: różnica
                Plutarch, Żywot Likurga (fragment o wychowaniu spartańskim)                      między księciem a królem.

                                                                                      7
Tukidydes, Wojna peloponeska (fragment o przyczynach wojny)                          Anonim zwany Gallem, Kronika polska (fragment o zjeździe gnieźnieńskim)
- Aleksander Wielki: jednostka, która całkowicie zmienia mapę świata.                Thietmar, Kronika (fragment o zjeździe gnieźnieńskim)
Wojna jako narzędzie rozprzestrzeniania się kultury. Mapa świata hellenistycznego.   9. Mapa polityczna Europy po bitwie pod Hastings.
Curtius Rufus, Historia Aleksandra Wielkiego (fragment)                              10. Spór cesarzy z papieżami o niezależność Kościoła i o władzę nad chrześcijaństwem.
7. Starożytny Rzym.                                                                  - Kościół w średniowieczu: papież, biskupi, zakony kontemplacyjne. Wielcy
- Powstanie Rzymu: mit o Romulusie.                                                  reformatorzy Kościoła: Grzegorz VII i Innocenty III - ich stosunek do cesarstwa.
- Republika rzymska: służba państwu - najwyższym zaszczytem. WO                      Pielgrzymki, relikwie. Mapa czterech tras pielgrzymkowych.
Polibiusz, Dzieje (fragment o ustroju republiki)                                     - Czyimi wasalami są biskupi i królowie? Argumenty cesarzy, argumenty papieży.
- Podboje republikańskie. Mapa: tereny podlegające Rzymowi w V w. p.n.e., w          Dictatus papae
połowie III w. p.n.e., w I w. n.e.                                                   Bulla Innocentego III z J 198 roku (fragment)
- Cesarstwo rzymskie.                                                                - Polska w obozie papieskim - Bolesław Śmiały. Sprawa św. Stanisława.
Tacyt, Roczniki (fragment o Neronie)                                                 Lambert z Hersfeldu, Kronika (fragment o koronacji Bolesława Śmiałego)
- Świat Rzymian a świat barbarzyńców.                                                Anonim zwany Gallem, Kronika polska (fragment o biskupie krakowskim Stanisławie)
Tacyt, Germania (fragmenty)                                                          Wincenty Kadłubek, Kronika polska (fragment o św. Stanisławie)
8. Początki chrześcijaństwa.                                                         - Kto wygrał w sporze cesarstwa z papiestwem?
9. Życie codzienne w Grecji i Rzymie.                                                11. Krucjaty.
- Religia. Obrzędy, np. procesje, ofiary. Pojęcie politeizmu.                        - Przeciwko komu prowadzono krucjaty: Arabom w Hiszpanii, Turkom w Ziemi
- Obyczaje (sport: olimpiada; niewolnictwo w Grecji i w Rzymie; cyrk, igrzyska).     Świętej, Prusom w Europie Wschodniej, Albigensom w Prowansji.
Katon Starszy, O gospodarstwie wiejskim (fragment o niewolnikach)                    Foucher z Chartres, Czyny Franków (mowa Urbana II w Clermont)
10. Wynalazki i odkrycia cywilizacji starożytnych (np. pismo, koło, system           Anonim, Dzieje pierwszej krucjaty (fragment o zdobyciu Jerozolimy)
dziesiętny, porcelana). Sposoby mierzenia czasu (kalendarz).                         - Zakony rycerskie - powstanie zakonu Krzyżackiego. Malbork.
                                                                                     - Mapa wypraw krzyżowych.
                                                                                     12. Bolesław Krzywousty - wzorzec władcy-rycerza. Anonim zwany Gallem, Kronika
                                                                                     polska (fragmenty)
                                                                                     13. Rozbicie dzielnicowe Polski. Mapa: dzielnice według testamentu Krzywoustego.
                                                                                     Lokacja miast na prawie magdeburskim - samorządy miejskie. Sprowadzenie
                                                                                     Krzyżaków do Polski.
                                                                                     14. Nowe zjawiska w kulturze europejskiej w XIII wieku: zakony żebracze
                                                                                     (franciszkanie, dominikanie). Uniwersytety. Inkwizycja.
                                                                                     Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragment)
                                                                                     - Anglia: przywileje i kształtowanie się stanów; Wielka Karta Swobód
                                                                                     i powstanie parlamentu. WO
                                                                                     Wielka Karta Swobód (fragment)
                                                                                     15. Władysław Łokietek - zjednoczenie Polski. Kazimierz Wielki: budowanie potęgi
                                                                                     państwa polskiego. Ludwik Węgierski: przywilej koszycki. Plan miasta i zamku w
                                                                                     Polsce w XIV wieku.
                                                                                     16. Kryzys kościoła w XIV wieku i próby jego przezwyciężenia.
                                                                                     - Ruch soborowy. Sobór w Konstancji.
                                                                                     - Ruch husycki w Czechach.
                                                                                     Wawrzyniec z Brezove, Kronika husycka (fragmenty)
                                                                                     Cztery artykuły praskie

                                                                          8
                                                                                                     17. Polska pierwszych Jagiellonów.
                                                                                                     - Jadwiga i Jagiełło. Chrzest Litwy, unia polsko-litewska. Wielka wojna z zakonem
                                                                                                     krzyżackim.
                                                                                                     Akt unii w Krewie
                                                                                                     - Kazimierz Jagiellończyk. Wojna 13-letnia. Przejęcie Prus.
                                                                                                     18. Mapa polityczna Europy w 1492 roku.
                                                                                                     19. Losy Żydów w średniowiecznej Europie.
                                                                                                     20. Życie codzienne.
                                                                                                     - Ci, którzy walczą.
                                                                                                     - Ci, którzy się modlą.
                                                                                                     św. Benedykt z Nursji, Reguła (fragment)
                                                                                                     - Ci, którzy pracują. Praca, odpoczynek, święto. Widowiska, przejazdy
                                                                                                     możnych, egzekucje, turnieje, karnawał.
                                                                                                     - Problemy ludzi średniowiecza: wojny, głody, zarazy, ciemność.
                                                                                                     G. Boccaccio, Dekameron (fragment - opis zarazy)
                                                                                                     - Powstawanie miast. Cechy. Kraków.
II. W świecie    1. Żydowska idea Jedynego Boga (monoteizm).                                         1. Idee chrześcijańskie: miłości bliźniego, odkupienia, zbawienia.
idei             Biblia: stworzenie świata - Rdz 1 oraz 2, 1-7; Adam i Ewa - Rdz 3; potop - Rdz 6,   Skład Apostolski, Ojcze Nasz, Biblia: 1 Kor. 13
                 11 - 9.17; Mojżesz i krzak gorejący - Wj 3, 1-17; wielkość prawdziwego Boga -       2. Idea uniwersalizmu europejskiego.
                 psalm 115, 1-8.                                                                     - Jeden Kościół, jeden cesarz, jeden język.
                 nawiązania: M. Twain, Pamiętniki Adama i Ewy                                        3. Idea hierarchicznego porządku świata i społeczeństwa (gradualizm św. Tomasza,
                 2. Grecka idea humanizmu i demokracji.                                              porządek feudalny).
                 - Człowiek jest miarą wszechrzeczy (Protagoras).
                 - Wiedzieć, co jest dobre i postępować dobrze jest tym samym (Sokrates).
                 - Piękno, prawda i dobro są celem ludzkiego życia (Platon).
                 - Prawdziwa przyjaźń możliwa jest tylko między ludźmi etycznie dzielnymi
                 (Arystoteles).
                 Tukidydes, Wojna peloponeska (mowa Peryklesa o demokracji)
                 3. Rzymska idea prawa (główne zasady). WO
III. W świecie   1. Mity.                                                                            l. Obraz świata w wyobraźni ludzi średniowiecza: np. potwory, monstra gotyckie,
fantazji         - O powstaniu świata.                                                               bestie piekielne.
                 - O powstaniu bogów (bogowie greccy).                                               nawiązania: U. Eco, Imię róży (fragment - opis iluminacji z potworami)
                 mity o Chaosie, Gai, Kronosie, Zeusie oraz walce bogów z Gigantami i Tytanami       2. Sagi, legendy, baśnie.
                 - O powstaniu człowieka.                                                            O królu Arturze i rycerzach Okrągłego Stołu (fragmenty)
                 mit o Prometeuszu                                                                   Pieśń o Nibelungach (fragmenty)
                 - O działaniu zjawisk przyrody.                                                     legendy polskie (o Kraku i Wandzie, o Piaście Kołodzieju)
                 mit o Demeter i Korze                                                               baśnie arabskie z Księgi tysiąca i jednej nocy (Sindbad Żeglarz) legenda o św. Jerzym
                                                                                                     3. Świat fantazji średniowiecznej światem naszego dzieciństwa.
                                                                                                     Nawiązania: J.R.R. Tolkien, Hobbit (fragment o elfach i krasnoludach), baśnie: o
                                                                                                     Szklanej Górze, o Królewnie Śnieżce, o Śpiącej Królewnie, gry narracyjne oparte na
                                                                                                     motywach średniowiecznych,

                                                                                            9
IV. W świecie   1. Potrzeba bezpieczeństwa i zaufania, poszukiwanie przewodnika.                   l. Lęk.
emocji          - Prometeusz, opiekun człowieka (mit o Prometeuszu).                               - Lęk przed Sądem Ostatecznym, przed diabłem i mękami piekielnymi, przed nagłą
                - Nić Ariadny sposobem na wyjście z Labiryntu (mit o Minotaurze).                  śmiercią, przed tym, co nieznane.
                - Bóg wyprowadzający Żydów z Egiptu (Biblia).                                      napis na portalu kościoła pielgrzymkowego w Autun, XII w.: Niech ten strach porazi
                2. Odwaga, duma, ambicja, honor.                                                   wszystkich pogrążonych w grzechu śmiertelnym
                - Stawianie czoła potworom (mit o Heraklesie).                                     Rozmowa Mistrza Polikarpa ze śmiercią (fragment)
                - Dążenie do nieśmiertelnej sławy (postać Achillesa, postać Aleksandra Wielkiego). 2. Odwaga, duma, ambicja, honor.
                - Postawa heroizmu (mit o Prometeuszu, postać Achillesa).                          Pieśń o Rolandzie (fragment)
                - Honor wolnego obywatela.                                                         Tristan i Izolda (fragment)
                Plutarch, Żywot Tyberiusza Grakcha (fragment o Kornelii, matce Grakchów)           nawiązania: H. Sienkiewicz, Krzyżacy (ślubowanie Zbyszka),
                nawiązania: K. Ujejski, Maraton (fragment)                                         H. Pyle, Wesołe przygody Robin Hooda (fragmenty - o odwadze Robin Hooda, ballada
                Duma z przynależności do Narodu Wybranego (Biblia).                                o rycerzach Okrągłego Stołu),
                3. Żądza władzy, pycha, zazdrość, nienawiść.                                       F. Schiller, Rękawiczka
                historia Kaina i Abla, Biblia - Rdz. 4, 1-15                                       3. Żądza władzy, zdrada.
                odwołanie do greckich mitów teogonicznych                                          Legenda o królu Arturze (fragment o próbie zawładnięcia mieczem)
                Homer, Iliada (fragment o Achillesie bezczeszczącym zwłoki Hektora)                Dante, Boska Komedia (fragment o ostatnim kręgu Piekła)
                4. Miłość, przyjaźń,                                                               nawiązania: J. R. R Tolkien, Władca Pierścieni (fragment o zdradzie Sarumana)
                - Miłość (Orfeusz i Eurydyka, Odys i Penelopa).                                    4. Miłość, wierność.
                - Przyjaźń (Gilgamesz i Enkidu, Rut i Noemi, Achilles i Patroklos).                - Pary średniowiecznych kochanków: Tristan i Izolda,
                - Wierność ojczyźnie.                                                              Tristan i Izolda (fragment - o napoju miłosnym).
                Homer, Iliada (fragment o postawie Hektora)                                        - Miłość ewangeliczna.
                epitafium Spartan poległych pod Termopilami                                        postać świętego Franciszka
                nawiązania: epitafia poległych pod Westerplatte i Monte Cassino                    Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragment)
                - Wierność Bogu.                                                                   J. de Voragine, Złota legenda, legenda o św. Krzysztofie (fragment)
                Dzieje apostolskie (fragment o więzieniu św. Piotra)                               - Wierność seniorowi i ojczyźnie.
                nawiązania: H. Sienkiewicz, Quo vadis (fragment o męczeństwie chrześcijan)         Pieśń o Rolandzie (fragment)
                                                                                                   Anonim zwany Gallem, Kronika (fragment o obronie Głogowa).
V. W świecie    1. Stwarzająca moc słowa                                                           l. Artysta – twórca bez imienia.
kreacji         - Biblia Rdz I, 1-8, Rdz 2, 18-20, Rdz 5, 1-2, J 1,1-5                             Anonim zwany Gallem, Kronika (wstęp)
                egipski mit o tworzeniu świata przez nazywanie - Stela Szabaki (fragment) początek Mistrz Teofil z Helmarshausen, De diversi artibus (fragment)
                babilońskiego eposu o powstaniu świata Enuma Elisz (fragment)                      – Architektura romańska: kościoły pielgrzymkowe, klasztory. – Rzeźba romańska:
                T. Jansson, Opowiadania z Doliny Muminków (Wiosenna piosenka), M. Ende,            portal w Autun, kapitele w Moissac.
                Niekończąca się historia (fragment), U. Le Guin, Czarnoksiężnik z Archipelagu      – Architektura gotycka: katedry (Chartres), witraże.
                (fragment)                                                                         – Malarstwo tablicowe: poliptyk grudziądzki.
                2. Twórcza moc ludzkiego talentu.                                                  – Rzeźba gotycka: ołtarz Wita Stwosza.
                Pojęcie kanonu piękna - kanon egipski i grecki.                                    – Muzyka.
                Porządki w architekturze: joński, dorycki i koryncki. Budowle greckie z okresu     Chorał gregoriański, Dies Irae
                klasycznego i ich dekoracja rzeźbiarska: Partenon, Propyleje, Erechtejon.          Bogurodzica
                - Architektura rzymska: Koloseum, Panteon.
                - Rzeźba rzymska: portret, relief historyczny (kolumna Trajana).
                                                                                         10
                3. Powstanie i rozwój teatru.
                - Obrzędy ku czci Dionizosa - źródło greckiej sztuki teatralnej.
                A. Nicoll, Dzieje teatru (fragment o zachowaniu publiczności teatralnej w Atenach)
                - Środki wyrazu w teatrze greckim.
                5. Artysta dumny z roli twórcy Apollo-patron sztuki
                Muzy natchnieniem artysty.
                Orfeusz symbolem mocy twórczej.
                Pigmalion – artysta zakochany w swoim dziele.
                Horacy – twórca przekonany o nieśmiertelności sztuki (Exegi monumentum...).
                Funkcje przypowieści ewangelicznych (specyfika gatunku).
                Przypowieści: o talentach, o synu marnotrawnym
VI. W           l. Jak powstał świat i jaka jest jego natura? Jońscy filozofowie przyrody, Pitagoras,   l. Czy Bóg istnieje?
poszukiwaniu    Heraklit.                                                                               – Zawierzenie Pismu Świętemu (prawda objawiona).
                2. Czym jest prawda i dobro? Sofiści, Sokrates.                                         – Zawierzenie wewnętrznemu objawieniu (iluminacji) – św. Augustyn.
prawdy
                3. Czy świat, który widzimy, jest jedynym światem? Platon.                              Dowodzenie rozumowe – św. Tomasz (przykład dowodu z ruchu).
                4. Co poznajemy, czym jest prawda? Arystoteles.                                         2. Czym jest człowiek?
                                                                                                        – Dusza uwięziona w ciele (św. Augustyn).
                                                                                                        - Jedność duszy i ciała (św. Tomasz).
VII. Jak żyć?   Dekalog – najstarszy znany kodeks etyczny.                                              l. Wskazania ewangeliczne.
                2. Wskazania moralne wielkich nauczycieli ludzkości: Mojżesza, Buddy, Lao Tsy,          Ewangelia, Kazanie na Górze (fragment)
                Jezusa z Nazaretu.                                                                      przypowieści: o dobrym Samarytaninie, o robotnikach w winnicy
                                                                                                        historia jawnogrzesznicy
                                                                                                        2. Wzorce osobowe epoki (rycerz, święty, władca).
Biogramy        Perykles,                                                                               Karol Wielki,
                Aleksander Wielki,                                                                      Mieszko l,
                Juliusz Cezar                                                                           Bolesław Chrobry,
                Homer,                                                                                  Bolesław Śmiały,
                Sofokles,                                                                               Bolesław Krzywousty,
                Fidiasz,                                                                                Kazimierz Wielki,
                Sokrates,                                                                               Jadwiga,
                Platon,                                                                                 Władysław Jagiełło
                Arystoteles                                                                             św. Augustyn,
                Mojżesz,                                                                                św. Stanisław,
                Budda,                                                                                  św. Franciszek,
                Lao Tsy,                                                                                św. Tomasz
                Jezus z Nazaretu
Filmy           Faraon, reż. J. Kawalerowicz
                Kleopatra, reż. J.L. Mankiewicz                                                         Robin Hood – książę złodziei, reż. K. Reynolds
                Ben Hur, reż. W. Wyler                                                                  Imię róży, reż. J. J. Annaud
                                                                                                        Krzyżacy, reż. A. Ford
                                                                                                        Dzwonnik z Notre Dame, reż. 1. Dellanoy

                                                                                            11
Lektury    Mity greckie (w opracowaniu J. Parandowskiego lub W. Markowskiej)        Baśnie i legendy świata
           U. Le Guin, Czarnoksiężnik z Archipelagu                                 H. Pyle, Wesołe przygody Robin Hooda H. Sienkiewicz, Krzyżacy
           B. Leśmian, Przygody Sindbada Żeglarza                                   J. R. R. Tolkien, Hobbit
           B. Leśmian, Klechdy Sezamowe                                             Tristan i Izolda
           W. Makowiecki, Przygody Meliklesa Greka                                  Bogurodzica w kontekście poezji średniowiecznej
           W. Makowiecki, Diossos                                                   Pieśń o Rolandzie (fr.)
           M. Waltari, Egipcjanin Sinuhe
Wiedza o   1. Wzbogacanie słownictwa.
języku     - Synonimy, homonimy, antonimy.                                          1. Wzbogacanie słownictwa
           - Archaizmy, dialektyzmy.                                                - Synonimy, homonimy, antonimy.
           - Peryfrazy.                                                             - Archaizmy, dialektyzmy.
           - Słowotwórstwo (rodzina słowotwórcza, neologizmy).                      - Peryfrazy.
           2. Refleksja nad słowami.                                                - Słowotwórstwo (rodzina słowotwórcza, neologizmy).
           - Morfologia (struktura fleksyjna i słowotwórcza wyrazu).                2. Refleksja nad słowami.
           - Oboczność w tematach fleksyjnych i słowotwórczych.                     Morfologia (struktura fleksyjna i słowotwórcza wyrazu)
           - Osobliwości odmiany.                                                   - Oboczność w tematach fleksyjnych i słowotwórczych
           - Etymologia.                                                            - Osobliwość odmiany.
           - Zakres i treść wyrazu.                                                 - Etymologia.
           - Wyrazy abstrakcyjne i konkretne, ogólne i szczegółowe.                 - Zakres i treść wyrazu.
            - Wyrazy o znaczeniu dosłownym i przenośnym.                            - Wyrazy abstrakcyjne i konkretne, ogólne i szczegółowe.
           - Wyrazy nacechowane stylistycznie.                                      - Wyrazy oznaczeniu dosłownym i przenośnym.
           3. Tworzenie i rozpoznawanie związków wyrazowych.                        - Wyrazy nacechowane stylistycznie.
           - Wyrażenia i zwroty.                                                    3. Tworzenie i rozpoznawanie związków wyrazowych.
           - Stopień łączliwości słów.                                              - Wyrażenia i zwroty.
           - Związki frazeologiczne: luźne, stałe                                   - Stopień łączliwości słów.
           - Synonimy i antonimy frazeologiczne.                                    - Związki frazeologiczne: luźne, stałe i łączliwe.
                                                                                    - Synonimy i antonimy frazeologiczne.
                                                                                    - Przysłowia.
                                                                                    4. Tworzenie i rozpoznawanie wypowiedzeń.
                                                                                    - Części mowy i ich funkcje składniowe.
                                                                                    - Równoważnik zdania.
                                                                                    - Zdanie pojedyncze i złożone (w związku z interpunkcją).
                                                                                    - Funkcja wskaźników zespolenia.
                                                                                    - Funkcje stylistyczne wypowiedzeń (celowe i dwukierunkowe
                                                                                    przekształcanie wypowiedzeń).
                                                                                    - Polszczyzna mówiona a pisana (akcent wyrazowy i zdaniowy,
                                                                                    intonacja, szyk a znaczenie).
                                                                                    - Różnice między mową a pismem (głoska a litera, dźwięczność -
                                                                                    bezdźwięczność, twardość - miękkość, wymowa nosówek,
                                                                                    upodobnienia, uproszczenia grup spółgłoskowych, ubezdźwięcznienie w
                                                                                    wygłosie).

                                                                               12
     5. Formułowanie wypowiedzi w piśmie i w mowie.
     - Specyfika różnych form podawczych (rozmowa, dialog, wywiad,
     dyskusja, opowiadanie,
     opis, list, charakteryzowanie postaci, streszczenie, relacja, opinia, ocena,
     instrukcja, podanie, życiorys, rozprawka).
     - Zróżnicowanie form podawczych w zależności od celu wypowiedzi,
     nadawcy i odbiorcy oraz kontekstu sytuacyjnego.
     6. Refleksja nad funkcjami języka w komunikatach mówionych i
     pisanych.
     - Rozpoznawanie i tworzenie wypowiedzi informujących, opisujących,
     wartościujących oraz służących wyrażaniu opinii, przekonywaniu oraz
     uzasadnianiu poglądów.
     - Etyczny wymiar języka (szczerość - nieszczerość, kłamstwo,
     manipulacja, agresja słowna, brutalność w zachowaniach językowych).
     - Funkcja prezentacyjna języka jako źródło wiedzy o człowieku.




13
                                                 Klasa III                                                                              Klasa IV
    Dział          I. CZAS RENESANSOWEGO                              II. CZAS                       I. CZAS OŚWIECENIOWEGO                       II. CZAS ROMANTYCZNEGO
                          OPTYMIZMU                               METAFIZYCZNEGO                           KRYTYCYZMU                                       BUNTU
                                                                    NIEPOKOJU
I. W świecie   1. Wiek XV - granica dwóch epok. Odkrycia      l. Reforma katolicka i                1. Piotr Wielki - budowanie potęgi Rosji.   1. Kariera Napoleona Bonaparte.
faktów         i wynalazki doby renesansu.                    kontrreformacja.                      2. Polska w czasach saskich.                2. Stosunek Polaków do Napoleona:
               2. Wielkie odkrycia geograficzne (mapa).       - Mapa: kraje protestanckie,          - Wojna północna (elekcja                   realizacja marzeń czy wielkie
               - Przyczyny wypraw, sylwetki wielkich          katolickie i mieszane w połowie       Leszczyńskiego).                            rozczarowanie?
               odkrywców i ich patronów, bezpośrednie         XVI wieku                             - Upadek kultury i edukacji.                - Legiony Polskie we Włoszech (1. H.
               skutki.                                        - Misje: Chiny, Japonia, Ameryka      J. Kitowicz, Opis obyczajów za              Dąbrowski, J. Wybicki).
               Listy Krzysztofa Kolumba (fragment o           Południowa.                           panowania Augusta III (fragment o           J. Wybicki, Mazurek Dąbrowskiego
               odkryciu Ameryki)                              Inkwizycja. Polowanie na              pijarach)                                   J. Pawlikowski, Czy Polacy mogą się wybić
               3. Kultury Ameryki przedkolumbijskiej          czarownice.                           W. Tylkowski, Uczone rozmowy                na niepodległość? (fragment)
               (Aztekowie, Majowie, Inkowie).                 Mnich Rudolf z Rud Raciborskich,      (fragmenty o wszechświecie)                 - Księstwo Warszawskie - wolne państwo
               M. Leon-Portilla (wyb.),                       Katalog magii (fragment)              3. Absolutyzm oświecony na przykładzie      polskie czy protektorat francuski?
               Zmierzch Azteków. Kronika zwyciężonych         Zygmunt III Waza - król doby          Prus Fryderyka II.                          Odezwa J. H. Dąbrowskiego i J.
               (fragment)                                     kontrreformacji. Działalność          - Sojusz filozofów z tronem.                Wybickiego do Polaków z 1806 roku
               4. Miasto jako ośrodek kultury renesansowej    jezuitów w Polsce. Unia Brzeska.      Wolter, Pamiętniki (fragmenty)              N. Bonaparte, Ustawa konstytucyjna
               (Włochy, Niderlandy). Florencja w XV           Pacierz rokoszowy do Króla            - Wojna siedmioletnia.                      Księstwa Warszawskiego (fragment -
               wieku (mapa miast europejskich XVI wieku).     Jegomości Zygmunta III                4. Mapa Europy w XVIII wieku: państwa,      artykuł 4.)
               5. Wielkie dynastie europejskie:               Wojna trzydziestoletnia.              które upadają (Hiszpania, Polska),          3. Klęska Napoleona, jej przyczyny i
               Habsburgowie, Jagiellonowie (mapa              Mapa: kraje, w których                państwa, których potęga rośnie (Prusy,      skutki.
               posiadłości w 1520 roku).                      kontrreformacja odniosła sukces.      Rosja).                                     Ch. Talleyrand, Pamiętniki (fragment -
               6. Reformacja - jej przyczyny i skutki.        2. Francja: budowa potęgi.            5. Polska za czasów panowania               zdrada w roku 1808)
               - Ojcowie reformacji: Hus, Luter, Kalwin.      Absolutyzm. Odwołanie edyktu          Stanisława Augusta Poniatowskiego.          4. Kongres Wiedeński - próba cofnięcia
               Reformacja w Rzeszy i w Szwajcarii. Pokój      nantejskiego.                         - Pierwsze reformy. Ideologia opozycji      historii, lęk przed rewolucją. Święte
               religijny w Augsburgu.                         3. Rewolucja w Anglii. Przyczyny      antykrólewskiej .                           Przymierze strażnikiem porządku w
               M. Luter, 95 tez (fragment)                    ekonomiczne, religijne, polityczne.   Wolter, Księżniczka Babilonu (fragment o    Europie.
               M. Luter, Traktat o wolności chrześcijanina    Absolutyzm przeciwko                  Stanisławie Auguście)                       - Narodziny ideologii konserwatywnej. WO
               (fragment)                                     parlamentaryzmowi. WO                 - Konfederacja barska. Pierwszy rozbiór.    E. Burke, Rozważania o rewolucji we
               J. Kalwin, Institutio christianae religionis   Petycja o prawa                       Akt założenia konfederacji barskiej         Francji (fragment)
               (fragment)                                     Habeas Corpus Act                     - Pierwsze ministerstwo edukacji w          F. K. von Haller, Szatan i rewolucja
               M. Luter, Apel do szlachty chrześcijańskiej    4. Kryzys Rzeczypospolitej            Europie: Komisja Edukacji Narodowej. -      (fragment)
               narodu niemieckiego(fragment)                  szlacheckiej.                         Oświecenie stanisławowskie, mecenat         5. Królestwo Kongresowe - czy Polacy
               - Mapa krajów objętych reformacją.             - Mapa fizyczna, polityczna,          królewski, teatr narodowy.                  mogli uznawać je za swoje państwo?
               - Wojny religijne we Francji.                  etniczna, wyznaniowa, gospodarcza     - Sejm Wielki i Konstytucja 3 Maja. Opór    - Konstytucja Królestwa najbardziej
               - Reformacja w Anglii.                         Polski w XVII w.                      przeciwko Konstytucji - Targowica.          liberalnym prawem w Europie. WO
               7. Odnowa Kościoła katolickiego - sobór w      Potęga magnaterii. Latyfundia.        Konstytucja 3 Maja (fragmenty)              Ustawa Konstytucyjna Królestwa Polskiego
               Trydencie.                                     Klientela. Samowola: Cecora, I        Akt założenia konfederacji targowickiej     (fragment)

                                                                                         14
Konstytucje soboru trydenckiego (fragment)    Dymitriada.                           - Drugi rozbiór Polski, powstanie          - Tajne związki.
8. Hiszpania ojczyzną kontrreformacji.        Relacja nuncjusza Honorata            kościuszkowskie, trzeci rozbiór.           6. Powstanie listopadowe. Przyczyny
- Bunt w Niderlandach (mapa).                 Visconti o Polsce z 1636 roku         Uniwersał połaniecki                       wybuchu. Ocena szans. Przyczyny upadku.
- Stosunek Hiszpanów do Indian.               (fragment)                            przyczyny upadku Rzeczypospolitej.         Skutki.
B. de Las Casas, Krótka historia o            - Wojny Rzeczpospolitej: Zygmunt      Trwałość dorobku reformatorów.             Uchwała Sejmu Królestwa Polskiego o
wyniszczeniu Indian (fragment)                III-sprawa tronu szwedzkiego.         6. Wojna o niepodległość Stanów            detronizacji cara (25.01.1831)
M. Leon-Portilla (wyb.), Zmierzch Azteków.    Wojny Wazów ze Szwecją.               Zjednoczonych. Konstytucja.                - Wielka Emigracja.
Kronika zwyciężonych (fragment)               Powstanie kozackie: problem Siczy,    - Ustrój Stanów Zjednoczonych. Pojęcie     - Spiski krajowe. Rewolucja krakowska
9. Polska Jagiellonów.                        racje Kozaków. Wojny z Rosją.         państwa federacyjnego.                     1846 roku.
- Demokracja szlachecka - narodziny i         Wojny polsko-tureckie od Cecory do    - Gminy protestanckie w Ameryce.           7. Zbuntowana młoda Europa.
rozwój. Rola sejmu i sejmików. Ruch           odsieczy wiedeńskiej.                 Tradycje samorządności jako źródło         - Powstanie w Grecji.
egzekucyjny i poczucie odpowiedzialności za   5. Życie codzienne i obyczaje. Dwór   oporu przeciwko angielskiej tyranii.       - Rewolucja lipcowa we Francji.
kraj. Konstytucja Nihil novi (fragment)       władcy absolutnego. Dwór              A. de Tocqueville, Demokracja              - Wiosna Ludów (Francja, Austria, Węgry,
- Czasy Zygmuntowskie - Złoty Wiek. Hołd      szlachecki                            amerykańska (fragment o gminach)           Niemcy).
Pruski. Unia Lubelska                         w Polsce. Dom mieszczański. Chata     7. Rewolucja francuska - "Nowy             - Udział Polaków w Wiośnie Ludów.
- powstanie Rzeczypospolitej Obojga           chłopska. Szkoła jezuicka.            człowiek, nowy naród, nowy świat".         - Mapa ognisk rewolucji w Europie i na
Narodów (mapa).                                                                     - Kryzys we Francji.                       świecie w pierwszej połowie XIX wieku.
10. Rzeczpospolita Obojga Narodów: kraj                                             - Stany Generalne, Zgromadzenie            8. Powstanie styczniowe. Przyczyny
wielu wyznań i narodowości. WO                                                      Narodowe, Konstytuanta. Zburzenie          wybuchu. Ocena szans. Przyczyny upadku.
- Polska krajem tolerancji. Konfederacja                                            Bastylii.                                  Skutki.
Warszawska.                                                                         – Konstytucja: monarchia konstytucyjna.    - Postać Aleksandra Wielopolskiego.
Akt Konfederacji Warszawskiej (fragment)                                            Dwa ugrupowania: radykałowie               9. Życie codzienne. Styl empire, moda
- Pierwsze wolne elekcje. Henryk Walezy i                                           Jakobini) przeciwko umiarkowanym.          romantyczna.
Stefan Batory.                                                                      Ucieczka króla, jego proces i egzekucja.
- Żydzi polscy.                                                                     - Kształtowanie się społeczeństwa
11. Życie codzienne i obyczaje. Nowe                                                obywatelskiego. Pojęcie obywatela, róż-
potrawy z Nowego Świata.                                                            nica między obywatelem a poddanym.
                                                                                    Pieśń bojowa Armii Renu (Marsylianka)
                                                                                    - Życie codzienne w Republice:
                                                                                    kalendarz, imiona, święta, strój.
                                                                                    - Wielki Terror. Sprawa Dantona:
                                                                                    "Rewolucja pożera własne dzieci".
                                                                                    Przewrót termidoriański.
                                                                                    Dekret o podejrzanych z 17 IX 1793
                                                                                    8. Wpływ idei oświeceniowych na
                                                                                    kształtowanie się systemów politycznych.
                                                                                    9. Życie codzienne w XVIII wieku.
                                                                                    Obyczaje, wynalazki (maszyna parowa,
                                                                                    szczepionka przeciwko ospie, balon,
                                                                                    piorunochron, maszyna tkacka, loko-
                                                                                    motywa, początki kanalizacji, gilotyna),

                                                                        15
                                                                                                   powolny wzrost higieny. Zmiana
                                                                                                   stosunku do dziecka. Zmiana wyglądu
                                                                                                   mieszkań.
                                                                                                   - Libertynizm. Zepsucie obyczajów
                                                                                                   warstw wyższych, zbytek warstw
                                                                                                   wyższych.
II. W świecie    l. Idea humanizmu.                             1. Idee kontrreformacji -          l. Idea rozumu i postępu.                     1. Idea walki o wolność.
idei             sentencja Terencjusza: Człowiekiem jestem i    podniesienie autorytetu Kościoła.  Wielka Encyklopedia Francuska (hasło:         Odezwa Aleksandra Ypsilanti z 1821 roku
                 nic, co ludzkie, nie jest mi obce.             katechizm siedemnastowieczny (pięć "Postęp")                                     wzywająca Greków do po
                 G. Pico della Mirandola, O wolności i          przykazań kościelnych)             2. Idea praw człowieka. Hasło równości,       wstania
                 godności człowieka (fragment)                  2. Idea Polski jako przedmurza     wolności, braterstwa.                         G. Byron, Giaur (fragment o wolności)
                 2. Idea powrotu do źródeł (Biblia, antyk).     chrześcijaństwa.                   Monteskiusz, O duchu praw (fragment)          Mickiewicz, Do Matki Polki, Reduta
                 postulat: tylko wiara, tylko Pismo             W. Potocki, Transakcja wojny       Deklaracja Niepodległości USA                 Ordona
                 J. Kalwin, lnstitutio christianae religionis   chocimskiej (fragment mowy         (fragment)                                    J. Słowacki, Sowiński w okopach Woli
                 (fragment)                                     Chodkiewicza)                      Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela         2.Idea heroicznej samotności
                 J. Kochanowski, dzieła z odwołaniami do        nawiązania: H. Sienkiewicz, Potop  z 1789 roku (fragment)                        A. Mickiewicz, Dziady cz. III (fragment
                 antyku                                         (fragment o obronie Jasnej Góry)   nawiązania: Deklaracja Praw Człowieka i       Wielkiej Improwizacji o cierpieniu za
                 3. Idea tolerancji w Polsce.                                                      Obywatela ONZ                                 miliony), Pan Tadeusz (fragment spowiedzi
                 P. Włodkowic, mowa na soborze w                                                                                                 Jacka Soplicy)
                 Konstancji (fragment)                                                                                                           G. Byron, Giaur (fragment spowiedzi
                 A. Frycz Modrzewski, O poprawie                                                                                                 tytułowego bohatera)
                 Rzeczypospolitej (fragmenty)                                                                                                    nawiązania: F. Molnar, Chłopcy z Placu
                                                                                                                                                 Broni
III. W świecie l. Alchemicy - poszukiwacze kamienia             1. Czarownice, diabły, sabaty.        1. Mitologizowanie człowieka jako istoty   1. Mitologia ludowa - postacie z ludowych
fantazji       filozoficznego.                                  B. Chmielowski, Nowe Ateny (hasło     rozumnej.                                  baśni, świat duchów, upiorów, czarów,
                 - Postacie fantastyczne: Faust, Twardowski.    o czarownicach)                       D. Defoe, Przygody Robinsona Crusoe        ludowe poczucie sprawiedliwości.
                 nawiązania: 1. W. Goethe, Faust (fragment z    komentarz: W. Kopaliński, Słownik     (wersja dla młodzieży - tłum.              A. Mickiewicz, Ballady (wybór), Dziady
                 pracowni),                                     mitów i tradycji kultury (hasło:      S. Stampfl, fragment)                      część II
                 Mickiewicz, Pani Twardowska,                   "Czarownice")                         - Zasady działania masonerii.              A. Puszkin, Rusłan i Ludmiła (prolog)
                 K. I. Gałczyński, Ulica szarlatanów            nawiązania: A. Miller, Czarownice z   hymn masoński z Czarodziejskiego Fletu     2. Mitologia średniowiecza - zamki,
                 2. Utopie - fantazje na temat idealnego        Salem (fragment)                      nawiązania: J. Baszkiewicz, Robespierre    rycerze, uwięzione damy, bohaterskie
                 państwa.                                       2. Mit sarmacki.                      (opis święta Najwyższej Istoty)            czyny.
                 T. Morus, Utopia (fragment)                    opowieść o Sarmatach E.               2. Mitologizowanie hasła równości i        A. Mickiewicz, Grażyna (fragment), A.
                 T. Campanella, Państwo Słońca (fragment)       Dembołęcki (fragment o języku         braterstwa ludzi.                          Puszkin, Rusłan i Ludmiła (fragmenty:
                 F. Bacon, Nowa Atlantyda (fragment)            polskim w Raju)                       Utopie egalitarne.                         pojedynek Rusłana z Rogdajem, oblężenie
                 nawiązania: W. Szymborska, Utopia              W. Potocki, Pospolite ruszenie        Wolter, Kandyd (fragment o Eldorado)       Kijowa)
                                                                (fragment)                            I. Krasicki, Mikołaja Doświadczyńskiego
                                                                J. Ch. Pasek, Pamiętniki (fragment:   przypadki (fragment o wyspie Nipu)
                                                                "W obozie")                           3. Mitologizowanie natury i mit dobrego
                                                                komentarz: W. Kopaliński, Słownik     dzikusa.
                                                                mitów i tradycji kultury (hasło:      J. J. Rousseau, Umowa społeczna

                                                                                          16
                                                               Sarmata"                               (fragment)
                                                               nawiązania: H. Sienkiewicz, Potop      D. Defoe, Przygody Robinsona Crusoe
                                                               (postać Zagłoby), J. Kaczmarski,       (fragment o Piętaszku)
                                                                        Sarmacja
IV. W świecie   l. Ciekawość świata, pasje odkrywcze.          l. Lęk przed nieskończonością,         l. Pasja krytyczna, bunt przeciwko         l. Bunt.
emocji          listy Kolumba i opowieść o podróży             samotnością we wszechświecie,          dogmatom religijnym i społecznym.          - Uczucie przeciwko rozumowi.
                Magellana                                      przemijaniem.                          Marsylianka                                - Jednostka przeciw społeczeństwu.
                nawiązania: I. Stone, Udręka i ekstaza (opis   B. Pascal, Myśli (fragment)            Wolter, Mikromegas                         - Młodzi przeciwko starym.
                sekcji zwłok)                                  D. Naborowski, Marność                 J. Swift, Podróże Guliwera (fragment o     - Zniewoleni przeciwko ciemięzcom.
                2. Poczucie mocy twórczej, wolności i          W. Szekspir, Hamlet (monolog           przyczynach wojen)                         A. Mickiewicz, Oda do młodości,
                godności.                                      bohatera)                              S. Staszic, Przestrogi dla Polski          Romantyczność Dziady cz. IV (fragmenty
                J. Kochanowski, Pieśń XXIV z Ksiąg             nawiązania: Z. Herbert, Przepaść       (fragment)                                 monologu Gustawa)
                Wtórych "Niezwykłym i nie leda piórem          Pana Cogito                            1. Jasiński, Wiersz w czasie obchodzonej   J. Słowacki, Kordian (monolog ze sceny
                opatrzony"                                     2. Lęk przed innymi - czarownicami,    żałoby przez dwór polski po Ludwiku XVI    spisku)
                G. Vasari, Żywoty najsłynniejszych malarzy,    innowiercami.                          2. Miłość.                                 J. W. Goethe, Cierpienia młodego Wertera
                rzeźbiarzy i architektów (fragmenty o          Nietolerancja i zabobon w Polsce w     - Sentymentalna do kobiety.                (fragment)
                Leonardzie da Vinci i Michale Aniele)          XVII i XVIII w., red. B. Baranowski,   J. J. Rousseau, Nowa Heloiza (fragment     W. Hugo, Nędznicy (fragment o
                Pico della Mirandola, O wolności i godności    W. Lewandowski (fragmenty:             listu Julii)                               Gawroche'u)
                człowieka (fragment)                           protokoły z procesów czarownic) W.     F. Karpiński, Do Justyny - tęskność na     2. Miłość romantyczna.
                nawiązania: I. Stone, Udręka i ekstaza         Potocki, Kto mocniejszy, ten lepszy    wiosnę                                     J. W. Goethe, Cierpienia młodego Wertera
                (fragment opisujący nastrój Michała Anioła     (fragmenty)                            - Miłość ojczyzny.                         (fragment)
                po zrobieniu Piety)                            B. Chmielowski, Nowe Ateny (hasło      L Krasicki, Święta miłości kochanej        A. Mickiewicz, Dziady cz. IV (fragmenty
                3. Miłość.                                     o czarownicach)                        ojczyzny, Ptaszki w klatce, Wilczki        monologów Gustawa)
                - Do kobiety.                                  3. Miłość.                                                                        G. Byron, Giaur (fragment spowiedzi
                F. Petrarca, wybrane sonety                    - Do kobiety.                                                                     tytułowego bohatera)
                W. Szekspir, Romeo i Julia                     Molier, Don Juan (fragmenty)                                                      romantyczna liryka miłosna - wybór
                - Do dziecka.                                  L. da Ponte, libretto Don                                                         C. K. Norwid, W Weronie, " Daj mi
                J. Kochanowski, Treny (wybór)                  Giovanniego (Aria szampańska)                                                     wstążkę błękitną..."
                - Do Boga.                                     A. Morsztyn, Do trupa                                                             A. Puszkin, Eugeniusz Oniegin (fragment -
                Kochanowski, Pieśń XXV z Ksiąg Wtórych         4. Duma sarmacka                                                                  list Tatiany do Oniegina)
                "Czego chcesz od nas, Panie"                   W. Potocki, Transakcja wojny                                                      3. Miłość do ojczyzny.
                4. - Wierność rodzinie i sumieniu.             chocimskiej (fragment) J. Sobieski,                                               A. Mickiewicz, Dziady cz. III (fragment
                Sofokles, Antygona                             Listy do Marysieńki (fragment)                                                    Wielkiej Improwizacji), Pan Tadeusz
                                                               nawiązania: A. Fredro, Zemsta                                                     (pochwała ojczystych krajobrazów
                                                               (autoprezentacja Papkina), A.                                                     wygłoszona przez Tadeusza)
                                                               Mickiewicz, Pan Tadeusz                                                           J. Słowacki, Hymn - " Smutno mi, Boże...",
                                                               (charakterystyka Jacka Soplicy                                                    W pamiętniku Zofii Bobrówny, C. K.
                                                               ustami Gerwazego), H. Sienkiewicz,                                                Norwid, Moja piosnka II
                                                               Potop (fragment o pojedynku
                                                               Wołodyjowskiego z Kmicicem)
V. W świecie    l. Artysta - indywidualność świadoma swego     1. Barok stylem epoki.                 l. Literatura jako narzędzie wychowania.   1. Bunt przeciwko konwencjom sztuki

                                                                                          17
kreacji   geniuszu.                                     - Architektura: kościół Il Gesu -        - bajki (cechy gatunku, alegoria, morał),   klasycznej.
          list Leonarda da Vinci do księcia Mediolanu   nowa organizacja przestrzeni; F.         satyry (cechy gatunku)                      - Romantyczne gatunki literackie i ich
          W. Szekspir, sonet autotematyczny             Borromini, kościół San Ivo della                   L Krasicki, wybór bajek,          specyfika:
          J. Kochanowski, Do fraszek ("Fraszki          Sapienza.                                Pijaństwo, Żona modna (fragmenty)           ballada: J. W. Goethe, Król Elfów,
          nieprzepłacone...")                           - Urbanistyka barokowa: G. Bernini,      - powieść (pojęcia: fabuła, akcja, wątek)   A. Mickiewicz, wybór ballad
          B. Cellini, Żywot własny (fragment)           kolumnada przed Bazyliką św.                       J. Swift, Podróże Guliwera        powieść poetycka: Byron - Giaur
          2. Piękno świata i człowieka w sztuce.        Piotra.                                  (fragment o państwie koni)                  Szekspir (jako prekursor dramatu
          - Architektura, rzeźba, malarstwo we          Założenia pałacowe: Wersal,              - publicystyka                              romantycznego) Makbet lub Hamlet
          Florencji XV w., w Rzymie XVI w., w           Wilanów. - Rzeźba: G. Bernini,           Wielka Encyklopedia Francuska (hasło:       dramat romantyczny:
          Krakowie XVI w., w Wenecji końca XVI w.       Ekstaza św. Teresy w kaplicy             ,,zabobon"); powstanie i rozwój prasy:      Mickiewicz, Dziady cz. II i IV
          3. Sztuka słowa.                              Comaro. - Malarstwo:                     "Spectator", "Monitor" , "Zabawy             J. Słowacki, Kordian
          - Odkrycie języków narodowych jako            iluzjonistyczne - A. del Pozzo,          przyjemne i pożyteczne" , "Przyjaciel       - Łączenie świata realnego z fantastycznym
          tworzywa literackiego.                        Apoteoza św. Ignacego w San              Ludu"                                       (pojecie fantastyki). Przyroda jako bohater i
          M. Rej: Na tego, co czy tal (fragment: "A     Ignatio.                                 2. Styl klasycystyczny w literaturze.       uczestnik zdarzeń.
          niechaj narodowie wżdy postronni znają, Iż    M. Caravaggio, Zaśnięcie Marii,          F. Dmochowski, Sztuka rymotwórcza           - Przeciwstawienie stylu klasycznego i
          Polacy nie gęsi, iż swój język mają!")        Święty Mateusz,                          (fragment)                                  romantycznego w malarstwie (spór Ingres -
          fragment Biblii w przekładzie J. Wujka        P. P. Rubens, Apoteoza Henryka IV i      - Gatunki klasycystyczne: bajka, satyra,    Delacroix).
          -Pojęcie rodzaju i gatunku literackiego.      proklamowanie regencji,                  poemat heroikomiczny.                       2. Artysta romantyczny.
                                                        Rembrandt, Wymarsz strzelców,            3. Reguły klasycystyczne w sztukach         - Poeta - wieszcz narodowy.
          -Powstanie rodzajów literackich: epika,       Autoportret,                             plastycznych.                               A. Mickiewicz, Konrad Wallenrod (pieśń
          liryka, dramat i ich główne cechy, pojęcia    Vermeer van Delft, Ważąca perły,         - Architektura - zestawienia: Partenon -    Wajdeloty), Dziady cz. III
          teoretycznoliterackie (narracja, narrator,    D. Velazquez, Panny dworskie).           świątynia dorycka w Parku Natolińskim       (Wielka Improwizacja fragment)
          podmiot liryczny, monolog, dialog).           - Poezja:                                w Warszawie, świątynia Sybilli w parku      J. Słowacki, Testament mój
          Kategoria tragizmu i pojęcie katharsis.       zabawy formalne Jana Andrzeja            Łazienkowskim w Warszawie; Panteon -        - Malarze romantyczni: E. Delacroix, F. de
          - Epika (Homer, Iliada, Odyseja -             Morsztyna (środki stylistyczne:          zbór protestancki na placu                  Goya, J. Tumer, G. D. Friedrich.
          fragmenty).                                   ironia, apostrofa, antyteza, kontrast,   Małachowskiego w Warszawie; Palladio,       - Wielcy kompozytorzy.
          - Liryka (Safona, Horacy).                    oksymoron, gra słów) - Boginie,          Villa Rotonda - Królikarnia w Warszawie.    L. van Beethoven, IX Symfonia (finał)
          -Dramat (Sofokles, Antygona )                 Niestatek, Raki.                         - Styl stanisławowski w architekturze -     F. Chopin, wybór utworów
          Powstanie gatunku literackiego, pojęcia       - Muzyka:                                Łazienki w Warszawie, wnętrze               F. Liszt, poemat symfoniczny Preludia
          teoretycznoliterackie (wiersz sylabiczny,     C. Monteverdi, opera Orfeusz             Zamku Królewskiego w Warszawie.
          średniówka, przerzutnia, porównanie,          (fragment)                               - Rzeźba - zestawienia: Pomnik konny
          przenośnia, apostrofa, pytanie retoryczne).   A. Vivaldi, Cztery pory roku             Marka Aureliusza - Donatello,
          sonet: F. Petrarka, W. Szekspir               (wybór)                                  Gattamelata, Thorvaldsen, Książę Józef
          hymn: J. Kochanowski                          J. F. Haendel, Alleluja z oratorium      Poniatowski.
          pieśń: J. Kochanowski                         Mesjasz                                  - Malarstwo klasycystyczne: David,
          fraszka: J. Kochanowski                       J. S. Bach, dowolny utwór                Przysięga Horacjuszy.
          tren: J. Kochanowski                          2. Konwencja komediowa w                 4. Klasycyzm w muzyce.
          sielanka: J. Kochanowski                      ukazywaniu świata (specyfika             J. Haydn, Symfonia nr 94 "Z uderzeniem
          tragedia: W. Szekspir                         komedii jako gatunku).                   w kociol"
          4. Muzyka renesansu.                          Molier, Świętoszek                       W. A. Mozart, Eine kleine Nachtmusik,
          J. des Pres, motet                            3. Granice między konwencją a            aria Papagena z dzwonkami z opery

                                                                                    18
                G.P. da Palestrina, Missa Papae Marcelli       rzeczywistością.                     Czarodziejski Flet, Requiem (Kyrie)
                (fragment)                                     M. Cervantes, Don Kichot             L. van Beethoven, III Symfonia Es-dur
                M. Gomółka, Melodie na psałterz polski         (fragment)                           "Eroica" (wybór), V Symfonia c-moll (I
                uczynione (wybór)                                                                   część)
                C. Janequin, chanson La Guerre                                                      5. Styl sentymentalny.
                                                                                                    - Sielanka - gatunek sentymentalny.
                                                                                                    F. Karpiński, Laura i Filon
                                                                                                    J. A. Watteau, Odjazd na Cyterę
                                                                                                    - Puławy - ośrodek polskiego
                                                                                                    sentymentalizmu.
                                                                                                    - Styl parków angielskich.
VI. W           l. Gdzie szukać prawdy o Bogu?                 1. W co zwątpić nie można?           1. Skąd wiemy to, co wiemy? Czym jest      1. Czym są dzieje ludzkości?
poszukiwaniu    - Powrót do źródeł, czyli do Pisma Świętego.   Kartezjusz: Cogito ergo sum          ludzki umysł?                              - Heglowska idea historii jako pochodu
                Podważenie autorytetu Kościoła i odrzucenie    2. Co możemy uznać za kryterium      - Podstawy empiryzmu w myśli J. Locke'a    Ducha ku wolności.
prawdy
                jego pośrednictwa (M. Luter, J. Kalwin).       prawdy?                              - człowiek jako "niezapisana tablica”.     2. Jaką rolę w historii odgrywają narody i
                2. Gdzie szukać prawdy o świecie?              - Świadectwo zmysłów (F. Bacon).     2. Kim jest człowiek i czym jest           jednostki?
                - Obserwacje i rozumowanie (M. Kopernik,       - Jasność i oczywistość sądów        społeczeństwo?                             - Heglowska koncepcja wielkich ludzi i
                G. Bruno, F. Bacon).                           (Kartezjusz).                        Monteskiusz, O duchu praw (fragmenty)      wielkich narodów.
                                                               3. Co stanowi podstawę poznania      A. Smith, Rozważania... (fragment o        3. Jaką rolę w dziejach odegra naród
                                                               naukowego?                           niewidzialnej ręce rynku)                  polski? Pytanie o sens cierpienia
                                                               - Galileusz, Newton - twórcy         J. J. Rousseau, Umowa społeczna            narodowego.
                                                               nowożytnych zasad poznania.          (fragment o naturze ludzkiej i zasadach    - Idea mesjanizmu, hasło Polska
                                                               4. Wobec jakich pytań                umowy społecznej)                          Chrystusem narodów.
                                                               doświadczenie i rozum są bezsilne?   3. Jak uczynić człowieka dojrzałym i       A. Mickiewicz, Księgi narodu polskiego i
                                                               - B. Pascal.                         niezależnym?                               pielgrzymstwa polskiego (fragment), Dziady
                                                               5. Kim jest człowiek i czym jest     J. Locke, O właściwym używaniu rozumu      cz. III (fragment widzenia księdza Piotra)
                                                               społeczeństwo?                       (fragment o edukacji)
                                                               T. Hobbes.                           L Kant, Co to jest oświecenie?
                                                                                                    Wielka Encyklopedia Francuska (hasło:
                                                                                                    "Edukacja")
                                                                                                    J. J. Rousseau, Emil, czyli o wychowaniu
                                                                                                    (fragment)
                                                                                                    zalecenia Komisji Edukacji Narodowej
VII. Jak żyć?   l. Ideał renesansowego humanisty               Refleksja moralna nad epoką.         l. Wartości i ideały epoki                 1. Etos romantycznego bojownika o
                M. Montaigne, Próby (fragmenty)                B. Pascal, Myśli (fragmenty)         - Wolność, równość, braterstwo;            wolność.
                Odrodzenie wskazań epikureizmu i               P. Skarga, Kazania sejmowe           samodzielność; tolerancja.                 Postać generała Józefa Bema (C. K.
                stoicyzmu: J. Kochanowski.                     (fragment)                           J. Locke, List o tolerancji (fragment)     Norwid, Bema pamięci rapsod żałobny,
                2. Rady filozofów: Sokratesa, Platona,                                              B. Franklin, Pamiętniki (fragment)         S. Petofi).
                Arystotelesa,                                                                       Wolter, Traktat o tolerancji (fragment)    Postać lorda Byrona (portret ilustrowany
                3. Nauki moralne płynące z powrotu do                                               L Kant (imperatyw kategoryczny i           fragmentami jego utworów).
                wskazań Ewangelii.                                                                  praktyczny)                                Bohaterowie bezimienni (A. Mickiewicz,

                                                                                          19
           M. Luter, O wolności chrześcijanina                                                                               Dziady cz. III - opowieść Sobolewskiego).
           (fragment)                                                                                                        2. Wzór romantycznego kochanka.
           Frycz Modrzewski, O karze za mężobójstwo                                                                          - Wnioski wyprowadzone z wcześniej
           (fragment)                                                                                                        czytanych tekstów.
Biogramy   Zygmunt Stary,                             Zygmunt III Waza,                      Stanisław August Poniatowski,   Napoleon Bonaparte,
           Zygmunt August                             Władysław IV,                          Tadeusz Kościuszko,             Jan Henryk Dąbrowski,
           Krzysztof Kolumb,                          Jan Kazimierz,                         Stanisław Staszic,              Józef Bem,
           Ferdynand Magellan                         Piotr Skarga.                          Ignacy Krasicki                 Romuald Traugutt
           Leonardo da Vinci,                         Jan III Sobieski,                      Piotr Wielki,                   Adam Mickiewicz,
           Michał Anioł Buonarotti,                   Stefan Czarnecki,                      Fryderyk II,                    Juliusz Słowacki,
           Jan Kochanowski,                           Stefan Żółkiewski                      Benjamin Franklin,              Cyprian Kamil Norwid
           Marcin Luter,                              Ludwik XIV,                            Jerzy Waszyngton, Maksymilian   Johann Wolfgang Goethe,
           Jan Kalwin,                                Molier,                                Robespierre                     George Byron,
           Tomasz Morus                               Kartezjusz,                            John Locke,                     Friedrich Hegel
           Mikołaj Kopernik,                          Blaise Pascal                          Monteskiusz,
           Andrzej Frycz Modrzewski                   Galileo Galilei,                       Woltair,
                                                      Izaak Newton                           Jean Jacques Rousseau,
                                                                                              Immanuel Kant
Filmy      Romeo i Julia, reż. F. Zefirelli           Trzej muszkieterowie, reż. R. Lester   Tom Jones, reż. T. Richardson   Pan Tadeusz, reż. A. Wajda
           Wiele hałasu o nic, reż. K. Branagh        Ogniem i mieczem, reż. 1. Hoffman      Amadeusz, reż. M. Forman        Amistad, reż. S. Spielberg
           Anna tysiąca dni, reż. Ch. Jarro           Potop, reż. J. Hoffman                                                 Jane Eyre, reż. F. Zefirelli
           Maria, królowa Szkotów, reż. Ch. Jarrot    Pan Wołodyjowski, reż. J. Hoffman




                                                                                 20
Lektury    D. Defoe, Przypadki Robinsona Crusoe (w tłumaczeniu Stampfla)                   Krasicki, satyry, bajki i liryki (wybór); Monachomachia (fr.)
           A. Dante, Boska Komedia (fragmenty)                                              E. Bronte, Wichrowe wzgórza
           A. Dumas, Trzej muszkieterowie                                                  A. Fredro, Zemsta
           J. Kochanowski, Treny                                                           W. Goethe, Faust (fragmenty)
           J. Kochanowski, Pieśni                                                          W. Goethe, Cierpienia młodego Wertera
           Sofokles, Antygona                                                              Byron – Giaur
           Moliere Świętoszek                                                              A. Mickiewicz, Pan Tadeusz
           Molier inna dowolna komedia                                                     A. Mickiewicz, Dziady cz. II, IV i III
           H. Sienkiewicz, Potop                                                           wybrane sceny z dramatów romantycznych (J. Słowacki , Z Krasiński)
           W. Szekspir, Romeo i Julia                                                      wybór poezji romantycznej (A. Mickiewicz, J. Słowacki, C.K. Norwid)
           Wolter, Mikromegasa,                                                            F. Molnar, Chłopcy z Placu Broni
           Wybór polskich barokowych utworów poetyckich                                    J. Słowacki, Kordian
Wiedza o   1. Wzbogacanie słownictwa.
języku     - Synonimy, homonimy, antonimy.
           - Archaizmy, dialektyzmy.
           - Peryfrazy.
           - Słowotwórstwo (rodzina słowotwórcza, neologizmy).
           2. Refleksja nad słowami.
           - Morfologia (struktura fleksyjna i słowotwórcza wyrazu).
           - Oboczność w tematach fleksyjnych i słowotwórczych.
           - Osobliwości odmiany.
           - Etymologia.
           - Zakres i treść wyrazu.
           - Wyrazy abstrakcyjne i konkretne, ogólne i szczegółowe.
           - Wyrazy oznaczeniu dosłownym i przenośnym.
           - Wyrazy nacechowane stylistycznie.
           3. Tworzenie i rozpoznawanie związków wyrazowych.
           - Wyrażenia i zwroty.
           - Stopień łączliwości słów.
           - Związki frazeologiczne: luźne, stałe i łączliwe.
           - Synonimy i antonimy frazeologiczne.
           - Przysłowia.
           4. Tworzenie i rozpoznawanie wypowiedzeń.
           - Części mowy i ich funkcje składniowe.
           - Równoważnik zdania.
           - Zdanie pojedyncze i złożone (w związku z interpunkcją). Funkcje wskaźników
           zespolenia.
           - Funkcje stylistyczne wypowiedzeń (celowe i dwukierunkowe przekształcanie
           wypowiedzeń).
           - Polszczyzna mówiona a pisana (akcent wyrazowy i zdaniowy, intonacja, szyk a
           znaczenie).

                                                                                  21
               - Różnice między mową a pismem (głoska a litera, dźwięczność - bezdźwięczność,
               twardość - miękkość, wymowa nosówek, upodobnienia, uproszczenia grup
               spółgłoskowych, ubezdźwięcznienie w wygłosie).
               5. Formułowanie wypowiedzi w piśmie i w mowie.
               - Specyfika różnych form podawczych (rozmowa, dialog, wywiad, dyskusja,
               opowiadanie, opis, list, charakteryzowanie postaci, streszczenie, relacja, opinia,
               ocena, instrukcja, podanie, życiorys, rozprawka).
               - Zróżnicowanie form podawczych w zależności od celu wypowiedzi, nadawcy i
               odbiorcy oraz kontekstu sytuacyjnego.
               6. Refleksja nad funkcjami języka w komunikatach mówionych i pisanych.
               - Rozpoznawanie i tworzenie wypowiedzi informujących, opisujących,
               wartościujących oraz służących wyrażaniu opinii, przekonywaniu oraz uzasadnianiu
               poglądów.
               Etyczny wymiar języka (szczerość – nieszczerość, kłamstwo - manipulacja, agresja
               słowna, brutalność w zachowaniach językowych).
               - Funkcja prezentacyjna języka jako źródło wiedzy o człowieku.


                                                  Klasa V                                                                               Klasa VI
    Dział                     KORZENIE WSPÓŁCZESNEGO ŚWIATA                                                                  ŚWIAT MIĘDZY WOJNAMI
I. W świecie   1. Stulecie pary i elektryczności. Rewolucja przemysłowa. Wynalazki i odkrycia.      1. Postęp nauki i techniki. Emancypacja mas. Nowe środki przekazu. Początki
faktów         Rozwój wielkich miast - Paryż, Londyn. Miasta przemysłowe - Manchester, Łódź.        socjotechniki. Przemiany obyczajowe po pierwszej wojnie światowej. WO
               2. Wojna secesyjna w USA jako pierwsza wojna totalna.                                2. Rewolucja w Rosji. Rewolucja lutowa. Bolszewicki zamach stanu.
               - Problem niewolnictwa w kraju wolności.                                             W. Lenin, Tezy kwietniowe
               A. Lincoln, Uwagi o niewolnictwie (fragment)                                         - Dlaczego bolszewicy przejęli władzę i jak ją utrzymali?
               3. Zjednoczenie Włoch i Niemiec.                                                     3. Odrodzona Polska (1918-1926) - sukcesy i porażki.
               Przemówienie O. von Bismarcka w Landtagu Prus 30.09.1862 4. Mapa Europy i            - Walka o granice: powstanie w Wielkopolsce i na Śląsku, wojna polsko
               świata w 1871 roku.                                                                  -bolszewicka.
               5. Powstanie ruchów masowych: ruch robotniczy, ruch narodowy, ruch sufrażystek.      - Tworzenie podstaw prawnych dla funkcjonowania państwa.
               - Co to jest ruch masowy?                                                            Mata Konstytucja z 20 II 1919 roku
               - Co to jest partia polityczna?                                                      - Mapa: sąsiedzi Polski, mniejszości narodowe w Polsce.
               - Różnice między ruchami masowymi a postawą romantyczną.                             - Sąsiedzi II Rzeczypospolitej. Konflikty. Polityka wobec mniejszości narodowych.
               6. Kolonializm (mapa kolonii - stan z 1900 roku). Cele kolonializmu.                 Traktat o ochronie mniejszości Z 1919 roku (fragment)
               7. Polska - od narodu szlacheckiego do narodu polskiego.                             - Konstytucja marcowa: ustrój parlamentarno-gabinetowy. Partie polityczne
               - Co to jest naród?                                                                  Konstytucja RP. Ustawa z dnia 17 III 1921 roku (fragmenty)
               - Sprawa chłopska w XIX wieku (uwłaszczenie).                                        - Problemy gospodarcze. Zniszczenia wojenne. Inflacja. Reforma Grabskiego.
               Manifest Tymczasowego Rządu Narodowego z 22.01.1863 (fragment)                       4. Zamach majowy: ocalenie czy zguba Polski?
               - Żydzi polscy.                                                                      - Postać Piłsudskiego.
               Odezwa "Do braci Izraelitów" z 1863 roku (fragment)                                  Wywiad z J. Piłsudskim w Kurierze Porannym Z I1 V 1926 roku (fragment)
               8. Polska - sytuacja w trzech zaborach.                                              - Sanacja, czyli uzdrowienie.
               - Zabór pruski: Kulturkampf.                                                         Przemówienie J. Piłsudskiego do posłów BBWR z 13 III 1928 roku(fragment)
                                                                                        22
- Zabór rosyjski: pozytywizm warszawski.                                             - Konstytucja kwietniowa: system autorytarny.
- Zabór austriacki: konserwatyzm galicyjski.                                         Konstytucja RP. Ustawa z dnia 23 IV 1935 roku (fragment)
Adres sejmu galicyjskiego do cesarza Franciszka Józefa z 1866 roku Teka Stańczyka    \- Gospodarka Polski pomajowej: Gdynia, Centralny Okręg Przemysłowy
(fragmenty)                                                                          (mapa gospodarcza Polski).
- Nowoczesne ruchy polityczne na ziemiach polskich (polska Partia Socjalistyczna -   - Polityka zagraniczna Polski sanacyjnej.
Piłsudski, Narodowa Demokracja - Dmowski).                                           5. Wielki Kryzys gospodarczy. Wielki kryzys demokracji.
Szkic programu PPS z 1892 roku (fragment)                                            6. Niemcy. Upokorzenie w Wersalu. Problem rewizji granic. Wielki Kryzys
R. Dmowski, Myśli nowoczesnego Polaka (fragment)                                     w Niemczech.
9. Rewolucja 1905 roku. Samodzierżawie w Rosji. Rewolucja na ziemiach polskich.      Przyczyny przejęcia władzy przez Hitlera.
10. I wojna światowa. Przyczyny wybuchu wojny. Mapa sojuszy - Trójprzymierze,        7. Hitler i Stalin – studium tyranii
Trójporozumienie. Przebieg działań wojennych: wojna pozycyjna, nowe środki           8. Ku wojnie.
bojowe. Wpływ wojny na postęp techniczny i naukowy.                                  Państwa sprzeciwiające się ładowi wersalskiemu: mapa świata z zaznacz
11. Sprawa polska w I wojnie światowej.                                              Polityka zagraniczna hitlerowskich Niemiec, Włoch, ZSRR, Japonii i reakcja państw
- Wielka licytacja.                                                                  demokratycznych. Wojna domowa w Hiszpanii. Anschluss
Akt 5 listopada                                                                      Austrii. Konferencja monachijska. Aneksja Mandżurii. Pakt Ribbentrop
- Polacy na frontach I wojny. Legiony Piłsudskiego.                                  Mołotow.
Przemówienie J. Piłsudskiego do I Kompanii Kadrowej                                  Tajny protokół dodatkowy do paktu o nieagresji pomiędzy Niemcami
wybór pieśni legionowych (My, Pierwsza Brygada)                                      a ZSRR
12. Postanowienia konferencji pokojowej w Wersalu.                                   W. Churchill, Czas dyktatorów (fragment)
- Nowy ład w Europie - próba zapobieżenia następnym konfliktom. Liga                 9. II wojna światowa.
Narodów.                                                                             - Przyczyny wybuchu.
- Narody upokorzone i rozczarowane.                                                  - Kampania wrześniowa. Ocena rządów sanacji w kontekście wydarzeń
- Powstanie niepodległego państwa polskiego.                                         kampanii wrześniowej. 17 września. Mapa walk.
- Mapa Europy w 1919 roku.                                                           Nota W. Molotowa dotycząca wkroczenia wojsk radzieckich na terytorium Polski
13. Życie codzienne, obyczaje. Epoka wiktoriańska.                                   Odpowiedź ambasadora RP w Moskwie W. Grzybowskiego na notę
                                                                                     W. Molotowa
                                                                                     - Polityka okupantów wobec Polaków. Mapa podzielonej Polski. Katyń.
                                                                                     Obozy koncentracyjne.
                                                                                     - Rząd polski na uchodźstwie. Delegatura rządu na kraj. Polskie państwo
                                                                                     podziemne, Armia Krajowa. Generał Sikorski jako premier rządu polskiego.
                                                                                     - Komunistyczna alternatywa dla struktur Polskiego Państwa Podziemnego: PPR, KRN.
                                                                                     - Przełomowe momenty II wojny światowej: klęska Francji, bitwa o Anglię, atak
                                                                                     Niemiec na ZSRR, wojna na Pacyfiku. Stalingrad, Midway, Normandia. Mapa
                                                                                     najważniejszych frontów.
                                                                                     - Stosunki polsko-radzieckie. Polityka Sikorskiego i Mikołajczyka.
                                                                                     Pakt Sikorski-Majski
                                                                                     - Polacy na frontach II wojny światowej: Narvik, lotnicy polscy w bitwie o Anglię,
                                                                                     Tobruk, armia generała Andersa: Monte Cassino. armia generała Berlinga. M.
                                                                                     Wańkowicz, Monte Cassino (fragment)
                                                                                     - Polityka Niemiec hitlerowskich wobec Żydów: ustawy norymberskie,
                                                                                     Noc Kryształowa, getta, obozy zagłady, "ostateczne rozwiązanie kwestii

                                                                         23
                                                                                             żydowskiej". Powstanie w getcie warszawskim. Holocaust Żydów i Cyganów.
                                                                                             List S. Zygielbojma do społeczności międzynarodowej
                                                                                             - Powstanie koalicji antyhitlerowskiej. Wielka Trójka. Jałta - sojusz bez zaufania.
                                                                                             Sprawa Polska na konferencji jałtańskiej.
                                                                                             - Plan "Burza" - jedyna szansa ocalenia niepodległości czy przykład naiwności
                                                                                             politycznej. Powstanie warszawskie: przyczyny, szansę, przebieg.
                                                                                             Stosunek Stalina do powstania. Skutki.
                                                                                             - Budowanie komunistycznych struktur władzy - powstanie PKWN.
                                                                                             Manifest PKWN z 22 VII 1944
                                                                                             - Koniec wojny: kapitulacja Berlina. Podział Niemiec na cztery strefy okupacyjne.
                                                                                             Konferencja w Poczdamie, "cztery D". Atak atomowy na Hiroszimę i Nagasaki.
                                                                                             - Mapa świata po II wojnie. Mapa Polski po II wojnie.
                                                                                             - Czy Polska wygrała II wojnę światową?
II. W świecie     1. Idee konserwatyzmu i liberalizmu.                                       l. Idee budowania II Rzeczypospolitej.
idei              J. S. MilI, O wolności (fragment)                                          S. Żeromski, Przedwiośnie (fragment - rozmowa Baryki z Gajowcem)
                  2. Idee sprawiedliwości społecznej. Komunizm, socjalizm, ruch związkowy.   Manifest Tymczasowego Rządu Republiki Polskiej w Lublinie
                  P. Proudhon, Co to jest własność (fragment)                                z 7 XI 1918 roku
                  K. Marks, F. Engels, Manifest komunistyczny (fragment)                     J. Piłsudski (fragment przemówienia)
                  postulaty robotnicze (np. ośmiogodzinny dzień pracy, wprowadzenie          2. Ideologie totalitarne: komunizm i faszyzm.
                  święta l maja)                                                             W. Majakowski, Lewą marsz
                  3. Idee pozytywizmu (nauka, postęp).                                       Krótki kurs historii WKP(b) (fragment)
                  - Pozytywizm polski: hasło pracy organicznej i pracy u podstaw.            postać Pawki Morozowa
                  A. Świętochowski (fragmenty publicystyki)                                  G. Grass, Blaszany bębenek (opis manifestacji hitlerowskiej)
                  nawiązania: S. Żeromski, Siłaczka                                          H. Arendt, Korzenie totalitaryzmu (fragment), Eichmann w Jerozolimie (fragmenty)
                  4. Idee narodowe (tożsamość narodowa, prawo narodów do samostanowienia).   3. Idee obrony podstawowych wartości: demokracji, wolności i godności osoby
                  Polska, ukraińska i żydowska myśl narodowa. Nacjonalizm.                   ludzkiej.
                  M. Konopnicka, Rota                                                        J. Tuwim, Do prostego człowieka
                  R. Dmowski, Myśli nowoczesnego Polaka (fragment)                           T. Mann, Mario i czarodziej (fragment)
                  J. Piłsudski (fragment przemówienia o prawie do samostanowienia)           S. de Beauvoir, W sile wieku (fragment o wojnie w Hiszpanii)
                  T. Herzl, O państwie żydowskim (fragment)                                  M. Buber, Ludzkie międzyludzkie (fragment o trzeciej drodze)
                  W. Wilson, 14 punktów                                                      E. Fromm, Ucieczka od wolności (fragment)
                  5. Idea równouprawnienia kobiet.                                           nawiązania: A. Słonimski, Ten jest z ojczyzny mojej, Cz. Miłosz, Który skrzywdziłeś
                  J. S. MilI, Poddaństwo kobiet (fragment)                                   4. Idea oporu i walki o wolność.
                  wybór pism angielskich sufrażystek                                         W. Broniewski, Bagnet na broń
                  E. Orzeszkowa, Kilka słów o kobietach (fragment)                           S. Starzyński, ostatnie przemówienie radiowe
                                                                                             przemówienie radiowe Ch. de Gaulle'a do Francuzów
                                                                                             odezwy z powstania w getcie
                                                                                             Marsz Mokotowa
                                                                                             A. Kamiński, Kamienie na szaniec
III. W świecie l. Mitologizowanie osiągnięć nauki i techniki.                                l. Mit budowy nowego świata.
fantazji       J. Verne, 20 000 mil podmorskiej żeglugi (fragment o łodzi podwodnej i        - Poprzez rozwój

                                                                                        24
                płetwonurku)                                                                      S. Żeromski, Przedwiośnie (fragment o szklanych domach)
                B. Prus, Lalka (fragment o Geiście)                                               - Poprzez destrukcję starego świata
                2. Mit przyszłego sprawiedliwego i szczęśliwego świata.                           fragmenty manifestów futurystycznych
                Ch. Fourier, Traktat o stowarzyszeniu mieszkalno-rolniczym (fragment)             2. Demaskacja mitu.
                nawiązania: S. Żeromski, Przedwiośnie (fragment o szklanych domach),              A. Huxley, Nowy, wspaniały świat (fragment)
                H. G. Wells, Ludzie jak bogowie (fragment)                                        R. Bradbury, 4510 Fahrenheita (fragment)
                                                                                                  obrazy i plakaty komunistyczne oraz faszystowskie skonfrontowane ze
                                                                                                  zdjęciami z epoki (głodujący chłopi ukraińscy, getta)
IV. W świecie   1. Współczucie dla cierpiących.                                                   1. Radość życia.
emocji          C. K. Norwid, Nerwy                                                               K. Wierzyński, Zielono mi w głowie
                M. Konopnicka, Obrazki (Przed sądem, W piwnicznej izbie, Wolny najmita)           J. Tuwim, Sokrates tańczący, Do krytyków
                H. Sienkiewicz, Janko Muzykant                                                    B. Jasieński, But w butonierce
                B. Prus, Kamizelka                                                                A. Słonimski i J. Tuwim, W oparach absurdu (fragmenty)
                E. Orzeszkowa, Dobra pani                                                         2. Miłość.
                S. Żeromski, Ludzie bezdomni                                                      wybór liryki miłosnej M. Pawlikowskie-Jasnorzewskiej, J. Tuwima,
                I. Turgieniew, Mumu                                                               W. Broniewskiego, B. Leśmiana, K.I. Gałczyńskiego
                Ch. Dickens, Opowieść wigilijna                                                   3. Lęk przed grozą świata i nadchodzącą zagładą,.
                2. Poczucie odpowiedzialności, potrzeba naprawiania świata.                       J. Ortega y Gasset, Bunt mas (fragment)
                C. K. Norwid, Do obywatela Johna Brown                                            E. Remarque, Łuk triumfalny (fragment)
                E. Zola, Oskarżam                                                                 wybór poezji: J. Czechowicz, Cz. Miłosz
                B. Prus, Lalka (refleksje Wokulskiego podczas wędrówki po Powiślu) S. Żeromski,   4. Rozpacz, odwaga, wierność w czasach pogardy.
                Ludzie bezdomni (refleksje Judyma)                                                A. Słonimski, Alarm
                3. Nastrój znużenia, poczucia beznadziejności i bezsiły, melancholia.             K.1. Gałczyński, Pieśń o żołnierzach Z Westerplatte
                K. Przerwa-Tetmajer, Koniec XIX wieku, Melancholia                                K. K. Baczyński, wybór wierszy
                L. Staff, Deszcz jesienny                                                         A. Świrszczyńska, wybór wierszy
                J. Kasprowicz, Święty Boże (fragment)                                             J. Korczak, Pamiętnik (z getta warszawskiego) (fragment)
                                                                                                  J. Tuwim, My, Żydzi polscy
                                                                                                  M. Białoszewski, Pamiętnik z powstania warszawskiego nawiązania: Z. Herbert, Pan od
                                                                                                  przyrody
V. W świecie    1. Krytyczna obserwacja świata społecznego.                                       1. Świat w oczach artystów (pojęcie kreacji; środki wyrazu: deformacja, ironia,
kreacji         - Realizm w malarstwie                                                            wiersz wolny; artystyczna funkcja interpunkcji, ortografii, typografii).
                G. Courbet, Kamieniarze                                                           G. Apollinaire, Rekrut, Orfeusz
                A. Gierymski, Święto trąbek                                                       J. Tuwim, wybór wierszy (m.in. Mieszkańcy, Grande Valse Brillante, Zieleń - fantazja
                J. Chełmoński, Babie lato- Gatunki epickie i ich specyfika (pojęcia: realizm,     słowotwórcza - fragment, Sitowie)
                narracja, myśl przewodnia, fabuła, akcja, wątek):                                 B. Leśmian, Dziewczyna, Szewczyk
                nowela (B. Prus, Katarynka)                                                       B. Schultz, Sklepy cynamonowe (fragment o powrocie Adeli z zakupów)
                opowiadanie (M. Konopnicka, Mendel Gdański)                                       1. Czechowicz, Szły lipy, Siano pachnie snem
                - Publicystyka. B. Prus, Kroniki tygodniowe (fragmenty)                           Cz. Miłosz, Wiara, Nadzieja, Milość, Kołysanka
                2. Poetycka sztuka nastroju (pojęcia: symbol, obraz poetycki, porównanie,         A. Achmatowa, Requiem (fragment)
                przenośnia; sens symboliczny i metaforyczny utworu).                              W. Gombrowicz, Ferdydurke (fragment o szkole)
                K. Przerwa-Tetmajer, Na Anioł Pański                                              E. Hemingway, Stary czlowiek przy moście lub Stary człowiek i morze

                                                                                            25
                L. Staff, Deszcz jesienny                                                         F. S. Fitzgerald, Przygody Pata Hobby (fragment)
                3. Impresjonizm i postimpresjonizm w malarstwie.                                  J. Szaniawski, Żeglarz
                Manet, Śniadanie na trawie,                                                       A. Saint-Exupery, Maly książę
                Dworzec St-Lazare                                                                 2. Malarskie awangardy artystyczne.
                C. Monet, Impresja - wschód słońca, seria Katedra w Rouen                         - Kubizm (P. Picasso).
                E. H. Degas, wybrany obraz z cyklu scen baletowych                                - Ekspresjonizm (E. Munch, Krzyk).
                Renoir, Śniadanie wioślarzy                                                       - Dadaizm (M. Duchamp).
                V. van Gogh, Pokój artysty                                                        - Surrealizm (S. Dali).
                P. Gaugin, Wizja po kazaniu                                                       - Abstrakcjonizm (W. Kandinsky).
                P. Cezanne, Martwa natura z jabłkami                                              3.Poza awangardami.
                4. Symbol i jego funkcja.                                                         - M. Chagall.
                Ch. Baudelaire, Albatros                                                          - A. Modigliani.
                S. Wyspiański, Kochany panie                                                      - T. Makowski.
                W. S. Reymont, Chłopi (fragment o śmierci Boryny)                                 4. Muzyka dwudziestolecia międzywojennego.
                J. Malczewski, Błędne koło, Zatruta studnia, Autoportret w zbroi S. Wyspiański,   1. Strawiński, Koncert hebanowy
                Chochoły, witraż Bóg Ojciec,                                                      B. Bartók, Muzyka na instrumenty strunowe, perkusję i czelestę
                nawiązania: J. Kaczmarski, Zatruta studnia                                        G. Gershwin, Blękitna rapsodia
                5. Muzyka neoromantyczna.                                                         D. Szostakowicz, V Symfonia (scherzo)
                R. Wagner, wstęp do Tristana i Izoldy, Galop Walkirii z dramatu muzycznego        A. Honegger, Pacific 231
                Walkiria                                                                          E. Varese, lonisotion
                P. Czajkowski, uwertura symfoniczna Romeo i Julia
                A. Dworzak, Symfonia ,,2 Nowego Świata" (I część)
                S. Moniuszko, Mazur z Halki
                G. Mahler, I Symfonia D-dur (III część)
                R. Strauss, poemat symfoniczny Tako rzecze Zaratustra
VI. W           1. Jak osiągamy wiedzę pewną o świecie? Czym jest poznanie naukowe.               1. Czym nauka różni się od ideologii?
poszukiwaniu    - Charakterystyka metody indukcyjnej w rozumowaniu. Scjentyzm, empiryzm (A.       - Idee Koła Wiedeńskiego (L. Wittgenstein, M. Schlick). Międzynarodowa Wspólnota
                Comte, J. S. Mili).                                                               Uczonych.
prawdy
                2. Osiągnięcia nauki drugiej połowy XIX wieku.                                    - Główne odkrycia naukowe I połowy XX wieku.
                - L. Pasteur, K. Darwin, M. Skłodowska-Curie, D. Mendelejew                       2. Kim jest człowiek?
                3. Wobec jakich problemów naukowe poznanie jest bezsilne?                         - Człowiek jako element zbiorowości (ideologie kolektywistyczne - komunizm,
                - Wizja człowieka jako istoty irracjonalnej.                                      faszyzm).
                - F. Nietzsche, Z. Freud, H. Bergson                                              - Człowiek jako wolna, samotna jednostka (idee indywidualizmu, egzystencjalizm J. P.
                                                                                                  Sartre'a).
                                                                                                  - Człowiek jako osoba wśród innych osób (personalizm - M. Buber, J. Maritain) .
VII. Jak żyć?   1. Etos postępowego inteligenta.                                                  1. Jak uniknąć zniewolenia?
                - Etyka utylitarystyczna.                                                         - Być wiernym obiektywnym wartościom (M. Scheler).
                J.S. Mill, Utylitaryzm (fragmenty)                                                - Być wiernym własnym przekonaniom (idea wolności J.P. Sartre'a, subiektywizm A.
                2. Etos artysty-arystokraty ducha.                                                Ayera).
                S. Przybyszewski, Confiteor (fragment)                                            - Prowadzić dialog z drugą osobą (personalizm M. Bubera).
                K. Przerwa-Tetmajer, E viva l'arte

                                                                                        26
           3. Etos rewolucjonisty-anarchisty.
           P. Kropotkin, Etyka (fragment)
           nawiązania: Z. Herbert, Gra Pana Cogito
Biogramy   Maria Konopnicka,                                                        Józef Piłsudski,
           Eliza Orzeszkowa,                                                        Stefan Starzyński,
           Bolesław Prus,                                                           Władysław Sikorski,
           Henryk Sienkiewicz,                                                      Mordechaj Anielewicz,
           Stanisław Wyspiański,                                                    Szmul Zygielbojm,
           Stefan Żeromski                                                          Tadeusz Bór-Komorowski,
           Giuseppe Garibaldi,                                                      Władysław Anders
           Abraham Lincoln,                                                         Winston Churchill,
           Karol Marks,                                                             Franklin D. Roosevelt
           królowa Wiktoria                                                         Julian Tuwim,
           John Stuart Mili,                                                        Antoni Słonimski,
           Karol Darwin,                                                            Władysław Majakowski,
           Ludwik Pasteur,                                                          Anna Achmatowa,
           Maria Skłodowska-Curie                                                   Bolesław Leśmian,
                                                                                    Witold Gombrowicz,
                                                                                    Tomasz Mann,
                                                                                    Krzysztof Kamil Baczyński
                                                                                    Albert Einstein,
                                                                                    Niels Bohr,
                                                                                    Werner Heisenberg
Filmy      Przybycie pociągu na dworzec w La Ciotau, reż. L. J. i A. Lumiere        Brzdąc, reż. Ch. Chaplin
           W 80 dni dookoła świata, reż. M. Anderson                                Kacza zupa, reż. L. McCarey
           Przeminęło z wiatrem, reż. V. Leming                                     Ojciec chrzestny, reż. F. F. Copola
           W samo południe, reż. F. Zinnemann                                       Kabaret, reż. B. Fosse
           Tańczący z wilkami, reż. K. Costner                                      Jeszcze tylko ten las, reż. J. Łomnicki
           Człowiek, który chciał być królem, reż. J. Huston                        Kanał, reż. A. Wajda
           Skrzypek na dachu, reż. N. Jewison                                       Pociągi pod specjalnym nadzorem, reż. J. Menzel
           ziemia obiecana, reż. A. Wajda




                                                                               27
Lektury        nowele pozytywistyczne: M. Konopnicka, Mendel Gdański, H. Sienkiewicz,          J. Conrad - wybrany utwór, np.; Jądro ciemności
               Janko Muzykant, B. Prus, Katarynka, Kamizelka, E. Orzeszkowa, Dobra pani        J. Szaniawski, Żeglarz
               A. Czechow, Kameleon lub inne opowiadanie                                       S. Żeromski, Przedwiośnie
               Ch. Dickens, Opowieść wigilijna                                                  M. Kuncewiczowa, Cudzoziemka
               H. Sienkiewicz wybrana powieść                                                  Wybrany utwór z prozy polskiej XX wieku (M. Dąbrowska, Z. Nałkowska)
               Wybór poezji młodopolskiej                                                      A. Kamiński, Kamienie na szaniec
               E. Orzeszkowa, Nad Niemnem (fragmenty)                                          Z. Nałkowska, Medaliony
               Prus, Lalka                                                                     T. Borowski, wybrane opowiadania (np.: Proszę państwa do gazu, U nas w Auschwitzu)
               S. Wyspiański Wesele                                                            Wybór poezji (w tym B. Leśmian, L. Staff, J. Tuwim, M. Pawlikowska-Jasnorzewska,
               S. Reymont, Chłopi (Jesień)                                                     K.K. Baczyński)
               S. Żeromski – wybrane opowiadanie, np.: Doktor Piotr,                           Witkacy, Szewcy
               S. Żeromski Syzyfowe prace                                                      M. Bułhakow - Mistrz i Małgorzata
               S. Żeromski, Ludzie bezdomni,                                                   F. Kafka - Proces;
               Wybrana powieść europejska XIX wieku




                                                                                          Klasa VII
    Dział
                                                                                 ŚWIAT WSPÓŁCZESNY
I. W świecie   1. Denazyfikacja Niemiec. Proces norymberski.
faktów         2. Powstanie ONZ. Dokumenty dotyczące praw człowieka.
               3. Polska po wojnie.
               - Mapa Polski w nowych granicach. Przesiedlenia ludności (Akcja "Wisła", wysiedlanie Niemców, przesiedlanie Polaków zza Buga na Ziemie Zachodnie)
               - Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej. Postać Stanisława Mikołajczyka. Sfałszowane referendum i sfałszowane wybory. Przejście do systemu monopartyjnego.
               Przemówienie S. Mikolajczyka w Sejmie Ustawodawczym 23 VI 1947 roku
               - Dlaczego komunizm wygrał?
               - Stalinizm w Polsce. Urząd Bezpieczeństwa. pokazowe procesy polityczne. Stalinowska konstytucja z 1952 roku - fikcja prawna a rzeczywistość.
               Konstytucja PRL z 22 V111952 roku
               - Odbudowa kraju (Warszawa), gospodarka planowa, wielkie budowle socjalizmu (Nowa Huta).
               piosenki propagandowe (piosenka o Nowej Hucie, Budujemy nowy
               dom)
               - Polacy na emigracji: rozgłośnia "Wolna Europa". "Kultura" paryska (J. Giedroyc), literatura emigracyjna.
               4. Zimna wojna.
               - Dwa państwa niemieckie.
               - Powstanie sojuszy wojskowych: NATO i Układ Warszawski.
               - Dekolonizacja (na przykładzie Indii). Powstanie trzech światów. Rywalizacja USA i ZSRR w trzecim świecie (Korea, Kuba, Wietnam).
                                                                                    28
- Mapa stref wpływów.
- Wyścig zbrojeń, broń atomowa, loty kosmiczne (1. Gagarin, N. Armstrong) .
5. Powstanie państwa Izrael i konflikt bliskowschodni.
R. Kapuściński, Chrystus Z karabinem na ramieniu (fragment)
6. Za żelazną kurtyną - różne oblicza komunizmu.
ZSRR po Stalinie (N. Chruszczow, L. Breżniew).
Przemówienie B. Bieruta na lotnisku w Warszawie Z 1953 roku (fragment)
Tajny referat N. Chruszczowa wygłoszony na XX zjeździe KPZR (fragment)
- Chiny Mao i ,,rewolucja kulturalna" .
100 zasad zniszczenia starego i ustanowienia nowego (fragmenty)
- Lata 50 – opór wobec komunizmu w krajach bloku wschodniego: Berlin, Budapeszt
7. Polska za żelazną kurtyną.
- Rok 1956: Czerwiec i Październik.
Przemówienie 1. Cyrankiewicza do mieszkańców Poznania (fragment)
Referat W. Gomułki na VIII plenum PZPR (fragment)
- Pod rządami Gomułki - "nasza mała stabilizacja". Sytuacja Kościoła katolickiego, akcja milenijna, List do biskupów niemieckich. Marzec 1968. List biskupów polskich do
biskupów niemieckich (fragment) Przemówienie W. Gomułki na VI Kongresie Związków Zawodowych w 1967 roku (fragment)
8. Rok 1968 na świecie: mapa wydarzeń.
- Praska Wiosna.
2000 słów
- Paryski maj.
- Ruch hippisowski.
manifest Władza wyobraźni, cała władza ludziom, Berkeley 1969
9. Terroryzm w świecie współczesnym: terroryzm arabski (Hamas, OWP), lewacki (Czerwone Brygady, Frakcja Czerwonej Armii w Niemczech, Świetlisty Szlak),
nacjonalistyczny (IRA, ETA). WO
- Największe zamachy (udane i nieudane - M. Ghandi, Ch. de Gaulle, J. F. Kennedy, Martin Luther King, Jan Paweł II).
10. Dzieje integracji europejskiej. Plan Marshalla, Europejska Wspólnota Węgla i Stali, pojednanie francusko-niemieckie, Traktaty Rzymskie - EWG,
Traktat z Maastricht, Unia Europejska.
11. Polska pod rządami Gierka.
Grudzień 1970.
Pieśń o Janku z Gdyni
- Czasy dobrobytu.
- Protesty robotnicze (Ursus, Radom) i początki zorganizowanej opozycji(KOR).
J. Kuroń, Wiara i wina (fragmenty)
- Pierwsza wizyta Jana Pawła II.
- Sierpień 1980. Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność".
Postulaty sierpniowe
12. Stan wojenny i jego konsekwencje.
- Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego.
Dekret Rady Państwa o wprowadzeniu stanu wojennego
- Podziemna "Solidarność" i drugi obieg wydawniczy.

                                                                         29
                13. Lata osiemdziesiąte na świecie.
                - Intensyfikacja wyścigu zbrojeń. Program wojen gwiezdnych.
                - Afganistan.
                - Reagan, Gorbaczow i początki odprężenia. Głasnost' i pieriestrojka
                w ZSRR.
                14. Upadek komunizmu w Polsce i na świecie.
                - Porozumienie Okrągłego Stołu i wybory czerwcowe w 1989 roku w Polsce.
                wybór artykułów z pierwszych numerów "Gazety Wyborczej"
                Aksamitna rewolucja w Czechosłowacji. Podział Czechosłowacji.
                - rozpad ZSRR
                - Zburzenie muru berlińskiego i zjednoczenie Niemiec.
                15. Dlaczego komunizm upadł?
                16. Czy PRL była suwerennym państwem?
                17. Świat u schyłku drugiego tysiąclecia.
                - Rewolucja naukowo-techniczna, wynalazki i odkrycia.
                - Samorządność jako podstawa demokracji. Idea samorządności lokalnej
                w dobie globalizacji życia społecznego.
                - Mapa polityczna, nowe państwa. Perspektywy integracji europejskiej. - Ustroje: systemy demokracji liberalnej (system prezydencki, system parlamentarno-gabinetowy).
                Dyktatura wojskowa (Irak). Dyktatura komunistyczna (Korea Północna, Kuba).
                - Ustrój III Rzeczypospolitej.
                - Świat jako globalna wioska. Globalizacja gospodarki (Microsoft). Zjawisko kultury masowej (McDonald's, coca-cola, lalka Barbie). Informacja w świecie współczesnym:
                massmedia, Internet.
                - Zagrożenia i problemy współczesnego świata. Naruszanie praw człowieka (mapa). Zanieczyszczenie świata i degradacja środowiska (mapa). Obszary bogactwa oraz obszary
                nędzy i głodu (mapa). Różne oblicza fundamentalizmu. Różne oblicza nacjonalizmu, problem narodów pozbawionych państwa, ruchy separatystyczne, neofaszyzm. Punkty
                zapalne i ogniska konfliktów (Bałkany, Afryka Środkowa, Bliski Wschód; mapa). Problem migracji ludności, uchodźcy polityczni. Terroryzm.
                Dawid Warszawski, reportaże z Bośni (fragmenty)
II. W świecie   1. Idee praw człowieka.
idei            Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela ONZ, Deklaracja Praw Dziecka
                - organizacje broniące praw człowieka: Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości w Hadze, Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, UNICEF, Komitet Helsiński,
                Amnesty International
                2. Idea równouprawnienia, tolerancji i emancypacji mniejszości.
                - Walka o równouprawnienie Murzynów w USA (Martin Luther King). - Ruchy feministyczne (raport o sytuacji kobiet w świecie współczesnym fragment).
                - Sprawa Romów w Europie.
                3. Idea biernego oporu: non violence.
                - Postacie M. Ghandiego, Dalaj Lamy, V. Havla
                V. Havel, Siła bezsilnych (fragment) 4. Idea nowoczesności i profesjonalizmu. 5. Idee kontrkulturowe.
                - Ruchy młodzieżowe (hippisi, punki, techno).
                - New Age Movement.
                6. Idee ekologiczne.
                Raport rzymski - idea ograniczonego wzrostu
                7. Idee odnowy religijnej.

                                                                                       30
                 - Ekumenizm.
                 dokumenty Soboru Watykańskiego II
                 - Odnowa Kościoła katolickiego: Sobór Watykański II, Matka Teresa z Kalkuty, kardynał Lustiger, Jan Paweł II
                 8. Idea uniwersalizmu - Zjednoczona Europa, zjednoczony świat
                 McLuhan, Globalna wioska (fragmenty)

III. W świecie l. Fantazje futurologiczne - science fiction.
fantazji       S. Lem, Cyberiada (fragment), Dzienniki gwiazdowe (List otwarty Iona Tichego)
                 B i A. Strugaccy, Trudno być Bogiem, Piknik na skraju drogi
                 2. Powrót do świata baśni - fantasy .
                 A. Sapkowski, opowiadania o Wiedźminie
                 J. R. R. Tolkien, Władca Pierścieni
                 3. Mit Ery Wodnika
                 Aquarius (tekst piosenki z filmu Hair, reż. M. Forman
                 4. Rzeczywistość wirtualna.
                 gry RPG, gry komputerowe

IV. W świecie    l. Poczucie solidarności z ofiarami wojny, żal za zamordowanym światem.
emocji           W. Szymborska, Jeszcze, Wietnam
                 Z. Herbert, Pan Cogito o potrzebie ścisłości
                 T. Różewicz, Powrót
                 A. Słonimski, Elegia żydowskich miasteczek
                 Cz. Miłosz, Piosenka o porcelanie
                 M. Kacenelson, Pieśń o zamordowanym żydowskim narodzie (fragment)
                 J. Brodski, Piosenka o Bośni
                 Okudżawa, Buty, Piechot
                 2. Lęk przed nieludzkim światem i odczłowieczeniem.
                 T. Borowski, Pieśń
                 Z. Nałkowska, Dorośli i dzieci w Oświęcimiu (z cyklu Medaliony)
                 T. Różewicz, Ocalony, Lament, List do ludożerców
                 Cz. Miłosz, Campo di Fiori
                 W. Szymborska, Koniec wieku, Nienawiść
                 Z. Herbert, Potwór Pana Cogito
                 J. Kaczmarski, Modlitwa o wschodzie słońca
                 G. Orwell, Folwark zwierzęcy
                 3. Bunt - różne oblicza kontestacji.
                 J. D. Salinger, Buszujący w zbożu
                 W. Wharton, Ptasiek
                 piosenki z teatrów studenckich
                 współczesne piosenki młodzieżowe
                 4. Miłość zawsze ta sama.
                                                                                           31
               M. Musierowicz, powieść z cyklu Jeżycjada
               W. Szymborska, Miłość szczęśliwa
               K.I. Gałczyński, Rozmowa liryczna, Natalia
               B. Broniewski, Anka
               H. Poświatowska, wybór wierszy
               U. Kozioł, wybór wierszy
               J. Twardowski, Spieszmy się kochać
               J. Przybora, S.O.S
               J. Kofta, Samba przed rozstaniem
               5. Radość istnienia.
               T. Różewicz, Jak dobrze
               W. Szymborska, O radości życia
               J. Twardowski, wybór wierszy
               H. Poświatowska, wybór wierszy
               A. Osiecka, Niech no tylko zakwitną jabłonie
               J. Kofta, Pamiętajcie o ogrodach
V. W świecie   1. Artysta świadomy tworzenia.
kreacji        T. Różewicz, Formy, Widziałem cudowne monstrum, Szkic do erotyku współczesnego
               W. Szymborska, Obmyślam świat, Radość pisania, Trzy słowa najdziwniejsze
               Cz. Miłosz, Sekretarze
               Z. Herbert, Pisanie
               M. Białoszewski, Namuzowywanie
               H. Poświatowska, Oswajanie stów
               J. Kofta, Song o ciszy
               2. Artysta - świadek historii.
               - Literatura faktu.
               Z. Nałkowska, Profesor Spanner (z cyklu Medaliony)
               H. Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem (fragment)
               G. Herling-Grudziński, Inny świat (fragment)
               - Poezja.
               W. Broniewski, "Ballady i romanse"
               Cz. Miłosz, W Warszawie
               W. Szymborska, Obóz godowy pod Jasłem, Terrorysta, on patrzy
               3. Artysta - świadek prześmiewczy (pojęcie groteski, deformacji, ironii).
               K. I. Gałczyński, Teatrzyk Zielona Gęś
               S. Mrożek, Słoń
               J. Cortazar, Instrukcja wchodzenia po schodach
               T. Różewicz, Nasza mata stabilizacja (fragment)
               M. Białoszewski, wybór wierszy
               E. Lipska, Egzamin
               S. Barańczak, wybór wierszy

                                                                                   32
                piosenki z STS-u, Kabaretu Starszych Panów, Piwnicy pod Baranami, Teatru Ósmego Dnia
                piosenki W. Wysockiego, W. Młynarskiego
                4. Artysta - budziciel sumień.
                T. Różewicz, Prawa i obowiązki
                Z. Herbert, Przesłanie Pana Cogito, Pan Cogito o postawie wyprostowanej
                W. Szymborska, Dzieci epoki
                Cz. Miłosz, Traktat moralny (fragment)
                wiersze poetów z pokolenia '68 (S. Barańczak, E. Lipska)
                J. Kaczmarski, Mury, Obława
                J. Brodski, wybór wierszy
                5. Komercjalizacja - artysta na usługach mass-mediów.
                - Idole publiczności: aktorzy, piosenkarze, sportowcy.
                - Produkty kultury masowej (kryminał, komiks, seriale telewizyjne, filmy,
                moda i sławne modelki, zespoły rockowe, teledysk, plakat, reklama). - Czy produkty kultury masowej są sztuką? Fenomen Andy Warhola.
                6. Mistrzowie polskiej muzyki współczesnej.
                K. Penderecki, Tren pamięci ofiar Hiroszimy
                W. Lutosławski, Muzyka żałobna
                H. M. Górecki, III Symfonia
                7. Muzyka filmowa.
                W. Kilar, muzyka do Draculi F. F. Coppoli
                Z. Preisner, muzyka do Podwójnego życia Weroniki K. Kieślowskiego
VI. W           1. Gdzie szukać prawdy o sobie? Człowiek wobec absurdu świata.
poszukiwaniu    - Odpowiedzi egzystencjalistów.
                A. Camus, Człowiek zbuntowany (fragment)
prawdy
                - Zwrot ku mądrości Wschodu.
                A. de Mello, Minuta nonsensu (fragmenty)
                - Myśl chrześcijańska.
                J. Tischner, Etyka solidarności
                2. Gdzie szukać prawdy o świecie? Człowiek wobec tajemnic wszechświata.
                K. R. Popper o prawdzie
VII. Jak żyć?   1. Problemy moralne spółczesnego świata: czy ponoszę odpowiedzialność za problemy globalne?
                - Głód i nędza na świecie.
                - Nietolerancja i wrogość wobec innych.
                - Zanieczyszczenie świata i degradację środowiska naturalnego.
                - Cierpienia zwierząt.
                2. Jaki jest zakres odpowiedzialności moralnej człowieka we współczesnym świecie? Gdzie przebiega granica wspólnoty moralnej? Kto jest swój, a kto obcy?
                - Różne wersje separatyzmu etycznego i ich konsekwencje: marksizm, faszyzm, nacjonalizm i fundamentalizm religijny.
                - Idee uniwersalizmu - współcześni moraliści:
                Albert Schweitzer - etyka czci dla życia;
                Janusz Korczak - szacunek dla dziecka;
                Albert Camus - solidarność ludzi;
                Mahatma Ghandi – ahimsa: współczucie dla wszystkich żyjących istot;
                                                                                        33
           Matka Teresa z Kalkuty - w każdym cierpiącym widzieć Chrystusa; Dalajlama - non violence: walka bez przemocy;
           Jan Paweł II - szacunek dla osoby ludzkiej.
           nawiązania: Desiderata
Biogramy   Charles de Gaulle,
           John F. Kennedy,
           Margaret Thatcher,
           Michaił Gorbaczow
           Jerzy Giedroyć,
           Wisława Szymborska,
           Czesław Miłosz,
           Zbigniew Herbert
           Janusz Korczak,
           Albert Schweitzer,
           Mahatma Ghandi,
           Albert Camus, Martin
           Luther King,
           Matka Teresa,
           Jan XXIII,
           Dalajlama,
           Jan Paweł II

Filmy      Gandhi, reż. R. Attenborough
           Zgadnij, kto przyjdzie na obiad, reż. S. Kramer
           Hair, reż. M. Forman
           Cztowiek z marmuru, reż. A. Wajda
           Okno na podwórze, reż. A. Hitchcock
           Doktor No, reż. T. Young
           Żółta łódź podwodna, reż. G. Dunning
           Bliskie spotkania trzeciego stopnia, reż. S. Spielberg
           Gwiezdne wojny, reż. G. Lucas
           Dwunastu gniewnych ludzi, reż. S. Lumet
           Sprawa Kramerów, reż. R. Benton
           Stowarzyszenie umartych poetów, reż. P. Weir
           Cudotwórczyni, reż. A. Penn
           Moja lewa stopa, reż. J. Sheridon




                                                                           34
Lektury        R. Bradbury, 4510 Fahrenheita
               W. Golding, Władca much
               W. Gombrowicz, Trans-Atlantyk
               W. Gombrowicz wybrany fragment prozy
               E. Hemingway, Stary człowiek przy moście lub Stary człowiek i morze
               G. Herling-Grudziński, Inny świat
               H. Hesse, Sidhartha
               H. Lee, Zabić drozda
               S. Lem, Cyberiada lub Dzienniki gwiazdowe
               T. Mann, Mario i czarodziej
               S. Mrożek, wybrane opowiadania
               J. Iwaszkiewicz wybrane opowiadanie
               M. Nowakowski wybrane opowiadanie
               P. Huelle wybrane opowiadanie
               Wybrany dramat współczesny (S. Mrożek, S. Różewicz)
               lub J. Głowacki Antygona w Nowym Jorku w kontekście Antygony Sofoklesa
               A. Sain-Exupery, Mały Książe
               J. D. Salinger, Buszujący w zbożu
               A. Sapkowski, wybrane opowiadanie
               B. i A. Strugaccy, Trudno być Bogiem, Piknik na skraju drogi
               I. Turgieniew, Mumu
               W. Wharton, Ptasiek
               Wybór poezji polskiej XX w. (Cz. Miłosza, T. Różewicza, Z. Herberta, M. Białoszewskiego, W. Szymborskiej, S. Barańczaka, ks. J. Twardowskiego)

Wiedza o       Proponowany podział materiału językowego zawartego w programie i podręczniku „Mówię więc jestem”:
języku         Klasa IV rozdziały: Znak – język – komunikacja językowa i Polszczyzna poprawna
               Klasa V rozdziały: Wersje i odmiany języka i Retoryczna sztuka korzystania z języka
               Klasa VI rozdziały: Język wobec prawdy, dobra i piękna i Dzieje polszczyzny i Polszczyzna we współczesnej wieży Babel
               Klasa VII części rozdziałów zaznaczone jako materiał na poziomie rozszerzonym.


Uwagi do realizacji programu:

1.Szkolenie językowe w klasach 1-2-3 powinno być szkoleniem systematycznym, zgodnym z programem i wykorzystującym zeszyty ćwiczeń z serii „Świat
człowieka”. Do nauki o języku w klasach starszych służy jednotomowy podręcznik, którego wykorzystaniem kieruje sam nauczyciel, bądź rozkładając
zagadnienia programowe na cztery lata, bądź kończąc naukę w klasie 6 lub nawet piątej, zależnie od umiejętności językowych konkretnego zespołu uczniów.
Propozycję rozkładu materiału w zakresie nauki o języku nauczyciel każdorazowo przedstawia do zatwierdzenia wizytatorowi do końca czerwca roku szkolnego
poprzedzającego początek klasy czwartej.

                                                                                      35
2.Część programu „W świecie faktów” służyć ma nakreśleniu tła historycznego dla omawianych prądów i kierunków, a nie zastępować regularny kurs historii.
Szczególnie w zakresie treści omawianych na lekcjach historii należy się do nich wyłącznie odwołać. Treści na lekcjach historii nieomawiane (historia Polski)
wymagają szerszego potraktowania, ale też nie powinny zająć proporcjonalnie zbyt dużo czasu przeznaczonego na kurs języka polskiego.
3. Ponieważ egzamin maturalny dotyczy w szczególności zagadnień poruszanych w klasie siódmej, z odwołaniem do klasy szóstej, szczególnie istotne jest takie
rozplanowanie materiału w ostatnich klasach, aby znalazł się czas na powtórzenie kluczowych zagadnień całego kursu z odwołaniem do literatury zrozumiałej
dla maturzystów, którą w latach wcześniejszych, ze względu na młody wiek uczniów pominięto.
4. W spisie lektur mogą się znaleźć pozycje nieomawiane w części szczegółowej programu, nauczyciel może zdecydować, w którym miejscu wzbogaci
proponowaną tematykę o omówienie danych pozycji, stosownie do wieku i możliwości percepcyjnych danego zespołu uczniów.


Rozkład godzin:

          Klasa              I                II               III                IV              V               VI               VII
     Liczba godzin           6                5                4                  4               4                3                3


Osiągnięcia:

1. Słuchanie i mówienie:
       1) rozpoznawanie aktów mowy i ich intencji (np. odróżnianie prośby od rozkazu, pytania od żądania, spostrzeganie ironii, sarkazmu, rubaszności,
prowokacji, aprobaty, negacji); sprawne wypowiadanie się ze świadomością intencji,
       2) stosowanie zabiegów perswazyjnych wraz z rozpoznawaniem ich wartości (zwłaszcza odróżnianie szczerości od nieszczerości, prawdy od nieprawdy,
podchwytliwości, eufemizmów, agresji, brutalności i wulgaryzmów w zachowaniach językowych),
       3) sprawne i świadome posługiwanie się różnymi odmianami polszczyzny mówionej (zwłaszcza ogólną i potoczną) w zależności od sytuacji
komunikacyjnej,
       4) poprawne formułowanie pytań i odpowiedzi; rozpoznawanie pytań sugestywnych, źle postawionych, podchwytliwych, retorycznych,
       5) operowanie bogatym repertuarem semantycznym i frazeologicznym w rozmaitych wypowiedziach,
       6) skuteczne uczestniczenie w dialogu, dyskusji i negocjacjach; słuchanie wypowiedzi partnerów (dostrzeganie kontrowersji w dyskusji i negocjacjach),
       7) aktywne i krytyczne słuchanie (z empatią, ze wspomaganiem, z korygowaniem, ze sprzeciwem) wystąpień publicznych; odróżnianie faktów od opinii.
2. Pisanie i redagowanie tekstów:
       1) sprawne posługiwanie się różnymi odmianami polszczyzny w odmianie pisanej (zwłaszcza ogólnej i fachowej) w zależności od sytuacji
komunikacyjnej,
       2) komponowanie dłuższych, spójnych wypowiedzi; analiza tematu, układanie planów i konspektów; nadawanie tytułów i śródtytułów,

                                                                             36
       3) praca redakcyjna nad tekstem własnym i cudzym, w tym z użyciem edytora tekstu: poprawianie, adiustacja, podział na części składowe (rozdziały,
paragrafy, akapity), wyróżnienia w tekście,
       4) przekształcanie tekstu własnego i cudzego; streszczanie, skracanie, rozwijanie, cytowanie,
       5) eliminowanie niewłaściwego użycia środków powodujących niejednoznaczność wypowiedzi (homonimie, anakoluty, elipsy, paradoksy),
       6) prowadzenie korespondencji, stosowanie zwrotów adresatywnych, etykiety językowej; pisanie życiorysu, listu intencyjnego i motywacyjnego,
       7) wypowiadanie się w podstawowych (szkolnych) formach gatunkowych: rozprawka, recenzja, referat, interpretacja utworu literackiego lub fragmentu.
3. Czytanie:
       1) rozumienie różnych kodów w przekazach kultury masowej,
       2) odróżnianie cech swoistych i rozumienie funkcji gatunków publicystycznych i popularnonaukowych, tekstów prasowych (informacja, komentarze,
artykuły, reportaże, wystąpienia publiczne),
       3) umiejętność czytania ze zrozumieniem dzieł literackich.
4. Odbiór dzieł sztuki:
       1) w wymiarze interpretacyjnym:
               a) wyraziste czytanie utworów literackich ze zrozumieniem sensu, z troską o estetykę czytania, właściwą dykcję, akcent, intonację itd.,
               b) recytacja z pamięci wybranych tekstów poetyckich,
               c) stosowanie podstawowych pojęć z poetyki w analizie utworów literackich; pojmowanie działań analitycznych jako podstawy interpretacji;
       umiejętność przywołania właściwego kontekstu,
               d) rozumienie tekstów o różnym stopniu komplikacji; odbiór znaczeń metaforycznych, rozpoznawanie aluzji literackich, toposów, symboli
       kulturowych,
               e) odbiór i porównywanie różnych dzieł sztuki, rozumienie korespondencji sztuk,
       2) w wymiarze historycznym:
               a) rozpoznawanie stylów w sztuce (np. romański, gotycki, renesansowy, barokowy, secesyjny i inne),
               b) wyjaśnianie powiązań czytanych utworów z historią cywilizacji (zwłaszcza Polski i Europy),
               c) porównywanie utworów literackich (z różnych epok) o podobnych motywach,
               d) dostrzeganie wartości charakterystycznych dla różnych epok,
               e) rozpoznawanie przybliżonego czasu powstania utworów na podstawie obrazu kultury materialnej, obyczaju, konwencji, stylu i języka,
       3) w wymiarze aksjologiczno - egzystencjalnym:
               a) rozpoznawanie wartości i ich hierarchii w dziełach literackich: wskazywanie w literaturze i sztuce wartości aprobowanych przez siebie,
               b) odróżnianie spontanicznych i osobistych przeżyć literackich od ponadindywidualnych, utrwalonych w tradycji i krytyce kodów odbioru;
       zrozumienie formacyjnych i terapeutycznych wartości czytanych dzieł dla pojedynczego czytelnika i wspólnoty pokoleniowej czy kulturowej.
5. Samokształcenie:
       1) syntetyzowanie poznanego materiału: scalanie zebranych informacji w problemowe całości,
       2) korzystanie z literatury fachowej: notowanie, relacjonowanie; opis bibliograficzny,
       3) korzystanie z różnych źródeł informacji (dokumentów, leksykonów, encyklopedii, słowników, baz danych, nagrań magnetofonowych
i magnetowidowych, Internetu).

                                                                            37
Oraz na poziomie rozszerzonym:

1. Słuchanie i mówienie:
        1) próby wystąpień publicznych (np. przemawianie, prowadzenie zebrań, podsumowywanie dyskusji, wygłaszanie referatów, świadome posługiwanie się
gestykulacją i mimiką),
        2) skuteczne polemizowanie - rozpoznawanie manipulacji językowej.
2. Pisanie i redagowanie tekstów:
        1) wypowiadanie się ze świadomością użycia wyznaczników gatunku: felietonu, eseju, artykułu popularnonaukowego, interpretacji porównawczej,
        2) własne próby pisarskie (opowiadanie, tekst poetycki, dziennik, pamiętnik, scenariusz); próby stylizowania tekstów i posługiwania się pastiszem.
3. Czytanie:
        1) czytanie ze zrozumieniem tekstów naukowych; sporządzanie notatek,
        2) czytanie ze zrozumieniem tekstów filozoficznych (krótkich fragmentów).
4. Odbiór dzieł sztuki:
        1) stosowanie w analizach utworów literackich pojęć z poetyki historycznej,
        2) rozumienie przyjętej metodologii (Czego szukam w interpretacji utworu? Wartości? Odniesień do filozofii i sensu? Odniesień do życia i człowieka?
Odniesień do biografii - autora i własnej? Odczytuję znaki i chcę zrozumieć strukturę artystyczną i estetykę dzieła?),
        3) wskazywanie cech języka i charakterystycznych dla danej epoki literackiej oraz epoki historycznej w czytanych utworach,
        4) dostrzeganie związków utworu ze sztuką, kulturą i filozofią epoki; interpretowanie dzieł w konwencjach gatunkowych i w konwencjach prądów
artystycznych epoki,
        5) rozpoznawanie znaków tradycji w kulturze współczesnej - w literaturze, filmie, teatrze,
        6) odnajdywanie intertekstualnych powiązań w czytanych utworach.
5. Samokształcenie:
        1) sporządzanie przypisów i zestawów bibliograficznych,
        2) próby gromadzenia i przekazywania informacji: sporządzanie baz danych, zapisu komputerowego (także internetowego), nagrywania audio i wideo.

Egzamin maturalny:
Na pisemną maturę z języka polskiego przygotowane są trzy zadania. Każde zadanie zobowiązuje zdającego do pracy z tekstem (literackim lub nieliterackim).
Zadania są zróżnicowane.

Zadanie I

Analiza i interpretacja utworu prozatorskiego (fragmentu utworu prozatorskiego) ze wskazówką interpretacyjną lub bez wskazówki.

100 punktów – 50 pkt za treść i 50 pkt za sposób jej wyrażenia


                                                                             38
Zadanie II

Analiza i interpretacja porównawcza dwóch tekstów poetyckich.

100 punktów – 50 pkt za treść i 50 pkt za sposób jej wyrażenia

Zadanie III

To zadanie składa się z dwóch części:
- część pierwsza to sprawdzian z rozumienia czytanego tekstu nieliterackiego,
- część druga to wypracowanie z pamięci na temat wyprowadzony z przeczytanego tekstu nieliterackiego.

100 punktów – 40 pkt za test i 60 pkt za wypracowanie.


Na ustną maturę z języka polskiego są zestawy trzech pytań:
   1. Z historii literatury,
   2. Z teorii literatury
   3. Z języka.


Podręczniki:

Klasa I
- Świat starożytny. Podręcznik do języka polskiego i historii dla klasy I gimnazjum. Część 1 K.Starczewska, M. Ługowska, E. Korulska, A. Dzierzgowska, P. Laskowski, B.
Natowska, Numer dopuszczenia: 18/03, Wydanie 1 (2003), Wydawnictwo Szkolne PWN
- Świat języka. Klasa I. Wiadomości i ćwiczenia, E. Korulska, M. Ługowska, Wydanie 3 (2003), Wydawnictwo Szkolne PWN



Klasa II
- Świat średniowieczny. Podręcznik do języka polskiego i historii dla klasy I gimnazjum. Część 2, K. Starczewska, E. Korulska, P. Laskowski, A. Dzierzgowska, B. Nartowska,
M. Ługowska, T. Izdebski, Numer dopuszczenia: 29/00, Wydanie 4 (2003), Wydawnictwo Szkolne PWN
- Świat języka. Klasa II. Wiadomości i ćwiczenia, E. Korulska, M. Topczewska, Wydanie 3 (2003), Wydawnictwo Szkolne PWN

Klasa III

                                                                                    39
- Świat nowożytny - renesans, barok. Podręcznik do języka polskiego i historii dla klasy II gimnazjum. Część 1, K. Starczewska, A. Dzierzgowska, P. Laskowski, M.
Makowiecka, K. Makowiecka, K. Chmielewski, Numer dopuszczenia: 276/00, Wydanie 3 (2003), Wydawnictwo Szkolne PWN
- Świat języka. Klasa III. Wiadomości i ćwiczenia, E. Korulska, M. Topczewska, Wydanie 1 (2001), Wydawnictwo Szkolne PWN

Klasa IV
Świat nowożytny - oświecenie, romantyzm. Podręcznik do języka polskiego i historii dla klasy II gimnazjum. Część 2, Krystyna Starczewska, Anna Dzierzgowska, Piotr
Laskowski, Marta Ługowska, Karolina Makowiecka, Marta Makowiecka, Krzysztof Chmielewski, Numer dopuszczenia: 71/01, wydanie 3 (2004), Wydawnictwo Szkolne
PWN

Klasa V i VI
- Świat nowoczesny – od połowy XIX do II wojny światowej. Podręcznik do języka polskiego i historii dla klasy III gimnazjum. Część 1, K. Starczewska, A. Dzierzgowska, P.
Laskowski, M. Ługowska, K. Makowiecka, M. Makowiecka, K. Chmielewski, Numer dopuszczenia: 240/01, Wydanie 3 (2003), Wydawnictwo Szkolne PWN
- Świat współczesny - od wybuchu II wojny światowej. Podręcznik do języka polskiego i historii dla klasy III gimnazjum. Część II Praca zbiorowa, Numer dopuszczenia:
49/02, Wydanie 3 (2004), Wydawnictwo Szkolne PWN (zagadnienia i problemy związane z okresem 1939-45 r.)

Klasa VII
- Świat współczesny - od wybuchu II wojny światowej. Podręcznik do języka polskiego i historii dla klasy III gimnazjum. Część II Praca zbiorowa, Numer dopuszczenia:
49/02, Wydanie 3 (2004), Wydawnictwo Szkolne PWN (zagadnienia i problemy związane z okresem po 1945 roku)

Klasy IV - VII
- Mówię więc jestem, podręcznik języka polskiego od klasy pierwszej do matury, H. i T. Zgółkowie, Odnowa, Kraków 2002




                                                                                    40

								
To top