Ang Lipunang Pilipino

							Ang Lipunang Pilipino
                      Layunin
   Matukoy ang lagay ng sinaunang lipunan ng Pilipinas
    bago dumating ang mga dayuhan.
   Maipaliwanag ang mga naging daan sa pag-unlad ng
    lipunan ng sinaunang Pilipino.
   Magamit ang mga ideyang ito sa pagbuo ng isang
    pagpapahalaga sa mga naging kontribusyon ng ating
    mga ninuno.
   Masuri ang mga naging dahilan ng pagkawala ng mga
    kontribusyong ito sa kasalukuyang panahon.
   Malinang ang mga kontribusyong ito sa pag-unlad sa
    kasalukuyang panahon.
              Mga Nilalaman

   Prehistoriko
   Proto-historiko
   Prehispaniko
                      Prehistoriko
   Bago ang kasaysayan.
   Walang nakasulat na tala o written
    records.
   Gumagamit ng mga artifacts at fossils.
   Mga bahagi ng panahong prehistoriko:
       Paleolitiko
       Neolitiko
       Metal
          Panahong Paleolitiko
   (paleo-) "old" + (lithos) "stone"
   250,000 – 10,000 BCE
   Nabuhay ang mga unang Pilipino sa Pilipinas.
   Gumagamit ng mga kasangkapang bato na
    tinapyas sa pamamagitan ng pag-umpog sa isa
    pang bato (flake tool at core tool).
   Mayroong mga kasangkapang matutulis at hugis
    palakol.
   Nakatira sa mga yungib (hal. Tabon at
    Guri sa Palawan).
   Umaasa lamang ng pagkain sa kapaligiran.
   Walang kahusayan sa pangangaso.
   Tanging mga maliliit, mahihina at
    matatandang hayop ang kayang hulihin.
   Palipat-lipat ng tirahan, madali lamang
    dahil kakaunti ang populasyon.
   Nawala sa Pilipinas
    ang ilang mga hayop
    tulad ng elepante,
    rhinoceros, stegodon
    at mga higanteng
    pawikan    dahil   sa
    pagbabago ng klima
    at panghihimasok ng
    tao     sa   kanilang
    tirahan.
   Paggamit ng apoy,
    ang
    pinakamahalagang
    imbensyon ng tao.
Cagayan Excavation
          Panahong Neolitiko
   neos, “new” + lithos, “stone”
   10,000 – 5,000 BCE
   Naganap matapos ang paglubog ng tulay
    na lupa. Nagbunga ng pagbabago sa
    pamumuhay at kultura ng mga Pilipino.
   Pinaniniwalaang dumating ang mga
    Austronesiyano sa Pilipinas gamit ang mga
    balanghay.
   Pagtatanim ng halaman lalo na ang palay.
   Nagtanim din ng gabi, ube, saging, millet,
    nganga, at kawayan.
   Umasa sa tubig ulan para sa irigasyon and
    sa pag-aalaga ng hayop.
   Nagsimulang manirahan ng permanente
    sa maliliit na nayon o barangay.
   Ngunit limitado ang mga ito sa malapit na
    bahagi ng tubig kagaya sa mga pampang
    ng ilog, dalampasigan o bukana ng ilog.
   May mga iba ring mga hanapbuhay
    kagaya ng pagbabanga, paghahabi,
    paggawa ng bangka at iba pang palamuti
    sa katawan.
   Nagsimula na ang paglilibing sa mga
    yungib (Duyong Cave sa Palawan) at
    malalaking tapayan (Manunggul Jar).
   Ang mga kasangkapang bato ay makikinis,
    nilagari at binubutasan.
   Mayroong ng hawakan at kadalasang
    matutulis na parang isa ng palakol o
    lanseta.
   Gumagamit rin ng
    kasangkapang yari
    sa malalaking paros
    (giant clams).
   Gumagamit ng mga
    batong hiyas bilang
    gamit sa katawan
    kagaya ng jasper,
    agate, jade, onyx
    at nephrite.
Neolitikong Pamumuhay
                               Sisidlang pang-inumin
Palakol at pampagpag ng tela
                 Paghahabi
                  T’nalak




 Pagpapalayok
Bangang Burnay
                            Panloob na bahagi ng balanghay
                                      Sa Butuan




Mga balanghay ng
     Butuan
Kasama ito sa paglilibing
    ng mga yumao
Isang halimbawa ng paglilibing sa
       panahong neolitiko
                       Mga Bangang Pang-
                             libing




Kabaong mula sa Cebu
  Manunggul Jar
Manunggul, Palawan
            Panahon ng Metal
   500 BCE – 900 CE
   Ito ang panahon kung saan ang iba’t-ibang uri
    ng bakal tulad ng tanso, bronse, pilak at ginto
    ay ginamit bilang mga sandata, palamuti o sa
    pang araw-araw na pangangailangan.
   Batay sa mga ebidensya, tanso at bronse
    (bronze) ang unang metal na ginamit sa
    Pilipinas (Palawan, Cagayan, Sorsogon at
    Pangasinan) hanggang sa pagdating ng mga
    mangangalakal na Tsino.
            Panahon ng Tanso
   Ayon kay Jocano, ang tanso (copper) ang unang
    metal na ginamit bilang kagamitan ng mga
    sinaunang Pilipino. Ito ay dahil sa maraming
    deposito ng tanso sa iba’t-ibang panig ng
    kapuluan.
   Palamuti ang pangunahing gamit ng tanso.
   Walang ibang gamit bilang kasangkapan maliban
    sa talim ng siba at iba pang hamit sa
    pangangaso at pangingisda dahil sa kalambutan
    ng tanso.
            Panahon ng Bronse
   Bagamat may mga kagamitang bronse (Bronze)
    ang natagpuan sa Palawan, walang deposito ng
    lata (Tin) na maaring pagkunan sa Pilipinas.
    Maaaring dala ito ng mga mangangalakal sa
    palibot ng Timog-Silangang Asya (Jocano, 2000,
    121).
   Higit na matigas at naging pangunahing gamit
    sa kasangkapan tulad ng talim ng sibat at pana,
    pait (chisel), palakol, kutsilyo itak at mga gamit
    pang-agrikultura.
            Panahon ng Bakal
   Isang matigas na metal na nagdulot ng malaking
    pagbabago sa pamumuhay.
   Natagpuan rin sa Palawan ng mga kagamitang
    yari sa bakal (Iron) 190 B.C. ang tanda. Galing
    ang mga ito sa yungib ng Manunggul.
   Ginamit di lamang sa mga sandata kundi maging
    sa produksyon ng ibang kasangkapan.
   Naging mas matalim, manipis at matuli ang mga
    kasangkapan tulad ng itak at palakol.
   Nagsimula ang pagpapanday ngunit lubos
    na ipinagtataka ng mga dalubhasa kung
    bakit walang mga katibayan na nagkaroon
    ng mga malawakang pandayan sa
    panahong ito.
   Nakagawa at napa-unlad ang paggawa ng
    panghuli ng isda at hayop, basket, banga
    ng palay at iba pang sisidlan.
   Umunlad ang pagsasaka kagaya ng pag-
    aaro at irigasyon.
   Dahil sa paglawak ng tirahan ng tao,
    umabot hanggang kabundukan ang
    kanilang tirahan.
   Sa panahong rin ito, nalikha ang…
Banaue Rice Terraces
   Umunlad ang teknolohiya ng sasakyang
    dagat (hal. Agusan). Nakarating ang mga
    Pilipino sa Tsina at umunlad ang kalakalan
    sa buong Asya.
   Umunlad rin ang paglililok. Nagsimula na
    ring gumamit ng mga kabaong yari sa
    kahoy at nilalagyan ng mga gintong
    palamuti sa patay at sa ngipin.
        Sandata
Mga kalis na yaring bakal
                   Bakal na palayok

Gintong singsing
                 Maskarang pampatay




Gintong Alahas
Maskarang pampatay
    Mga gintong alahas na
 tinatakpan ang mata at bibig