Your Federal Quarterly Tax Payments are due April 15th Get Help Now >>

Hersiene Nasionale Kurrikulumverklaring by 1N8kvXp

VIEWS: 58 PAGES: 27

									                           Hersiene Nasionale Kurrikulumverklaring
                                         Graad 4 - 9

                           Tale: Afrikaans – Eerste Addisionele Taal

Die kritieke uitkomste:
     Identifiseer en los probleme op en neem besluite deur kritiese en kreatiewe denke.
     Werk doeltreffend saam met ander as lede van ’n span, groep, organisasie en
         gemeenskap.
     Organiseer en bestuur hulself en hul aktiwiteite verantwoordelik en doeltreffend.
     Versamel, ontleed en organiseer inligting en evalueer dit krities.
     Kommunikeer doeltreffend deur middel van visuele, simboliese en/of taalvaardighede in
         verskillende vorme.
     Gebruik wetenskap en tegnologie doeltreffend en krities deur verantwoordelikheid
         teenoor die omgewing en die gesondheid van ander te toon.
     Begryp dat die wêreld ’n stel verwante stelsels is waarin probleme nie in isolasie opgelos
         word nie.

Die ontwikkelingsuitkomste:
     Dink na oor en ondersoek ’n verskeidenheid strategieë om doeltreffender te leer.
     Neem as verantwoordelike burgers aan die lewe van die plaaslike, nasionale en
       wêreldgemeenskap deel.
     Is kultureel en esteties sensitief in verskeie sosiale kontekste.
     Ondersoek opleidings- en beroepsmoontlikhede.
     Ontwikkel entrepreneursgeleenthede.

Vraagstukke soos armoede, ongelykheid, ras, geslag, ouderdom, gestremdheid en uitdagings
soos MIV/VIGS beïnvloed die graad waartoe en die manier waarop leerders aan skoling kan
deelneem. Die Hersiene Nasionale
Kurrikulumverklaring Graad R-9 (Skole) volg ’n inklusiewe benadering deur minimum vereistes vir
alle leerders te spesifiseer. Al die leerareaverklarings probeer om ’n bewustheid van die verband
tussen sosiale geregtigheid,
menseregte, ’n gesonde omgewing en inklusiwiteit te skep. Leerders word ook aangemoedig om
kennis van en begrip vir die ryk diversiteit van hierdie land, insluitend die kulturele, godsdienstige
en etniese komponente van hierdie diversiteit, te ontwikkel.

Die leerarea Tale sluit die volgende in:
     al elf amptelike tale, naamlik Afrikaans, Engels, isiNdebele, isiXhosa en isiZulu, Sepedi,
        Sesotho, Setswana, SiSwati, Tshivenda, Xitsonga;
     tale wat deur die Pan-Suid-Afrikaanse Taalraad (PANSAT) en die Suid-Afrikaanse
        Sertifiseringsraad (SAFSERT) goedgekeur is, naamlik Suid-Afrikaanse gebaretaal en
        Braille.

Die leerareaverklaring vir elke amptelike taal verskyn in drie afsonderlike dele: Huistaal, Eerste
Addisionele Taal en Tweede Addisionele Taal. In ’n veeltalige land soos Suid-Afrika is dit
belangrik dat leerders ’n hoë taalbevoegdheidsvlak in minstens twee tale bereik en dat hulle in
staat is om in ander tale te kommunikeer.

Die Tale-leerarea volg die Departement van Onderwys se taal-in-onderwys-beleid. Hierdie beleid
gee aan skoolbeheerrade die verantwoordelikheid om ’n taalbeleid vir skole te kies wat gepas vir
hul omstandighede is en wat by die beleid van toevoegende veeltaligheid aansluit. Die Tale-
leerareaverklaring verskaf ’n kurrikulum wat ondersteunend is van watter besluit ’n skool ook al
neem. Dit volg ’n toevoegende benadering tot veeltaligheid:
     Alle leerders leer hul huistaal en minstens een addisionele amptelike taal.
     Leerders raak bevoeg in ’n addisionele taal, terwyl hul huistaal gebruik en ontwikkel
        word.
      Alle leerders leer ’n Afrika-taal vir minstens ses jaar teen die einde van die Algemene-
       Onderwys-en- Opleidingsband. In sommige omstandighede kan dit as ’n tweede
       addisionele taal geleer word.
      Die huis-, eerste en tweede addisionele taal word op verskillende maniere benader:
           o Die huistaal-assesseringstandaarde veronderstel dat leerders wat skool begin,
                die taal kan verstaan en kan praat. Dit ondersteun die ontwikkeling van hierdie
                bevoegdheid, veral ten opsigte van verskillende soorte geletterdheid (lees-, skryf-
                , visuele en kritiese geletterdheid). Dit verskaf ’n sterk kurrikulum om die taal van
                onderrig en leer (TOL) te ondersteun.
           o Die eerste addisionele taal veronderstel dat leerders nie noodwendig enige
                kennis van die taal het wanneer hulle skool begin nie. Die kurrikulum begin deur
                leerders se vermoë om die taal te verstaan en te praat, te ontwikkel. Op hierdie
                fondament word geletterdheid gebou. Leerders is in staat om die geletterdhede
                wat hulle in hul huistaal verwerf het, na die eerste addisionele taal oor te dra. Die
                kurrikulum verskaf sterk ondersteuning aan leerders wat hul eerste addisionele
                taal in die een of ander stadium tydens die Algemene- Onderwys-en-
                Opleidingsband as onderrigtaal sal gebruik. Teen die einde van graad 9 behoort
                hierdie eerders hul huis- en eerste addisionele taal doeltreffend en vrymoedig vir
                verskeie doeleindes, asook vir leer, te gebruik.
           o Die tweede addisionele taal is bedoel vir leerders wat drie tale wil leer. Die derde
                taal kan ’n amptelike of ’n vreemde taal wees. Die assesseringstandaarde
                verseker dat leerders in staat is om die taal vir algemene kommunikatiewe
                doeleindes te gebruik. Daar word veronderstel dat minder tyd aan die leer van
                die tweede addisionele taal as aan die huistaal of eerste addisionele taal
                toegeken sal word.

      Die addisionele taal behoort so vroeg moontlik as vak bekendgestel te word.
      Die huistaal behoort so lank moontlik saam met die addisionele taal gebruik te word.
      Indien ’n leerder by ’n skool inskryf waar die taal van onderrig en leer ’n addisionele taal
       vir die leerder is, behoort onderwysers en die skool voorsiening te maak vir spesiale
       ondersteuning en addisionele leer in die addisionele taal, totdat dit vir die leerder
       moontlik is om doeltreffend in die onderrigtaal te leer.

Taal is sentraal in ons lewens. Ons kommunikeer en verstaan ons wêreld deur taal. Taal vorm
dus ons identiteit    n ons kennis. Tale het ’n aantal belangrike doelwitte wat in die Tale-
leerareaverklaring weerspieël word. Dit is:
    o Persoonlik – ontwikkel en handhaaf identiteit; handhaaf hegte verhoudings binne gesins-,
        familie- en
    o gemeenskapsverband; vir persoonlike ontwikkeling en genot.
    o Kommunikasie – kommunikeer gepas en doeltreffend in ’n verskeidenheid sosiale
        kontekste
    o Opvoedkundig – ontwikkel instrumente vir dink en redeneer en verkry toegang tot
        inligting.
    o Esteties – gaan skeppend en met verbeelding om met mondelinge, visuele en geskrewe
        tekste.
    o Kultureel – toon begrip en waardering vir tale en kulture, asook vir die erfeniswaarde wat
        dit oordra.
    o Polities – wees handhawend en bevraagteken ander; oorreed ander van ’n spesifieke
        standpunt; posisioneer self en ander; handhaaf, ontwikkel en transformeer identiteit.
    o Krities – verstaan die verband tussen taal, mag en identiteit en bevraagteken die
        gebruike daarvan waar nodig; verstaan die dinamiese aard van kultuur; weerstaan, waar
        nodig, oorreding en posisionering.

   o   ‘n Taal ontwikkel lees en skryf, wat die grondslag vir alle ander belangrike
       geletterdheidsvorme vorm.
    o   Dit is die medium waardeur ’n groot deel van ander leer in die kurrikulum plaasvind, soos
        in wiskunde en die sosiale wetenskappe.
    o   Dit moedig interkulturele begrip, toegang tot ander perspektiewe en ’n kritiese begrip van
        die konsep kultuur aan.
    o   Dit stimuleer verbeeldings- en skeppende aktiwiteite en bevorder sodoende die doelwitte
        van kuns en kultuur.
    o   Dit voorsien ’n manier van inligtingsoordrag en bevorder verskeie doelwitte van
        wetenskap-, tegnologie- en omgewingsopvoeding.
    o   Dit ontwikkel die kritiese bevoegdhede nodig om verantwoordelike burgers te word.

Daar is ses hoofleeruitkomste:
    o Die eerste vier leeruitkomste dek vyf verskillende taalvaardighede (luister, praat, lees,
         kyk en skryf).
    o Leeruitkoms 5 hou verband met die gebruik van taal vir dink en redeneer, wat veral
         belangrik vir die taal van leer en onderrig is. Hierdie leeruitkoms is nie in die kurrikulum
         vir tweede addisionele tale ingesluit nie, aangesien dit die doel van hierdie leeruitkoms is
         om leerders voor te berei om dit as die taal van leer en onderrig te gebruik.
    o Leeruitkoms 6 hou verband met die kern van taal – klanke, woorde en grammatika – in
         tekste. Hierdie kennis word deur die taalvaardighede wat in die ander leeruitkomste
         beskryf word, toegepas.
Hierdie leeruitkomste is geskryf om op spesifieke soorte kennis en vaardighede te fokus, asook
om dit duidelik en toeganklik te maak. Wanneer ons taal gebruik, integreer ons egter kennis,
vaardighede en waardes om ons uit te druk. Die integrasie van hierdie taalaspekte deur die skep
en interpretasie van tekste is dus ’n sentrale beginsel van die Tale-leerareaverklaring.

Leeruitkoms 1: Luister
Die leerder is in staat om vir inligting en genot te luister en gepas en krities binne ’n wye
verskeidenheid
situasies te reageer.

Leeruitkoms 2: Praat
Die leerder is in staat om vrymoedig en doeltreffend in gesproke taal binne ’n wye
verskeidenheid situasies
te kommunikeer.

Leeruitkoms 3: Lees en Kyk
Die leerder is in staat om vir inligting en genot te lees en te kyk en krities op die estetiese,
kulturele en emosionele waardes in tekste te reageer.

Leeruitkoms 4: Skryf
Die leerder is in staat om verskillende soorte feitelike en verbeeldingstekste vir ’n wye
verskeidenheid doeleindes te gebruik.

Leeruitkoms 5: Dink en Redeneer
Die leerder is in staat om taal vir dink en redeneer te gebruik en inligting vir leer te verkry,
verwerk en gebruik.

Leeruitkoms 6: Taalstruktuur en -gebruik
Die leerder ken en is in staat om die klanke, woordeskat en grammatika van die taal te
gebruik om tekste te skep en te interpreteer.

Luister, praat, lees en kyk, skryf, dink en redeneer, en kennis van klanke, woorde en grammatika
behoort, alhoewel dit as aparte leeruitkomste aangebied word, tydens onderrig en assessering
geïntegreer te word. Byvoorbeeld, leerders:
    o luister na ’n spesifieke soort teks (soos ’n beskrywing van ’n proses soos gouddelwery of
         papiermaak);
    o   lees en ontleed belangrike kenmerke van ’n ander teks van dieselfde soort (soos die
        gebruik van die teenwoordige tyd, passiewe vorm, verbindingswoorde soos “eers”, “dan”,
        “daarna”);
    o   ontwerp en skep ’n nuwe teks van dieselfde soort, insluitend visuele materiaal in die vorm
        van ’n vloeidiagram.

INTERMEDIÊRE FASE (Graad 4-6)
In die Grondslagfase het leerders ’n ryk inleiding tot hul addisionele taal ontvang. Hulle sal ’n
groot aantal woorde en taalstrukture verstaan sonder dat hulle eksplisiete onderrig daarin
ontvang het. Hulle behoort selfvertroue, genot en ’n mate van vlotheid in die gebruik van hul
addisionele taal te ontwikkel het.

In graad 4 tot 6 begin leerders:
    o meer bewus raak van woorde en grammatikale strukture wat hulle reeds in die
        Grondslagfase teëgekom het;
    o die wyse ondersoek waarop hul addisionele taal funksioneer en neem ’n mate van
        bewuste beheer daarvan;
    o hierdie ontwikkelende kennis gebruik om hul taalgebruik na te gaan, veral wanneer hulle
        skryf.

Dit is belangrik om te onthou dat ’n taal stadig en geleidelik verwerf word. Alhoewel spesifieke
aandag aan woordeskat en grammatika geskenk mag word, sal die akkurate gebruik van
woorde en strukture lank neem. Dit is nie nodig dat leerders eers een grammatikale struktuur
onder die knie moet kry voordat hulle met ’n volgende begin nie. Hulle sal steeds talle foute
begaan, wat ’n natuurlike deel van die aanleer van ’n addisionele is.

Gedurende die Grondslagfase moes leerders tot selfversekerde lesers van hul huis- en
addisionele taal ontwikkel het. Ook behoort hulle aan ’n wye verskeidenheid kindertekste
blootgestel te gewees het. In graad 4 tot 6 sal hulle hierdie grondslag gebruik om vrymoedige
skrywers te word. Op hierdie vlak verg skryf sorgvuldige ondersteuning en leiding. Aanvanklik
kan die onderwyser steun deur die gebruik van rame en modelle vir spesifieke tekssoorte
(soos ’n eenvoudige gedig of ’n verslag) verskaf. Namate leerders bekend met die teks raak
(soos die struktuur en die soort taalgebruik daarvan), sal hulle ’n soortgelyke skryfstuk op hul eie
aandurf.

Soos om ’n addisionele taal te leer praat, sal die proses om te leer lees en skryf geleidelik
plaasvind. Kinders leer deur dinge self te probeer doen – deur te toets en probeer. Hulle het
gereelde terugvoering en aanmoediging nodig om hulle te help leer.

In die Intermediêre Fase behoort leerders aangemoedig te word om tydens die toegekende
klastyd vir hierdie vak soveel moontlik in hul addisionele taal te kommunikeer. Dit is
belangrik, want hulle het die blootstelling en interaksie nodig en moet in hul addisionele taal
betekenis skep en interpreteer. Hulle sal egter kodewisseling moet toepas wanneer hulle
komplekse kwessies soos die sosiale en etiese dimensies van ’n verhaal bespreek of wanneer
hulle die grammatika van hul huis- en addisionele taal vergelyk (soos die feit dat voorsetsels
afsonderlike woorde in Afrikaans is, maar deel van die morfologie van woorde in Afrika-tale: op
die tafel/etafileni).
                                    Leeruitkoms 1 - LUISTER
 Die leerder is in staat om vir inligting en genot te luister en gepas en krities binne ’n wye
                            verskeidenheid situasies te reageer.

                                  ASSESSERINGSTANDAARDE
Graad 4                           Graad 5                              Graad 6
Verstaan stories (aan             Verstaan stories (aan                Verstaan stories (aan
leerders vertel of gelees):       leerders vertel of gelees):          leerders vertel of gelees):
• beantwoord letterlike vrae;     • beantwoord letterlike vrae;        • beantwoord letterlike vrae;
• voorspel wat volgende gaan      • reageer persoonlik;                • teken relevante inligting op
 gebeur;                          • teken relevante inligting op        (soos om ’n tabel te vul);
• reageer persoonlik;              (soos om byskrifte by ’n            • reageer persoonlik;
• bespreek etiese en sosiale       eenvoudige diagram te               • bring die storie in verband
 kwessies, soos of iets            plaas);                              met haar/sy eie lewe;
• regverdig is (wissel tussen     • bespreek etiese, sosiale en        • bespreek etiese, sosiale en
 huis- en addisionele taal,        kritieke kwessies, soos of die       kritieke kwessies, soos:
 indien nodig);                    les van die storie onder alle        Watter soort persoon is die
• vertel ’n storie in die regte    omstandighede reg is (wissel         held? Hoe tree hy/sy op? Is
 volgorde oor;                     tussen huis- en addisionele          hy/sy realisties of
• som ’n storie op met die         taal, indien nodig);                 gestereotipeer voorgestel?
 onderwyser se steun.             • stel ’n alternatiewe slot vir ’n    (wissel tussen huis en
                                   storie voor (wissel kodes,           addisionele taal, indien
                                   indien nodig);                       nodig);
                                  • vertel ’n storie oor;              • stel ’n alternatiewe slot vir
                                  • som ’n storie met                   die storie voor (wissel kodes,
                                   ondersteuning op.                    indien nodig);
                                                                       • vertel ’n storie oor;
                                                                       • som ’n storie op.

Verstaan mondelinge               Verstaan mondelinge                  Verstaan mondelinge
instruksies, aanwysings en        instruksies, aanwysings en           instruksies, aanwysings en
beskrywings:                      beskrywings:                         beskrywings:
• reageer fisiek op instruksies   • verstaan ’n reeks instruksies      • verstaan ’n komplekse reeks
 (soos hoe om iets te maak);       deur fisiek te reageer (soos         instruksies deur fisiek te
• luister na eenvoudige            volg instruksies vir ’n              reageer (soos volg instruksies
 aanwysings en volg ’n roete       klastaak);                           om ’n wetenskapeksperiment
 of vind ’n plek op ’n            • verstaan mondelinge                 op te stel);
 eenvoudige kaart of plan.         aanwysings deur ’n roete te         • verstaan mondelinge
                                   volg of ’n plek op ’n                aanwysings deur dit neer te
                                   eenvoudige kaart of plan te          skryf en op ’n kaart te volg.
                                   vind.

Verstaan mondelinge               Verstaan mondelinge                  Verstaan mondelinge
beskrywings:                      beskrywings:                         beskrywings:
• identifiseer mense,             • identifiseer mense,                • identifiseer mense,
voorwerpe of plekke;              voorwerpe of plekke;                 voorwerpe of plekke;
• voorsien ’n diagram van         • voorsien ’n diagram van            • voorsien ’n diagram van
byskrifte.                        byskrifte;                           byskrifte;
                                  • teken relevante inligting op       • teken relevante inligting op
                                  (soos in ’n tabel).                  (soos in ’n tabel);
                                                                       • beantwoord vrae.

Verstaan oorvertelde              Verstaan oorvertelde                 Verstaan oorvertelde
gebeurtenisse:                    gebeurtenisse:                       gebeurtenisse:
• beantwoord vrae oor wat         • beantwoord vrae oor wat            • beantwoord vrae oor wat
eerste, tweede, ens. gebeur       eerste, tweede, ens. gebeur          eerste, tweede, ens. gebeur
het.                                 het;                              het;
                                     • vertel self dieselfde           • vertel gebeurtenisse oor.
                                     gebeurtenisse met
                                     ondersteuning oor.

Respekteer ander leerders:           Respekteer ander leerders:        Respekteer ander leerders:
• gee ander leerders ’n beurt        • gee ander leerders ’n beurt     • gee ander leerders ’n kans
om te luister na ander;              om te praat;                      om te praat;
• moedig hul pogings aan om          • luister na ander en moedig      • luister na ander en moedig
hul addisionele taal te praat.       hul pogings aan om hul            hul pogings aan om hul
                                     addisionele taal te praat;        addisionele taal te praat;
                                     • moedig groeplede aan om         • moedig groeplede aan om
                                     ander leerders te ondersteun.     ander leerders te ondersteun.



                                      Leeruitkoms 2 PRAAT
       Die leerder is in staat om vrymoedig en doeltreffend in gesproke taal binne ’n wye
                            verskeidenheid situasies te kommunikeer.

                                     ASSESSERINGSTANDAARDE
Graad 4                              Graad 5                           Graad 6
Voer interaksie in sy/haar           Voer interaksie in sy/haar        Voer interaksie in sy/haar
addisionele taal:                    addisionele taal:                 addisionele taal:
• vra eenvoudige vrae (soos          • stel en beantwoord vrae;        • stel en beantwoord vrae;
vrae om duidelikheid te              • neem deel aan ’n gesprek        • voer ’n gesprek oor ’n
verkry);                             oor ’n bekende onderwerp;         bekende onderwerp;
• gee kort antwoorde op vrae;        • lug mening en gee ’n rede       - lug mening en gee redes
• neem deel aan ’n kort              daarvoor;                         daarvoor;
gesprek oor ’n bekende               • druk gevoelens uit.             - druk gevoelens uit.
onderwerp.

Tree op kultureel gepaste            Tree op kultureel gepaste         Tree op kultureel gepaste
maniere op:                          maniere op:                       maniere op:
• rolspeel bekende situasies         • rolspeel bekende situasies      - rolspeel bekende situasies
(soos gee aanwysings);               met gepaste taal                  met gepaste taal en gebare;
• toon ’n mate van bewustheid        en gebare;                        - toon bewustheid van gemene
van sosiale en kulturele             • toon toenemende                 waardes wat op verskillende
verskille (soos hoe om               bewustheid van sosiale en         maniere in verskillende tale
hoflikheid in die addisionele        kulturele verskille (soos         uitgedruk word (soos "ndicela"
taal uit te druk);                   verstaan die                      en "asseblief" wat verskillende
• skakel van een taal na ’n          verskillende maniere waarop       maniere is om beleefdheid en
ander oor, waar gepas                hoflikheid in die huis- en        respek uit te druk);
(soos om ’n vreemdeling wat          addisionele taal uitgedruk        - skakel van een taal na ’n
nie jou taal praat nie, te groet).   word);                            ander oor, waar gepas (soos
                                     • skakel van een taal na ’n       om respek vir iemand anders
                                     ander oor, waar gepas (soos       se taal te toon).
                                     om iemand wat nie jou taal
                                     praat nie, by ’n groep in te
                                     sluit).

Gebruik die addisionele taal         Gebruik die addisionele taal      Gebruik die addisionele taal
om inligting oor te dra:             om inligting oor te dra:          om inligting oor dra:
• herroep en beskryf ’n reeks        • vertel ’n reeks gebeurtenisse   - vertel ’n reeks gebeurtenisse
gebeurtenisse deur                   oor deur verbindingswoorde te     oor deur verbindingswoorde te
verbindingswoorde te gebruik         gebruik;                          gebruik;
(soos: eers, toe, daarna);        • gee ’n reeks instruksies;       - gee ’n reeks instruksies;
• gee eenvoudige instruksies;     • beskryf ’n proses;              - beskryf ’n proses;
• beskryf mense, voorwerpe        • beskryf die funksie van iets    - beskryf die funksie van iets
en eenvoudige prosesse.           (soos waarvoor ’n alledaagse      (soos waarvoor ’n alledaagse
                                  stuk gereedskap gebruik           toestel gebruik word);
                                  word);                            - gesels oor ’n onderwerp
                                  • gesels oor ’n alledaagse        waaroor voorbereiding
                                  onderwerp waarvoor                gedoen is;
                                  voorbereiding gedoen is (soos:    voer ’n klasopname uit (soos
                                  My sportheld).                    voer onderhoude met
                                                                    klasmaats en teken reaksies
                                                                    op ’n tabel of grafiek aan).

Gebruik die addisionele taal      Gebruik die addisionele taal      Gebruik die addisionele taal
op ’n kreatiewe wyse:             op ’n kreatiewe wyse:             op ’n kreatiewe wyse:
- vertel ’n eenvoudige storie;    • vertel ’n storie;               • vertel ’n storie;
- skep ’n eenvoudige              • voer gedigte, liedjies en       • voer gedigte, liedjies en
toneelstuk en voer dit op;        eenvoudige toneelstukke           eenvoudige toneelstukke op;
- voer ’n bekende rympie,         op;                               • maak ’n speletjie op wat taal
gedig of liedjie op;              • speel speletjies wat taal       betrek;
- speel ’n speletjie wat taal     betrek;                           • verbeel haar/hom
betrek.                           • verbeel hom/haar                moontlikhede en beskryf dit.
                                  moontlikhede en beskryf dit
                                  (soos wat sy/hy met R100 sal
                                  doen).

Toon bewustheid van die           Toon bewustheid van die           Toon bewustheid van die
manier waarop taal kennis         manier waarop taal                manier waarop taal
konstrueer en houdings            kennis konstrueer en              kennis konstrueer en
weerspieël:                       houdings weerspieël:              houdings weerspieël:
- verwerp aftakelende             • verstaan hoe die manier         • begin om krities te kyk na
benamings (soos wrede,            waarop ’n mens                    naamgee-gebruike (soos: hoe
rassistiese of xenofobiese        iemand aanspreek:                 slawe en werkers se eienaars/
name).                                iets omtrent jou verhouding   werkgewers vir hulle name
                                  met daardie persoon               gegee het; hoe ’n vrou dikwels
                                  weerspieël (soos ’n leerder       haar man se van oorneem;
Gebruik gepaste                   wat ’n onderwyseres "Juffrou"     hoe pasgetroude vrou se
liggaamstaal en                   noem, ’n seun wat sy maat "ou     nuwe familie vir haar ’n
aanbiedingsvaardighede:           tjommie" noem),                   naam gee);
-maak oogkontak en vroetel            daardie persoon se            • verwerp benamings wat
nie;                              identiteit in ’n negatiewe lig    vooroordeel en partydigheid
-gebruik gepaste gebare en        kan stel (soos om ’n gr. 5-       oordra.
gesigsuitdrukkings;               leerder ‘baba" te noem), of in
-praat hoorbaar, gebruik          ’n positiewe lig (soos om
gepaste pouses en praat teen      dieselfde leerder "jong mens"
’n redelike tempo.                te noem).

Gebruik gepaste taal vir
verskillende doeleindes en
teikengroepe:
-gebruik taal met die gepaste
formaliteitsgraad (register) in
verskillende situasies (toon,
woordkeuse, styl,
liggaamstaal);
- gebruik gepaste taal
wanneer hoflikheidsvorme
gebruik word (verskonings,
versoeke, bedankings,
ondersteuning);
- identifiseer onsensitiewe of
diskriminerende
taalgebruik en probeer dit
vermy.


                                 Leeruitkoms 3 - LEES EN KYK
 leerder is in staat om vir inligting genot te lees en te kyk en krities op estetiese, kulturele
                          en emosionele waardes tekste te reageer.

                                      ASSESSERINGSTANDAARDE
Graad 4                               Graad 5                             Graad 6
Verstaan sommige elemente             Toon, op ’n eenvoudige              Toon, op ’n eenvoudige
van stories op ’n                     manier, begrip van die              manier, begrip van die
eenvoudige manier:                    elemente van stories:               elemente van stories:
- titel (soos: Kies die beste titel   • titel, ruimte/agtergrond en       - titel, ruimte/agtergrond en
vir ’n storie uit ’n reeks            karakters (soos: pas                intrige (soos: vertel waarom
moontlikhede en gee redes             beskrywende woorde by               sekere gebeure op daardie
daarvoor);                            karakters);                         manier in ’n storie gebeur);
- karakters (soos: Dink aan           • die boodskap van die storie       - begryp karakters (soos:
gepaste name vir karakters            (waar gepas);                       beskryf hoe ’n karakter
sonder name);                         • let op hoe karakters en           voel en gesels oor moontlike
- let op hoe karakters en             intrige aangebied word om ’n        redes vir hul optrede);
intrige aangebied word om ’n          spesifieke wêreldbeskouing uit      - identifiseer en bespreek
spesifieke wêreldbeskouing uit        te beeld (soos: Word ou en          sosiale en etiese vraagstukke
te beeld (soos: Watter rol            jong mense stereotipies             in ’n storie (soos: Is die storie
speel seuns en meisies in die         voorgestel, of word die             regverdig?);
storie? Is hulle gestereotipeer       verskille realisties                - let op hoe karakters en
of het hulle dieselfde                uitgebeeld?);                       intrige aangebied word
geleenthede?);                        • let op na die rol wat prente in   om ’n spesifieke
- let op na die rol wat prente in     die skep van betekenis speel        wêreldbeskouing uit te beeld
die skep van betekenis speel          (soos: Hoe word ou en jong          (soos: Word mense van
(soos: Hoe word meisies en            mense in prente uitgebeeld?).       verskillende rasse en/of
seuns in prente uitgebeeld?).                                             kulture stereotipies uitgebeeld,
                                                                          of word hul diversiteit realisties
                                                                          oorgedra?);
                                                                          - let op na die rol wat prente in
                                                                          die skep van betekenis speel
                                                                          (soos: Hoe word mense van
                                                                          verskillende rasse en/of
                                                                          kulture in prente uitgebeeld?);
                                                                          - stel alternatiewe maniere
                                                                          voor om karakters en hul
                                                                          optrede uit te beeld.

Toon, op ’n eenvoudige                Toon, op ’n eenvoudige              Toon, op ’n eenvoudige
manier, begrip van sommige            manier, begrip van                  manier, begrip van
elemente van poësie:                  sommige elemente van                sommige elemente van
- woorde wat rym (soos: kring,        poësie:                             poësie:
ring);                                • woorde wat rym (soos:             - woorde wat rym;
- woorde wat met dieselfde            koning, toring);                    - woorde wat met dieselfde
klank begin (soos: lui leeu);         • woorde wat met dieselfde          klank begin;
- woorde wat ’n klank naboots      klank begin (soos: Slim Sannie     - woorde wat ’n klank naboots;
(soos: tjirp, zoem);               slaap sag);                        vergelykings;
- verskillende maniere waarop      • woorde wat ’n klank naboots      - verwys na ’n ding asof dit ’n
tale klanknabootsende              (soos: miaau, kabbel);             mens is (soos: die son
woorde gebruik (soos: "kloek-      • vergelyking (soos: hy            glimlag);
kloek" teenoor cluck               hardloop soos die wind).           - party terme om hierdie
cluck en kri kri).                                                    elemente te beskryf
                                                                      (metataal) – alliterasie,
                                                                      klanknabootsing.

Lees vir inligting:                Lees vir inligting:                Lees vir inligting:
- lees eenvoudige kaarte en        - lees eenvoudige kaarte en        • volg instruksies, resepte,
planne (soos ’n roete);            planne (vind ’n plek);             kaarte en planne;
- lees en volg tekste wat          - lees en volg tekste wat          • soeklees roosters vir
prosedures behels (soos            prosedures betrek (soos            spesifieke inligting;
’n resep);                         instruksies vir ’n                 • maak ’n opsomming van ’n
- lees en volg roosters;           wetenskapeksperiment);             paragraaf – identifiseer die
lees diagramme, grafieke en        lees diagramme, grafieke en        hoofgedagte en die kernsin;
tabelle (soos ’n stamboom);        tabelle (soos ’n vloeidiagram);    • lees tekste oor die kurrikulum
maak, met ondersteuning, ’n        soeklees roosters en TV-           heen (soos handboeke van
opsomming van ’n                   roosters vir spesifieke            ander leerareas).
paragraaf (vul byvoorbeeld         inligting;                         Lees en reageer op sosiale
ontbrekende woorde in              - maak, met ondersteuning, ’n      tekste (soos briewe):
’n paragraaf in);                  opsomming van ’n paragraaf         • identifiseer aspekte van styl
- lees tekste oor die kurrikulum   (rangskik byvoorbeeld gegewe       wat met teikengroep verband
heen (soos handboeke               sinne om ’n opsomming te           hou (soos: formeel en
van ander leerareas).              vorm);                             informeel).
                                   - lees tekste oor die kurrikulum
                                   heen (soos hand-boeke van
                                   ander leerareas).
                                   - lees en reageer op sosiale
                                   tekste (soos uitnodigings).

Lees mediatekste:                  Lees mediatekste:                  Lees mediatekste:
Verstaan die uitleg en ontwerp     - lees en verstaan die uitleg en   • stel vas hoe advertensies
van ’n plakkaat of                 ontwerp van ’n tydskrif (soos      lesers oorreed, deur die
kennisgewing.                      ’n skool- of jeugtydskrif).        gebruik van:
                                                                           beskrywende woorde
                                                                      (soos: "nuwe", "fantasties",
                                                                      "wonderlik"),
                                                                           poëtiese tegnieke soos
                                                                      alliterasie ("’n maaltyd
                                                                      in ’n minuut"),
                                                                           humor,
                                                                           die wetenskap of bekende
                                                                      persoonlikhede om
                                                                      ’n produk te bevorder,
                                                                           verstaan die uitleg en
                                                                      ontwerp van ’n tydskrif
                                                                      en vergelyk dit met dié van ’n
                                                                      koerant.

Lees vir genot en inligting:       Lees vir genot en inligting:       Lees vir genot en inligting:
- lees heelwat fiksie- en nie-     • lees heelwat fiksie- en nie-     - lees baie fiksie- en nie-fiksie-
fiksie-boeke op ’n gepaste         fiksie-boeke op ’n gepaste         boeke op ’n gepaste lees- en
lees- en taalvlak;                 lees- en taalvlak;                 taalvlak;
- evalueer boeke in ’n            • evalueer boeke in ’n            - lees nuwe soorte tekste
boekverslag;                      boekverslag;                      (soos dagboekinskrywings);
- los raaisels op (soos           • lees ’n eenvoudige              evalueer boeke in ’n
blokkiesraaisels).                boekresensie;                     boekverslag;
                                  • los woordraaisels op.           - lees ’n eenvoudige boek- of
                                                                    filmresensie;
                                                                    - los woordraaisels op.

Gebruik naslaanwerke en           Gebruik naslaanwerke en           Gebruik naslaanwerke en
ontwikkel woordeskat:             ontwikkel woordeskat:             ontwikkel woordeskat:
- gebruik ’n woordeboek;          • gebruik ’n woordeboek;          - gebruik die inhoudsopgawe
demonstreer ’n                    • demonstreer ’n                  en indeks om inligting op te
leeswoordeskat van ongeveer       leeswoordeskat van ongeveer       spoor;
1 000 tot 2 500 alledaagse        2 000 tot 3 500 alledaagse        - gebruik ’n woordeboek;
woorde. Indien leerders hul       woorde. Indien leerders hul       demonstreer ’n
addisionele taal vir leer in ’n   addisionele taal vir leer in ’n   leeswoordeskat van ongeveer
ander leerarea gebruik,           ander leerarea gebruik,           3 000 tot 5 000 alledaagse
behoort hulle na 2 500 woorde     behoort hulle na 3 500 woorde     woorde. Indien leerders hul
te mik.                           te mik.                           addisionele taal vir leer in ’n
                                                                    ander leerarea gebruik,
                                                                    behoort hulle na 5 000 woorde
                                                                    te mik.



                                   Leeruitkoms 4 - SKRYF
  Die leerder is in staat om verskillende soorte feitelike en verbeeldingstekste vir ’n wye
                             verskeidenheid doeleindes te skryf.

                                  ASSESSERINGSTANDAARDE
Graad 4                           Graad 5                           Graad 6
Skryf om inligting oor te dra:    Skryf om inligting oor te dra:    Skryf om inligting oor te dra:
- teken en skryf byskrifte by     - teken en skryf byskrifte by     - teken en skryf byskrifte by
eenvoudige kaarte,                eenvoudige kaarte,                kaarte, diagramme,
diagramme, grafieke en            diagramme, grafieke en            grafieke en tabelle;
tabelle;                          tabelle;                          - gee ’n skriftelike beskrywing
- maak lyste met opskrifte;       - skryf ’n reeks instruksies;     van ’n persoon, voorwerp of
skryf eenvoudige instruksies;     beskryf gebeurtenisse             eenvoudige proses;
beskryf gebeurtenisse             skriftelik;                       - gebruik ’n raam of struktuur
skriftelik;                       - skryf ’n resep;                 om ’n eenvoudige verslag te
- druk mening skriftelik uit      - gee ’n kort, skriftelike        skryf (soos vir ’n
(soos of ’n boek interessant of   beskrywing van ’n persoon,        wetenskapeksperiment);
vervelig is);                     voorwerp of eenvoudige            - druk mening skriftelik uit en
- gebruik ’n raam of struktuur    proses;                           gee redes daarvoor (soos
om ’n boekresensie te skryf.      - druk mening skriftelik uit en   hoekom een gedig beter as ’n
                                  gee ’n rede daarvoor (soos        ander gedig is);
                                  waarom ’n boek interessant        - skryf ’n boekresensie.
                                  of vervelig is);
                                  - skryf ’n boekresensie.

Skryf vir ’n sosiale doel:        Skryf vir ’n sosiale doel:        Skryf vir sosiale doeleindes:
- skryf ’n eenvoudige nota of     - skryf ’n kort boodskap soos     - gebruik ’n raam om ’n
boodskap.                         ’n poskaart.                      eenvoudige, vriendskaplike
                                                                    brief te skryf;
                                                                    - identifiseer sommige verskille
                                                                    tussen formele en informele
                                                                       styl (soos woordkeuse);
                                                                       - skryf vir persoonlike
                                                                       nabetragting (soos ’n
                                                                       dagboekinskrywing).

Skryf kreatief:                     Skryf kreatief:                    Skryf kreatief:
- gebruik sekere tegnieke om        - skryf ’n eenvoudige storie;      - toon ontwikkeling in die
kreatief te skryf:                  gebruik sekere tegnieke om         vermoë om verhale,
      woorde wat rym (soos:         kreatief te skryf:                 toneelstukke en dialoë te skryf
kring, ring),                           woorde wat rym (soos:          (soos deur sommige poëtiese
      woorde wat met dieselfde      gons, miaau),                      tegnieke te gebruik om
klank begin (soos: haastige             woorde wat met dieselfde       interessante titels te skep en
hond),                              klank begin (soos: gawe            deur dialoog by
      herhaling van dieselfde       Gawie),                            verhale in te sluit).
strukture om ’n poëtiese                laat ’n ding soos ’n mens
ritme en patroon te skep, soos      klink (soos: die gras sing),
"Die wind waai, die blare ritsel,       herhaling van dieselfde
die gras wuif, die herfs roep       strukture om ’n poëtiese ritme
...";                               en patroon te skep, soos "Die
- skryf ’n eenvoudige               wind waai, die blare ritsel, die
toneelstuk of dialoog met           gras wuif, die herfs roep ...".
behulp van gestruktureerde
ondersteuning;
- skryf ’n eenvoudige storie
met behulp van
gestruktureerde
ondersteuning.
Ontwerp mediatekste:                Ontwerp mediatekste:               Ontwerp mediatekste:
• ontwerp ’n eenvoudige             • ontwerp ’n eenvoudige            - ontwerp ’n plakkaat, ’n
plakkaat of kennisgewing.           plakkaat of kennisgewing.          eenvoudige advertensie
                                                                       en ’n eenvoudige vraelys;
                                                                       - skryf ’n eenvoudige
                                                                       nuusberig.

Gebruik ontwikkelende               Hanteer skryf as ’n proses:        Verstaan die skryfproses:
kennis van taalstruktuur en -       • skryf konsepweergawes            - skryf konsepweergawes
gebruik:                            (kladwerk);                        (kladwerk), lees dit krities
• skryf paragrawe met behulp        • lees dit krities deur;           deur, kry terugvoering van die
van ’n raam of struktuur            • kry terugvoering van die         onderwyser en klasmaats en
as ondersteuning;                   onderwyser en maats;               herskryf dit;
• spel bekende woorde korrek;       • herskryf die stuk na             - verstaan die verskil tussen:
• begin om ’n groter                terugvoering.                          herskryf (verander inhoud
verskeidenheid leestekens te                                           en struktuur), en
gebruik.                                                                   redigering (maak foute
                                                                       reg);
                                                                       redigeer eie skryfwerk.
                                    Gebruik ontwikkelende
                                    kennis van taalstruktuur en -      Gebruik ontwikkelende
                                    gebruik:                           kennis van taalstruktuur en -
                                    • verstaan en begin                gebruik:
                                    verskillende skryfstyle gebruik    - pas kennis van taalstrukture
                                    (soos: gesproke of informele       toe (soos grammatika,
                                    styl en skriftelike of formele     spelling, punktuasie,
                                    styl);                             grammatikale verskille tussen
                                    • spel bekende woorde korrek;      huis- en addisionele taal) om
                                    • gebruik ’n groter                eie en ander se werk te
                                  verskeidenheid leestekens.          redigeer;
                                                                      - gebruik taalhulpmiddele
                                                                      (soos ’n woordeboek).



                            Leeruitkoms 5 - DINK EN REDENEER
Die leerder is in staat om taal vir dink en redeneer te gebruik en inligting vir leer te verkry,
                                      verwerk en gebruik.

                                  ASSESSERINGSTANDAARDE
Graad 4                           Graad 5                             Graad 6
Gebruik taal oor die              Gebruik taal oor die                Gebruik taal oor die
kurrikulum heen:                  kurrikulum heen:                    kurrikulum heen:
- verduidelik sekere konsepte     • verduidelik sekere konsepte       • verduidelik sekere konsepte
wat in ander leerareas            wat in ander leerareas gebruik      wat in ander leerareas gebruik
gebruik word (soos voeding in     word (soos droogte in Sosiale       word (soos entrepreneurskap);
Lewensoriëntering);               Wetenskappe);                       • verkry en gebruik inligting uit
- toon die vermoë en kennis       • toon die vermoë en kennis         materiaal wat in Tale en ander
om woordeskat uit ander           om woordeskat uit ander             leerareas gebruik word;
leerareas te gebruik;             leerareas te gebruik;               • toon die vermoë en kennis
- verstaan en skryf tekste wat    • verstaan en skryf tekste wat      om woordeskat uit ander
in ander leerareas gebruik        in ander leerareas gebruik          leerareas te gebruik;
word (soos ’n tydlyn).            word (soos ’n beskrywing van        • verstaan en skryf tekste wat
                                  ’n eenvoudige proses in             in ander leerareas gebruik
                                  Tegnologie);                        word (lees byvoorbeeld die
                                  • lees en volg instruksies vir ’n   instruksies vir ’n eenvoudige
                                  eenvoudige                          wetenskapeksperiment en
                                  wetenskapeksperiment.               skryf die resultate met
                                                                      ondersteuning neer).

Gebruik taal om te dink:          Gebruik taal om te dink:            Gebruik taal om te dink:
- begin om meer komplekse         • stel en beantwoord meer           • stel en beantwoord
vrae te stel en beantwoord        komplekse vrae (soos:               ingewikkelder vrae (soos: Kan
(soos: Hoekom ...? Wat dink jy    Hoekom ...? Wat dink jy ...?);      jy aan ’n ander verduideliking
...?);                            • formuleer vrae wat op ’n teks     hiervoor dink?);
- rangskik dinge volgens          betrekking het.                     • rangskik dinge volgens
bepaalde kriteria (soos van       • rangskik dinge volgens            bepaalde kriteria;
die oudste tot die nuutste);      bepaalde kriteria (soos             • ontleed die eienskappe van
klassifiseer dinge (soos          die stappe in ’n proses);           dinge en klassifiseer dit;
verskillende soorte voertuie)     • klassifiseer dinge volgens        • identifiseer ooreenkomste en
volgens bepaalde kriteria         bepaalde kriteria (soos             verskille;
(soos die funksie en              soogdiere teenoor reptiele);        • onderskei die dele van ’n
kapasiteit daarvan);              • identifiseer ooreenkomste en      geheel;
- identifiseer ooreenkomste en    verskille;                          • verduidelik oorsaak en
verskille tussen dinge (soos      • onderskei die dele van die        gevolg;
tussen ’n helikopter en ’n        geheel;                             • bespreek voordele en nadele
vliegtuig);                       • beskryf oorsaak en gevolg;        en skryf daaroor;
- onderskei die dele van ’n       • gee menings en redes              • evalueer, maak keuses en
geheel (soos in ’n voertuig       daarvoor;                           beoordeel, en gee redes
– die stuurwiel, bande, enjin);   • skryf, met ondersteuning, oor     daarvoor;
- verstaan oorsaak en gevolg;     voordele en nadele (soos: vul       • skryf definisies en gee
- gee eie mening en ’n rede       die voor- en nadele op ’n tabel     voorbeelde.
daarvoor;                         in);
- bespreek, met                   • skryf eenvoudige definisies
ondersteuning, voordele en        en gee voorbeelde.
nadele (soos: Hoe veilig is dit
om in ’n taxi te ry);
- skryf, met ondersteuning,
eenvoudige definisies en
gee voorbeelde (soos: pas ’n
begrip en sy definisie
by ’n voorbeeld).
Versamel inligting en teken         Versamel inligting en teken           Versamel inligting en teken
dit op verskillende maniere         dit op verskillende maniere           dit op verskillende maniere
op:                                 op:                                   op:
- beskryf ’n eenvoudige proses      - beskryf ’n eenvoudige proses        - voer eenvoudige navorsing
mondelings en beskryf dit, met      mondelings en skriftelik;             uit (soos ’n verkeersopname);
ondersteuning, ook skriftelik;      - ontwerp, teken en skryf             - ontwerp, teken en skryf
- ontwerp, teken en skryf           byskrifte by kaarte, tabelle,         byskrifte by kaarte, tabelle,
byskrifte by eenvoudige             grafieke en diagramme.                grafieke en diagramme.
kaarte, tabelle, grafieke en
diagramme.

Dra inligting van een modus         Dra inligting van een modus           Dra inligting van een modus
na ’n ander oor:                    na ’n ander oor:                      na ’n ander oor:
- luister na ’n kort praatjie en    - luister na ’n praatjie en teken     - luister na ’n praatjie en teken
teken inligting in ’n tabel op of   inligting in ’n tabel op of skryf     inligting in ’n tabel op of skryf
skryf byskrifte by ’n diagram;      byskrifte by ’n diagram;              byskrifte by ’n diagram;
gebruik inligting uit ’n            - gebruik inligting uit ’n visuele    - gebruik inligting uit ’n visuele
geskrewe teks om ’n grafiek         of geskrewe teks om ’n                of geskrewe teks om ’n grafiek
of tabel te skep of byskrifte by    grafiek, tabel of diagram te          of tabel te skep of byskrifte by
’n diagram te skryf;                teken en byskrifte daarby te          ’n diagram te skryf;
- gebruik inligting uit ’n tabel,   skryf;                                - gebruik inligting uit ’n tabel,
grafiek of diagram om ’n kort       - gebruik inligting uit ’n grafiek,   grafiek of diagram om ’n teks
teks te skryf.                      tabel of diagram om ’n teks te        te skryf;
                                    skryf;                                - maak ’n kopkaart-
                                    - maak ’n kopkaart-                   opsomming van ’n kort teks.
                                    opsomming van ’n kort teks.



                     Leeruitkoms 6 - TAALSTRUKTUUR EN -GEBRUIK
   Die leerder ken en is in staat om die klanke, woordeskat en grammatika van die taal te
                           gebruik om tekste te skep en te interpreteer.

                                    ASSESSERINGSTANDAARDE
Graad 4                             Graad 5                               Graad 6
Spel bekende woorde                 Spel bekende woorde                   Spel bekende woorde
korrek:                             korrek:                               korrek:
- maklike woorde, soos              • maklike woorde, soos                • algemeen gebruikte woorde
woorde wat op d en t eindig         woorde wat met f en v                 (soos: vyftien, moeilik, wêreld,
(soos: noot, hond);                 begin (soos: familie, vriende);       veertien);
- alledaagse woorde met             • alledaagse woorde met               • woorde met enkel- en
enkel- en dubbelvokale              enkel- en dubbelvokale en -           dubbelvokale en -konsonante
en -konsonante (soos:               konsonante (soos: jaar/jare;          (soos: wanneer, gelukkig);
boom/bome; blom/blomme);            pen; penne);                          • gebruik hoofletters en
- gebruik hoofletters en            • gebruik hoofletters en              skryftekens (kappie,
skryftekens (kappie en              skryftekens (kappie,                  deelteken, koppelteken,
deelteken) in alledaagse            deelteken, koppelteken) in            afkappingstekens) in
woorde;                             alledaagse woorde;                    alledaagse woorde;
- gebruik algemene afkortings       • gebruik algemene afkortings         • gebruik algemene afkortings
(soos: mnr., mev., me., mej.).     (soos: mnr., mev., me., mej.).      (soos: Ma., Di., dr., gr.);
                                                                       • gebruik kennis van
                                                                       lettergrepe om woorde aan
                                                                       die einde van ’n reël korrek af
                                                                       te kap.

Gebruik verskillende               Gebruik verskillende                Gebruik verskillende
eenvoudige taalvorme en            eenvoudige taalvorme en             eenvoudige taalvorme en
sinstrukture om mondelings         sinstrukture om mondelings          sinstrukture om mondelings
en skriftelik te                   en skriftelik te                    en skriftelik te
kommunikeer:                       kommunikeer:                        kommunikeer:
- sommige vraagvorme               • sommige vraagvorme                • sommige vraagvorme;
(Hoekom het jy nie ...? Het jy     (Hoekom is ...? Het jy ...? Dink    • enkelvoudige sinne met ’n
al ooit ...? Dink jy ...?);        jy ...?);                           onderwerp, gesegde en
- enkelvoudige sinne met ’n        • enkelvoudige sinne met ’n         voorwerp (soos: Ons eet
onderwerp, gesegde en              onderwerp, gesegde en               lekker toebroodjies);
voorwerp (soos: Die kind lees      voorwerp (soos: Hulle speel         • die verskillende tydsvorme
die boek);                         hokkie);                            (soos: Sy skryf ’n storie; Hy
- die verskillende tydsvorme       • die verskillende tydsvorme        het geëet; Ons sal dit pouse
(soos: Ek hou van skool;           (soos: Sy lees ’n boek; Hy het      doen);
Sy het dit gedoen; Ons sal         die werk gedoen; Ons sal die        • alledaagse bywoorde in die
hom môre sien);                    wedstryd wen);                      korrekte volgorde (soos: Ek
- alledaagse bywoorde in die       • alledaagse bywoorde in die        speel dikwels buite);
korrekte volgorde (soos: Ek        korrekte volgorde (soos: Ons        • eenvoudige voorbeelde van
gaan vandag dorp toe);             moet agtuur daar wees);             die ontkennende vorm (soos:
- eenvoudige voorbeelde van        • eenvoudige voorbeelde van         Ons het nie gewen nie; Hy is
die ontkennende vorm (soos:        die ontkennende vorm (soos:         nooit laat nie);
Ek werk nie; Ek kan nie gaan       Ek speel nie; Ons het dit nie       • die enkelvoud- en
nie);                              gedoen nie);                        meervoudsvorm,
- die enkelvoud- en                • die enkelvoud- en                 verkleiningsvorm
meervoudsvorm,                     meervoudsvorm, verkleinings-        (ook van meerlettergrepige
verkleiningsvorm en                vorm en geslagsvorme van            woorde) en geslagsvorme van
geslagsvorme van alledaagse        alledaagse woorde (soos:            alledaagse woorde (soos:
woorde (soos:                      jaar/jare; kind/kinders; hondjie;   skool/skole; span/spanne;
rok/rokke; appel/appels;           boompie; oom/tante;                 speletjie; kettinkie;
boekie; skoentjie; man/vrou;       mannetjie/wyfie);                   broer/suster; man/vrou);
seun/meisie);
- eenvoudige verbuiging van        - eenvoudige verbuiging van         - verbuiging van adjektiewe,
adjektiewe, alledaagse             adjektiewe,                         alledaagse trappe
trappe van vergelyking en          - alledaagse trappe van             van vergelyking en intensiewe
intensiewe vorme;                  vergelyking en intensiewe           vorme (soos: jong, sagte;
- persoonlike, besitlike en        vorme;                              vroeër, vroegste; dolverlief);
vraende voornaamwoorde;            - persoonlike, besitlike en         - persoonlike, besitlike,
determineerders en telwoorde       vraende voornaamwoorde;             vraende en betreklike
(soos: ’n, die; een, tweede,       - determineerders en                voornaamwoorde;
min, baie);                        telwoorde (soos: ’n, die;           - determineerders en
- alledaagse voorsetsels,          eerste, twee, min, baie);           telwoorde (soos: ’n, die;
byvoorbeeld om plek aan te         - alledaagse voorsetsels,           vyfde, laaste);
dui (soos: in, onder, bo,          byvoorbeeld om plek en              - alledaagse voorsetsels;
langs);                            tyd aan te dui (soos: in, onder,    die woorde "toe", "wanneer",
- die woorde "toe", "wanneer",     voor, na);                          "dan" korrek in die verskillende
"dan" korrek in die verskillende   - die woorde "toe", "wanneer",      tye;
tye;                               "dan" korrek in die verskillende    - die korrekte woordorde na
- hulpwerkwoorde om                tye;                                voegwoorde (soos: Sy speel,
moontlikheid, waarskynlikheid      - hulpwerkwoorde om                 maar hy lees ’n boek; Ons
en noodwendigheid uit te druk      moontlikheid, waarskynlikheid       werk hard omdat ons goed wil
(soos: Ek wil/kan/sal dit doen);   en noodwendigheid uit te druk     doen);
- voegwoorde: en, maar, want;      soos: Ek wil/kan/sal dit doen);   - die verbinding van
hoofletters en leestekens          die korrekte woordorde na         eenvoudige sinne met
(punt, komma, vraagteken,          voegwoorde (soos: Sy slaap,       betreklike voornaamwoorde
uitroepteken).                     omdat sy moeg is; Hy borsel       (soos: Dit is die meisie wat
                                   sy tande nadat hy geëet het);     gewen het; Dit is die boek
                                   - hoofsaaklik die aktiewe vorm,   waarin ek skryf);
                                   maar kan die passiewe vorm        - hoofsaaklik die aktiewe vorm,
                                   begin gebruik (soos: Baie tale    maar kan die passiewe vorm
                                   word in SA gepraat; Die           gebruik (soos: Baie tale word
                                   telefoon is in die 20ste eeu      in SA gepraat; Die telefoon is
                                   uitgevind);                       in die 20ste eeu uitgevind; Die
                                   - hoofletters en leestekens       werk sal gedoen word);
                                   (punt, komma, vraagteken,         - hoofletters en leestekens
                                   uitroepteken).                    (punt, komma, vraagteken,
                                                                     uitroepteken, dubbelpunt).
Ontwikkel sy/haar                  Ontwikkel sy/haar                 Ontwikkel sy/haar
woordeskat:                        woordeskat:                       woordeskat:
- verstaan en gebruik              • verstaan en gebruik             - verstaan en gebruik woorde
algemene woorde wat min of         algemene woorde wat min           wat min of meer dieselfde
meer dieselfde beteken (soos:      of meer dieselfde beteken         beteken;
groot, enorm);                     (soos: lekker/ smaaklik);         - verstaan en gebruik woorde
- verstaan en gebruik              • verstaan en gebruik             met teenoorgestelde
algemene woorde met                algemene woorde met               betekenis;
teenoorgestelde betekenis          teenoorgestelde betekenis         - verstaan en gebruik woorde
(soos: lelik/mooi);                (soos: jonk/oud);                 wat tot verwarring kan lei
- gebruik eie woordeboek;          • gebruik maniere om woorde       (soos: eie, eier, uie; duur, dier,
verstaan ongeveer 2 000 tot 3      te vorm (soos: bou, bouer);       deur);
500 alledaagse gesproke            • vorm eenvoudige                 - gebruik algemene
woorde binne konteks teen die      samestellings (soos: piesang      samestellings (soos: sportveld,
einde van graad 4. Indien          + skil = piesangskil);            skoolreëls);
leerders die addisionele taal      • gebruik eie woordeboek;         - gebruik eenvoudige voor- en
vir leer in ander leerareas        • verstaan ongeveer 3 000 tot     agtervoegsels soos: verjaar,
gebruik, behoort hulle na          4 500 alledaagse gesproke         leerder);
3 500 woorde te mik.               woorde binne konteks teen die     - gebruik eie verklarende en
                                   einde van graad 5. Indien         tweetalige woordeboek;
                                   leerders die addisionele taal     - verstaan ongeveer 4 000 tot
                                   vir leer in ander leerareas       5 500 alledaagse
                                   gebruik, behoort hulle na 4       gesproke woorde binne
                                   500 woorde te mik.                konteks teen die einde
                                                                     van graad 6. Indien leerders
                                                                     die addisionele taal vir leer in
                                                                     ander leerareas gebruik,
                                                                     behoort hulle na 5 500 woorde
                                                                     te mik.


Senior Fase Gr 7 - 9
Leerders in graad 7 tot 9 berei hulle op verdere onderwys en opleiding en op die volwasse wêreld
voor. Dit is dus noodsaaklik dat hulle ’n hoë vaardigheidsvlak in luister, praat, lees, skryf en dink
bereik. Die Tale-leeruitkomste en -assesseringstandaarde benadruk lewens- en
studievaardighede.

In hierdie fase behoort leerders:
• in staat te wees om onafhanklik te redeneer;
• in staat te wees om belangrike kwessies, insluitend omgewings- en menseregtekwessies, te
 debatteer;
• ingelig oor beroeps- en verdere leergeleenthede te wees;
• ingelig oor hul regte en verantwoordelikhede in ’n demokratiese, multikulturele samelewing te
 wees.

Fokus
Leerders sal ’n verskeidenheid ingewikkelder tekste op ’n meer onafhanklike wyse as in laer
grade lees en skryf. Die tekste sal sommige insluit wat met ander leerareas verband hou (soos
met Sosiale Wetenskappe en Natuurwetenskappe). Hulle sal leer om langer tekste te skryf en sal
byvoorbeeld:
• van sinne en paragrawe wat ’n proses uitdruk, na die skryf van ’n volledige wetenskaplike
 verslag vorder;
• van ’n kort skryfstuk na die skryf van ’n outobiografie of vollengte opstel vorder.

Leerders sal tekste wat visuele, grafiese en numeriese stof insluit, lees en skryf (soos foto’s,
diagramme en statistiek). Hulle sal kundigheid in ontwerp en uitleg ontwikkel.

                                    Leeruitkoms 1 - LUISTER
    Die leerder is in staat om vir inligting en genot te luister en gepas en krities binne ’n
                            wye verskeidenheid situasies te reageer.

                                   ASSESSERINGSTANDAARDE
Graad 7                            Graad 8                           Graad 9
Verstaan en waardeer               Verstaan en waardeer              Verstaan en waardeer
stories, asook dié wat deur        stories, asook dié wat deur       stories, asook dié wat deur
medeleerders vertel word:          medeleerders vertel word:         medeleerders vertel word:
• reageer persoonlik en krities,   -reageer persoonlik en krities,   - reageer persoonlik en krities,
stel en beantwoord vrae;           stel en beantwoord vrae;          stel en beantwoord vrae;
• evalueer die manier waarop       - evalueer die manier waarop      - evalueer die manier waarop
die storie vertel is en gee        die storie vertel is en gee       die storie vertel is n gee
terugvoering.                      terugvoering.                     terugvoering.

Verstaan mondelinge tekste         Verstaan mondelinge tekste        Verstaan mondelinge tekste
(soos oorvertellings,              (soos oorvertellings,             (soos geselsprogramme,
sportkommentaar):                  radiodramas):                     tekste met statistiek):
• beantwoord vrae wat              - beantwoord toenemend            - beantwoord vrae;
toenemend moeilik word;            moeilike vrae;                    - vertel oor en som op;
• identifiseer perspektief, soos   - identifiseer perspektief/       - identifiseer standpunt/
in twee vertellinge oor            standpunt;                        perspektief en is in staat
dieselfde insident;                - vertel oor en som op;           om ’n alternatiewe standpunt
• vertel oor en som op, met        - beskryf die kenmerke van        te gee;
ondersteuning.                     verskillende soorte               - ontleed die kenmerke van
                                   mondelinge tekste (soos ’n        verskillende soorte
                                   praatjie, ’n storie).             mondelinge tekste (soos ’n
                                                                     gesprek, ’n verhaal).

Luister vir spesifieke             Luister vir spesifieke            Luister vir spesifieke
inligting:                         inligting:                        inligting:
• skryf eenvoudige                 - maak eie eenvoudige             - skryf eie eenvoudige
aantekeninge (soos voltooi         aantekeninge;                     aantekeninge;
gegewe aantekeninge; maak          - gebruik inligting om ’n tabel   - gebruik inligting om ’n tabel
’n lys belangrike punte);          in te vul of byskrifte by ’n      in te vul of byskrifte by ’n
• gebruik inligting om ’n tabel    diagram te skryf.                 diagram te skryf.
in te vul of byskrifte by ’n
diagram te skryf.
Luister aandagtig tydens ’n         Luister aandagtig tydens ’n         Luister aandagtig tydens ’n
bespreking:                         bespreking:                         bespreking:
• reageer op idees en toon          - is ontvanklik vir idees en        - is ontvanklik vir idees en is
respek vir ander se                 respekteer ander se                 krities teenoor ander se
standpunte;                         standpunte;                         standpunte, maar toon respek;
• vra vir bydraes van ander en      - vra vir bydraes van ander en      - vra vir bydraes van ander en
reageer daarop;                     reageer op standpunte;              reageer op standpunte;
• druk verskille op ’n hoflike      - is bereid om ander se             - is bereid om ander se
wyse uit en onderbreek              standpunte te bevraagteken,         standpunte te bevraagteken,
nie ander nie.                      maar doen dit op ’n hoflike         maar doen dit op ’n hoflike
                                    wyse en onderbreek nie;             wyse en onderbreek nie;
                                    kritiseer idees en nie die          - kritiseer idees en nie die
                                    persoon nie.                        persoon nie.



                                   Leeruitkoms 2 - PRAAT
     Die leerder is in staat om vrymoedig en doeltreffend in gesproke taal binne ’n wye
                          verskeidenheid situasies te kommunikeer.

                                    ASSESSERINGSTANDAARDE
Graad 7                             Graad 8                             Graad 9
Vertaal:                            Vertaal en tolk:                    Vertaal en tolk:
- vertel stories uit die huistaal   - vertel stories uit die huistaal   - vertel stories uit die huistaal
oor in die addisionele taal.        oor in die addisionele taal;        oor in die addisionele taal;
                                    vertaal of tolk boodskappe.         - vertaal of tolk boodskappe;
                                                                        - vertaal of tolk tydens ’n
                                                                        gesprek, indien nodig.

Voer interaksie in die              Voer interaksie in die              Voer interaksie in die
addisionele taal:                   addisionele taal:                   addisionele taal:
- gebruik taal vir ’n wye           - gebruik taal vir ’n wye           - gebruik taal vir ’n
verskeidenheid funksies: gee        verskeidenheid funksies:            verskeidenheid funksies: rig
uitdrukking aan menings en          bied bv. hulp aan en rig ’n         vriendelike versoeke en vra
gevoelens, maak keuses,             uitnodiging (soos: Sal jy           persone om nie weer dinge te
gee raad en maak voorstelle         daarvan hou om …?);                 doen nie (soos: Sal jy omgee
(soos: Ek dink jy moet …);          - neem deel aan rolspel in          om nie ...), vra raad van
- neem deel aan rolspel in          verskillende situasies              vriende of vreemdelinge
verskillende situasies wat          wat verskillende soorte             (soos: Verskoon my, ek
verskillende soorte taalgebruik     taalgebruik behels (soos            wonder of …);
behels (soos formele en             rapporteer ’n misdaad aan die       - neem deel aan rolspel in
informele telefoongesprekke).       polisie).                           verskillende situasies
                                                                        wat verskillende soorte
                                                                        taalgebruik behels (soos
                                                                        ’n werksonderhoud).

Toon ontwikkeling in die            Toon ontwikkeling in die            Toon ontwikkeling in die
vermoë om kenmerke van              vermoë om kenmerke van              vermoë om kenmerke van
gesproke taal te gebruik om         gesproke taal te gebruik om         gesproke taal te gebruik om
te kommunikeer:                     te kommunikeer:                     te kommunikeer:
- woord- en sinsaksent,             - woord- en sinsaksent,             - woord- en sinsaksent,
intonasie, ritme.                   intonasie, ritme.                   intonasie, ritme.

Begin sosiale en etiese             Debatteer sosiale en etiese         Debatteer sosiale en etiese
kwessies debatteer:                 kwessies:                           kwessies deur oorredend
- ken spesifieke rolle toe (soos    - ken spesifieke rolle toe (soos    argumenteer en krities te
voorsitter, tydhouer,               voorsitter, tydhouer,               reageer:
sekretaris);                        sekretaris);                        -ken spesifieke rolle toe (soos
- betrek ander by die               - betrek ander by die               voorsitter, tydhouer,
bespreking (soos: Wat dink          bespreking (soos: Wat dink          sekretaris);
jy?);                               jy hiervan?);                       - betrek ander by die
- onderbreek die bespreking         - onderbreek die gesprek op ’n      bespreking (soos: Wat dink
op ’n hoflike wyse (soos:           hoflike wyse (soos: Verskoon        jy hiervan?);
Verskoon my …);                     my …);                              - onderbreek die gesprek op ’n
- gee mening/standpunt en           - gee mening en die redes           hoflike wyse (soos: Verskoon
redes daarvoor (soos: Ek sê         daarvoor (soos: Ek sê dit,          my …);
dit, want …);                       want ...);                          - gee eie mening en redes
- toon instemming (soos: Ek         - toon instemming (soos: Ek         daarvoor (soos: Ek sê dit,
stem saam …) of nie (soos:          stem saam, want ...) en             want …);
Ja, maar ...);                      meningsverskil (soos: Ja,           - toon instemming (soos: Ek
- wissel tale af, indien nodig.     maar ...);                          stem saam, want ...) en
                                    - wissel tale af, waar nodig.       meningsverskil (soos: Ja,
                                                                        maar ...);
                                                                        - wissel tale af, indien die
                                                                        situasie dit vereis.

                                    Voer ’n onderhoud:                  Word deur iemand ondervra
                                    - formuleer en stel relevante       (soos in ’n
                                    vrae;                               werksonderhoud):
                                    - gebruik die korrekte toon,        - voorspel die vrae wat gevra
                                    register en liggaamstaal;           gaan word en doen
                                    - teken response aan.               voorbereiding;
                                                                        - beantwoord vrae;
                                                                        - gebruik die gepaste toon,
                                                                        register en liggaamstaal.

                                                                        Gee ’n kort, formele praatjie
                                                                        of aanbieding:
                                                                        - gebruik statistiek en visuele
                                                                        beelde (soos ’n plakkaat);
                                                                        - kies ’n uitdagende onderwerp
                                                                        (soos: MIV/VIGS, menseregte,
                                                                        omgewingskwessies).

Toon ’n kritiese bewustheid         Toon ’n kritiese bewustheid         Toon ’n kritiese bewustheid
van eie taalgebruik:                van eie taalgebruik:                van eie taalgebruik:
- gebruik taal om mense by          - gebruik taal om mense by          - gebruik taal om mense by
situasies te betrek en nie uit te   situasies te betrek en nie uit te   situasies te betrek en nie uit te
sluit nie.                          sluit nie;                          sluit nie;
                                    - is diplomaties oor wanneer        - is diplomaties oor wanneer
                                    om die addisionele taal en          om die addisionele taal en
                                    wanneer om die huistaal te          wanneer om die huistaal te
                                    gebruik.                            gebruik;
                                                                        - toon bewustheid van die
                                                                        manier waarop taal kennis en
                                                                        identiteit konstrueer en mense
                                                                        posisioneer (soos wanneer ’n
                                                                        praatjie oor MIV/VIGS gelewer
                                                                        word).
                                Leeruitkoms 3 - LEES EN KYK
Die leerder is in staat om vir inligting en genot te lees en te kyk en krities op die estetiese,
                    kulturele en emosionele waardes in tekste te reageer.

                                 ASSESSERINGSTANDAARDE
Graad 7                          Graad 8                              Graad 9
Lees ’n teks (fiksie of nie-     Lees ’n verhaal (fiksie of nie-      Lees ’n verhaal (fiksie of nie-
fiksie):                         fiksie):                             fiksie):
- identifiseer doel, teikengroep - identifiseer doel, teikengroep     - identifiseer die doel,
en konteks;                      en konteks;                          teikengroep en konteks;
- neem kennis van die manier     - verstaan betekenis van dinge       - verstaan betekenis van dinge
waarop ’n teks gekonstrueer is wat nie direk genoem word nie          wat nie direk genoem word nie
om ’n bepaalde                   deur afleidings te maak;             deur afleidings te maak;
wêreldbeskouing oor te dra       - verduidelik en evalueer            - identifiseer die register/styl
(perspektief);                   perspektief/houding in               (formeel of informeel);
- neem kennis van die rol wat    sowel die geskrewe as visuele        - verduidelik en evalueer
visuele beelde speel om          dele van ’n teks (soos besluit       perspektief/houding in
betekenis te skep en te          of die wêreldbeskouing wat           sowel die geskrewe as visuele
interpreteer;                    voorgestel word, aanvaarbaar         dele van ’n teks en bied
- identifiseer kerngedagtes;     of stereotipies is);                 alternatiewe idees;
toon begrip van karakter,        - onderskei tussen kern- en          - verstaan die manier waarop
intrige en ruimte/ agtergrond in ondergeskikte gedagtes;              ’n teks ’n leser posisioneer
fiktiewe tekste.                 - toon begrip van karakter,          (soos deur die gebruik van die
                                 intrige en ruimte/ agtergrond in     inklusiewe voornaamwoord
                                 fiktiewe tekste.                     "ons");
                                                                      - onderskei tussen kern- en
                                                                      ondergeskikte gedagtes;
                                                                      - toon begrip van karakter,
                                                                      intrige, ruimte/ agtergrond en
                                                                      verteller in fiktiewe tekste;
                                                                      - vergelyk verskillende
                                                                      tekssoorte en bring dit in
                                                                      verband met die doel van die
                                                                      teks (soos oorreding,
                                                                      instruksies).

Toon, op ’n eenvoudige             Verstaan sommige elemente          Verstaan sommige elemente
vlak, begrip van sekere            van poësie (soos                   van poësie (soos
elemente van poësie (soos          vergelyking,                       metafoor, ritme):
rym, vergelyking, alliterasie,     klanknabootsing):                  - verstaan begrippe wat
personifikasie):                   - verstaan begrippe wat            gebruik word om sommige van
- verstaan begrippe wat            gebruik word om sommige van        hierdie elemente te beskryf
gebruik word om sommige van        hierdie elemente te beskryf        (soos metafoor).
hierdie elemente te beskryf        (soos vergelyking).
(soos personifikasie).

Lees en reageer op sosiale         Lees en reageer op sosiale         Lees en reageer op sosiale
tekste (soos eenvoudige            tekste (soos                       tekste (soos eenvoudige
uitnodigings, briewe):             vriendskaplike briewe,             sakebriewe):
- identifiseer doel, teikengroep   kennisgewings):                    • identifiseer doel, teikengroep
en konteks.                        - identifiseer doel, teikengroep   en konteks;
                                   en konteks;                        • beskryf die kenmerke van die
                                   - beskryf die kenmerke van die     soort teks wat gelees word
                                   soort teks wat gelees word         (soos ’n eenvoudige
                                   (soos ’n vriendskaplike brief).    advertensie vir ’n betrekking);
                                                                      • lewer kommentaar op
                                                                       register/styl (formeel en
                                                                       informeel);
                                                                       • ontleed perspektief,
                                                                       konstruksie van betekenis
                                                                       en die manier waarop die leser
                                                                       geposisioneer word.

Lees vir inligting:                Lees vir inligting:                 Lees vir inligting:
- volg feitelike tekste (soos ’n   - lees feitelike tekste (soos ’n    • lees feitelike tekste (soos ’n
beskrywing van die proses om       verduideliking van hoe iets         kort koerantberig);
papier te maak);                   soos die niere funksioneer);        • lees toenemend moeilike
- lees eenvoudige diagramme,       - lees toenemend komplekse          grafieke en diagramme;
grafieke en tabelle;               grafieke, diagramme en              • lees tekste wat statistiek
- som inligting op.                tabelle;                            bevat;
                                   - som inligting op.                 • som inligting op.

Ontleed advertensies en            Ontleed foto’s in tekste            Ontleed mediatekste krities
pamflette:                         (soos in advertensies en            (soos ’n kort koerantberig):
- identifiseer die teikengroep     koerante):                          • identifiseer onderwerp,
(Op wie is die advertensie         - identifiseer die onderwerp,       konteks, teikengroep en
gemik?);                           konteks, teikengroep en die         boodskap van geskrewe en
- identifiseer die konteks         boodskap van die foto;              visuele tekste;
(Waar word dié soort               identifiseer uit wie se             • ontleed die tekssoort en
advertensies gesien?);             perspektief die foto geneem is;     register/styl (soos:
- identifiseer die boodskap;       - identifiseer wat uit die foto     koerantberigte het opskrifte,
identifiseer emotiewe              weggelaat is en gee redes           gebruik kort sinne en
(affektiewe) taal;                 daarvoor;                           paragrawe, die direkte rede en
- beskryf hoe die advertensie      - besluit of die foto ’n            kort, alledaagse adjektiewe
haar/hom laat voel en gee          blywende indruk skep of nie         om die leser se aandag
redes.                             en gee redes.                       te trek).

Gebruik leesstrategieë:            Gebruik leesstrategieë:             Gebruik leesstrategieë:
• pas gepaste leestegnieke op      • pas gepaste leestegnieke op       • vluglees tekste – identifiseer
verskillende tekssoorte toe        verskillende tekssoorte toe         die onderwerp, kerngedagtes
(soos: soeklees ’n                 (soos: soeklees ’n treinrooster;    en bladuitlegtegnieke (soos
telefoongids; stiplees             stiplees instruksies; vluglees ’n   illustrasies);
instruksies; vluglees ’n koerant   koerantberig vir kernidees);        • pas gepaste leestegnieke op
se opskrifte);                     • verbeter en evalueer              verskillende tekssoorte toe;
• gebruik strategieë om            leesspoed;                          • ontwikkel en evalueer
woordbetekenis vas te stel         • gebruik strategieë om             leesspoed;
(soos: lees omringende teks;       woordbetekenis vas te               • gebruik strategieë om
kyk na illustrasies/               stel (soos: lees omringende         woordbetekenis vas te
diagramme; vra iemand om           teks; kyk na illustrasies/          stel (soos: lees omringende
woorde te vertaal);                diagramme; bespreek die             woorde; kyk na illustrasies/
• begin om leesspoed te            woordbetekenis in die               diagramme; bespreek ’n
verbeter en te evalueer.           huistaal).                          woord in die huistaal).

Lees vir genot:                    Lees vir genot:                     Lees vir genot:
• lees fiktiewe en nie-fiktiewe    • lees fiktiewe en nie-fiktiewe     • lees fiktiewe en nie-fiktiewe
tekste op die gepaste lees- en     tekste op die gepaste lees- en      tekste op die gepaste lees- en
taalvlak;                          taalvlak;                           taalvlak;
• lees enkele nuwe tekssoorte      • lees enkele nuwe tekssoorte       • lees enkele nuwe tekssoorte
(soos ’n roman);                   (soos speurverhale);                (soos avontuurverhale);
• evalueer ’n teks deur ’n         • lees en skryf boekverslae.        • lees en skryf boekverslae.
boekverslag te skryf;
• lees ’n eenvoudige
boekresensie;
• los woordraaisels op (soos
blokkiesraaisels).

Toon begrip van die gebruik        Toon begrip van die gebruik      Toon begrip van die gebruik
van naslaanwerke:                  van naslaanwerke:                van naslaanwerke:
• gebruik die inhoudsopgawe        • gebruik die inhoudsopgawe      • evalueer en kies boeke deur
en indeks om inligting op te       en indeks om inligting op te     die inhoudsopgawe en indeks
spoor;                             spoor;                           te gebruik;
• gebruik ’n woordeboek en         • gebruik ’n woordeboek en ’n    • gebruik ’n woordeboek, ’n
verstaan ’n                        eenvoudige tesourus.             eenvoudige tesourus en
woordeboekinskrywing                                                ensiklopedieë.
(spelling, klem, uitspraak,
woordsoort, betekenis);
• gebruik ’n eenvoudige
tesourus.

Demonstreer ’n                     Demonstreer ’n                   Demonstreer ’n
leeswoordeskat van 4 000           leeswoordeskat van 5 000         leeswoordeskat van 6 000
tot 5 500 alledaagse woorde.       tot 6 500 alledaagse woorde.     tot 7 500 alledaagse woorde.
Indien leerders hul addisionele     Indien leerders hul             Indien leerders hul addisionele
taal vir leer in ander leerareas   addisionele taal vir leer in     taal vir leer in ander leerareas
gebruik, behoort hulle na          ander leerareas gebruik,         gebruik, behoort hulle na 7
5 500 woorde te mik.               behoort hulle na 6 500 woorde    500 woorde te mik.
                                   te mik.



                                   Leeruitkoms 4 - SKRYF
  Die leerder is in staat om verskillende soorte feitelike en verbeeldingstekste vir ’n wye
                             verskeidenheid doeleindes te skryf.

                                   ASSESSERINGSTANDAARDE
Graad 7                            Graad 8                          Graad 9
Skryf om inligting oor te dra:     Skryf om inligting oor te dra:   Skryf om inligting oor te dra:
• vul vorms en roosters in;        • skryf ’n kort verduideliking   • skryf langer tekste
• skryf een of twee paragrawe      van hoe en waarom iets           bestaande uit verskeie
om ’n proses te beskryf (soos      gebeur (soos hoe ’n elektriese   paragrawe wat prosesse en
hoe om ’n motorband om te          stroombaan werk);                prosedures beskryf – gee
ruil);                             • skryf een of twee paragrawe    verduidelikings, voordele en
• gebruik inligting uit ’n         oor die voordele en nadele       nadele, argumente ten gunste
onderhoud en skryf ’n verslag      van ’n saak (soos motors as      van en teen;
of gee ’n beskrywing daarvan;      vervoermiddel);                  • skryf tekste wat grafieke en
• skryf tekssoorte nodig vir       • gebruik inligting uit ’n       statistiek insluit.
ander leerareas (soos ’n           opname en skryf ’n verslag       • doen ’n opname en teken
verslag).                          (met ’n opskrif, inleiding,      bevindinge op (soos as ’n
                                   bevindinge, gevolgtrekking en    verslag of koerantberig);
                                   aanbevelings);                   • skryf tekssoorte nodig vir
                                   • skryf tekssoorte nodig vir     ander leerareas (soos ’n
                                   ander leerareas (soos ’n         verduideliking van hoe ’n
                                   historiese verhaal).             stroombaan werk vir
                                                                    Tegnologie).

Skryf vir ’n sosiale doel:         Skryf vir ’n sosiale doel:       Skryf vir ’n sosiale doel:
• skryf eenvoudige persoonlike     • skryf persoonlike briewe       • skryf ’n eenvoudige sakebrief
briewe (soos: aanvaar ’n           (soos ’n beleefde weiering) en   (soos ’n werksaansoek, CV en
uitnodiging, reageer op ’n      toon bewustheid van die             dekbrief);
advertensie) en toon            tekssoort, doel, teikengroep,       • skryf informele en redelik
bewustheid van die kenmerke     konteks en register/styl;           formele e-posboodskappe;
van die tekssoort.              • skryf e-posboodskappe.            • stel ’n agenda vir ’n
                                                                    vergadering op en skryf
                                                                    die notule (soos van ’n SR-
                                                                    vergadering);
                                                                    • toon bewustheid van
                                                                    tekssoort, doel, teikengroep,
                                                                    konteks en register/styl.

Skryf vir persoonlike           Skryf vir persoonlike               Skryf vir persoonlike
besinning:                      besinning:                          besinning:
• skryf dagboekinskrywings.     • skryf dagboekinskrywings.         • skryf ’n dagboek of ’n
                                                                    joernaal.

Skryf skeppend:                 Skryf skeppend:                     Skryf skeppend:
• toon ontwikkelende vermoë     • toon ontwikkelende vermoë         • vertaal verhale (en ander
om stories, gedigte en          om verhale, gedigte en              tekste) uit die huistaal, probeer
toneelstukke te skryf (soos     toneelstukke te skryf (soos         om die taalidioom daarin te
deur dialoog by ’n storie       deur figuurlike taal te gebruik);   vervat en let op hoe dit (en
in te sluit).                   • vertaal stories (en ander         dikwels ook waardes) in twee
                                tekste) uit die huistaal.           tale kan verskil;
                                                                    • toon ontwikkeling in die skryf
                                                                    van stories, gedigte en
                                                                    toneelstukke.

Ontwerp mediatekste:            Ontwerp mediatekste:                Ontwerp mediatekste:
• gebruik ’n raam om ’n         • ontwerp ’n eenvoudige             • skryf eenvoudige,
eenvoudige advertensie          advertensie of pamflet;             persoonlike advertensies
te ontwerp;                     • skryf ’n eenvoudige               (soos adverteer iets wat te
• gebruik ’n raam om ’n         nuusberig.                          koop is);
eenvoudige brosjure te                                              • ontwerp ’n tydskrifvoorblad,
ontwerp.                                                            ’n CD- en boekomslag.

Benader skryf as ’n proses:     Benader skryf as ’n proses:         Benader skryf as ’n proses:
• beplan ’n skryfstuk volgens   • skryf ’n konsepweergawe en        • skryf ’n konsepweergawe en
die doel, teikengroep en        lees en bespreek dit krities;       lees en bespreek eie
konteks;                        • gebruik terugvoering om te        skryfwerk krities;
• skryf ’n konsepweergawe en    hersien, te redigeer en te          • gebruik terugvoering om te
lees en bespreek dit krities;   herskryf;                           hersien, te redigeer en te
• gebruik terugvoering om te    • gebruik kennis van                herskryf;
hersien, te redigeer en te      grammatika en spelling om           • gebruik kennis van
herskryf;                       te redigeer;                        grammatika en spelling om
• gebruik kennis van            • skenk aandag aan ontwerp          te redigeer;
grammatika en spelling om te    en uitleg.                          • evalueer ontwerp en
redigeer;                                                           bladuitleg.
• skenk aandag aan ontwerp
en uitleg.

Gebruik ontwikkelende           Gebruik ontwikkelende               Gebruik ontwikkelende
kennis van taalstruktuur en     kennis van taalstruktuur            kennis van taalstruktuur
-gebruik:                       en -gebruik:                        en -gebruik:
• skryf ’n samehangende teks    • skryf ’n samehangende teks        • toon begrip van styl en
(soos deur voornaamwoorde       (soos deur verbindingswoorde        register (soos herskryf ’n
te gebruik);                    te gebruik om paragrawe             verhaal as ’n koerantberig);
• begin om bewustelik vanuit      te skakel);                          • toon begrip van die
’n sekere perspektief te skryf.   • skryf goeie paragrawe met          inligtingstruktuur van tekste;
                                  een hoofgedagte, ’n kernsin          • skryf samehangende, langer
                                  en ondergeskikte idees/sinne         skryfstukke met ’n inleidende
                                  en is in staat om daaroor na te      en slotparagraaf;
                                  dink;                                • evalueer eie houding krities;
                                  • skryf tekste met ’n inleidende     • begin verstaan hoe eie
                                  en slotparagraaf;                    skryfwerk die leser
                                  • skryf vanuit ’n spesifieke         posisioneer.
                                  perspektief.



                            Leeruitkoms 5 - DINK EN REDENEER
Die leerder is in staat om taal vir dink en redeneer te gebruik en inligting vir leer te verkry,
                                      verwerk en gebruik.

                                  ASSESSERINGSTANDAARDE
Graad 7                           Graad 8                              Graad 9
Gebruik taal en                   Gebruik taal en                      Gebruik taal en
geletterdheid oor die             geletterdheid oor die                geletterdheid oor die
kurrikulum heen:                  kurrikulum                           kurrikulum
• verstaan sommige begrippe       heen:                                heen:
uit ander leerareas en            • verstaan sommige begrippe          • verstaan sommige begrippe
gebruik die woordeskat wat        uit ander leerareas en gebruik       uit ander leerareas en gebruik
daarmee verband hou (soos         die woordeskat wat daarmee           die woordeskat wat daarmee
"handel" in Ekonomiese en         verband hou (soos "simptoom"         verband hou (soos "xenofobie"
Bestuurswetenskappe);             in Lewensoriëntering);               in Sosiale Wetenskappe);
• verstaan en skryf tekste wat    • verstaan en skryf tekste wat       • skryf tekste wat in ander
in ander leerareas gebruik        in ander leerareas gebruik           leerareas gebruik word (soos
word (soos ’n feitelike           word (soos ’n verduideliking         verslae en verduidelikings);
beskrywing in                     van die werking van die niere);      • gebruik visuele of grafiese
Natuurwetenskappe).               • gebruik visuele of grafiese        materiaal wat tekste aanvul
                                  materiaal wat tekste aanvul          (soos ’n diagram in
                                  (soos ’n diagram in ’n               verduidelikings en verslae).
                                  verduideliking).

Gebruik taal om te dink:          Gebruik taal om te dink:             Gebruik taal om te dink:
• stel en beantwoord meer         • stel en beantwoord meer            • stel en beantwoord meer
komplekse vrae (soos: Wat         komplekse vrae (soos:                komplekse vrae;
sal gebeur as …?);                Indien dit verander, wat sal         • brei veralgemenings,
• definieer en klassifiseer.      ook verander?);                      definisies en klassifikasies
                                  • skryf definisies, klassifikasies   uit na paragrawe;
                                  en veralgemenings;                   • dink aan voorbeelde om
                                  • verstaan en gebruik bewyse         algemene stellings te staaf;
                                  wat ’n teorie of argument staaf      • skryf lang beskrywings met
                                  (soos ’n foto, voorwerpe uit         voorbeelde;
                                  verlede, ’n onderhoud met ’n         • verstaan en gebruik bewyse
                                  getuie).                             wat ’n teorie of argument staaf
                                                                       (soos wetenskaplike bewyse);
                                                                       • maak gevolgtrekkings.

Versamel inligting en teken       Versamel inligting en teken          Versamel en teken inligting
dit op verskillende               dit op verskillende                  op verskillende
maniere op:                       maniere op:                          maniere op:
• kies relevante inligting en     • kies relevante inligting en        • kies relevante inligting en
skryf aantekeninge                 skryf aantekeninge;                 skryf aantekeninge
(identifiseer kernwoorde en -      (rangskik punte onder hofies;       (organiseer kernidees onder
sinne, stel ’n lys belangrike      gebruik afkortings);                hofies en subhofies;
punte saam);                       • lees en gee ’n samevatting        gebruik bladuitlegtegnieke
• doen eenvoudige navorsing        van inligting uit eenvoudige        soos hoofletters en
en skryf ’n verslag wat            tekste oor dieselfde                onderstreping);
instrumente soos grafieke,         onderwerp;                          • lees en gee ’n samevatting
tabelle, diagramme en              • dra inligting van een modus       van inligting uit verskeie tekste
statistiek insluit;                na ’n ander oor (soos van ’n        oor dieselfde onderwerp;
• dra inligting van een modus      kopkaart na ’n beskrywing).         • dra inligting van een modus
na ’n ander oor (soos gebruik                                          na ’n ander oor (soos gebruik
inligting uit ’n visuele of                                            statistiek om paragrawe te
geskrewe teks om ’n grafiek of                                         skryf; gebruik kopkaarte).
tabel te skep of byskrifte by ’n
diagram te skryf).



                    Leeruitkoms 6 - TAALSTRUKTUUR EN -GEBRUIK
  Die leerder ken en is in staat om die klanke, woordeskat en grammatika van die taal te
                        gebruik om tekste te skep en te interpreteer.

                                   ASSESSERINGSTANDAARDE
Graad 7                            Graad 8               Graad 9
Hersien grammatika wat in
die vorige grade gedek is.

Spel bekende woorde                Spel bekende woorde                 Spel bekende woorde
korrek:                            korrek:                             korrek:
• woorde wat dikwels verkeerd      • woorde wat dikwels verkeerd       • woorde wat dikwels verkeerd
gespel word (soos: vriende,        gespel word (soos: familie,         gespel word (soos: dieselfde,
wêreld, vyftien, wanneer);         moeilik, Saterdag, gedurende);      speel, vriendin, idee);
• woorde met enkel- en             • woorde met enkel- en              • woorde met enkel- en
dubbelvokale en -konsonante        dubbelvokale en -konsonante         dubbelvokale en -konsonante
(soos: boom, bome; pen,            (soos: jaar, jare; klas, klasse);   (soos: droom, drome; grap,
penne);                            • woorde wat los of vas             grappe);
• woorde met hoofletters en        geskryf word (soos: Ons             • woorde wat los of vas
skryftekens (kappie,               speel een uur lank in die park;     geskryf word (soos: Ons ry
deelteken, koppelteken,            Om eenuur moet ons by die           vier uur lank daarheen; Om
afkappingsteken);                  huis wees);                         vieruur begin die wedstryd);
• algemene afkortings (soos:       • woorde met hoofletters en         • woorde met hoofletters en
mnr., mev., me., mej.;             skryftekens (kappie,                skryftekens (kappie,
afkortings vir maande en dae);     deelteken, koppelteken,             deelteken, koppelteken,
• pas kennis van lettergrepe       afkappingsteken);                   afkappingsteken, hakies);
toe deur woorde aan die einde      • algemene afkortings (soos:        • gebruik algemene afkortings
van ’n reël korrek af te kap.      So., Ma., ens.; dr., vm., nm.);     (soos: gr., d.w.s., dr., SA,
                                   • pas kennis van lettergrepe        VSA);
                                   toe deur woorde aan die einde       • pas kennis van lettergrepe
                                   van ’n reël korrek af te kap.       toe deur woorde aan die einde
                                                                       van ’n reël korrek af te kap.

Gebruik verskillende               Gebruik verskillende                Gebruik verskillende
eenvoudige taalvorme en            eenvoudige taalvorme en             taalvorme en sinstrukture
sinstrukture om mondelings         sinstrukture om mondelings          om mondelings en skriftelik
en skriftelik te                   en skriftelik te                    te kommunikeer:
kommunikeer:                       kommunikeer:                        • alledaagse meervouds-,
• alledaagse meervouds-,          • alledaagse meervouds-,          geslags- en verkleinings-
geslags- en erkleiningsvorme;     geslags- en                       vorme;
• alledaagse voorsetsels in       verkleiningsvorme;                • alledaagse voorsetsels in
vaste en vrye verbindings;        • alledaagse voorsetsels in       vaste en vrye verbindings;
• algemeen gebruikte              vaste en vrye verbindings;        • algemeen gebruikte
adjektiewe (verbuiging, trappe    • algemeen gebruikte              adjektiewe (verbuiging, trappe
van vergelyking, intensiewe       adjektiewe (verbuiging,           van vergelyking, intensiewe
vorme);                           trappe van vergelyking,           vorme);
• voornaamwoorde: persoonlik      intensiewe vorme);                • voornaamwoorde:
(soos: jy, u, julle), besitlik    • voornaamwoorde: persoonlik      persoonlik, besitlik, betreklik,
(soos: myne, hare, ons s’n),      (soos: jy, u, julle), besitlik    vraend en onbepaald;
betreklik (soos: wat, met wie),   (soos: hare, Stanley s’n),        • determineerders (soos: ’n,
vraend (soos: watter, hoekom)     betreklik (soos: wat, vir wie),   die) en telwoorde (soos:
en onbepaald (soos: iemand,       vraend (soos: wanneer,            vyftien, laaste);
almal, ’n mens … jy/jou);         waarom) en onbepaald (soos:       • soorte sinne (stelsin,
• determineerders (soos: ’n,      ’n mens … jy/jou);                vraagsin, bevelsin, uitroep);
die) en telwoorde (soos:          • determineerders (soos: ’n,      • enkelvoudige sinne met ’n
veertien, laaste);                die) en telwoorde (soos:          onderwerp, gesegde,
• soorte sinne (stelsin,          twaalf, eerste);                  voorwerp en bepalings;
vraagsin, bevelsin);              • hulpwerkwoorde om tyd en        • die gebruik van die
• enkelvoudige sinne met ’n       modaliteit uit te druk;           teenwoordige-, verlede- en
onderwerp, gesegde en             • soorte sinne (stelsin,          toekomendetydsvorm;
voorwerp;                         vraagsin, bevelsin);              • alledaagse bywoorde in die
• die gebruik van die             • enkelvoudige sinne met ’n       korrekte volgorde (tyd, wyse,
teenwoordige-, verlede- en        onderwerp, gesegde,               plek);
toekomendetydsvorm;               voorwerp en bepalings;            • die ontkennende vorm (soos:
• alledaagse bywoorde in die      • die gebruik van die             Moenie dit doen nie; Ons was
korrekte volgorde (tyd, wyse,     teenwoordige-, verlede- en        nog nie daar nie);
plek);                            toekomendetydsvorm;               • die verbinding van sinne met
• die ontkennende vorm (soos:     • alledaagse bywoorde in die      voegwoorde en betreklike
Ek hou nie van brood nie;         korrekte volgorde (tyd, wyse,     voornaamwoorde met die
Niemand sal dit doen nie);        plek);                            korrekte woordorde;
• die verbinding van sinne met    • die ontkennende vorm (soos:     • die korrekte gebruik van
voegwoorde met die korrekte       Ek speel nie tennis nie; Dit is   "wanneer", "toe", "dan" in die
woordorde;                        nêrens nie);                      verskillende tye;
• hulpwerkwoorde om tyd en        • die verbinding van sinne met    • die gebruik van
modaliteit uit te druk;           voegwoorde met die korrekte       voorwaardelike sinstrukture
• die aktiewe (bedrywende) en     woordorde;                        (soos: As ek nie die motor
passiewe (lydende) vorm in        • die korrekte gebruik van        gesluit het nie, sou hulle dit
eenvoudige sinne;                 "wanneer", "toe", "dan" in die    gesteel het);
• leestekens (punt, komma,        verskillende tye;                 • die gebruik van
vraagteken, uitroepteken,         • die gebruik van                 hulpwerkwoorde in beleefde
aanhalingstekens).                hulpwerkwoorde in beleefde        versoeke (soos: Mag ek jou
                                  versoeke (soos: Mag ek jou        uitveër leen?);
                                  potlood leen?);                   • eenvoudige voorbeelde van
                                  • eenvoudige voorbeelde van       die aktiewe (bedrywende) en
                                  die aktiewe (bedrywende) en       passiewe (lydende) vorm;
                                  passiewe (lydende) vorm;          • die direkte en indirekte rede
                                  • die direkte en indirekte rede   op ’n eenvoudige vlak;
                                  op ’n eenvoudige vlak (soos       • leestekens (punt, komma,
                                  dialoog by spotprente);           dubbelpunt, vraagteken,
                                  • leestekens (punt, komma,        uitroepteken,
                                  dubbelpunt, vraagteken,           aanhalingstekens,
                                  uitroepteken,                     hakies).
                                  aanhalingstekens).
Brei woordeskat uit:               Brei woordeskat uit:               Brei woordeskat uit:
• verstaan en gebruik woorde       • verstaan en gebruik woorde       • verstaan en gebruik woorde
wat verwarrend kan wees            wat verwarrend kan wees            wat verwarrend kan wees
(soos: gelede, verlede; deur,      (soos: eie, eier, uie; kuier,      (soos: verveeld, vervelig;
dier, duur; optel, oplaai);        besoek; kwaad, kwaai);             aand, nag; spieël, speel; help,
• gebruik woorde wat               • gebruik woorde wat               hulp);
ongeveer dieselfde beteken en      ongeveer dieselfde beteken         • toon taalgevoeligheid vir
woorde met teenoorgestelde         en woorde met                      woorde (soos: jy/julle teenoor
betekenis;                         teenoorgestelde betekenis;         u; mond teenoor bek; maag
• brei die gebruik van afleiding   • brei die gebruik van             teenoor pens);
uit (soos: skrywer, verjaar);      alledaagse samestellings uit       • gebruik enkele vergelykings
• gebruik eenvoudige,              (soos: skoolklok, landsvlag) en    (soos: so dood soos ’n
alledaagse samestellings           van afleidings (soos:              mossie; so arm soos ’n
(soos: skooldas, koshuis);         ongelukkig, skrywer);              kerkmuis; so koel soos ’n
• gebruik woordfamilies (soos:     • ondersoek temagerigte            komkommer);
geluk, ongeluk, gelukkig,          woorde (soos woorde wat met        • gebruik een woord vir ’n
ongelukkig);                       die natuur verband hou) en         omskrywing (soos: ’n plek
• gebruik ’n tweetalige en         woordfamilies (soos:               waarheen siek mense gaan –
verklarende woordeboek.            outobank, outomaties,              ’n hospitaal; messe, vurke,
                                   outobiografie);                    lepels – eetgerei; wortels,
                                   • Gebruik ’n tweetalige en         boontjies, patats, mielies –
                                   verklarende woordeboek en ’n       groente);
                                   tesourus.                          • gebruik voor- en
                                                                      agtervoegsels om nuwe
                                                                      woorde te vorm (soos:
                                                                      bedags, weekliks, onskuldig);
                                                                      • brei gebruik van
                                                                      samestellings uit (soos: lewe +
                                                                      verhaal = lewensverhaal);
                                                                      • gebruik sinonieme en
                                                                      antonieme;
                                                                      • ondersoek temagerigte
                                                                      woorde (soos woorde wat met
                                                                      die liefde verband hou) en
                                                                      woordfamilies (soos:
                                                                      outobank, outomaties,
                                                                      outobiografie);
                                                                      • gebruik ’n tweetalige en
                                                                      verklarende woordeboek en ’n
                                                                      tesourus.

Demonstreer begrip van 4           Demonstreer begrip van 5           Demonstreer begrip van 6
000 tot 6 500 alledaagse           000 tot 7 500 alledaagse           000 tot 8 000 alledaagse
gesproke woorde binne              gesproke woorde binne              gesproke woorde binne
konteks teen die einde van         konteks teen die einde van         konteks teen die einde van
graad 7.                           graad 8.                           graad 9.
Indien leerders die addisionele    Indien leerders die addisionele    Indien leerders die
taal vir leer in ander leerareas   taal vir leer in ander leerareas   addisionele taal vir leer in
gebruik, behoort hulle na meer     gebruik, behoort hulle na meer     ander leerareas gebruik,
woorde te mik.                     as 7 500 woorde te mik.            behoort hulle na meer as
                                                                      8 000 woorde te mik.


Inligting verwerk vanuit die Hersiene Nasional Kurrikulumverklaring Graad R – 9; Departement
van Onderwys
Danielle Heyns
Fakulteit Opvoedkunde, UP
Augustus 2003

								
To top