PD 1 BACHLCLEUS

Document Sample
PD 1 BACHLCLEUS Powered By Docstoc
					           GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
           Programazio didaktikoa

          Komunikazioa eta mintzaira.
1         Hizkuntza-mailak
Ikastaro honetako lehen unitate honetan mintzaira eta komunikazioa zer diren lantzen hasteko zenbait
bide proposatzen zaizkie ikasleei. Batetik, zeinu kontzeptua eta haren tipologiak jorratuko ditugu, eta
hizkuntzak zeinu multzo bereziz osatuta dagoela azalduko dugu. Hizkuntza-zeinuak dira zeinu berezi
horiek.
Bestetik, komunikazio kontzeptua aurkeztuko dugu, zeinuak trukatzeko prozesua, alegia. Giza
komunikazioak aldagai ugari biltzen ditu, hizkuntzaz kanpoko elementuak tartean. Mintzairaren funtzioak,
komunikazioaren eskema eta komunikazio-asmoen garrantzia funtsezko tresnak dira ikasleentzat hemen.
Hizkuntzaren ezaguerari dagokionez, hizkuntzalaritzaren adarrak aztertzen dituzten zientzien lehen
aurkezpen orokor bat egingo dugu lehen unitate honetan. Maila foniko eta morfologikoan jarriko dugu
arreta, bi maila horietako unitateetan sakonduz: fonemak eta soinuak dauzkagu alde batetik, eta era
guztietako monemak, bestetik.

                    HELBURUAK                                            EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1. Komunikazio-egoera ulertzea eta aztertzea.             •    Komunikazio-egoeran        parte    hartzen    duten
                                                             elementuak zein diren jakitea.
                                                          • Mintzairaren funtzioak identifikatzea.
2. Zeinuak eta haiek sailkatzeko irizpideak ezagutzea.    • Zeinu mota desberdinak bereiztea.
                                                          • Zeinua osatzen duten elementuak bereiztea.
                                                          • Hizkuntza-zeinuen propietateak zein diren azaltzea.
3. Hizkuntza sistema bat dela ulertzea eta haren          • Hizkuntzaren unitateak identifikatu eta bereiztea.
   unitateak zein diren jakitea.
4. Mintzairaren zientziak eta haren azterketaren mailak   •   Hizkuntzalaritzaren azter-esparrua, adarrak eta
   eta xedea ezagutzea.                                      aztergaiak zein diren azaltzea.
5. Hizkuntzaren maila fonikoa ezagutzea eta aztertzea:    • Fonemen eta letren artean eta fonemen eta soinuen
   fonetika eta fonologia                                    artean dauden aldeak azaltzea.
                                                          • Fonologiaren eta fonetikaren esparruak bereiztea.
                                                          • Gaztelaniaren fonemak identifikatu eta sailkatzea.
                                                          • Hitzak fonetikoki transkribatzea.
                                                          • Gaztelaniaren ahoskera desberdinak aztertzea.
6. Hizkuntzaren maila morfologikoa ezagutzea eta          • Morfemak zer diren jakitea eta morfema motak
  aztertzea. morfologia.                                     bereiztea.
                                                          • Morfemen arabera esanahiak nola aldatzen diren
                                                             azaltzea.

                                          OINARRIZKO GAITASUNAK
        Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Komunikazio kontzeptuaren bidez eta giza
         komunikazioa aztertuz lantzen da gaitasun hau. Mintzairaren funtzioak, komunikazioaren eskema eta
         komunikazio-asmoen garrantzia azpimarratzen dira bereziki.
        Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Lehen unitate honetan ikasleek bi kontzeptu
         ulertzea nahi dugu, kontzeptuon dimentsio guztietan: zeinuak eta era guztietako mezuak,
         hizkuntzazkoak tartean, hurrenen hurren. Ikasleei gaitasun hau garatzen lagunduko zaie horrela, beren
         inguruan informazioa eskuratzeko eta aztertzeko gaitasun handiagoa dutela ikusiko baitute.
        Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Testu-iruzkinak atalean proposatutako ariketek
         (testuen bidez besteekin jardutea eta gaurkotasuneko gaiei buruz gogoeta egitea) gaitasun hau
         garatzeko helburua dute.
        Ikasten ikasteko gaitasuna. Gaitasun hau lantzeko, zeinuen esanahi konplexua argitzeko ariketak
         egingo ditugu, batetik, eta dedukzio-prozesu lexiko-semantikoak barneratzen eta lexikoa hobeto
         ezagutzen laguntzen duten gutxienezko esanahi-unitateak nabarmenduko ditugu, bestetik.
        Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Informazioa hobeto kudeatzen
         ikastearen ondorioz, ikasleek beren autonomia pertsonala garatuko dute aldi berean.
        Arterako eta kulturarako gaitasuna.. Ikasleei kultura eta arte alorretan gaitasun handiagoa izaten
         lagunduko dieten gaiak jorratzen dituzten testuak eta testu-zatiak erabiliko ditugu unitate honetan.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                               1
            GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
            Programazio didaktikoa



                                                       EDUKIAK
          KONTZEPTUAK                               PROZEDURAK                                  JARRERAK
• Komunikazioa.                           • Komunikazio-egoera bakoitzean         •               Komunikazio-egoeraren
• Komunikazio-asmoak.                        parte hartzen duten elementuak            konplexutasunagatik        interesa
                                             identifikatzea.                           izatea.
• Komunikazioaren osagaiak.
                                          • Zeinu motak aztertzea.                •     Hizkuntzaren azterketak dituen
• Zeinua.                                                                              maila zientifikoak baloratzea.
                                          • Zenbait esaldiren hasierako
• Gizakion mintzaira: hitzezko               esanahia      aldarazten     duten   •      Mintzaira komunikatzeko eta
   mintzaira eta hitzik gabekoa.             testuinguruak sortzea.                    ezagutza eta pentsamendua
• Hizkuntza-zeinuen propietateak.         • Mintzairaren funtzioak bereizten           osatzeko         tresna        dela
   arbitrariotasuna,      linealtasuna,      jakitea.                                  konturatzea.
   aldaezintasuna eta aldakortasuna                                               •     Hizkuntzaren funtzionamenduari
   eta artikulazioa.                      •     Zenbait      hitz  morfematan
                                             banatzea.                                 eta osagaiei buruz gogoeta
• Mintzairaren funtzioak: funtzioa,                                                    egiteko interesa izatea.
   elementu          nagusia        eta   • Morfemak sailkatzea, artikulazio-
                                             puntuaren, artikulazio-moduaren      •     Gaztelania ahoskatzeko modu
   komunikazio-asmoak.                                                                 desberdinak errespetatzea.
                                             eta ozentasunaren arabera.
• Hizkuntza sistema gisa.                                                         •   Inguruan dauzkagun zeinu ugariei
                                          • Transkripzio fonetikoa egitea.
• Hizkuntza-unitateak: fonemak,                                                        buruz gogoeta egiteko interesa
   morfemak, hitzak, sintagmak,           • Balorazioko atzizkiak aurkitzea eta        izatea.
   enuntziatuak eta berbaldiak.              haien esanahia aztertzea.
                                                                                  •   Gaztelaniaren ñabardura lexikoak
• Hizkuntza aztertzeko mailak:                                                         eta aberastasuna ezagutzeko
   fonikoa, morfologikoa, lexikoa eta                                                  interesa izatea.
   semantiko-sintaktikoa.
• Fonemak bereizten dituzten
   ezaugarriak: artikulazio-puntu eta
   -modua eta ozentasuna.
• Morfema motak.



                                                BALIABIDE GEHIAGO

■ Bibliografia:
  Komunikazioa
        F. DAVIS: La comunicación no verbal, Madrid, Alianza Editorial, 1973.
        A. GRIJELMO: El genio del idioma, Taurus 2004.

  Hizkuntzaren azterketa
       E. COSERIU: Introducción a la lingüística, Madril, Gredos, 1986.
       A. QUILIS ETA J. A. FERNÁNDEZ: Curso de fonética y fonología españolas, Madril, CSIC, 1996.
■ Material gehiago:
        Zinema mutuko filmetan hitzik gabeko komunikazio molde desberdinak agertzen dira.
        Michael Apted zuzendariaren Gorilak lainopean (Gorilas en la niebla) filma (1988) lagungarria izan
         daiteke komunikazio-prozesuaren konplexutasuna azaltzeko.
        Komunikazio-asmoak aztertzeko, aldizkarietako eta telebistako iragarkiak eta postaz bidaltzen diguten
         propaganda erabili ditzakegu.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                     2
           GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
           Programazio didaktikoa



          Hizkuntzaren aldaerak.
2         Hitz motak
Bigarren unitatean, hizkuntzalaritzako funtsezko kontzeptu batzuk aurkeztuko ditugu, lehen unitatean
hasitako bideari jarraiki. Hauek dira hemen aztertuko ditugun kontzeptuak: mintzaira, hizkuntza, hizketa
eta araua. Hizkuntzaren aldaera desberdinak sailkatuko ditugu: aldaera diafasikoak, diastratikoak eta
diatopikoak. Aldaera horiek aztertzea oso garrantzitsua da ikasleentzat, gaztelaniaren ikuspegi orokorra
barneratzen dutelako horrela. Beren dialektoak dituen aberastasunak, erregistro formal eta informalak eta
hizkuntza-maila jantziak, tartekoak eta arruntak ikasiko dituzte. Benetako hizkuntza, eguneroko hizketak,
inguratzen gaituzten hizketak azalduko dizkiegu, horrela.
Bestalde, Hizkuntzaren ezaguera atalean, dauden hitz motak eta haien azterketa morfologikoa landuko
ditugu, batetik, eta gaztelaniak dituen bederatzi kategoria gramatikalak, haien tipologia, morfemak eta
ezaugarri sintaktikoak, bestetik.



                     HELBURUAK                                           EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1. Mintzaira, hizkuntza, hizketa eta arau kontzeptuak      • Kontzeptu horiek azaltzea eta adibideak ematea.
  ulertzea.                                                • Hizkuntzaren teoriari buruzko idazlan klasiko bat
                                                              hartu eta kontzeptuoi buruzko pasarte labur baten
                                                              iruzkina egitea.
2. Hizkuntzaren aldaerak ezagutzea: diafasikoak,           • Testuak aztertzea, erabilitako erregistroa, soziolektoa
  diastratikoak eta diatopikoak.                              eta dialektoa zein diren erabakitzeko.
                                                           • Testu bat edo gehiago hartu eta zein komunikazio-
                                                              egoera aurkezten duten azaltzea.
                                                           • Egoera desberdinak erreferentziatzat hartuta, testu
                                                              bat egoera horietarako egokia den ala ez
                                                              erabakitzea.
3. Hitz motak eta hitzak sortzeko bitartekoak bereiztea.   • Hitz batzuen azterketa morfologikoa eta sailkapena
                                                             egitea.
4. Gaztelaniaren kategoria gramatikalak eta ezaugarri      • Testu bateko pasarte bateko hitz guztiak ikuspegi
  sintaktiko eta morfologikoak zein diren jakitea.           morfologikotik aztertzea: kategoria gramatikala eta
                                                             kategoria horren barruko sailkapena.


                                          OINARRIZKO GAITASUNAK
        Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Gaztelaniak dituen dialektoak, erregistro formal eta
         informalak eta hizkuntzaren maila jantzi eta arruntak aztertuta, komunikatzeko gaitasuna hobetu
         dezakete ikasleek.
        Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Unitate honetan ikerketak egiteko ariketa
         batzuk daude. Horretarako, bitarteko desberdinak erabiliko ditugu, guztia ere gaitasun hau garatzeko.
        Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Hizketa mota bakoitza hura erabiltzen deneko
         baldintza sozio-kulturalekin alderatuko dugu hemen gaitasun hau lantzeko.
        Ikasten ikasteko gaitasuna. Komunikazio-egoerak aztertuz, errealitatea interpretatzeko tresna
         unibertsalak ematen zaizkie ikasleei, eta gaitasun hau jorratzen da, bide batez.
        Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Aukeratutako testuek gaztetxoen
         kezka eta interesekin zerikusia dutenez, gaitasun hau areagotzen da.
        Arterako eta kulturarako gaitasuna. Unitate honetan gaztelania nazioarteko hizkuntza dela azaltzen
         da, eta hizkuntza horren garrantzia eta aniztasuna (kultura nahiz hizkuntza aldetik) azaleratzen da.
         Arterako eta kulturarako gaitasuna lantzen da horrela.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                3
            GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
            Programazio didaktikoa



                                                       EDUKIAK
          KONTZEPTUAK                               PROZEDURAK                                JARRERAK
• Mintzaira eta hizkuntza.                • Hizkuntza eta hizketa kontzeptuak     • Hizkuntza-erregistro guztiak ondo
• Hizketa eta araua.                        bereiztea.                              erabiltzen    ikasteko     interesa
                                          • Komunikazio-egoera bakoitzean           izatea.
•       Hizkuntzaren         aldaerak:
   diafasikoak, diastratikoak eta           erregistro egokia aukeratzea.         • Hizkuntzaren aldaera sozial edo
   diatopikoak.                           • Testu informalak erregistro             diastratiko guztiei errespetua
                                            formalarekin berridaztea, eta           izatea.
• Soziolinguistika kontzeptua.
                                            alderantziz.                          •    Hizkuntza-araua       hizkuntza-
•     Aldaera      diatopikoak      eta                                             batasunean eta komunikazioan
   dialektoak.                            • Hitzak sortzea, emandako atzizki
                                            batzuetatik abiatuta.                   laguntzen duen tresna dela
• Dialektoak bereizten dituzten                                                     konturatzea.
   ezaugarriak.                           • Hitzen azterketa morfologikoa
                                            egitea.                               • Hizkuntzaren funtzionamenduari
• Hitz motak.                                                                       eta osagaiei buruz gogoeta
                                          • Emandako perpausak hartuta,
•     Hitzak     sortzeko      tresnak:     sintagmak           izenordainekin
                                                                                    egiteko interesa izatea.
   eratorpena,          hitz-elkarketa,     ordezkatzea eta izenordainak          •      Gaztelaniaren        ahoskera
   parasitensia, laburtzapenak eta          sailkatzea.                             desberdinak errespetatzea.
   maileguak.                                                                     • Gaztelaniaz hitzak sortzeko
                                          • Emandako perpausetan aditz-
•       Kategoria        gramatikalak:      sintagmaren               nukleoa       dauden tresnak ezagutzeko jakin-
   substantiboa,            adjektiboa,     identifikatzea     eta      aditzak     mina izatea.
   izenordaina,      determinatzailea,      sailkatzea.                           • Gaztelanian dauden kategoria
   aditza eta adberbioa.                                                            gramatikalak ezagutzeko interesa
                                          •     Hitzak     haien     kategoria
                                            gramatikalaren             arabera      izatea.
                                            sailkatzea.




                                                BALIABIDE GEHIAGO

■ Bibliografia:
  Komunikazioa
        G. REYES: El abecé de la pragmática, Madril, Arco Libros, 1995.
        A. GRIJELMO: El genio del idioma, Taurus, 2004.

■ Hizkuntzaren azterketa
       E. COSERIU: Introducción a la lingüística, Madril, Gredos, 1986.
       M. ALVAR EZQUERRA: La formación de palabras en español, Madril, Arco Libros, 1995.
       F. LÁZARO CARRETER: El dardo en la palabra, Galaxia Gutenberg, 1997.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                   4
             GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
             Programazio didaktikoa



            Espainiako hizkuntzak.
3           Hitzak eta haien esanahia
Unitate honetan Espainiak duen hizkuntza-aberastasuna jorratuko dugu, baina ez diogu gaztelaniari
erreparatuko bakarrik. Gaztelania Espainia osoan da ofiziala, baina horrez gain beste hiru hizkuntza
daude, bakoitza koofiziala bere autonomia-erkidegoan: galegoa, euskara eta katalana.
Ikasleek jakin behar dute Espainiako Konstituzioak Estatuaren barruan nazionalitate "historikoak" daudela
onartzen duela eta, historiaren eta hizkuntzaren ikuspegitik, Erromatar inperioa zatikatu zenez geroztik
egon den egoera bat jasotzen duela onarpen horrek. Horrenbestez, erromatarren aurreko garaitik gaurko
egunera arte penintsulako hizkuntzetan egondako aldaketak aztertuko ditugu unitate honetan, aldaketa
horietatik eratorri baita gaur egungo hizkuntzen egoera.
Bestalde, Hizkuntzaren ezaguera atalean, hitzen artean dauden erlazio semantikoak —sinonimia,
antonimia, polisemia, homonimia eta besarkadurazko erlazioak— eta oinarrizko unitate semantikoak
(semak) landuko ditugu. Denotazio eta konnotazio kontzeptuak eta esanahi konnotatiboak ere aztertuko
ditugu.


                      HELBURUAK                                           EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1. Hizkuntza eta dialekto kontzeptuak ezagutzea eta          • Hizkuntzen bilakaera aurkeztea, erromatarren aurreko
  Penintsulako hizkuntza-aniztasuna zeri zor zaion              garaitik gaurko egunera arte.
  jakitea.
2.     Espainiako   hizkuntza   koofizialen    ezaugarriak   • Galegoz, katalanez eta euskaraz idatzitako testuak
     ezagutzea.                                                hartu eta zein hizkuntzatan dauden esaten jakitea,
                                                               eta testuak erabiltzea gure ezaguerak modu
                                                               arrazoituan azaltzeko.
3. Sema eta semema eta denotazio eta konnotazio              • Zenbait hitz polisemiko izanik, sema komunak eta
  kontzeptuak ezagutzea eta aplikatzea.                        desberdinak zein diren bereiztea.
                                                             • Emandako testu bat hartuta, zein esanahi
                                                               konnotatiboa duen azaltzea eta agertzen diren
                                                               esanahi konnotatibo desberdinak bereiztea.
4.     Hitzen artean dauden erlazio semantikoak              • Erlazio semantikoa duten hitz batzuk hartuta, haien
     ezagutzea eta bakoitza bereizten jakitea.                 arteko sinonimia, antonimia, polisemia, homonimia
                                                               eta besarkadurazko erlazioak bereizten jakitea, eta
                                                               erlazio desberdinak azaltzea.


                                              OINARRIZKO GAITASUNAK
          Hizkuntza-komunikaziorako gaitasuna. Testuak landuko ditugu unitate osoan zehar eta Hizkuntzaren
           ezaguera atalean erlazio semantikoei begiratuko diegu, gaitasun hau garatzen laguntzeko.
          Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Internet bidez eta beste bitarteko batzuk
           erabiliz ikerketa-lanak egitea lagungarria izango zaigu gaitasun hau garatzeko.
          Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Espainiako hizkuntza- eta kultura-aniztasuna eta
           Espainiako Konstituzioak hizkuntza koofizialei onartzen dien babes eta errespetua azalduz landuko dugu
           gaitasun hau.
          Ikasten ikasteko gaitasuna. Penintsulako hizkuntza erromanikoen arteko alderaketa eginez —unitate
           honetako jardueretan egiten den moduan— gaitasun hau hobetzen lagunduko diguten interpretazio
           lexikorako mekanismoak barneratuko ditugu, hizkuntza erromaniko askoren artean dagoen
           ahaidetasunaz jabetzearekin batera.
          Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Bateratze-lanak eta taldeko
           jarduerek gaitasunok lantzen lagunduko digute.
          Arterako eta kulturarako gaitasuna. Gaitasun hau sendotu egingo dute ikasleek Espainiako hizkuntza-
           aniztasuna, aniztasun horren jatorria, Espainian dauden literaturak eta gaztelaniaren eta hizkuntza
           koofizialen arteko parekotasun eta desberdintasunak aztertu ahala.




       Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                             5
            GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
            Programazio didaktikoa



                                                    EDUKIAK
          KONTZEPTUAK                            PROZEDURAK                                 JARRERAK
• Espainiako hizkuntzak.               • Zenbait hitzen sema komuna zein       • Espainiak duen hizkuntza- eta
• Aldaera diafasiko, diastratiko eta      den jakitea.                            kultura-aniztasuna baloratzea.
   diatopikoak.                        • Hitz zerrenda baten familia lexikoa   • Espainiako tradizio eta ohitura
• Hizkuntzak eta dialektoak.              osatzea.                                guztiak errespetatzea.
• Aldaera diakronikoak.                •        Esanahi        konnotatiboa    •       Espainiaren        hizkuntza-
                                          identifikatzea.                         aberastasuna baloratzea.
• Hizkuntza koofizialen ezaugarriak.
                                       • Familia lexikoak osatzea.             • Lexiko zabalagoa izaten saiatzea.
• Izendapen kontzeptua.
                                       • Hitzak eremu semantikoen              • Sinonimoak erabiltzen saiatzea,
• Esanahi kontzeptua: semak eta           arabera sailkatzea.                     norberak idatzitako testuetan
   sememak.                                                                       hitzak ez errepikatzeko.
                                       • Sinonimoak eta antonimoak
• Denotazioa eta konnotazioa.             identifikatzea.
• Hitzen arteko erlazio semantikoa:    • Testu baten erregistroa aldatzea,
   familia lexikoak eta eremu             sinonimoen bidez.
   semantikoak.
                                       • Hitz homonimo eta polisemikoak
• Erlazio semantikoak: sinonimia,         bereiztea.
   polisemia, antonimia, homonimia
   eta besarkadurazko erlazioak.       • Hiponimoak eta hiperonimoak
                                          bereizten jakitea.



                                             BALIABIDE GEHIAGO

■ Bibliografia:
  Komunikazioa
        M. ALVAR (ZUZ.): Manual de dialectología hispánica: el español de España, Bartzelona, Ariel, 1996.
        R. LAPESA: Historia de la lengua española, Madril, Gredos, 1981.
        G. COLÓN: El español y el catalán juntos y en contraste, Barcelona, Ariel, 1987.
        A. GRIJELMO: El genio del idioma, Taurus, 2004.

■ Hizkuntzaren azterketa
        E. COSERIU: Principios de semántica estructural, Madril, Gredos, 1977.
        S. ULLMANN: Semántica. Introducción a la ciencia del significado, Madril, Taurus, 1991.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                6
             GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
             Programazio didaktikoa
            Testua eta haren propietateak.
4           Enuntziatua eta sintagma

Testua komunikazioko unitate gorena dela ikasiz hasiko dugu unitatea. Ikasleek komunikazioa landu eta
dauden berbaldi ugariak jorratzeko tresna gisa erabiliko dugun unitate multzoari ekingo diogu horrela.
Unitateotan testua, testu motak, testuaren ezaugarriak eta funtzioak jorratuko ditugu. Unitate multzo
horretako lehen unitate honetan, aurrerago sakonago landuko ditugun kontzeptuak aurkeztuko ditugu:
egokitasuna, koherentzia eta kohesioa, testua egituratzeko ezaugarri gisa; testu mota desberdinak;
ahozko hizkuntzaren eta hizkuntza idatziaren arteko desberdintasunak...
Bestalde, aurreko unitateko Hizkuntzaren ezaguera atalean hitzen arteko erlazio semantikoak aztertu
genituen. Oraingoan, berriz, erlazio sintaktikoak aurkeztuko ditugu. Horretarako, enuntziatu, perpaus,
proposizio eta esaldi kontzeptuak bereiziko ditugu, ikasleek gramatika-zientziari buruzko hizkera
zehatzagoa erabili dezaten.
Perpaus bakunei dagokienez, subjektu eta predikatuz osatutako oinarrizko egitura aurkeztuko dugu,
baina, aurrena, sintagmen nukleoa, funtzioak eta gaztelaniaz egon daitezkeen sintagma mota guztiak
landuko ditugu. Perpausaren egitura zehaztasunez aztertzeko bidea zabalduko dugu horrela, horixe
izango baita hurrengo unitatearen aztergaia.

                       HELBURUAK                                            EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1. Testu kontzeptua eta testu batek izan beharreko           • Testu bat eman eta haren egokitasuna, koherentzia
  ezaugarriak ezagutzea: egokitasuna, koherentzia eta          eta kohesioa aztertzea.
  kohesioa.                                                  • Pasarte bat hartu eta han agertzen diren gaiak eta
                                                               galdegaiak identifikatzea.
                                                             • Testu bati egokitasuna, koherentzia eta kohesioa
                                                               ematen dioten bitartekoak zein diren azaltzea.
2. Zenbait testu hartuta, testu mota desberdinak             • Testu bat hartu eta bertan agertzen diren testu mota
  bereiztea.                                                   desberdinak zehaztea.
3. Ahozko testuen eta testu idatzien ezaugarriak             • Ahozko testuen eta testu idatzien artean dauden
  ezagutzea.                                                   aldeak azaltzea.
4.     Perpaus, enuntziatu, proposizio        eta   esaldi   •    Enuntziatu, perpaus, proposizio eta esaldi
     kontzeptuak ezagutzea eta bereiztea.                        kontzeptuak definitzea, eta bakoitzaren adibideak
                                                                 ematea.
5. Sekuentzia bat osatzen duten sintagma eta talde           • Zenbait perpaus izanik, izen-sintagmak, aditz-
  sintagmatikoen    nukleoak     eta    osagarriak             sintagmak, adjektibo-sintagmak… aurkitzea eta
  identifikatzea.                                              haien nukleoa zein den esatea (zenbait kasutan
                                                               funtzioa ere bai).
6. Perpaus bakunen egitura zein den ezagutzea eta            • Era askotako perpaus bakunak izanik, subjektuaren
  bertan agertu daitezkeen subjektu eta predikatu              eta predikatuaren azterketa sintaktikoa egitea.
  motak bereizten jakitea.


                                            OINARRIZKO GAITASUNAK
          Hizkuntza-komunikaziorako gaitasuna. Testuak komunikazio-unitatea izatea eragiten duten
           ezaugarriei eta egokitasunari, koherentziari eta kohesioari buruzko gogoetak eta, geroago, ezaugarri
           horien funtzionamenduari buruzko azterketa eginez, gaitasun hau jorratuko dugu.
          Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Ikasleek testu bakoitzeko alderdi
           garrantzitsuak nabarmendu eta beren berbaldian erabili behar dituzte, baina beste hitz batzuk erabilita.
           Gaitasun hau landuko dute horrela.
          Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Testu-iruzkinak atalean proposatutako ariketek
           (testuen bidez besteekin jardutea eta gaurkotasuneko gaiei buruz gogoeta egitea) gaitasun hau
           garatzeko helburua dute.
          Ikasten ikasteko gaitasuna. Ikasleek testuak ulertzeko eta sortzeko teknikak garatzeko aukera dute
           hemen. Halako testuek ezin konta ahala aukera emango dizkiete gerora begira.
          Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Gaia lantzen hastean egin
           beharreko bateratze-lanaren eta elkarrizketaren bidez ikasleen parte-hartzea bultzatu eta haien
           konfiantza indartuko da.
          Arterako eta kulturarako gaitasuna. Idazle garrantzitsuen testuak jasotzen eta gaztetxoen kezkak
           islatzen dituzten testu batzuk aukeratu ditugu unitate honetan, gaitasun hau jorratzen laguntzeko.


       Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                               7
             GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
             Programazio didaktikoa


                                                     EDUKIAK
          KONTZEPTUAK                             PROZEDURAK                                 JARRERAK
• Testu eta berbaldi kontzeptuak.       •    Testuei egokitasuna ematen          •     Eguneroko       bizitzan     eta
•        Testuaren       ezaugarriak:      dieten komunikazio-elementuak            ikasketetan idatziz eta ahoz
   egokitasuna, koherentzia eta            zein diren jakitea.                      txukun jarduteko interesa izatea.
   kohesioa.                            • Testuari koherentzia ematen dion       • Hizkuntzaren funtzionamenduari
• Kohesiorako baliabideak: lexiko          gaia identifikatzea.                     eta osagaiei buruz gogoeta
   eta semantikoak, morfologiko eta     • Testua egituratzen duten zatiak           egiteko interesa izatea.
   sintaktikoak eta testualak.             eta koherentzia ematen diotenak       •    Hizkuntza     gizakion    artean
• Testu-baliabideak: berbaldiaren          bereiztea.                               komunikatzeko       tresna    dela
   lokailuak, elementu deiktikoak eta   • Testuan agertzen diren baliabide          konturatzea.
   elipsia.                                lexiko eta semantikoak aztertzea,     • Ondo eta ganoraz komunikatzeko
• Testuak sailkatzeko irizpideak.          kohesioa zer den ikusteko.               testu      mota        desberdinak
                                        • Testuari kohesioa ematen dioten           menderatzea komeni zaigula
• Testu motak: testu narratiboak,                                                   konturatzea.
   azalpen-testuak, elkarrizketatuak       baliabide      morfologiko      eta
   eta argudiozkoak.                       sintaktikoak identifikatzea.
• Ahozko testuen eta testu idatzien     • Testu baten baliabide lexikoak
   ezaugarriak                    eta      aurkitzea eta kohesioa nola
   desberdintasunak.                       ematen duten azaltzea.
• Enuntziatua.                          •       Berbaldiko      adierazgailuak
                                           sailkatzea, haien tipologia eta
• Perpausa. kontzeptua, zatiak eta         funtzioaren arabera.
   motak.
                                        • Testua kohesionatzen duten
• Proposizioa.                             elementu deiktikoak aztertzea.
• Sintagma: definizioa, zatiak eta      • Esaldiak eta perpausak bereiztea.
   kategoriak.
                                        • Subjektua eta predikatua zein
•       Izen-sintagma:       nukleoa,      diren jakitea.
   aktualizatzaileak eta osagarriak.
                                        • Sintagmak sailkatzea.
• Perpaus bakuna.
                                        •     Izen-predikatua     eta   aditz-
• Subjektua: kontzeptua eta motak.         predikatua bereiztea.
• Predikatua: kontzeptua eta motak.


                                              BALIABIDE GEHIAGO

■ Bibliografia:
 Komunikazioa
             R. NÚÑEZ ETA E. DEL TESO: Semántica y pragmática del texto común, Madril, Cátedra, 1996.
             M. BAJTIN: Estética de la creación verbal, Mexiko-Madril-Bogota, Siglo XXI, 1982 eta 1985 (IV.
              kapitulua: “El problema de los géneros discursivos”).
             M. T. LLORENTE ARCOCHA: Operadores discursivos en español, Universidad Pontificia, 1996.
 Hizkuntzaren azterketa
             I. BOSQUE MUÑOZ: Las categorías gramaticales, Madril, Síntesis, 1989.
             L. GÓMEZ TORREGO: Gramática didáctica del español, Madril, SM, 1997.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                  8
             GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
             Programazio didaktikoa



            Ahozko generoak.
5           Perpausaren egitura. Subjektua
Unitate honetan testua aztertzen jarraituko dugu, aurreko unitatean hasitako bideari jarraiki. Oraingo
honetan ahozko generoak landuko ditugu.
Ahozko testu planifikatuei helduko diegu, lehenik eta behin: hitzaldi, elkarrizketa, eztabaida eta solasaldiei,
alegia. Haien egitura eta dituzten ezaugarriak aztertuko ditugu. Gero, planifikatu gabeko ahozko generoak
ikusiko ditugu. Elkarrizketa nagusitzen da horien artean. Eguneroko hizketan esanahiak trukatzera
garamatzaten prozesu konplexuak aztertu eta ikusiko dituzte ikasleek, elkarrizketaren arauen azterketaren
bidez.
Hizkuntzaren ezaguerari dagokionez, perpausen lehen zatia jorratuko dugu unitate honetan: subjektua.
Alor hauek landuko ditugu unitate honetan: definizio sintaktiko eta semantikoa, subjektu motak, izen-
sintagmaren egitura eta substantibatzeko mekanismoak. Ikuspegi praktikotik abiatuta, izen-sintagmak
aztertuko ditugu eta, aurreko unitatean bezalaxe, azterketa sintaktikoa egiteko metodoa garatzen
jarraituko dugu.


                      HELBURUAK                                             EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1.     Ahozko hizkuntza motak ezagutzea, ahozko              • Testu desberdinak izanik, bakoitza zein motatakoa
     hizkuntza planifikatuko testu-tipologia bereziki.         den azaltzea, haren egitura eta ezaugarriak kontuan
                                                               hartuta.
                                                             • Testu bat hartu eta ahozko nahiz idatzizko
                                                               hizkuntzatik dituen ezaugarriak azaltzea, testuko
                                                               adibideak emanez.
2. Elkarrizketak osatzen dituzten elementuak bereiztea       • Elkarrizketa-arauren bat urratzen duten testuak
  eta elkarrizketaren arauak ezagutzea.                        hartuta, kasu hori aztertu eta egoera nola konpondu
                                                               litekeen azaltzea.
3.     Subjektuaren ezaugarriak eta izen-sintagma            •    Subjektuaren      definizioa   ematea,    ikuspegi
     subjektuaren tipologia eta egitura ezagutzea,              semantikotik eta sintaktikotik, eta subjektuaren eta
     nukleoa, aktualizatzailea eta osagarriak barne.            predikatuaren      nukleoaren      artean    dagoen
                                                                komunztadura azaltzea, adibide baten bidez.
                                                             • Subjektu eliptikoaren, adieraziaren, gramatikalaren
                                                                eta lexikoaren arteko aldea azaltzea.
                                                             • Subjektu moduan dauden izen-sintagma batzuk hartu
                                                                eta haien osagaiak aztertzea.
4.     Transkategorizazio kontzeptua ulertzea          eta   • Transkategorizazio kontzeptua azaltzea.
     substantibazio kontzeptua aplikatzea.                   •    Testu bat hartu eta bertan         agertzen     diren
                                                                 substantibazio kasuak aurkitzea.


                                            OINARRIZKO GAITASUNAK
          Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Ahozko generoak landuko ditugu, Hizkuntzaren
           ezagueran subjektua aztertu genuenean egin genuen moduan.
          Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Elkarrizketaren arauak aztertzean landuko
           ditugu gaitasun hauek. Ariketa honetan komunikazioaren teorian eta pragmatikan murgilduko gara, eta
           informazioa eskuratuko dugu internetetik eta beste baliabide batzuetatik.
          Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Eztabaidak eta jendaurreko azalpenak egiteko
           ariketetan ikasle guztiek errespetuz eta lankidetzan aritu beharko dute. Gaitasun hau erakutsiko diegu
           horrela.
          Ikasten ikasteko gaitasuna. Era honetako jardueretan, jendaurreko azalpenetan, eztabaidetan… parte
           hartuz, beste alor batzuetan erabiltzeko (ikasketekin zerikusia izan ala ez) garatu eta indartu ditzaketen
           tresnak sortuko dituzte ikasleek.
          Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Unitate honetan ahozko generoak
           lantzen direnez, jendaurreko azalpenak eta eztabaidak lantzeko jarduera batzuk proposatzen dira,
           ikasleek jendaurrean aritzeko beldurra galdu eta beren estrategia propioak garatu ditzaten.
          Arterako eta kulturarako gaitasuna. Ikasleei kulturan eta artean gaitasun handiagoa izaten laguntzen
           dieten gaiak jorratzen dituzten testuak eta testu-zatiak erabiliko ditugu unitate honetan.


       Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                9
            GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
            Programazio didaktikoa




                                                      EDUKIAK
          KONTZEPTUAK                              PROZEDURAK                                 JARRERAK
•   Ahozko generoak: planifikatu         •    Testuaren sailkapena haren          •     Elkarrizketa    komunikatzeko
   gabeko          testuak         eta      egituraren      eta    ezaugarrien       darabilgun tresna arrunta dela
   planifikatutakoak.                       arabera.                                 konturatzea.
• Planifikatutako testu motak:           • Elkarrizketen ezaugarrien eta          • Elkarrizketaren arauengatik
   hitzaldia, elkarrizketa, eztabaida       egituraren azterketa.                    interesa izatea.
   eta solasaldia.                       • Hitz egiteko txanden eta hitzik        • Hitz egiteko txandak eta gainerako
• Planifikatu gabeko generoak.              gabeko mintzairaren azterketa,           solaskideak errespetatzea.
• Elkarrizketa: testuen egitura eta         ahozko generoetan.                    • Beste kultura batzuetan
   ezaugarriak.                          • Komunztadura-akatsak aurkitzea.           elkarrizketetarako dituzten
• Perpausaren egitura: subjektua         • Subjektua aurkitzea perpausetan.          arauak ezagutzeko jakin-mina
                                                                                     izatea.
• Subjektuaren lekua perpausaren         • Subjektuak perpausean duen
   barruan.                                 lekua justifikatzea.                  • Ondo eta ganoraz komunikatzeko
                                                                                     testu      mota        desberdinak
• Subjektu adierazia eta eliptikoa.      • Zenbait izen-sintagmaren egitura          menderatzea komeni zaigula
• Subjektu gisa agertu daitezkeen           aztertzea.                               konturatzea.
   kategoriak.                           •      Elementu        substantibatuak   • Ahozko eta idatzizko hizkuntzan
•     Izen-sintagma      subjektuaren       identifikatzea.                          komunztadura-akatsik ez egiten
   egitura:                  nukleoa,                                                saiatzea.
   aktualizatzaileak eta osagarriak.
•         Subjektuaren        egitura:
   subjektuaren nukleo gisa agertu
   daitezkeen hitzak.
• Transkategorizazio kontzeptua.
• Substantibazioa: prozedurak.




                                               BALIABIDE GEHIAGO

Bibliografia:
Komunikazioa
        ZENBAITEN ARTEAN: Expresión oral, Biblioteca de Recursos Didácticos Alhambra, 1986.
        D. SPERBER ETA D. W ILSON: La relevancia: comunicación y procesos congnitivos, Madril, Visor, 1994.
        J. SEARLE: Actos de habla: ensayo de filosofía del lenguaje, Madril, Cátedra, 1986.
        M. T. LLORENTE ARCOCHA: Operadores discursivos en español, Universidad Pontificia, 1996.
Hizkuntzaren azterketa
        I. BOSQUE MUÑOZ: Las categorías gramaticales, Madril, Síntesis, 1989.
        L. GÓMEZ TORREGO: Gramática didáctica del español, Madril, SM, 1997.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                 10
           GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
           Programazio didaktikoa



          Berbaldiaren moduak. Narrazioa, deskribapena eta
6         elkarrizketa. Predikatua.
Berbaldiaren aurreneko hiru moduak aurkeztuko ditugu unitate honetan: narrazioa, deskribapena eta
elkarrizketa. Hurrengo ikasgaietan azalpena eta argudiaketa aztertuko ditugu. Gizakiok komunikatzeko
—gure eguneroko komunikazioan nahiz hizkuntza literatura egiteko erabiltzen dugunean— darabiltzagun
modalitateen ezaugarriak eta hizkuntza-ezaugarri bereziak ezagutzeko aukera izango dute ikasleek.
Hizkuntzaren ezaguerari dagokionez, esaldiaren bigarren zatiari begiratuko diogu oraingoan: predikatuari.
Unitate honetan gramatikako kontzeptu ugari landuko ditugu, aditzaren azterketa gai konplexua delako.
Kontzeptu hauek ikusiko ditugu, beraz: predikatu motak, nukleoaren forma, aditz-jokoak, aditz-denboren
erabilera zuzenak eta desplazatuak, aditz-akzidenteak eta, azkenik, perifrasiak eta perifrasi motak.
Hurrengo unitatean aditzaren argumentuak jorratuko ditugu.

                    HELBURUAK                                             EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1- Narrazio-testuen ezaugarriak ezagutzea eta testuon      • Narratzailea, narratioa, pertsonaiak, espazioa eta
  hizkuntza-berezitasunak aztertzea.                         denbora aztertzea.
                                                           • Narrazioak berezkoak dituen ezaugarri lexiko,
                                                             morfologiko, sintaktiko eta testualak identifikatzea.
2- Deskribapen kontzeptua, deskribapen motak eta           • Deskribapen mota desberdinak azaltzea.
  deskribapenaren hizkuntza-ezaugarriak ezagutzea.         • Deskribapenak berezkoak dituen ezaugarri lexiko,
                                                              morfologiko, sintaktiko eta testualak identifikatzea.
3- Elkarrizketaren ezaugarriak, elkarrizketa motak eta     • Elkarrizketaren egitura aztertzea, estilo zuzena eta
  elkarrizketaren hizkuntza-ezaugarriak ezagutzea.           zeharkakoa bereiziz.
                                                           •   Elkarrizketako     hizkeraren    ezaugarri      lexiko,
                                                             morfologiko, sintaktiko eta testualak identifikatzea.
4- Predikatua, predikatu motak eta predikatuaren           • Aditz-predikatuak eta izen-predikatuak bereiztea, eta
  nukleoa bereizten jakitea.                                  haien nukleoa aurkitzea.
                                                           • Aditzaren akzidente gramatikalak azaltzea.
5- Adizki pertsonalak eta inpertsonalak, perifrasi motak   • Edozein adizki aztertzen jakitea eta aditz-denbora
  eta     aditz-denboren     erabilera    desplazatuak       desberdinen erabilerak azaltzea.
  ezagutzea.
6- Seren balioak bereiztea.                                • Se mota guztiak aztertzea eta moten arabera
                                                             sailkatzea.



                                          OINARRIZKO GAITASUNAK
        Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Gaitasun hau unitate osoan zehar lantzen da,
         berbaldiaren moduak eta —bereziki— moduon ezaugarri lexiko-semantiko, morfologiko, sintaktiko eta
         testualak erabiliz.
        Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Ikasleek testu batzuk aukeratu behar dituzte
         eta informazioa atera behar dute handik, informazio hori aztertzeko.
        Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Komunikatzeko elkarlana beharrezkoa dela
         erakusten da unitate honetan. Horretarako, elkarrizketen eredua aztertuko dugu. Horrela, pertsonen
         arteko komunikazioa indartzen da, ikasgela barruan nahiz handik kanpo, eta elkarrizketa gatazkak
         konpontzeko bidea dela irakasten zaie ikasleei.
        Ikasten ikasteko gaitasuna. Hizkuntza aztertzeko metodoa landuz, beste esparru batzuetan erabili
         daitezkeen azterketa logikoak egiteko ereduak ematen zaizkie ikasleei.
        Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Bateratze-lanak eta taldeko
         jarduerek gaitasunok lantzen lagunduko digute.
        Arterako eta kulturarako gaitasuna. Literaturako —bereziki eleberriko— modu bereziak aztertuz
         garatzen da gaitasun hau, eta ikasleei esparru hori sakontzeko tresnak ematen zaizkie.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                11
             GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
             Programazio didaktikoa



                                                      EDUKIAK
           KONTZEPTUAK                             PROZEDURAK                                  JARRERAK
•        Narrazioa,       berbaldiaren   •     Narrazio-testuak     aztertzea:   •    Narrazioaren       mekanismoak
    moduetako        bat:    osagaiak,   testuon osagaiak zein diren jakitea     ezagutzeko       interesa      izatea,
    pertsonaiak eta hizkera.             eta     hizkuntza-ezaugarriak     eta   eguneroko      bizitzan   darabilgun
•    Deskribapen kontzeptua, motak       ezaugarri formalak identifikatzea.      adierazmoldea den aldetik.
    eta hizkera berezia.                 • Zientzia alorreko eta literaturako    •    Narrazio-testuak     baloratzea,
•   Elkarrizketa:. elkarrizketa motak    deskribapenak bereiztea, eta testu      gizakiok gure bizipenak adierazteko
    eta elkarrizketako hizkera.          mota honen hizkuntza-azterketa          darabiltzagun mekanismoak diren
                                         egitea.                                 aldetik.
•   Perpausaren egitura: Predikatua
    eta predikatu motak: izen-           • Testu elkarrizketatuan nagusitzen     •    Testu     mota      desberdinak
    predikatua eta aditz-predikatua.     diren hizkeraren funtzioak eta testu    ezagutzeko eta erabiltzeko interesa
                                         horien egitura zein diren zehaztea.     izatea.
•    Predikatuaren nukleoa. Aditza:
    definizio semantikoa, sintaktikoa    • Aditz-predikatuak eta izen-           •    Deskribapen-testu     literarioak
    eta formala.                         predikatuak bereiztea.                  irakurtzeko jakin-mina izatea.
                                         • Predikatuaren nukleoa zein den        • Irakurtzea beste mundu batzuetara
•   Adizki sinple eta konposatuak eta
                                         zehaztea       eta  haren     egitura   bidaiatzeko eta gure kultura zabaltzeko
    haien osagaiak: lexema eta aditz-                                            bidea dela ulertzea.
    hondarkiak.                          aztertzea.
•   Aditz-jokoa: adizki pertsonal eta    • Orainaldiak dituen balioak zein       • Deskribapen-testuek errealitatea
    inpertsonalak.                       diren jakitea.                          aditzera emateko duten balioaz
                                         • Adizkien erabilera zuzenak eta        jabetzea.
•   Adizkien erabilera zuzenak eta
    desplazatuak.                        desplazatuak bereiztea.                 • Komunikatzeko erabiltzen dugun
                                         • Zenbait perpaus izanik, bertan        hizkuntza aztertzearen egokitasuna
•    Indikatiboko, subjuntiboko eta                                              ulertzeko interesa izatea.
    aginterako denborak.                 agertzen den se pronominala den
                                         edo ez esatea.
•    Aditz-perifrasiak: definizioa eta
    perifrasi motak.                     • Testu batean agertzen diren se
                                         guztiak aurkitu eta motaren arabera
• Seren balioak.                         sailkatzea.
• Se izenordaina: se leren ordez, se
bihurkaria, se elkarkaria, se aditz
pronominalen osagaia eta se datibo
etikoa.



                                               BALIABIDE GEHIAGO

■ Bibliografia:
    Komunikazioa
          M. BAJTIN: Estética de la creación verbal, Mexiko-Madril-Bogota, Siglo XXI, 1982 eta 1985 (IV. kapitulua:
           “El problema de los géneros discursivos”).
          A. GARRIDO DOMÍNGUEZ: El texto narrativo, Madril, Síntesis, 1996.
          D. CASSANY: La cocina de la escritura, Anagrama, 1997, 7. arg.
          ZENBAITEN ARTEAN: La expresión escrita, Teide, 1988.
          J. L. ONIEVA MORALES: Cómo dominar el análisis gramatical superior, Playor, 1987.
    Hizkuntzaren azterketa
         I. BOSQUE MUÑOZ: Las categorías gramaticales, Madril, Síntesis, 1989.
         L. GÓMEZ TORREGO: Gramática didáctica del español, Madril, SM, 1997.
          J. L. ONIEVA MORALES: Cómo dominar el análisis gramatical superior, Playor, 1987.




       Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                    12
           GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
           Programazio didaktikoa



          Azalpena
7         Argudioak eta aditz-osagarriak
Unitate honen bidez azalpen-testuen ezaugarriak irakatsi nahi dizkiegu ikasleei, berbaldi mota
desberdinen azterketa orokorraren barruan. Hauek dira landuko ditugun berbaldi motak: narrazioa,
deskribapena eta elkarrizketa. Azalpen-testuek berebiziko garrantzia dute ikasleen ibilbide osoan zehar
eta, horregatik, testuok ulertzeko eta halako testuak sortzeko dauden tresnak erabiltzen ikasi behar dute.
Bestalde, ikasketetatik kanpo ere, eguneroko bizitzan, azalpen-testuak asko erabiltzen dira hedabideetan:
egunkarietan, telebistan, irratian, interneten... Hori dela eta, testu mota hau aztertuz ikasleek informazioa
zer den eta zer ez den ondo bereizten jakiteko gaitasuna landu nahi dugu.
Hizkuntzaren ezaguera atalean, predikatua aztertzen jarraituko dugu, eta haren osagarriei helduko diegu
bereziki. Horrekin batera, predikatuak bereizten ikasiko dugu eta bakoitzaren funtzio sintaktikoa jorratuko
dugu. Perpausaren zatiei dagokien atala lantzen bukatuko dugu horrela.

                     HELBURUAK                                            EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1. Azalpen-testuen ezaugarri pragmatikoak,                  • Azalpen-testuetan nagusitzen diren mintzairaren
   egiturazkoak eta hizkuntzazkoak ezagutzea.                  funtzioak zein diren jakitea.
                                                            • Azalpen-testuek izan ditzaketen egiturak bereiztea.
                                                            • Azalpen-testuen ezaugarri lexiko, sintaktiko eta
                                                               testualak identifikatzea.
2- Dibulgazioko azalpenen eta azalpen espezializatuen       • Dibulgazioko azalpen-testuak eta testu
  arteko desberdintasunak zein diren jakitea.                  espezializatuak haien ezaugarrien arabera bereizten
                                                               jakitea.
3- Osagarri zuzena, zeharkakoa, agentea, atributua,         • Predikatuaren osagarri izan daitezkeen kategoria
  predikatiboa, erregimen-osagarria eta                        gramatikalak ezagutzea.
  zirkunstantziala bereizten dituzten ezaugarriak           • Predikatuaren osagarriak esaldian zein lekutan agertu
  ezagutzea.                                                   daitezkeen jakitea.
                                                            • Predikatuaren osagarrien funtzio sintaktikoa zein den
                                                               jakiteko prozedurak ezagutzea.
                                                            • Predikatuaren osagarriak ordezkatu ditzaketen
                                                               izenordainak eta bestelako formak ezagutzea.
4- Loismoa, laismoa eta leismoa zer diren jakitea.          • Hirugarren pertsonako izenordainen erabilera
                                                               onartuak eta debekatuak bereiztea, osagarri
                                                               zuzenaren eta zeharkako osagarriaren arabera.
5- Predikatuaren osagarri bakoitzak betetzen duen           • Perpaus bakunen azterketa sintaktikoa egitea.
  funtzio sintaktikoa bereiztea.



                                       OINARRIZKO GAITASUNAK
        Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Komunikazio ataleko azalpen-testuak eta era
         askotako berbaldiak aztertuz lantzen da gaitasun hau. Horrekin batera, Hizkuntzaren ezaguera
         atalean, aditz-osagarriak landuko ditugu.
        Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Testuak manipulatzea, zenbait
         informatika-euskarritan bilatzea eta testuak antolatzea lagungarria izango zaie ikasleei gaitasun
         hau sendotzeko.
        Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Testu-iruzkinak atalean proposatutako
         ariketek (testuen bidez besteekin jardutea eta gaurkotasuneko gaiei buruz gogoeta egitea)
         gaitasun hau garatzeko helburua dute.
        Ikasten ikasteko gaitasuna. Gaitasun hau garatzeko, alderdi hauek landuko ditugu unitate
         honetan: testu-azterketa, testuak zatitan banatzea eta testuak laburtzeko eta berrantolatzeko
         teknikak.
        Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Aukeratutako testuek
         gaztetxoen kezka eta interesekin zerikusia dutenez, gaitasun hau garatuko dugu hemen.
        Arterako eta kulturarako gaitasuna. Liburuaren hasierako irudiaren azterketak eta
         Hizkuntzaren ezaguera atalean proposatutako fotogramaren deskribapenak arte-
         adierazpideekiko interesa bultzatzen lagunduko digute.


     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                               13
             GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
             Programazio didaktikoa

                                                   EDUKIAK
         KONTZEPTUAK                            PROZEDURAK                             JARRERAK
• Izendapen kontzeptua.                • Azalpen-testuak zein diren          • Informazioak gizartean duen
• Azalpen motak,                          jakitea.                              garrantziaz jabetzea.
   komunikazioaren ikuspegitik:        • Azalpen-testu desberdinak           • Informazioa modu kritikoan
   dibulgazioko azalpenak eta             aztertzea, mintzairaren               bereizteko interesa izatea.
   azalpen espezializatuak.               funtzioen arabera.                 • Testu mota desberdinak
• Azalpen motak, egituraren            • Azalpen-testu desberdinak              ezagutzeko eta erabiltzeko
   ikuspegitik: egitura deduktiboa,       alderatzea, egituraren arabera.       interesa izatea.
   induktiboa, kausa-ondoriozkoa,      • Azalpen-testuen ezaugarri           • Testuak agertzen direneko
   kronologikoa, adibideetan              lexiko, sintaktiko eta testualak      hedabideak ezagutzeko
   oinarritutakoa.                        identifikatzea.                       interesa izatea.
• Azalpenaren ezaugarriak,             • Perpausak aldatzea, eraren          • Komunikaziorako erabiltzen den
   hizkuntzaren ikuspegitik:              arabera.                              hizkuntza aztertzearen
   ezaugarri lexiko, sintaktiko eta                                             egokitasuna ulertzeko interesa
   testualak.                          • Aditz-osagarriak izenordainekin
                                          eta beste forma batzuekin             izatea.
• Argudiozko osagarrien                   ordezkatzea.                       • Azalpen-testuak ikasketa-
   ezaugarriak.                                                                 munduan, gizartean eta
                                       • Aditz-osagarri jakin batzuk
• Argudiozkoak ez diren                   aurkitzea, era askotako               hedabideetan duen garrantziaz
   osagarrien edo osagarri                perpausetan.                          jabetzea.
   adjuntuen ezaugarriak.                                                    • Azalpen-testuen ezaugarriak
                                       • Aditz-osagarri desberdinak
• Aditz-osagarrien ezaugarriak.           dituzten perpausak osatzea.           ezagutzeko interesa izatea.
                                       • Perpaus bakunen azterketa           • Azalpen-testuak osatzeko
                                          sintaktikoa egitea, era               jarrera egokia izatea.
                                          guztietako aditz-osagarriak        • Informazio garrantzitsuena eta
                                          erabiliz.                             bigarren mailako informazioa
                                                                                bereizteko interesa izatea.
                                                                             • Aditzaren osagarriak zein diren
                                                                                jakiteko mekanismoak ikasteko
                                                                                interesa izatea.




                                            BALIABIDE GEHIAGO

Bibliografia:
Komunikazioa
               M. ÁLVAREZ: Tipos de escrito II: exposición y argumentación, Madril, Arco Libros, 1994.
               J. CALONGE: “Lenguaje científico y técnico”, in La lengua española, hoy, Fundación Juan
                March, 1995, 175-186. or.
               M. BAJTIN: Estética de la creación verbal, Mexiko-Madril-Bogota, Siglo XXI, 1982 eta 1985
                (IV. kapitulua: “El problema de los géneros discursivos”).
               R. NUÑEZ ETA E. DEL TESO: Semántica y pragmática del texto común, Madril, Cátedra, 1996.
Hizkuntzaren azterketa
               E. ALARCOS LLORACH: Gramática de la lengua española, Madril, Espasa Calpe, 1994.
Material gehiago:
               Ikus-entzunezko ariketa bat egin genezake, berbaldi motak aztertzeko orokorrean, eta
                azalpen-testuak lantzeko bereziki. Ariketa honetan, dokumental baten zati bat ikusi eta
                bertan agertzen dena unitate honetan ikasitakoarekin bat datorren aztertu genezake. Irudiek
                zer-nolako berbaldi-funtzioa betetzen duten ere aztertu liteke.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                14
           GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
           Programazio didaktikoa




8         Argudiaketa. Perpausa.
Aurreko unitatean azalpen-testuak ikusi ditugu. Unitate honetan, berriz, bosgarren eta azken berbaldi
motari helduko diogu: argudiaketari. Besteak konbentzitzea da berbaldi mota honen helburua, hots,
besteen iritzi eta jokabideetan eragina izatea. Horregatik, ikasleek era honetako testuekin ohitu beharra
daukate. Argudiatzeko duten gaitasuna sendotu behar dute, batetik, eta aurkezten zaizkien argudioen
muina azaleratzeko gaitasuna landu behar dute, bestetik. Hortaz, ikasleek jarrera kritikoa lantzea izango
da unitate honen helburua, bakoitzak bere irizpide propioa osatu dezan. Horretarako, testu mota honen
ezaugarri nagusiak aztertuko ditugu hemen.
Hizkuntzaren ezaguera atalean, bestalde, perpausa landuko dugu, unitatetzat hartuta, eta perpausak
sailkatzeko dauden irizpideak aurkeztuko ditugu. Horrekin batera, gaztelaniaz dauden perpaus motak
azalduko ditugu.
Azkenik, seren balioak sailkatu eta azalduko ditugu.

                    HELBURUAK                                            EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1. Argudio-testuen ezaugarri pragmatikoak ezagutzea.      • Argudio-testuetan nagusitzen diren mintzairaren
                                                            funtzioak zein diren jakitea.
2. Argudio-testuen egitura eta argudioak ezagutzea.       •   Argudio-testuen zatiak eta argudio-testuetan
                                                             erabiltzen diren argudioak identifikatzea.
                                                          • Argudio-testu baten tesia azaleratzea.
3. Argudio-testuen hizkuntza-ezaugarriak ezagutzea.       • Argudio-testuen ezaugarri lexiko, sintaktiko eta
                                                            testualak aztertzea.
4. Dauden perpaus motak eta azpimotak eta haien           • Adierazpen-perpausak, perpaus adierazkorrak eta
  hizkuntza-ezaugarriak bereizten jakitea, igorlearen       perpaus deitzaileak bereiztea.
  asmoen arabera.                                         • Aurreko perpaus mota bakoitzaren hizkuntza-
                                                            ezaugarriak zein diren jakitea.
5. Perpaus motak haien egitura sintaktikoaren arabera     • Perpaus pertsonal eta inpertsonalak, atributibo eta
  bereiztea.                                                predikatzaileak, aktibo eta pasiboak eta pronominal
                                                            propio, bihurkari eta elkarkariak.
6. Perpaus bakunak aztertzeko eta bereizteko sistema      • Perpaus bakunak aztertzea, igorlearen asmoak,
  aplikatzea.                                               egitura sintaktikoa eta azterketa sintaktikoko maila
                                                            apalagoak aintzat hartuta.

7. Seren balioak bereiztea.                               • Testu bat emanda, bertan agertzen diren se guztiak
                                                            aztertzea eta motaren arabera sailkatzea.


                                          OINARRIZKO GAITASUNAK
        Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Testuak manipulatu eta bereizteko dinamiken bidez,
         beren hizkuntza-gaitasuna garatuko dute ikasleek. Bestalde, perpausa aztertzen jarraituko dugu eta
         perpaus mota desberdinak landuko ditugu, ikasleek gramatikan duten gaitasuna areagotzeko.
        Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Argudio-testuak, eta, horren bidez, besteak
         konbentzitzeko teknikak landuta, iritziak sortzeko mekanismoetan sakonduko dute ikasleek. Horrek
         informazioa tratatzeko behar duten gaitasuna lantzen lagunduko die, jasotzen duten informazioa ere
         egiaztatu beharko baitute. Gaitasun digitala ere landuko dute informazioa bilatzeko eta tratatzeko
         informatika-euskarriak erabiliko dituztelako.
        Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Argudio-testuak —unitate honetako aztergaia—
         erabili ohi dira ideiei buruz eztabaidatzeko.
        Ikasten ikasteko gaitasuna. Ikasten ikasteko gaitasuna bultzatuko da, testuak modu gidatu eta
         monitorizatua aztertuta.
        Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Argudio-testuak aztertzeko
         pentsamolde kritikorako oinarrizko tresnak zein diren ikusi behar denez, atal hau oso lagungarria izango
         da ikasleen autonomia sendotzeko.
        Arterako eta kulturarako gaitasuna. Kulturarako eta arterako gaitasuna garatzen laguntzeko
         aukeratutako testuak aztertzeko materialak proposatzen dira unitatean.



     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                             15
            GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
            Programazio didaktikoa



                                                     EDUKIAK
          KONTZEPTUAK                             PROZEDURAK                                   JARRERAK
• Argudiaketa.                          • Argudio-testuak zein diren jakitea.    •     Argudio-testuak komunikazio-
• Argudio-testuen egitura: tesia,       •        Azalpen-testuen        zatiak       trukerako bidea direla ulertzea.
   argudioaren      gorputza      eta      identifikatzea.                       •     Argudiaketak gizartean duen
   ondorioa.                            • Argudio-testuak sailkatzea, haien          garrantziaz jabetzea.
• Egitura motak. deduktiboak eta           egituraren arabera.                   •      Gureaz      bestelako      iritziak
   induktiboak.                         • Argudio-testuak sortzea, jarraibide        errespetatzea.
• Argudio-testuen ezaugarriak.             batzuk betez.                         •      Pentsamolde        kritiko      eta
•     Perpausa:      bakunak      eta   • Hizkuntza-fenomeno batzuen                 autonomoa garatzeko interesa
   konposatuak.                            artean      perpausak   bereizten         izatea.
• Perpaus motak: adierazpen-               jakitea.                              •     Hedabideetan argudio-testuak
   perpausak,                perpaus    • Perpaus inpertsonalen eta pasibo           identifikatzeko jakin-mina izatea.
   adierazkorrak     eta     perpaus       erreflexuen      arteko     aldeak
   deitzaileak.                            azaltzea.
• Adierazpen-perpausak: baiezkoak       • Perpaus bakunak aztertzea.
   eta ezezkoak.
•       Perpaus       adierazkorrak:
   desirazkoak eta zalantzazkoak.
• Perpaus deitzaileak: galderazkoak
   eta aginduzkoak.
•       Perpausaren        hizkuntza-
   ezaugarriak igorlearen asmoen
   arabera.
•     Perpaus       motak     egitura
   sintaktikoaren arabera: pertsonal
   eta inpertsonalak, atributibo eta
   predikatzaileak,    aktibo     eta
   pasiboak eta pronominalak.




                                              BALIABIDE GEHIAGO

■ Bibliografia:
  Komunikazioa
        A. TUSÓN ETA H. CALSAMIGLIA: Las cosas del decir. Manual de análisis del discurso, Bartzelona, Ariel,
         1999.
        V. LO CASCIO: Gramática de la argumentación, Madril, Alianza, 1998.
        CH. PLANTIN: La argumentación, Bartzelona, Ariel, 1998.
  Hizkuntzaren azterketa
        L. GÓMEZ TORREGO: Gramática didáctica del español, Madril, SM, 1997.
■ Material gehiago:
        Argudio-testuak aztertzeko telebistako eztabaidak, iragarkiak, egunkarietako editorialak, politikarien
         hitzaldietako pasarteak… erabili daitezke.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                    16
             GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
             Programazio didaktikoa



            Kazetaritzako testuak.
9           Perpaus konposatua. Koordinazioa.
Unitate honetan kazetaritzako testuak aztertuko ditugu. Testuotan aurreko unitateetan landutako zenbait
berbaldi mota erabiltzen dira. Kazetaritzan (inprimatuan nahiz digitalean) erabiltzen den testu mota zabala
erakutsi nahi diegu ikasleei. Informazioaren garaian bizi garenez, kazetaritzako testuak aztertzea oso
garrantzitsua da ikasleentzat, gure garaiko gizartean prentsa delako gure informazio-iturri
garrantzitsuenetakoa. Horrekin batera, iritziak sortzeko indar handia du prentsak. Unitate honetan, beraz,
kazetaritzako testuei barrenak aterako dizkiegu ikuspegi pragmatikotik eta hizkuntzaren ikuspegitik, eta
kazetaritzako testuen artean dauden generoak eta azpigeneroak landuko ditugu, halaber.
Aurreko unitatean perpaus bakunak jorratzen bukatu dugu. Oraingoan, unitate honetako Hizkuntzaren
ezaguera atalean perpaus konposatuak eta perpaus horietako proposizioen artean dauden erlazio
sintaktiko-semantikoak ikusiko ditugu. Geroago, koordinazioa aztertzen hasiko gara, eta dauden
koordinazio motak landuko ditugu.

                       HELBURUAK                                             EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1.      Kazetaritzako    testuek dituzten         inplikazio   • Kazetaritzako testuetan nagusitzen den berbaldi mota
     pragmatikoak ulertzea eta haien             hizkuntza-       zein den jakitea.
     ezaugarriak ezagutzea.                                    • Kazetaritzako testuetan erabiltzen diren mintzairaren
                                                                  funtzioak zein diren jakitea.
                                                               • Kazetaritzako testu baten hizkuntza-ezaugarriak
                                                                  aztertzea, kazetaritzako mintzairaren ezaugarri
                                                                  orokorrak kontuan hartuta.
2.       Kazetaritzako    generoak    ezagutzea: testu         • Genero eta tipologiak bereizten jakitea.
     informatiboak eta iritzi-testuak, eta batek nahiz         • Testu bat zein genero eta motatakoa den esaten
     bestek erabilitako testu motak.                             jakitea, testuak dituen ezaugarrien arabera.


3.     Perpaus konposatuetako proposizioen artean              • Perpaus koordinatuak, mendekoak eta alboratuak
     dauden erlazio sintaktiko-semantikoak ezagutzea:            bereiztea.
     koordinazioa, menderakuntza eta alborakuntza.
4. Dauden perpaus konposatu koordinatu desberdinak             •  Perpaus mota bakoitzaren eduki semantikoa
  ezagutzea.                                                     azaltzea.
                                                               • Perpaus mota bakoitzaren lokarri garrantzitsuenak
                                                                 zein diren jakitea.
5. Perpaus konposatu koordinatuak aztertzeko eta               •     Perpaus     konposatu koordinatuen azterketa
  bereizteko sistema aplikatzea.                                   sintaktikoa egitea, eta mendeko maila guztiena.



                                         OINARRIZKO GAITASUNAK
          Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Hainbat motatako prentsa eta testuak erabiliz
           eta egunkari bateko nahiz norberaren testu bateko orri baten zatiak aztertuta, ikasleen
           hizkuntzarako gaitasuna garatzen lagunduko dugu, inondik ere.
          Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Erabilitako prentsa motari
           dagokionez, prentsa idatzia eta digitala erabiliko dugu unitate honetan, eta, hortaz, ikasleen
           gaitasun digitala ere sendotu egingo da.
          Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Kazetaritzako materialak erabiliz ikasleen
           gaitasun hau garatzen lagunduko dugu, kazetaritzak inguruko errealitatea eta gaur-gaurko
           arazoak aztertzen direlako askotan.
          Ikasten ikasteko gaitasuna. Ikasleei ikasten ikasteko gaitasuna sendotzen laguntzeko
           estrategiak eta ereduak proposatzen zaizkie testuen azterketaren bidez.
          Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Informazioari heltzeko
           modu desberdinak lantzen direnez (kazetaritzako generoen bidez), ikasleek irizpide zabalagoa
           izango dute eta areagotu egingo da haien autonomia pertsonala.
          Arterako eta kulturarako gaitasuna. Hainbat motatako testuak sortuko dituzte ikasleek eta
           kritikak ere egingo dituzte: zinemari, literaturari, pinturari nahiz beste gairen bati buruz. Halako
           kritikek gaitasun hau garatzen laguntzen dute.


       Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                 17
              GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
              Programazio didaktikoa



                                                         EDUKIAK
            KONTZEPTUAK                               PROZEDURAK                                 JARRERAK
• Kazetaritzako testuak.                    • Egunkari bat hartu eta testu mota      • Egunkaria informatzeko tresna
•       Kazetaritzako         testuetako      bakoitza non agertzen den                 dela konturatzea.
   mintzairaren funtzioak.                    aurkitzea.                             • Informazioa eskuratzeko interesa
• Kazetaritzako generoak: testu             •    Kazetaritzako      iritzi-testuak      izatea.
   informatiboak eta iritzi-testuak.          bereizten      jakitea,        haien   •      Kazetaritzako       idazkeraren
                                              ezaugarrien arabera.                      ezaugarri estilistikoak baloratzea.
• Kazetaritzako testu informatiboen
   zatiak: titular edo izenburuak,          •     Perpaus       konposatuetako       • Perpausen azterketa sintaktikoa
   leada eta gorputza.                        proposizioak bereiztea.                   egiteko interesa izatea.
• Kazetaritzako testu informatiboak:        • Perpaus konposatu koordinatuen
   albisteak,    erreportajeak        eta     azterketa sintaktikoa egitea, eta
   kronikak.                                  mendeko maila guztiena.
•      Kazetaritzako      iritzi-testuak:
   editorialak,          elkarrizketak,
   artikuluak, zutabeak eta kritikak.
• Perpaus konposatua.
• Proposizioa.
• Koordinazioa: emendiozkoak,
   hautakariak,       aurkaritzakoak,
   esplikatzaileak eta ondoriozkoak.
• Perpaus mota bakoitzaren eduki
   semantikoa.
• Perpaus mota bakoitzaren lokarri
   garrantzitsuenak.
• Perpaus konposatu koordinatuen
   azterketa sintaktikoa.



                                                  BALIABIDE GEHIAGO

Bibliografia:
Komunikazioa
           R. KAPÚSCINSKI: Los cínicos no sirven para este oficio. Sobre el buen periodismo, Bartzelona, Anagrama,
            2002.
           A. GRIJELMO: El estilo del periodista, Madril, Taurus, 1997.
           J. V. PAVLIK: El periodismo y los nuevos medios de comunicación, Bartzelona, Paidós, 2005.
Hizkuntzaren azterketa
           L. GÓMEZ TORREGO: Gramática didáctica del español, Madril, SM, 1997.
Besterik:
           Kazetaritzaren eta botere politikoaren arteko erlazioa erakusteko, George Clooney-ren Good Night, and
            Good Luck (2005) filma erabili daiteke. Era berean, Orson Welles-en Citizen Kane filma ikusi daiteke,
            prentsa horiaren sorrera erakusteko.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                     18
             GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
             Programazio didaktikoa



            Publizitatea. Publizitate-testuak.
10          Perpaus konposatua. Menderakuntza.
Hizkuntzari buruzko blokeko azken unitatea dugu hau, eta publizitatea aztertuko dugu hemen.
Publizitatean erabiltzen diren hizkuntza-elementuak, hizkuntzaz kanpoko mintzairaren erabilerak eta
publizitateko testuen ezaugarri lexiko-semantiko, morfosintaktiko eta testualak aztertuko ditugu bereziki.
Ikasleek benetako adibideak hartu eta haiei buruzko iruzkinak egingo dituzte alderdi hauek guztiak
lantzeko.
Hizkuntzaren ezaguera atalean, perpaus konposatuak lantzen amaituko dugu. Oraingoan
menderakuntzako erlazioak eta menderakuntza mota guztiak aztertuko ditugu hemen. Mendeko
proposizio substantibo, adjektibo eta adberbialen azterketak egingo ditugu, eta haiei buruzko teoria pixka
bat landuko dugu. Unitatea amaitzerako, edozein motatako perpaus bakun eta konposatuen azterketa
sintaktikoa egiteko gai izango dira ikasleak.



                      HELBURUAK                                            EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1. Publizitatea zer den ulertzea eta fenomeno hori          • Publizitateko lagin bat hartu eta bertan agertzen diren
  aztertzea.                                                   komunikazio-elementuak aztertzea.
                                                            • Publizitate lagin bat hartu eta bertan agertzen diren
                                                               hizkuntzaz kanpoko elementuak aztertzea.
                                                            • Publizitateko lagin batean agertzen diren hizkuntza-
                                                               ezaugarriak aztertzea.
2.     Menderakuntza-erlazioa ulertzea eta mendeko          • Dauden mendeko perpaus konposatu motak eta
     proposizio substantibo, adjektibo eta adberbialak,     azpimotak azaltzea.
     halako proposizio motak eta dituzten ezaugarri         • Mendeko perpaus substantibo, adjektibo eta
     bereizleak ezagutzea.                                    adberbialak bereiztea.
                                                            • Mendeko perpaus substantibo, adjektibo eta
                                                              adberbialak dituzten perpausak hartu eta bakoitzaren
                                                              funtzioa bereiztea.
3. Era guztietako perpaus konposatuak aztertzea.            • Edozein motatako perpaus bat hartu eta haren
                                                              azterketa sintaktiko osoa egitea. Azterketa egiteko
                                                              bidea idatziz azaltzea.


                                        OINARRIZKO GAITASUNAK
          Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Komunikazio ataleko publizitate-testuak eta
           era askotako berbaldiak aztertuz lantzen da gaitasun hau. Horrekin batera, Hizkuntzaren
           ezaguera atalean, perpaus konposatuak landuko ditugu.
          Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Publizitateko laginak aztertzen
           ditugunean bertan erabilitako informazio-osagaiak eta jendea konbentzitzeko osagaiak lantzen
           dira. Era berean, unitate honetan bannerak zer diren ikusiko dugu, hots, web-orrietan erabiltzen
           diren publizitate-testu bereziak.
          Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Publizitateak jendea konbentzitzeko duen
           ahalmena landuta, norberak eta gizarteak publizitate horretatik babesteko duen eskubidea ere
           lantzen da.
          Ikasten ikasteko gaitasuna. Publizitatea aztertzean berbaldi mota zehatz bat aztertzen da,
           hizkuntza aldetik nola eratuta dagoen ikusteko. Halere, aztertzeko erabilitako tresna ikasketa
           alorretik haratago doa, publizitatea nonahi ageri delako gure eguneroko bizitzan.
          Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Publizitatearen
           funtzionamendua ezagututa ikasleen gaitasun kritikoa areagotuko da eta ez dituzte kontsumo-
           gizarteko iragarkiak hain erraz irentsiko.
          Arterako eta kulturarako gaitasuna. Publizitatea erreferente garrantzitsua da gure gizartean
           eta arte aldetik balio handia duten produktuak sortzen ditu.




       Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                19
            GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
            Programazio didaktikoa




                                                    EDUKIAK
          KONTZEPTUAK                            PROZEDURAK                               JARRERAK
• Publizitate-testuak.                 • Mintzairaren funtzio nagusiak         • Publizitateak bere helburuak
• Publizitateko komunikazio-              justifikatzea.                          lortzeko darabiltzan baliabideak
   elementuak.                         • Publizitate-testu batean agertzen        ezagutzeko jakin-mina izatea.
• Publizitateko hizkuntzaz kanpoko        diren komunikazio-elementuak         • Publizitateak gizakion erabakietan
   elementuak.                            aztertzea.                              duen eraginaz konturatzea.
• Publizitatearen hizkera: ekonomia    • Publizitate-testuetan agertzen        • Publizitateko hizkuntzaren
   eta gertutasuna.                       diren irudi literarioak zein diren      erabilera poetikoa baloratzea.
                                          esaten jakitea.                      • Hobeto idazten ikasteko, mendeko
• Hizkuntzako elementuak:
   ezaugarri lexiko eta semantikoak,   • Emendiozko eta mendeko                   esaldiak ondo erabiltzen
   morfologiko eta sintaktikoak eta       perpaus konposatuak bereiztea.          saiatzea.
   testualak.                          • Mendeko perpausak identifikatzea
• Mendeko perpausak:                      eta dauden motak zein diren
   substantiboak, adjektiboak eta         jakitea.
   zirkunstantzialak.                  • Mendeko perpausen azterketa
• Mendeko perpaus substantiboak:          sintaktikoa egitea.
   baliokidetasunak, funtzioak,
   lokarriak eta klaseak.
• Mendeko perpaus adjektiboak:
   baliokidetasunak, funtzioak,
   lokarriak eta klaseak.
• Erlatibozko perpaus
   substantibatuak.
• Mendeko perpaus adberbialak:
   baliokidetasunak, funtzioak,
   lokarriak eta klaseak.




                                         BALIABIDE GEHIAGO

■ Bibliografia:
  Komunikazioa
        A. FERRAZ: El lenguaje de la publicidad, Madril, Arco Libros, 1993.
        L. SÁNCHEZ CORRAL: Retórica y sintaxis de la publicidad (Itinerarios de la persuasión), Kordoba,
         Universidad, 1991.
  Hizkuntzaren azterketa
        I. BOSQUE MUÑOZ: Las categorías gramaticales, Madril, Síntesis, 1989.
        L. GÓMEZ TORREGO: Gramática didáctica del español, Madril, SM, 1997.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                             20
            GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
            Programazio didaktikoa



          Literaturaren hastapenak. Literatura-generoak.
11        Literatura-hizkuntza (tropoak, irudiak eta bertsogintza)
Literaturari buruzko blokea lantzen hasiko gara unitate honetan. Literaturaren historia aztertuko dugu,
sortu zenetik XVIII. mendera arte. Dena den, literatura-kritikan azterketak eta sailkapenak egiteko erabiltzen
diren tresnekin ohitu behar dute ikasleek, eta idazleei hizkuntzaren erabilera aberastua —literatura,
alegia— egitea ahalbidetzen dieten tresnak ezagutu behar dituzte.
Literaturan eragina duten esparru zabalak eta literaturari heltzeko ildo ugariak —estetikoa,
komunikazioarena eta soziala— erakustea da, beraz, unitate honen helburua. Guztia ere, literaturaren
gaineko ikuspegi orokor bat emateko ikasleei.
Bestalde, literaturako irudiak aztertuko ditugu, eta idazleek literatura egiteko erabiltzen dituzten bitartekoak
eta moldeak erakutsiko dizkiegu ikasleei.
Azkenik, literatura-generoak aurkeztuko ditugu unitate honetan. Literatura sailkatzeko tresna teorikoak dira
generoak, eta ikasturte honetan eta hurrengoan ikasleek ikasiko dituzten literatura-molde guztien gaineko
ikuspegi orokorra eman nahi diegu ikasleei.
Hurrengo unitateetan erabiliko diren azterketa-tresna gehienak aurkezten ditugu unitate honetan,
laburbilduta.

                     HELBURUAK                                              EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1. Literatura fenomeno estatikoa eta komunikazio-            • Literatura zer den azaltzeko erabili daitezkeen
  fenomenoa den aldetik ulertzea eta aztertzea, eta             irizpideak aurkeztea.
  literaturaren eta sortzen deneko edo dagoen                • Literatura-testu bat aztertzea irizpide horien arabera.
  ingurune soziokulturalaren artean dagoen norabide
  biko eragina azaleratzea.
2- Hizkuntzaren erabilera literarioak eta ez-literarioak     • Testu bat hartuta, literarioa den edo ez justifikatzea.
  bereiztea, haien formaren eta asmoen arabera.
3- Literatura-testuen modalitate formalak zein diren         • Testu bat hartuta zein modalitate formaletakoa den
  jakitea: bertsoa (edo neurtitzak) eta prosa (edo hitz         esatea, eta dituen ezaugarriak identifikatzea.
  lauak). Bakoitzaren ezaugarriak azaltzea.                  • Errima aztertzea eta olerki baten silabak zenbatzea.
4- Literatura-irudiak eta haien sailkapenak ezagutzea.       • Testu batean dauden literatura-irudiak zein diren
                                                               jakitea eta testuari egiten dioten ekarpenaz jabetzea.

5- Literaturako generoak eta azpigeneroak bereiztea          • Testu bat hartu eta genero eta azpigenero batekoa
  eta haiek bereizteko irizpideak eta bakoitzaren              ala bestekoa den esatea, testuaren ezaugarrien
  ezaugarriak ezagutzea.                                       arabera.


                                            OINARRIZKO GAITASUNAK
        Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Literaturari buruzko blokeko lehen unitate honetan
         literaturan dauden teknikak, sailkapenak eta fenomeno hori aztertzeko ikuspegiak aurkeztuko ditugu,
         lehenik eta behin. Hasteko, literatura-kritikak berezkoa duen hizkera berezia azalduko dugu, beraz.
         Horren ondoren literatura-irudiak aztertuko ditugu. Mintzairaren alderdi semantiko eta formalean asko
         sakontzea ekarriko du horrek, inondik ere.
        Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Literatura-testuen azterketak egiteko lan
         handia egin behar da informazioa lortu eta lantzeko, eta zeregin horrek ikasleek informazioa tratatzeko
         duten gaitasuna areagotzen du.
        Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Besteekiko elkarrekintza testuen bidez, bateratze-
         lana eta talde-lana oso lagungarriak dira gaitasun hau garatzeko.
        Ikasten ikasteko gaitasuna. Ikasleek literatura-testuak aztertu eta ulertzeko erabiliko dituzten tresnak
         beste edozein testu mota arakatzeko balio dute ere bai. Hortaz, unitate honetan ikasten ikasteko
         gaitasuna areagotuko dugu.
        Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Gaztetxoentzat erakargarriak diren
         testuak aukeratu ditugu unitate honetan, ikasleek sormenarekin eta irakurtzeko zaletasunarekin duten
         lotura sendotzeko eta haien jakin-mina akuilatzeko asmoz.
        Arterako eta kulturarako gaitasuna. Literatura-generoak aztertzeko gaitasun hau garatzen duten
         adibide eta pasarte batzuk aukeratu ditugu.



     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                  21
             GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
             Programazio didaktikoa



                                                       EDUKIAK
          KONTZEPTUAK                               PROZEDURAK                                  JARRERAK
• Ahozko literatura eta literatura        •   Tradizio idatziko eta ahozko          • Literatura gozamen estetikorako
   idatzia.                                  tradizioko testuak aurkeztea.            eta mundua ezagutzeko tresna
• Literatura: fenomeno estetiko,          • Testu literarioak eta ez literarioak      dela ulertzea.
   komunikatibo eta soziala.                 aztertu eta alderatzea.                • Literaturako ahozko adierazpenak
• Prosa eta bertsoa.                      • Literatura-historiako testu zatiak        eta              herri-adierazpenak
                                             aztertzea eta ideia estetikoak           errespetatzea.
• Prosaren ezaugarriak.
                                             nola aldatu diren ikustea.             •    Literatura-hizkuntza     sortzeko
• Bertsoaren ezaugarriak: azentuak,                                                   erabiltzen diren mekanismoak
   errima eta silaba kopurua.             • Literatura-irudiak identifikatzea.
                                                                                      ezagutzeko jakin-mina izatea.
• Metrika eta ahapaldiak.                 • Azpigenero liriko desberdinetako
                                             testuak bereiztea, haien asmoen,       • Literatura kulturara hurbiltzeko
• Literatura-irudiak eta irudi motak:        edukiaren, metrikaren… arabera.          modu bat dela ulertzea.
   errepikapenak,          esanahiari                                               •             Literatura-adierazpenak
   lotutakoak, etendurakoak eta           • Ahapaldiak bereizten jakitea.
                                                                                      darabiltzan forma eta genero
   hurrenkerakoak.                        • Olerkien azterketa metrikoa               desberdinak ezagutzeko interesa
•     Literatura-generoak:    lirikoak,      egitea.                                  izatea.
   narratiboak, dramatikoak eta           •     Genero       eta      azpigenero    •      Literatura-kutsuko      testuak
   didaktikoak.                              narratiboak identifikatzea eta           sortzeko nahia izatea.
                                             haien ezaugarriak zein diren
                                             jakitea.
                                          • Azpigenero didaktikoak bereiztea.
                                          • Genero aldetik kanonikoak diren
                                             testuak eta testu hibridoak
                                             alderatzea.
                                          • Testuak idaztea azpigenero
                                             zehatz       baten      jarraibideen
                                             arabera.



                                                BALIABIDE GEHIAGO

■ Bibliografia:
  Komunikazioa
             K. SPANG: Géneros literarios, Madril, Síntesis, 1993.
             A. GARCÍA BERRIO ETA J. HUERTA CALVO: Los géneros literarios: Sistema e historia, Madril, Cátedra,
              1992.
             A. QUILIS: Métrica española, Ediciones Alcalá, Madril, 1975.
             M. BAJTIN: Estética de la creación verbal, Mexiko-Madril-Bogota, Siglo XXI, 1982 eta 1985
■ Material gehiago:
             Literatura-generoetan sakontzeko eta haien arteko muga askotan oso lausoa dela ikusteko, hiru lan
              hibrido erabili ditzakegu: El cumpleaños de Juan Ángel, Mario Benedettik bertsotan egindako
              eleberria, Mortal y rosa, Francisco Umbralek prosan egindako olerkia eta Antipoemas, Nicanor
              Parraren olerki anti-lirikoak. Lan horietako zati bana hartu dezakegu, generoen artean dauden
              mugaldeko eremuak erakusteko ikasleei.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                    22
              GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
              Programazio didaktikoa


12          Lirikaren jatorria

Espainiar literatura deritzona lantzen hasiko gara hemen. Horretarako, X. menderaino joan behar dugu, eta
Erdi Aroko politika, gizartea eta kultura nolakoak diren azaldu behar dugu. Literatura-adierazpenek lotura
estua izaten dute beti sortzen diren testuinguruarekin. Hori dela eta, Erdi Aroko pentsamoldea ulertu behar
dute ikasleek.
Orduko testuingurua ezagututakoan, hizkuntza erromantzeetan idatzitako lehenbiziko testuak aurkeztuko
ditugu: serventés proventzalak, jartxa mozarabiarrak, kantiga galaikoportugesak eta Gaztelako Gabon-
kantak. Gaztelako epikaraino iritsiko gara, horrela, Mío Cid-en eresiraino alegia. Juglare-poesiak gizartean
eta kulturan izandako garrantzi handia erakusten digu eresia horrek.
Geroago, olerki epikoen eboluzioari jarraiki, erromantzeak iritsi ziren. Zenbait erromantze adierazgarri
irakurriko ditugu eta, bukatzeko, klerezia-poesiari helduko diogu. Hor Gonzalo de Berceoren eta Juan Ruiz
Hitako artzapezaren lanaren xehetasunak aztertuko ditugu.
                      HELBURUAK                                           EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1- Erdi Aroko politika, gizartea eta kultura eta orduko     • Erdi Aroko literatura sortu zeneko egoera orokorra
  pentsamoldea ezagutzea.                                      azaltzea.
                                                            • Feudalismo kontzeptua azaltzea.


2-        Lirika    proventzalaren,      mozarabiarraren,   • Antzinako lirikako zenbait olerkiren iruzkina egitea,
     galaikoportugesaren    eta     gaztelauaren    lehen     haien jatorria zein zen esaten jakitea eta zein
     adierazpen idatziak ezagutzea eta bereizten jakitea.     motatakoak diren azaltzea.
3- Gaztelako epikako lanak ezagutzea, bereizten             • Testu bat emanda, zein generotakoa den esaten
  jakitea eta aztertzea, Mío Ciden eresia bereziki.           jakitea, testuaren ezaugarrien arabera.
                                                            • Trobalariak eta juglareak, batetik, eta juglareak eta
                                                              elizgizonak, bestetik, bereizten jakitea.
                                                            • Mío Cid-en eresiko zati baten iruzkina egitea,
                                                              pertsonaiak, egitura eta estiloa kontuan izanik.
4- Erromantze motak bereiztea.                              • Erromantze baten iruzkina egitea, edukia, metrika,
                                                              estiloaren ezaugarriak eta generoari buruz dakiguna
                                                              kontuan izanik.
5-     Klerezia-poesia, haren ezaugarriak     eta   egile   • Klezeria-poesiaren ezaugarriak eta esanahia azaltzea
     garrantzitsuenak ezagutzea.                               eta lanik garrantzitsuenak aipatzea.
6- Gonzalo de Berceoren lana ezagutzea.                     • Berceoren Mirarietako bat aztertzea eta haren
                                                              iruzkina egitea.
7- Juan Ruizen lana ezagutzea.                              • Maitasun onaren liburuko pasarte bat aztertzea eta
                                                              haren iruzkina egitea.


                                           OINARRIZKO GAITASUNAK
 Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Unitate osoan zehar hizkuntza modu aktiboan erabili beharko
  dute ikasleek: informazioa hartu eta formatu batetik bestera aldatuz, pasarte baten edukia aztertuz eta bertako
  ideiak testuinguru historikoarekin erlazionatuz edo, besterik gabe, Erdi Aroko testuak irakurtzean arreta
  handiagoa jarriz. Gaitasun hau garatuko dute horrela.
 Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Testuinguru historikoari buruzko datu gehiago
  biltzeko, ikasleek internet erabili beharko dute datuok ikertzeko, eta gaitasun hau landuko dute hemen.
 Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Erdi Aroan, Toledoko Itzultzaile Eskolaren eta Alfontso
  X.aren gortearen inguruan, kristauek, musulmanek eta juduek ordura arte ezagutu gabeko kultura-ondare
  izugarria sortu zutela ikusiko dute ikasleek. Horrela, alor honetako bi gaitasunak landuko dituzte ikasleek.
 Ikasten ikasteko gaitasuna. Literatura-testuen iruzkinak egiten jarraituko dugu hemen eta ikasten ikasteko
  gaitasuna garatzeko tresnak emango dizkiegu ikasleei.
 Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Bateratze-lanak eta taldeko jarduerek
  gaitasunok lantzen lagunduko digute.
 Arterako eta kulturarako gaitasuna. Erdi Aroan gatazka ugari egon ziren arren, bizikidetza handia zegoen,
  orduko kulturen artean zegoen nahasketa handiari esker. Garai hartan murgildu ahala, gaitasun hau garatuko
  dute ikasleek.

       Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                            23
            GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
            Programazio didaktikoa



                                                    EDUKIAK
          KONTZEPTUAK                            PROZEDURAK                                 JARRERAK
• Erdi Aroko pentsamoldea eta           • Testu-zatiak aztertzea, garaiko       • Gaztelaniako literaturaren jatorria
   gizartea.                              pentsamoldea zein zen ikusteko.         ezagutzeko interesa izatea.
• Lirikaren jatorria.                   • Jartxak, kantigak eta Gabon-          • Literaturako ahozko adierazpenak
• Lirika proventzala: maitasun            kantak alderatzea eta haiei             eta             herri-adierazpenak
   gortesaua.                             buruzko iruzkina egitea.                errespetatzea.
• Lirika mozarabiarra: jartxak.         • Zenbait konposizioren gaia            • Erdi Aroko literatura garai hartako
                                          identifikatzea      eta      zein       gizartearen      eta     kulturaren
• Lirika galaikoportugesa: kantigak.      motatakoak diren ondorioztatzea.        adierazgarria dela ulertzea.
• Gaztelako lirika: Gabon-kantak.       • Olerkien azterketa metrikoa           • Mío Cid-en eresia gaztelaniako
• Lirika narratiboa: epika.               egitea.                                 literaturako          dokumenturik
• Jesta-kanten ezaugarriak.             • Gaztelako epikako testuak               garrantzitsuenetakoa           dela
                                                                                  konturatzea.
• Gaztelako epika.                        irakurtzea.
                                        • Mío Cid-en eresia aztertzea eta       • Erdi Aroko epika gaur egungo
• Mío Cid-en eresia.
                                          haren iruzkina egitea, estiloaren       abenturetako eleberri asko eta
• Lirika narratiboa: erromantzeak.                                                askoren sorburua dela ulertzea.
                                          eta egituren arabera.
•     Erromantze      zaharrak    eta
                                        • Erromantzeak sailkatzea eta
   erromantze berriak.
                                          aztertzea.
• Klerezia-poesia: kontzeptua eta
                                        •    Orijinaltasun   eta   egiletza
   eskolaren ezaugarriak.
                                          kontzeptuek Erdi Aroan zuten
• Gonzalo de Berceo, lanak eta            esanahia aztertzea eta gaur egun
   estilo.                                dutenarekin alderatzea.
• Juan Ruiz, Hitako artzapeza,
   Maitasun onaren liburua. egitura
   eta estiloa.



                                              BALIABIDE GEHIAGO

■ Bibliografia:
  Komunikazioa
        G. DUBY: Arte y sociedad en la Edad Media, Madril, Taurus, 1998.
        F. LÓPEZ ESTRADA: Introducción a la literatura medieval española, Madril, Gredos, 1979.
        A. VÁRVARO: Literatura románica de la Edad Media, Bartzelona, Ariel, 1983.
        F. BAÑOS: Edición de Milagros de Nuestra Señora de Gonzalo de Berceo, Crítica, Bartzelona, 1997.
        A. BLECUA: Libro de buena amor, Cátedra, Madril, 1992.
■ Material gehiago:
       U. ECO: El nombre de la rosa, Bartzelona, Lumen, 1982.
       K. FOLLET: Los pilares de la Tierra, Bartzelona, Plaza y Janés, 1992.
       I. FALCONES: La catedral del mar, Bartzelona, Grijalbo, 2006
  Filmak:
       Ivanhoe (AEB, 1952), Richard Thorpe.
       El Cid (AEB, 1961), Anthony Mann.
       Los señores del acero (AEB/Herbehereak, 1985) Paul Verhoeven.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                               24
            GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
            Programazio didaktikoa




13         Erdi Aroko prosa eta antzerkia
Aurreko unitatean dauden lirika motak aztertu ditugu eta, oraingoan, Erdi Aroko literaturaren gaineko
ikuspegia osatuko dugu, XIII. eta XIV. mendeetako prosa eta antzerkiari helduta.
Alfontso X.a Jakitunaren gortera eta Toledoko Itzultzaile Eskolara eramango ditugu ikasleak, XIV. mendeko
prosazko generoak aztertu eta gero: prosa historiko-narratiboa eta fikziozko prosa landuko ditugu bereziki,
Manriqueren Kronikak eta ziklo arturiko eta troiarrak azalduz, hurrenez hurren. Bestalde, XIV. mendeko
prosaren ordezkari garrantzitsuena aurkezten zaigu unitate honetan: Joan Emanuel infantea, Alfontso
X.aren iloba eta hark hasitako bidearen jarraitzailea.
Azkenik, Erdi Aroko antzerkia ikusiko dugu, alderdi profano eta liturgikoan. Hemen, Errege Magoen autoa
aztertuko dugu zehatz-mehatz, horixe baita gaztelaniaz iritsi zaigun lehenbiziko antzezlana.


                     HELBURUAK                                           EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1- Alfontso X.a Jakitunak jakintza eta gaztelania         • Alfontso X.ak eta bere Itzultzaile Eskolak izandako
bultzatzeko egindako lana ezagutzea.                         garrantzia eta ondorioak ezagutzea.
                                                          • Alfontso X.aren idazlanetatik aukeratutako testu baten
                                                             iruzkina egitea.
2- Erdi Aroko prosazko        testuak   ezagutzea   eta       • XIII. eta XIV. mendeetako prosazko
  bereizten jakitea.                                          testuei buruzko iruzkina egitea, zein
                                                              motatakoak diren esatea, haien xedea
                                                              azaltzea eta generoaren ezaugarri nagusiak
                                                              azaltzea.
3- Joan Emanuelen idazlanak ezagutzea eta haien           • Joan Emanuelen Exiemplo bat aztertzea.
  iruzkina egitea.
4-     Erdi Aroko antzerki-adierazpenak      ezagutzea,   • Erdi Aroko antzerkiaren jatorria, antzerki motak eta
     bereizten jakitea eta aztertzea.                        antzerki haren ezaugarriak azaltzea.
                                                          • Errege Magoen autoko pasarte baten iruzkina egitea.



                                          OINARRIZKO GAITASUNAK
         Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Erdi Aroko testuak oso aberatsak dira lexiko aldetik,
          eta gaitasun hau sendotzen lagunduko digu horrek.
         Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Interneten eduki osagarriak bilatuz gaitasun
          digitala landuko dute ikasleek.
         Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Erdi Aroko prosa eta antzerkia ikastean Toledoko
          Itzultzaile Eskolak eta Alfontso X.a Jakitunaren gorteak sortutako kultura-ondare ikaragarria ezagutuko
          dute ikasleek. Giro hartan, elkarlanean aritu ziren kristauak musulmanak eta juduak, eta horretaz
          konturatzea lagungarria izango zaie ikasleei gaitasun hau garatzeko.
         Ikasten ikasteko gaitasuna. Testu-iruzkinak egiteko tekniken bidez lantzen da gaitasun hau, eta unitate
          honetan halako ariketak dauzkagu.
         Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Ikasleak beren kasa informazioa
          lortzeko eta lantzeko gai direla konturatuko dira, ikerketa-ariketen bidez, eta horrek autonomia
          pertsonala garatzen lagunduko die.
         Arterako eta kulturarako gaitasuna. Literatura-lanak eta testuinguru historikoa aztertuz gaitasun hau
          areagotu egingo dute ikasleek.




       Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                           25
            GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
            Programazio didaktikoa



                                                         EDUKIAK
          KONTZEPTUAK                                 PROZEDURAK                                 JARRERAK
• Gaztelako prosaren jatorria.           •      Prosa gaztelauan idatzitako          • Gaztelaniako prosaz idatzitako
• Alfontso X.a, idazlanak eta estiloa.        lehenbiziko testuetako pasarteak         literaturaren jatorria ezagutzeko
                                              irakurtzea.                              interesa izatea.
• XIV. mendeko prosa.
                                         •      Alfontso X.aren testuen eta          • Literaturako ahozko adierazpenak
• Prosa historiko-narratiboa.                 garaiko pentsamoldearen arteko           eta              herri-adierazpenak
• Fikziozko prosa: ziklo arturikoa eta        erlazioa ikustea.                        errespetatzea.
   ziklo troiarra.                       •      Alfontso X.aren idazlanetako         • Erdi Aroko literatura garai hartako
• Joan Emanuel infantea, gaiak,               lexikoa eta sintaxia aztertzea.          gizartearen       eta     kulturaren
   estiloa eta idazlanak.                •   Ziklo arturikoko eta ziklo troiarreko     adierazgarria dela ulertzea.
• Erdi Aroko antzerkia.                       testuak alderatzea.                    • Alfontso X.ak kultura arloan
• Liturgiaren garrantzia.                •   Joan Emanuelen gaiak eta estiloa          egindako        lanaz      jabetzea,
• Tropo kontzeptua.                           aztertzea.                               gaztelaniaren      eta     espainiar
                                                                                       literaturaren            garapenari
• Errege Magoen autoa.                   •      Joan Emanuelen ipuinetako              dagokienez bereziki.
                                              argumentu berak darabiltzaten
• Antzerki profanoa.                                                                 • Gaur egungo gaztelaniaren
                                              testuak bilatzea interneten.
                                                                                       jatorria eta garapena ezagutzeko
                                         •     Iseka-jokoen ezaugarriak zein           jakin-mina izatea.
                                              diren bilatzea.
                                         •    Errege Magoen autoko pasarte
                                              baten iruzkina egitea.




                                                  BALIABIDE GEHIAGO

■ Bibliografia:
  Komunikazioa
        G. B. DE CESARE: Obras didáctico narrativas medievales. Hiatoria de la literatura española, I, Madril,
         Cátedra, 1990.
        G. DUBY: Arte y sociedad en la Edad Media, Madril, Taurus, 1998.
        F. LÓPEZ ESTRADA: Introducción a la literatura medieval española, Madril, Gredos, 1979.
        A. VÁRVARO: Literatura románica de la Edad Media, Bartzelona, Ariel, 1983.
■ Material gehiago:
        U. Eco: El nombre de la rosa, Bartzelona, Lumen, 1982.
        K. FOLLET: Los pilares de la Tierra, Bartzelona, Plaza y Janés, 1992.
        I. FALCONES: La catedral del mar, Bartzelona, Grijalbo, 2006.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                     26
             GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
             Programazio didaktikoa



            XV.mendeko literatura-generoak.
14          Jorge Manriqueren Koplak eta La Celestina
Unitate honetan XV. mendea aztertuko dugu. Erdi Arotik Errenazimentura igarotzeko tarteko mendea izan
zen XV. mendea, eta Espainiako literaturaren historiako lanik gorenetako batzuk idatzi ziren orduan.
Adibidez: Jorge Manriqueren Coplas a la muerte de su padre eta La Celestina.
Bi lan horien azterketa zehatza egiten hasi aurretik, orduko testuinguru historikoa eta garaiko pentsamolde
berria ezagutuko ditu ikasleak. Italiatik etorrita Espainian hedatzen hasitako korronteek —humanismoa eta
antropozentrismoa, adibidez— eragina izan zuten lirikaren egoeran, eta unitate honetan aztertuko ditugun
joera berriak agertu ziren mendean zehar. Orduko lan lirikoen artean ditugu Manriqueren Koplak, eta
horiek aztertuko ditugu xehetasun gehienekin.
Azkenik, antzerkiaren alorrean, La Celestina izango da gure aztergai nagusia, eta ikuspegi askotatik
helduko diogu antzezlan horri.



                      HELBURUAK                                           EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1-     xv. mendeko Espainiako testuinguru       politiko,   •   XV.mendean Espainian eta Europan zegoen egoera
     soziokultural eta ekonomikoa ezagutzea.                    historikoa eta kulturala azaltzea.
2-    XV. mendeko adierazpide lirikoak bereizten jakitea         • XV. mendeko zenbait olerki hartuta, zein
     eta aztertzea.                                              poesia motatakoak diren esaten jakitea.
                                                                 • XV. mendeko poesia gortesauaren
                                                                 ezaugarriak, testuingurua eta egile
                                                                 garrantzitsuenak zein ziren azaltzea.
3- Jorge Manriqueren Coplas a la muerte de su padre         • Coplas a la Muerte de su padreko pasarte bat hartu
  lanari buruzko iruzkina egitea.                           eta estiloa aztertzea, egiturari buruzko iruzkina egitea
                                                            eta bertan agertzen diren gai garrantzitsuenak
                                                            azaltzea.
4- Fernando de Rojasen La Celestinari buruzko               • La Celestinako pasarte bat hartu eta argudioari,
  iruzkina egitea.                                            egiturari, estiloari, pertsonaiei eta gaiei buruzko
                                                              iruzkina egitea.
                                                            • Genero-arazoak La Celestinan nola ukitzen diren
                                                              azaltzea eta egiletzari eta argitalpenari buruzko
                                                              ikerketak aipatzea.



                                           OINARRIZKO GAITASUNAK
          Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Aukeratutako testuetako estiloa aztertzean eta
           iruzkinak egiteko teknikak lantzean gaitasun hau garatuko dugu.
          Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Unitate honetan testu konplexuei buruzko
           iruzkinak egin behar direnez, informazioa aztertu behar izango dute ikasleek eta informazioa bilatu
           beharko dute interneten.
          Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Humanismo eta antropozentrismo kontzeptuek
           dakarten berrikuntzen bidez landuko dugu gaitasun hau, izan ere, XV. mendea Erdi Arotik
           Errenazimentuko balio irekietarako igarobidea izan baitzen nolabait ere, eta literatura-adierazpideak
           horren erakusgarri dira. Hori guztia XVIII. mendean gorpuztuko zen Ilustrazioarekin.
          Ikasten ikasteko gaitasuna. Taula kronologikoak egin eta testuen barrenak azaleratu behar dira unitate
           honetan, eta horrek gaitasun hau garatzen lagunduko digu.
          Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Aukeratutako literatura-pasarteei
           buruzko iruzkinak taldean eginez, ikasleek gaitasun hau areagotuko dute.
          Arterako eta kulturarako gaitasuna. Unitate honetan aztertzeko aurkezten ditugun testuak —La
           Celestina eta Coplas a la muerte de su padre— literaturaren historiako bi mugarri dira biak ere, eta,
           hortaz, ikasleek kulturarako nahiz arterako duten gaitasuna landuko dute horren bidez.




       Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                            27
            GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
            Programazio didaktikoa



                                                        EDUKIAK
          KONTZEPTUAK                                PROZEDURAK                                 JARRERAK
• Errenazimentu aurrekoa.                  • Politikari, kulturari eta ekonomiari   • Literaturako ahozko adierazpenak
• Orduko pentsamolde eta kultura:            buruzko testuak hartu eta XV.             eta            herri-adierazpenak
   antzinate klasikoa eta ideia              mendean egondako aldaketak                errespetatzea.
   humanistak.                               ondorioztatzea.                        • Pentsamolde humanista
• Humanismoa Penintsulan.                  • Testu humanistak irakurtzea eta           baloratzea.
                                             garaiko          pentsamoldearekin     •      Antropozentrismoa       orduan
•      Poesia      gortesaua        edo      erlazionatzea.
   kantutegikoa.                                                                       sortutako mundu-ikuskera berria
                                           • Olerkiak sailkatzea, dagokien             zela konturatzea.
• Poesia kritiko eta satirikoa.              poesia motaren arabera.                • Coplas a la muerte de su padre
• Poesia tradizionala.                     • Testu lirikoak aztertzea, gaiaren,        eta La Celestina ezagutzeko
• Jorge Manrique: biografia eta              hizkeraren        eta     metrikaren      interesa izatea, gaztelaniako
   idazlanak.                                arabera.                                  literaturako              idazlanik
• Coplas a la muerte de su padre:          • Coplas a la muerte de su padreko          garrantzitsuenetakoak         diren
   gaiak, egitura eta estiloa.               estiloaren, egituraren eta gai            aldetik.
• XV. mendeko antzerkia. joerak eta          garrantzitsuenen iruzkina egitea.
   egile garrantzitsuenak.                 •    Manriquek         bere    testuan
•     La      Celestina:      generoa,       aurkeztutako                   gaien
   argumentua,      gaiak,      egitura,     gaurkotasunari buruz gogoeta
   estiloa eta pertsonaiak.                  egitea.
                                           •     La       Celestinari     buruzko
                                             informazioa bilatzea liburutegian
                                             eta interneten.
                                           • La Celestina aztertzea eta haren
                                             iruzkina egitea, estiloaren eta
                                             egituren arabera.



                                                 BALIABIDE GEHIAGO

Bibliografia:
Komunikazioa
        D. ALONSO: Cancionero y Romancero español, Madril, Salvat, 1969.
        M. ALVAR: Selección, introducción y notas a Romancero, Bartzelona, Bruguera, 1984.
        J. A. MARAVALL: El mundo social de La Celestina, Madril, Gredos, 1986.
        D. YNDURAÍN: Humanismo y Renacimiento en España, Madril, Cátedra, 1994.
Material gehiago:
        Cristóbal Colón, el descubrimiento (AEB, 1992), John Glenn.
        La Celestina (Espainia, 1996), Gerardo Vera.
        Paco Ibáñez, Concierto en el Olimpia de París.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                    28
            GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
            Programazio didaktikoa



           Urrezko mendeetako berrikuntza lirikoa.
15         XVI. mendea.
Espainiako literaturak izan duen garairik emankorrena jorratzen duten bost gaietatik lehenbizikoa
aurkeztuko dugu hemen: Urrezko Mendeak. Errenazimentuko Espainiari eta Europari buruzko aurkezpen
zabal bat bildu dugu lehen unitate honetan, edozein literatura-fenomeno aztertzeko errazagoa baita
orduko testuingurua ere ondo ulertzea.
Hortaz, hortxe kokatuko dugu XVI. mendeko sorkuntza poetikoaren ezaugarri orokorrak, orduko eraginak
eta sortu ziren korronte ugariak. Mende hartako lirikako pertsonaia garrantzitsuenak ezagutuko ditugu:
Garcilaso, Frai Luis Leongoa eta San Joan. Haien idazlanik adierazgarrienak aztertuko ditugu eta testuak
aztertzeko tresna eta ezaguera berriak erabiltzen hasiko gara, Literaturaren Historian gertatuz doazen
aldaketetara egokitu ahal izateko.



                     HELBURUAK                                          EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1.    XVI. mendeko Espainian eta Europan zeuden           • Erlijioari buruzko testu bat hartu eta XVI. mendean
     pentsamolde-korronteak ezagutzea.                      erlijioari buruz zegoen ikuskera ganoraz azaltzeko
                                                            gai izatea.
                                                          • Ekonomiari buruzko testu bat hartu eta garaiko
                                                            sistema ekonomikoaren oinarriak azaltzea.
                                                          • Ezaugarri soziokulturalei buruzko testu bat hartu eta
                                                            XVI.    mendeko kultura-adierazpenen ikuspegia
                                                            aurkeztea.
                                                          • Erasmoren, Lutherren nahiz kontrarreformisten testu
                                                            bat hartu eta hango ideiak azaldu eta testuaren
                                                            iruzkina egitea.
2. Errenazimentuko Espainiako lirikaren ezaugarri         •     Identifikatu gabeko testu bat hartu eta
  orokorrak ezagutzea.                                        Errenazimentuko lirikaren ezaugarri nagusiak
                                                              azaltzeko gai izatea.
3. Lehen eta bigarren Errenazimentuko korronte            • Identifikatu gabeko testu batzuk hartu eta bertan
  poetikoak bereizten jakitea eta haien ezaugarri           agertzen diren korronteak bereizten jakitea, zergatia
  garrantzitsuenak aztertzea.                               azalduz.
4. Mendeko poeta garrantzitsuenen bizitza eta lanak       • Identifikatu gabeko testu bat hartu eta egilea nor izan
  ezagutzea, bai eta haien estiloa ere.                      ote zitekeen asmatzen saiatzea, estiloa, gaiak,
                                                             tratamendua eta metrika oinarritzat hartuta.


                                          OINARRIZKO GAITASUNAK

         Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Testu-azterketak egitean testuotako estiloa aztertzen
          denez, gaitasun hau garatze lagunduko dugu.
         Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Literatura-azterketak egiteko erabiltzen den
          teknika, lirika aztertzeko erabiltzen dena bereziki, oso enkriptatua dagoen informazioa argitu eta
          azaleratu behar izaten da, eta hori lagungarria da ikasleek gaitasun hau garatzeko.
         Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Gure garaitik oso urrutikoak diren (zentzu askotan)
          lanak aztertzeko gureaz bestelakoak diren pentsaerak ulertzeko ahalegina eskatzen digu eta besteen
          ideiekiko errespetua eta tolerantzia garatzen laguntzen digu, ondorioz.
         Ikasten ikasteko gaitasuna. Literatura-testuen iruzkinak egiten jarraituko dugu hemen eta ikasten
          ikasteko gaitasuna garatzeko tresnak emango dizkiegu ikasleei.
         Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Unitate honetarako aukeratu
          ditugun literaturako pasarteak gaitasun hau areagotzeko aukeratu ditugu bereziki.
         Arterako eta kulturarako gaitasuna. Gauzak beren testuinguru historikoan kokatzen hasiko gara
          unitate honetan, eta horri esker literatura-ekintzaren azterketa gizakion gainerako jarduerekin
          erlazionatuko dugu. Ikasleek kulturarako eta arterako duten gaitasuna handituko dute horrela, gauzak
          testuinguruan kokatzean alderdi soziokulturalak ukitzen direlako, batetik, eta literatura-berbaldiaren
          azterketa kulturaren eta artearen azterketa ere badelako, bestetik.




       Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                           29
            GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
            Programazio didaktikoa



                                                     EDUKIAK
          KONTZEPTUAK                             PROZEDURAK                                  JARRERAK
•     XVI.mendeko        gizartea eta   •    Testuak aztertzea, garaiko          • Literatura koordenatu historiko eta
   pentsamoldea: • Errenazimentu           pentsamoldea zein zen ikusteko.          kultural jakin batzuen emaitza
   kontzeptua.                          • Italiako lirikaren eraginak zein          dela konturatzea.
• Antonio de Nebrijaren hizkuntza-         ziren argitzea.                       •    XVI.     mendeko      literaturaren
   araua.                               • Gaztelar bertsoetako lirika jasoa         inguruko               gorabeherak
• Lehen Errenazimentuko poesia-            aztertzea eta ezaugarri orokorrak        ezagutzeko interesa izatea.
   korronteak.                             zein ziren esatea.                    •      Humanismoa         pentsamolde
• Lirika jasoa gaztelar bertsoetan.     • Poesia italianizatzaileko testuak         berritzailea izan zela ikustea.
• Lirika tradizionala.                     aztertzea eta hango ezaugarri         • Herri-lirika errespetatzea.
                                           orokorrak ondorioztatzea.             • Lirikako hizkeraz gozatzeko
• Lirika italianizatzailea.
                                        Literaturako       topikoen     (locus      interesa izatea.
• Italiako forma metrikoak eta gaiak.      amoenus, beatus ille eta carpe        • Garaiko literatura-adierazpide
• Garcilaso de la Vega, estiloa eta        diem) jatorria zein den ikertzea.        desberdinak ezagutzeko jakin-
   idazlanak.                           • Gai bereko zenbait soneto                 mina izatea.
• Bigarren Errenazimentuko poesia-         alderatzea eta topikoa lantzeko
   korronteak: lirika petrarkarra,         moduan egondako eboluzioa
   horaziotarra eta erlijiosoa.            aztertzea.
• Literatura erlijiosoaren joerak:      • Aztertutako olerkiak gaur egungo
   aszetismoa eta mistizismoa.             munduarekin eta balioekin duen
• Frai Luis Leongoa, gaiak, estiloa        erlazioa azaltzea.
   eta idazlanak.
• San Joan Gurutzekoa, gaiak,
   estiloa eta idazlanak.




                                            BALIABIDE GEHIAGO

■ Bibliografia:
        J.L. ALBORG: Historia de la literatura española.Vol. I, Edad Media y Renacimiento, Madril,
         Gredos, 1972.
        M. BATAILLON: Erasmo y España, Madril, Fondo de Cultura Económica de España, 1991.
        E. MORIN: Tierra Patria, Madril, Kairós, 1993. (Amerikaren aurkikuntza eta globalizazioa nola
         lantzen diren ikusteko)
■ Material gehiago:
        Centro Virtual Cervantes: Garcilaso de la Vegari bere jaiotegunaren 500. urteurrena zela eta
         2001ean egindako omenaldia. Era askotako materialak:
         http://cvc.cervantes.es/actcult/garcilaso/default.htm




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                  30
             GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
             Programazio didaktikoa



            Urrezko mendeetako prosa. XVI. mendea.
16          Tormesko itsumutila. Errenazimenduko prosa
Urrezko Mendeei buruzko bost unitateetako bigarrenean,     XVI.   mendean garatutako prosa artistikoaren
eredu desberdinak aurkeztuko ditugu.
Prosa didaktikoko generoak landuko ditugu aurrena, humanismo erasmotarraren testuinguruan. Hemen
Juan de Valdés eta haren Diálogo con la lengua testua jorratuko dugu, batetik, eta Amerikaren
Aurkikuntzari buruzkoak, bestetik, aita Bartolomé de las Casasek idatzitakoak, esaterako.
Bigarrenik, fikziozko prosako generoak landuko ditugu, eta eleberrien hedapena eta eleberri motak
aipatuko ditugu. Eleberri pikareskoak nabarmenduko ditugu eta, Tormesko itsumutila horien artean,
literatura unibertsaleko mugarri bat izan zelako. Geroago izango zuen garrantziarengatik, Amadís de
Gaulari ere jaramon handia egin diogu hemen.
Unitateko hirugarren zatian Itsumutila aztertuko dugu. Bertan agertzen diren gaiak, egitura, pertsonaiak
eta estiloa jorratuko ditugu, eta haren egileari buruzko polemikaren berri emango dugu.



                      HELBURUAK                                             EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1.   XVI. mendeko prosa didaktikoko generoak ezagutzea     • Era desberdinetako pasarte batzuk hartuta, prosa
     eta bereizten jakitea.                                  didaktikokoak zergatik diren esatea.
                                                           • XVI. mendeko prosa didaktikoaren egoera orokorra
                                                             azaltzea.
2.   XVI. mendeko fikziozko prosako generoak ezagutzea     •   XVI. mendeko fikziozko prosaren egoera orokorra
     eta bereizten jakitea.                                    aurkeztea, lan moten eta egile eta idazlanik
                                                               garrantzitsuenen arabera.
3.     Eleberri   pikareskoaren   ezaugarri   bereizleak   • Eleberri pikaresko baten pasarte bat hartu eta
     ezagutzea.                                              generoaren ezaugarri bereizleak azaltzea.
4.     Tormesko itsumutilean agertzen diren gaiak,         • Itsumutileko gai garrantzitsuenen iruzkina egitea,
     argumentua, egitura, pertsonaiak eta estiloa             aukeratutako aukeratu batean oinarrituta.
     aztertzea.                                            • Itsumutileko pasarte baten estiloa aztertzea.
                                                           • Itsumutileko argumentua, egitura eta pertsonaiak
                                                              aurkeztea.
                                                           • Aukeratutako pasarte bat hartu eta bertako edukia
                                                              Erasmo Rotterdamgoaren ideiekin erlazionatzea.


                                           OINARRIZKO GAITASUNAK
          Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Literaturaren historiako zenbait idazlan
           entzutetsuetako pasarteak irakurriz eta haien iruzkina eginez gaitasun hau garatuko dugu.
          Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Testu-azterketa egiteko datu egiaztagarriak
           atera behar dira testuetatik datuok ideia bihurtu eta argudio-testuetara eramateko.
          Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Ariketa batzuk taldean egingo ditugunez, gaitasun
           hau landuko dugu: lankidetza, elkarlana eta errespetua bereziki.
          Ikasten ikasteko gaitasuna. Ikasleek testu-azterketan erabilitako baliabide logikoak beren ikasketetako
           beste alor batzuetara eta errealitatera bertara eraman ditzakete.
          Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Testu-azterketak egitean
           errealitatea ulertzeko dituzten tresnak garatzen dituzte ikasleek.
          Arterako eta kulturarako gaitasuna. Unitate honetan XVI. mendeko prosa artistikoko genero guztiak
           ikusten dira, eta gaitasun hau sendotzen da, horrela.




       Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                              31
            GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
            Programazio didaktikoa



                                                     EDUKIAK
          KONTZEPTUAK                             PROZEDURAK                                  JARRERAK
• Genero didaktikoak: elkarrizketa,     • Genero didaktikoa sortu zeneko        •     Urrezko Mendeko gizartearen
  nahasteak eta historiografia.           garai historikoan eta hartzaileen          pentsamoldea orduko testuen
• Elkarrizketa: Alfonso eta Juan de       aurrean kokatzea.                          bidez ezagutzeko interesa izatea.
  Valdés.                               • Literatura-genero desberdinak         •      Garaiko literatura-adierazpide
• Nahasteak: San Joango Juan              bereizten jakitea.                         desberdinak ezagutzeko jakin-
  Huarte eta Gebarako Frai              •    Genero      bakoitzeko     egile        mina izatea.
  Antonio.                                adierazgarrienen        pasarteak     •   Eleberri pikareskoa errealismora
• Historiografia: Hernán Cortés,          irakurtzea.                                hurbiltzen joateko bideari ekin
  Bernal Díaz del Castillo eta aita     • Itsumutilaren egileari buruz               zion eleberria izan zela jakitea.
  Bartolomé de las Casas.                 dauden        teoriak     bilatzea    •     Eleberri pikareskoa Espainiako
• Fikziozko prosa: eleberria eta          interneten.                                generoa izan zela konturatzea.
  haren sorrera.                        •       Testu-iruzkinak      egitea,    •   Itsumutila literatura unibertsaleko
• Eleberri motak: zaldunenak,             aukeratutako pasarteekin.                  funtsezko         testua       dela
  moriskoak,        laburrak     edo                                                 konturatzea.
  italiarrak,            artzainenak,
  bizantziarrak eta pikareskoak.
• Tormesko itsumutila, argumentua,
  egitura, gaiak, pertsonaiak eta
  estiloa.



                                          BALIABIDE GEHIAGO

Bibliografia:
        J.L. ALBORG: Historia de la literatura española.Vol. I, Edad Media y Renacimiento, Madril,
         Gredos, 1972.
        F. LÁZARO CARRETER: “El lazarillo de Tormes en los albores de la novela”, in Clasicos españoles.
         De Garcilaso a los niños pícaros, Madril, Alianza Editorial, 2002.
        E. GARÍN: Revolución cultural del Renacimiento, Bartzelona, Editorial Crítica, 1984.
        E. MORIN: Tierra Patria, Madril, Kairós, 1993. (Amerikaren aurkikuntza eta globalizazioa nola
         lantzen diren ikusteko)
        F. RICO: El sueño del humanismo, Madril, Alianza, 1993.
Material gehiago:
        Fernando Fernán Gómezek eta José Luis García Sanchézek Lázaro de Tormes eleberria
         zinemarako egokitu zuten 2000n. Egokitzapen hori ikusi eta aztertu liburuak dioena
         zenbateraino islatzen duen.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                  32
              GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
              Programazio didaktikoa



             Urrezko mendeetako berrikuntza lirikoa. XVII. mendea.
17
XVII.mendeko lirika aztertuko dugu Urrezko Mendeei buruzko hirugarren unitate honetan. Mende-
aldaketaren eta Barrokoaren hedapenaren ondorioz, XVII. mendeko politika, pentsamoldea, kultura eta
gizartea azaldu behar ditugu, xvi. eta Errenazimentuaren aldean egondako aldaketak ulertzen laguntzeko
ikasleei, eta orduko mugimenduak eta mugimenduon literatura-testuak ondo kokatzen ikasi dezaten.
Testuok Espainiako literaturako klasikotzat jotzen dira, Quevedok, Góngorak eta Lope de Vegak ederki
islatu zituztelako beren olerkietan oraindik ere indarrean jarraitzen duten gai unibertsalak.
Hauek dira, beraz, unitate honetan aurkeztu nahi ditugun gaiak: XVII. mendeko lirikako korronteak,
kontzeptismo eta kulteranismo kontzeptuak, lirikaren alorreko egile garrantzitsuenen bidez, hots,
Góngoraren, Quevedoren eta Loperen bidez, eta orduko testuinguru historikoan kokatuta. Ikasleei testuok
lantzen hasteko behar dituzten tresnak eman nahi dizkiegu, horrela.



                        HELBURUAK                                             EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1. XVII. mendeko testuinguru historikoa ezagutzea.             • Testu historiko bat hartuta, XVII. mendeko egoera
                                                                 orokorra azaltzea.
                                                               • XVI. mendeko testu bat eta XVII. mendeko beste bat
                                                                 alderatzea,    eta   batetik    bestera   egindako
                                                                 pentsamolde-aldaketari       buruzko     ondorioak
                                                                 ateratzea.
2.    XVII. mendeko lirikako gaiak eta formak ezagutzea        • XVII. mendeko lirikaren ikuspegi orokorra aurkeztea.
     eta haiei buruz hitz egitea.
3. Kulteranismoa eta kontzeptismoa zer ziren ulertzera:        • Identifikatu gabeko olerki bat hartuta kulteranista edo
   Góngora,     Quevedo    eta    bi    mugimenduen               kontzeptista den asmatzen saiatzea, haren
   ezaugarriak.                                                   azterketan oinarrituta.
                                                               • Olerki edo pasarte bat hartuta, zein poesia motatakoa
                                                                  den esatea eta, hala bada, egilea zein den esatea.
4. Lope de Vegaren lirika ezagutzea.                           • Lope de Vegaren olerki baten estiloa aztertzea.
                                                               • Lope de Vegaren lirikan agertzen diren gaiak, lanak
                                                                  eta estiloa azaltzea, egile haren olerki baten iruzkina
                                                                  eginez.


                                              OINARRIZKO GAITASUNAK
           Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Urrezko Mendeei buruzko hirugarren unitate honetan,
            ikasleek testu poetiko izugarri konplexuak —XVII. mendeko olerki asko eta asko— aztertu ahal izateko
            behar dituzten tresnak proposatzen eta garatzen ditugu. Horrek hizkuntza-gaitasuna areagotzen
            lagunduko die ikasleei.
           Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Testu ilunak berridatziko dituzte, adibidez,
            joskera errazagoa erabiliz.
           Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Unitate honetan gaitasun hau lantzeko zenbait
            ariketa proposatzen dira.
           Ikasten ikasteko gaitasuna. Jakintza arlo desberdinak erlazionatzeko ariketak proposatzen dira
            unitatean: literatura-lanak eta beste arte arlo batzuetakoak erlazionatzen dira, margolanak eta
            eskulturak, adibidez. Ikasten ikasteko gaitasuna areagotzen da horrela, giza jakintzen artean dagoen
            lotura erakusten digun metodoa aurkezten baitzaie ikasleei.
           Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Bateratze-lanak eta taldeko
            jarduerek gaitasunok lantzen lagunduko digute.
           Arterako eta kulturarako gaitasuna. Gaitasun hau akuilatu egiten da, unitatean etengabe agertzen
            direlako gai klasiko eta mitologikoak, eta ikasleak gai horiek argitu beharko ditu literatura-testuak ulertu
            ahal izateko.




        Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                33
                GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
                Programazio didaktikoa



                                                        EDUKIAK
            KONTZEPTUAK                              PROZEDURAK                                  JARRERAK
•       mendeko pentsamoldea eta
    XVII.                                 • Poema aukeratuak irakurtzea eta          • Espainiako XVII. mendeko poesia
   kultura.                                 garaiko ezaugarri soziologikoak             gaztelaniako          sorkuntzaren
• XVII. mendeko lirika: poesia              eta                    pentsamoldea         gailurretakoa izan zela ulertzea.
   metafisikoa, morala eta erlijiosoa;      ondorioztatzea.                          • XVII. mendeko poeta handiak
   maitasunezko poesia, satirikoa         • Testu sorta bat izanik, Barrokoko           ezagutzeko interesa izatea.
   eta burleskoa.                           gai garrantzitsuenak bereiztea.          • XVII. mendeko idazlan handiek eta
• XVII. mendeko lirikaren formak:         • Zenbait testutako metrika eta               gai unibertsalei eman zieten
   metrika eta adierazpen-baliabide         adierazpen-baliabideak                      tratamenduak             indarrean
   bereizgarriak.                           aztertzea.                                  jarraitzen dutela konturatzea.
• Kulteranismoa: ezaugarriak.             • Quevedoren eta Góngoraren                • Garaiko literatura-adierazpide
• Kontzeptismoa: ezaugarriak.               olerkiak     bereiztea,      zergatia       desberdinak ezagutzeko jakin-
                                            azalduz.                                    mina izatea.
• Luis de Góngoraren poesia.
   ezaugarriak, gaiak, estiloa eta        • Zenbait olerkitako ezaugarri             • Literatura-testuekin gozatzeko
   idazlanak.                               italianizatzaileak aurkitzea.               prest egotea.
• Francisco de Quevedoren poesia:         •     Barrokoko       literatura-irudiak
   ezaugarriak, gaiak, estiloa eta          hautematea eta interpretatzea.
   idazlanak.                             •      Garaiko       literatura-testuak
• Lope de Vegaren poesia:                   alderatzea.
   ezaugarriak, gaiak, estiloa eta
   idazlanak.




                                                BALIABIDE GEHIAGO

Bibliografia:
                D. ALONSO: Comentario a Soledades y Polifemo, Obras completas, Gredos, Madril, 2003.
                J. ANTONIO MARAVALL: La cultura del Barroco, Ariel, Bartzelona, 1980.
                J. O. CROSBY: En torno a la poesía de Quevedo, Castalia, Madril, 1967.
                J. MANUEL ROZAS: Estudios sobre Lope de Vega, Cátedra, Madril, 1990.
Irakurtzeko gomendatutako testua:
                A. PÉREZ-REVERTE: El capitán Alatriste, Punto de lectura, Madril, 2006.
Material gehiago:
                Alatriste, 2006, Agustín Díaz Llanes. Filmak ederki islatzen du barrokoko testuingurua eta
                 bizimodua.
                PACO IBÁÑEZ: Concierto en el Olimpia de París.




       Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                  34
            GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
            Programazio didaktikoa




18          Urrezko mendeetako prosa. XVII. mendea.
Aurreko unitatean XVII. mendeko testuinguru historikoa aurkeztu eta gero, unitate honetan prosa didaktikoa
eta fikziozko prosa barrokoa aztertzen hasiko gara zuzenean. Genero horietako zenbait idazlan, El
Buscón, Kixote eta El Criticón, esaterako, literaturaren historiako lanik garrantzitsuenetakoak dira.
Didaktismoko zenbait korronte aurkeztuko ditugu, testuak aztertu eta haien iruzkinak egingo ditugu,
eleberri mota desberdinak azalduko ditugu, eta Quevedok eta Cervantesek landutako generoak
nabarmenduko ditugu, bi egile horiek izan baitziren XVII. mendeko egile garrantzitsuenak eta baita unitate
honetakoak ere, ondorioz.
Bukatzeko, Kixoteren azterketa zehatza egingo dugu, idazlan paregabe horretako gaien, egituraren eta
estiloaren xehetasunei erreparatuta.


                     HELBURUAK                                           EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1- XVII. mendeko prosa didaktikoaren korronte nagusiak     •     mendeko prosa didaktikoaren ikuspegi orokorra
                                                               XVII.
  ezagutzea.                                                 ematea.
                                                           • Prosa didaktikoko testu bat aztertzea eta zein
                                                             generotakoa den azaltzea.
                                                           • Prosa didaktikoko testu bat hartuta pentsamolde
                                                             barrokoaren ezaugarri nagusiak ondorioztatzea.
2-     XVII. mendeko eleberri motak ezagutzea eta          • Testu sorta bat izanik, eleberri mota desberdinak
     bereizten jakitea.                                      bereiztea.
                                                           • Genero pikareskoak Errenazimentuan eta Barrokoan
                                                             izandako eboluzioa azaltzea.
3- Quevedoren prosazko idazlanak ezagutzea.                • Quevedoren prosazko ekoizpenean sartzen diren
                                                             idazlanak eta generoak aurkeztea.
4- Cervantesen prosazko idazlanak ezagutzea.               • Cervantesen prosazko idazlanen garapena azaltzea.


5- Kixote ezagutzea, aztertzea eta haren iruzkina          • Kixoteko pasarte baten estiloa aztertzea.
  egitea.                                                  • Kixoteko pasarte bat hartu eta bertako egitura eta
                                                              gaiak azaltzea.




                                          OINARRIZKO GAITASUNAK
         Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Quevedoren eta Cervantesen estiloa aztertuta,
          ikasleen komunikaziorako gaitasuna garatuko dugu, lexiko berri oparoa landu beharko dutelako.
         Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Testuen iruzkinak egitean, testuak eraikitzen
          ditugu beste testuen azterketatik abiatuta, eta ariketa horrek gaitasun hau garatzen laguntzen digu.
         Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Unitate honetan gaitasun hau lantzen duten
          ariketak, talde-lanak eta bateratze-lanak proposatzen dira.
         Ikasten ikasteko gaitasuna. Ikerketa-lanak eginez gaitasun hau lantzen dugu ikasleen artean.
         Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Literatura-testuak irakurri eta
          aztertzean, ikasleek gaitasun hau garatzen dute, testuak kultura-ekintzak eta kulturan murgiltzeko bidea
          diren aldetik.
         Arterako eta kulturarako gaitasuna. XVII. mendeko prosako maisuen lanak aztertuta, testu-mota ugari
          aurkeztuta eta, azken batean, literaturarekin harremanetan egonda ikasleen arterako eta kulturarako
          gaitasuna jorratuko dugu.




       Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                           35
              GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
              Programazio didaktikoa



                                                         EDUKIAK
          KONTZEPTUAK                                 PROZEDURAK                                  JARRERAK
•   Prosa didaktikoko korronteak:           • Errenazimentuko eta Barrokoko           • Historiako lehenbiziko eleberri
   prosa doktrinala, prosa filologikoa        testu didaktikoak alderatzea.              modernoa ezagutzeko interesa
   eta oratoria sakratua.                   • Testu didaktikoen iruzkina egitea          izatea.
• Fikziozko prosa.                            eta zein generotakoak diren             • Cervantes historia unibertsaleko
• Fikziozko prosako korronteak:               esatea.                                    idazlerik     garrantzitsuenetakoa
   eleberri pikareskoak, kontakizun         • XVI. eta XVII. mendeetako eleberri         izan zen aldetik, hura ezagutzeko
   luzianeskoak,                eleberri      pikareskoak alderatzea.                    interesa izatea.
   bizantziarra         eta     eleberri    • Zenbait pasarte adierazgarrietako       • Espainiako XVII. mendeko prosa
   zelestineskoa.                             literatura-irudiak aztertzea.              gaztelaniako          sorkuntzaren
• Quevedoren prosa: eleberri                                                             gailurretakoa izan zela ulertzea.
                                            •      Quevedoren        idazlanetako
   pikareskoa,       idazlan    satiriko-     pasarteen estiloa aztertzea.            • XVII. mendeko idazlan handiek eta
   moralak,      idazlan     politikoak,                                                 gai unibertsalei eman zieten
   idazlan filosofiko eta aszetikoak,       • Zenbait testu irakurri eta haien           tratamenduak              indarrean
   idazlan      erlijiosoak,     idazlan      iruzkina egitea.                           jarraitzen dutela konturatzea.
   umoretsuak          eta   literatura-    • Kixoteko pasarteak hartu eta            • Garaiko literatura-adierazpide
   kritikako idazlanak.                       hango pertsonaiak aztertzea.               desberdinak ezagutzeko jakin-
• Cervantesen prosa: artzain-               • Kixoteko pasarteak hartu eta               mina izatea.
   eleberriak, eleberri eredugarriak,         zenbait gairen bateratze-lana           • Testuekin gozatzeko prest egotea.
   eleberri bizantziarrak, Kixote.            egitea, adibidez: literatura-kritika,
                                              gizartearen kritika, errealitatea
                                              eta irrealitatea, zentzutasuna eta
                                              eromena.
                                            • Gai horiei buruzko gogoeta
                                              pertsonala egitea.
                                            • Kixoteko pasarte bat hartu eta
                                              Cervantesen hortxe erabiltzen
                                              duen generoa identifikatzea.
                                            • Kixoteko pasarte bat hartu eta
                                              idazlan horretan kokatu eta
                                              kontestualizatzea.



                                                  BALIABIDE GEHIAGO

■ Bibliografia:
              J. ANTONIO MARAVALL: La cultura del Barroco, Ariel, Bartzelona, 1980.
              G. DÍAZ: Estructura de la novela. Anatomía del Buscón, Fundamentos, Madril, 1978.
              A. CASTRO: El pensamiento de Cervantes, Noguer, Bartzelona-Madril, 1980.
              J. MARÍAS: Cervantes clave española, Alianza Editorial, Madril, 1990.
              F. LÁZARO CARRETER: “Las voces del Quijote”, in Miguel de Cervantes: Don Quijote de la Mancha,
               Instituto Cervantesek argitaratu eta Francisco Ricok zuzendua, Instituto Cervantes-Crítica, I. bol.,
               Bartzelona, 1998.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                      36
           GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
           Programazio didaktikoa



          Antzerki modernoaren sorrera. Lope de Vega eta
19        Espainiako antzerki klasikoa. Aurrekariak
Espainiako literaturako Urrezko Mendeen azterketa amaituko dugu unitate honetan. Hurrengo unitatean
xviii. mendea aurkeztuko dugu, eta bertan neoklasizismoa eta ilustrazioa.
Dena den, XVI. eta XVII. mendeetako literaturako azken generoa aurkeztuko dugu hemen: antzerkia.
Antzerkia masa-fenomeno ikaragarria izan zen XVII. mendean Espainian, eta sekulako sorkuntza oparoa
egon zen orduan.
Fenomeno soziologiko hori aztertzen hasiko dugu unitatea. Horren ondoren, antzerki barrokoaren
aurrekariak aipatuko ditugu, eta bi egilek ekarri zituzten berrikuntzak ikusiko ditugu, azkenik. Lope de
Vega eta Calderón de la Barca izan ziren bi egile horiek, bata aurrena, eta geroago bestea.
Testu teorikoak ezagutuko dituzte ikasleek, El nuevo arte de hacer comedias bereziki, eta Lope de Vega,
Tirso de Molina eta Calderón de la Barca maisuen lanak aztertuko dituzte, XVII. mendeko antzerki-
sorkuntzaren eta antzerki-emanaldien gaineko ikuspegi orokorragoa eta zehatzagoa izateko.



                     HELBURUAK                                            EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1. Barrokoko antzerkia inguratzen zuten gorabehera          • Arte dramatikoari buruzko testu bat emanda, haren
  soziologikoak ezagutzea.                                    esanahia eta antzerki barrokoaren praktika sozialak
                                                              azaltzea.
2. Lope de Vegaren antzerkiaren ezaugarriak eta haren       • El arte nuevo de hacer comediasetik ateratako
   lanik garrantzitsuenak ezagutzea.                           pasarteei buruzko iruzkina egitea eta Loperen
                                                               antzerkiari buruzko teoria azaltzea, pertsonaiak,
                                                               ekitaldiak, hiru unitateen teoria, ideologia… aipatuz.
                                                            • Barrokoko antzerkiko pertsonaien ezaugarriak
                                                               azaltzea.
                                                            • Loperen lan zehatz batetik pasarte bat hartu eta zein
                                                               generotakoa den esatea.
                                                            • Lopek lantzen dituen drama motak aurkeztea eta
                                                               haren lanik garrantzitsuenak aipatzea.
3. Tirso de Molinaren antzerkia ezagutzea.                  • Tirso de Molinaren antzerkiaren ezaugarriak eta
                                                              haren lan garrantzitsuenak aurkeztea.
4. Pedro Calderón de la Barcaren antzerkia ezagutzea.       • Calderónen antzerkiaren ezaugarriak eta haren lan
                                                              garrantzitsuenak aurkeztea.
                                                            • Loperen eta Calderónen antzezlanen arteko aldeak
                                                              eta Calderónek generoari egindako ekarpenak
                                                              aipatzea.


                                           OINARRIZKO GAITASUNAK
        Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Antzezlanen iruzkinak eginez eta era guztietako
         azterketak eginez, ikasleen hizkuntzarako gaitasuna areagotuko da.
        Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Unitate honetan sakonago aztertu beharreko
         gaiei buruzko ikerketak eginez gaitasun digitala eta informazioa tratatzeko duten gaitasuna landu
         dezakete ikasleek.
        Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Antzezlanak jokatzeko garaian ikus-entzuleen eta
         antzerkian parte hartzen duten guztien lana behar denez, gaitasun hau garatzen ariko gara.
        Ikasten ikasteko gaitasuna. Testu-azterketek, laburpenak egiteko teknikek eta ideiak berrantolatzeko
         ariketek gaitasun hau garatzen laguntzen dute.
        Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Unitate honetan irakurketa
         dramatizatuak egiteko ariketak ditugu. Ariketa horiek egiteko, beharrezkoa da gainerako ikaskideekin
         hitz egitea eta gaitasun hau garatuko dugu, beraz.
        Arterako eta kulturarako gaitasuna. Urrezko Mendeei buruzko azken unitate honetan ikasleen
         arterako eta kulturarako gaitasuna hobetuko dugu, orain arte azaletik baino aztertu ez dugun genero bat
         aztertuz, genero horrek ikuspegi artistiko ugari eskaintzen dituelako. Antzerkiaz ari gara, noski.



     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                37
               GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
               Programazio didaktikoa



                                                        EDUKIAK
           KONTZEPTUAK                               PROZEDURAK                                JARRERAK
•     Antzerki barrokoaren jatorria:     •            Entremesetako          eta   • Antzerkia ezagutzeko interesa
    Italiaren eragina, Lope de Rueda         gorazarreetako testuen iruzkinak         izatea, bai literatura-testuak, bai
    eta Juan de la Cueva.                    egitea     eta     zuten   funtzioa      ikuskizunak.
•    Komedia-antzokiak eta hango             azaltzea.                             • Barrokoa literaturaren historian
    ikus-entzuleak.                      •   Lope de Vegaren zenbait testu            sormenik handiena izan duen
•   Antzerkiaren berrikuntza: Lope de        irakurrita, haren antzezlanen            garaietako      bat    izan    zela
    Vega eta Arte nuevo de hacer             ezaugarri                bereizleak      konturatzea.
    comedias.                                ondorioztatzea.                       • Barrokoko antzerkia orduko
•   Generoen araberako sailkapena:       •   Antzezlan bateko pasarte baten           pentsamoldearen         isla   zela
    antzezlan                komikoak,       azterketa metrikoa egitea eta            ulertzea.
    tragikomediak, drama tragikoak           ahapaldi      zehatzen    erabilera   • Antzerki-testuekin gozatzeko prest
    eta antzerki-genero txikiagoak.          justifikatzea, Arte nuevo de hacer       egotea.
                                             comediasen arabera.
•   Loperen antzezlanen sailkapena:
    botere     bidegabeari     buruzko   •    Antzezlan bateko generoa eta
    dramak, ohoreari buruzkoak,              azpigeneroa bereiztea, gaiaren,
    maitasunari buruzkoak, heriotzari        pertsonaien… arabera.
    buruzkoak       eta      maitasun-   •   La vida es sueñoko pasarteen
    komediak.                                iruzkina egitea.
•   Loperen eskola: Tirso de Molina,     •     Antzezlanetako eszenak edo
    Guillén de Castro eta Juan Ruiz          antzezlan motzak jokatzea.
    de Alarcón.
•   Tirso de Molina: ezaugarriak, gai
    garrantzitsuak       eta     haren
    idazlanak.
•    Calderón de la Barca: haren
    antzezlanen ezaugarriak, gaiak
    eta estiloa.
•    Calderónen idazlanak: dramak,
    komediak           eta        auto
    sakramentalak.



                                             BALIABIDE GEHIAGO

Bibliografia:
               I. ARELLANO: Historia del teatro español del siglo XVII, Cátedra, Madril, 1995.
               J. M. DIEZ BORQUE: Los espectáculos del teatro y de la fiesta en el Siglo de Oro español,
                Laberinto (Arcadia de las letras, 14), Madril, 2002.
               J. MANUEL ROZAS: Estudios sobre Lope de Vega, Cátedra, Madril, 1990.
Material gehiago:
               Fuenteovejuna, El mejor alcalde el rey eta El perro del hortelano lanetan oinarritatako filmak
                daude, eta erabilgarriak izan litezke hemen.




       Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                 38
              GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
              Programazio didaktikoa



            XVIII mendeko  literatura-generoak. Orduko pentsamoldea.
20          Lirika, antzerkia eta narratiba (alegiak eta literatura
            epistolarra).
            Kazetaritzaren eta saiakeraren jatorria
Liburuko azken unitate honetan modernitaterako, zientziaren garapenerako eta iraultza burges
handietarako bidea zabaldu zuten mendearen eta korronte ideologiaren gaineko ikuspegi orokorra
emango dugu. XVIII. mendeaz eta Ilustrazioko pentsamoldeaz ari gara, hain zuzen ere.
Literatura-sorkuntzak lotura estu-estua du bere garaiko pentsamoldearekin. Hori dela eta, mugimendu
ilustratua Espainian hedatu zenean zeuden baldintza politiko, ekonomiko eta soziokulturalak aurkeztuko
ditugu lehenik eta behin. Geroago, literatura-sorkuntzari berari helduko diogu, segurtasun handiagoaz egin
ere, bestela ulergaitza baita sorkuntza hori bere giroan kontestualizatu gabe.
Garai hartako lirika, antzerkia eta saiakera azalduko dizkiegu ikasleei. Meléndez Valdésen, Jovellanosen,
Benito Feijooren, Luzánen eta Cadalsoren testuen iruzkinak egingo ditugu, eta mende hartan berebiziko
garrantzia hartu zuen kazetaritzaren fenomenoari erreparatuko diogu.


                      HELBURUAK                                            EBALUAZIO-IRIZPIDEAK
1.    XVIII. mendeko testuinguru historiko, ekonomiko eta    • Testu historiografiko bat hartuta, bere mendeko
     soziokulturala ezagutzea.                                 egoera azaltzea, bertan jorratzen diren alderdiak
                                                               oinarritzat hartuta.
                                                             • Ilustrazio kontzeptua definitzea eta XVIII. mendeko
                                                               literaturan izan zuen eragina azaltzea.


2. Ilustrazioko poetika ulertzea.                            • Luzánen poetikako testu baten iruzkina egitea eta
                                                               XVIII. mendeko literatura-sorkuntzaren ezaugarriak
                                                               azaltzea, generoen arabera.
                                                             • Literaturako neoklasizismoaren eta barrokoaren
                                                               ezaugarriak alderatzea.
3.    XVIII. mendeko lirika, antzerkia eta saiakera eta      •  Garai hartako literatura-sorkuntzaren ikuspegi
     orduko idazlanik eta egilerik garrantzitsuenak            orokorra ematea.
     ezagutzea.                                              • Testu sorta bat hartuta, bakoitzeko generoak eta
                                                               azpigeneroak bereiztea.
4. Garaiko literatura-testuen iruzkina egitea.               • Berariaz aukeratutako testu baten iruzkina egitea.
5. XVIII. mendeko kazetaritza ezagutzea.                     • Kazetaritzaren jatorria, etapak, motak eta gizartearen
                                                               duen funtzioa azaltzea.


                                            OINARRIZKO GAITASUNAK
          Hizkuntzaren bidez komunikatzeko gaitasuna. Literatura-testuak aztertu eta haiei buruzko argudio-
           testuak idatziko ditugunez, ikasleek gaitasun hau garatuko dute.
          Informazioa tratatzeko gaitasuna eta gaitasun digitala. Dokumentatzeko ariketan eta unitate honetan
           landuko diren zenbait alderditan, gaitasun hau erabili beharko dute ikasleek.
          Gizartean eta herritar bezala jarduteko gaitasuna. Azken unitate hau XVIII. mendeko literatura-
           adierazpenetan oinarritzen da. Gaitasun hau oso ondo egokitzen da hemen, Ilustrazioa aztertuta gure
           egungo balio, eskubide, betebehar eta askatasunen jatorria ikasten ariko garelako. Unitate honetan
           horrexeri buruzko gogoeta proposatzen da.
          Ikasten ikasteko gaitasuna. Testuen iruzkinak egiten ditugu etengabe, eta testuak manipulatzen
           ibiltzen gara, horixe baita testuei heltzeko erabili ohi den bidea. Jarduera horien bidez ikasleek ikasten
           ikasteko duten garapena lantzen da.
          Ekimenez jarduteko eta autonomia pertsonala izateko gaitasuna. Aukeratutako literatura-pasarteei
           buruzko iruzkinak taldean eginez, ikasleek gaitasun hau areagotuko dute.
          Arterako eta kulturarako gaitasuna. XVIII. mendeko literatura-sorkuntzak gai ugari eta zabalak biltzen
           dituenez, gaitasun hau garatuko dute ikasleek. Landutako gaien artean didaktismoa eta zabalpen-nahia
           ditugu, eta hortik sortuko ziren, hain zuzen, saiakera eta kazetaritza.


       Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                              39
            GAZTELANIA ETA LITERATURA – BATXILERGOA 1
            Programazio didaktikoa



                                                      EDUKIAK
          KONTZEPTUAK                              PROZEDURAK                                 JARRERAK
•    Ilustrazioko lirika: Luzánen       • Garaiko pentsamoldea testuen            • Garaiko lanik garrantzitsuenak
   poetika.                               bidez aztertzea.                           baloratzea.
• XVIII. mendearen bigarren erdiko      • Juan Meléndez Valdésen testuak          • Ilustrazioa ezagutzeko interesa
   poesia: poesia motak.                  irakurtzea eta aztertzea.                  izatea, mugimendu hura gure
• Juan Meléndez Valdésen lana.          • Zenbait testu poetikoen iruzkina           gaur egungo balio-sistemaren
                                          egitea eta dagokien generoan               oinarria izan zen aldetik.
• XVIII. mende amaierako poesia:
   erromantizismo aurrekoa.               sailkatzea.                             • Ilustrazioak ekarri zuen garapen
                                        •    Olerki     neoklasikoak      eta        zientifikoa ezagutzeko interesa.
• Erromantizismo aurreko eskolak:
   Salamancako          eskola   eta      erromantizismoa          aurrekoak      • XVIII. mendeko saiakera orduko
   Sevillako eskola.                      alderatzea.                                pentsamoldearen        isla   zela
                                        •     Antzerkiaren       paradigman          ulertzea.
• Antzerki neoklasikoa: ezaugarriak
   eta azpigeneroak.                      egondako aldaketa aztertzea.            • Testuekin gozatzeko prest egotea.
• Herri-antzerkia.                      • Moratínen testuen iruzkina egitea.
• XVIII. mende amaierako prosa.         • Feijooren eta Jovellanosen
                                          saiakerak aztertzea.
• Saiakera: Feijoo eta Jovellanos.
                                        • Genero epistolarreko testuak
•      Genero      epistolarra:   lan     irakurtzea.
   adierazgarriak eta ezaugarriak.
                                        • XVIII. mendeko kazetaritza eta
• Kazetaritza: jatorria.                  orduko egunkariak oraingoekin
• Garaiko egunkariak.                     alderatzea.




                                           BALIABIDE GEHIAGO

■ Bibliografia:
        J.L. ALBORG: Historia de la literatura española III, Siglo XVIII, Madril, Gredos, 1972.
        J. A. BARRIENTOS: La novela del siglo XVIII, Madril, Júcar, 1991.
        J. ARCE: La poesía del siglo ilustrado, Madrid, Alhambra, 1980.




     Gaztelania eta Literatura – Batxilergoa 1 – 1 – PROGRAMAZIO DIDAKTIKOA                                 40

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:29
posted:2/23/2012
language:Basque
pages:40