Problemy wychowawcze w r�znych fazach rozwoju

Document Sample
Problemy wychowawcze w r�znych fazach rozwoju Powered By Docstoc
					Danuta Zając




        Problemy wychowawcze w różnych fazach rozwoju.



      1. Pojecie trudności wychowawczych.
Pojecie trudności wychowawczych jest bardzo nieprecyzyjne i wieloznaczne.
Funkcjonuje w języku potocznym i naukowym, przy czym potocznie nadaje mu
się często znaczenie bardzo ogólne i subiektywne. Trudnym dzieckiem jest więc
takie, które swym zachowaniem sprawia kłopoty większe od oczekiwanych
w procesie wychowania w danym okresie rozwoju. Jakieś w ogóle problemy
z dzieckiem powstają zawsze i na nie rodzice i wychowawcy są z góry
nastawieni i przygotowani. Wiadomo np., że małe dzieci grymaszą, są
płaczliwe, bywają zazdrosne, uparte. Uczniom w szkole zdarza się przeszkadzać
na lekcji, wplątać się w sprzeczkę, w bójkę z kolegami. Sporadyczne nie
przestrzeganie norm przyjętych lub zawartych w regulaminie np. szkolnym nie
świadczą jeszcze o tym, ze dziecko sprawia trudności wychowawcze. Taka
sytuacja zachodzi wówczas, gdy niepożądane formy zachowania występują
u dziecka często lub z dużym nasileniem oraz gdy uporczywie powtarzają się
mimo podjęcia przez otoczenie starań i wysiłków w celu ich przezwyciężenia.1




1
    Zob. M. Przetacznikowa, Z. Włodarski. Psychologia wychowawcza. PWN, Warszawa 1983. s. 583-585.


                                                                                                     1
     2. Wczesne dzieciństwo.
Okres wczesnego dzieciństwa obejmuje przedział wiekowy od urodzenia do
trzeciego roku życia. Naturalnym środowiskiem wychowawczym dziecka
w wieku niemowlęcym i poniemowlęcym jest dom rodzinny. Wpływy
wywierane przez to środowisko są niezwykle trwałe.
 M. Przetacznik uważa że, „W procesie wychowania dziecka , zależnie od fazy
rozwoju, w jakiej się ono znajduje wyodrębniamy charakterystyczne cechy
i różnice jakościowe. Dla okresu wczesnego dzieciństwa szczególnie
zauważalne jest to, że wszelkie poczynania wychowawcze są integralnie
włączone w proces opieki nad dzieckiem, w czynności pielęgnacyjne
i higieniczne, w organizowanie warunków i trybu życia zapewniających
niemowlęciu bezpieczeństwo i ochronę zdrowia a jednocześnie sprzyjających
jego rozwojowi psychomotorycznemu. Istnieje ścisła współzależność między
zdrowiem psychicznym i fizycznym, między dobrym stanem somatycznym
dziecka a jego samopoczuciem i aktywnością w okresie czuwania. Jedno
i drugie zaś zależy w znacznej mierze od cech środowiska wychowawczego,
w którym dziecko od pierwszych dni swego życia natrafia na stymulacje
sensoryczne i społeczne niezbędne dla prawidłowego rozwoju.2
  U małego dziecka często powtarzają się napady złego humoru. Jak uważa
Penelope Leach są one rezultatem nadmiernej frustracji, tak jak fobie są
rezultatem niepokoju. Napad złego humoru jest jak przepalony bezpiecznik
instalacji emocjonalnej. Malec nie może temu zapobiec. Frustracja gromadzi się
prowadząc do takiego napięcia, które może być rozładowane tylko w wyniku
eksplozji. W czasie ataku złości maluch nie reaguje na bodźce ze świata
zewnętrznego, jest przytłoczony swoją złością i przerażony gwałtownością
uczuć, których nie może kontrolować.
Nie jest łatwo być maluchem miotającym się między niepokojem i złością. Nie
jest też łatwo być rodzicem takiego malucha i stać w środku huśtawki
emocjonalnej, próbując utrzymać ją w równowadze. Czas jednak jest
sprzymierzeńcem. Najgorsze emocjonalne burze skończą się do czasu, kiedy
dziecko osiągnie wiek przedszkolny.3
W tym okresie rodzice nie natrafiają na większe kłopoty wychowawcze
u swoich pociech. Muszą jednak pamiętać, że ich postawa jest bardzo ważna,
aby tych kłopotów nie było w późniejszym okresie rozwoju.


     3. Średnie dzieciństwo. Wiek przedszkolny.
Dziecko, które rozpoczyna okres średniego dzieciństwa charakteryzuje poziom
rozwoju motorycznego i sensorycznego umożliwiający mu poruszanie się
w otoczeniu. Dziecko zdobyło wiele doświadczeń, nabyło umiejętność

2
    Tamże. Psychologia wych. S. 481.
3
    P. Leach. Twoje dziecko. Wydawnictwo GiG. Warszawa 1992. s.342-345.


                                                                            2
rozwiązywania problemów w działaniu oraz przez kombinacje myślowe.
Opanowało nie językowe i językowe sposoby porozumiewania się z innymi.
   Wiek przedszkolny stanowi okres rozwojowy, w którym tempo fizycznego
wzrostu oraz zmian zachodzących w psychice dziecka jest nadal szybkie. Ze
względu na przewagę procesów pobudzania nad procesami hamowania
w zachowaniu się dzieci w tym okresie mogą pojawiać się rozmaite trudności,
będące przejawem braku równowagi, wyższych czynników nerwowych.
Kilkuletnie dzieci bywają uparte i kłótliwe, agresywne i gwałtowne, zazdrosne
i obraźliwe, kapryśne i grymaśne, nie są to jednak jakieś stałe cech ich
charakteru., lecz raczej przejściowe objawy złego nastroju wywołane niekiedy
nadmiarem stymulacji, zmęczeniem i niewłaściwą organizacją trybu życia.
Umiejętne postępowanie z dzieckiem ze strony rodziców i wychowawców,
cierpliwość, takt, wyrozumiałość dla jego chwilowych wybryków,
a jednocześnie stawianie mu zdecydowanych wymagań i systematyczna
kontrola jego czynności, zapobiegają utrwalaniu nawyków i przyzwyczajeń oraz
eliminują zaburzenia w zachowaniu.4
W wieku przedszkolnym dzieci rozumieją niezwykły charakter kontaktu
społecznego. Zawierają przyjaźnie, lubią się wspólnie bawić, przebywać ze
sobą. Zdarza się jednak niektórym jednostkom mieć trudności w przystosowaniu
się i podporządkowaniu grupie rówieśniczej.
   Są to dzieci niedojrzałe pod względem emocjonalno- społecznym.
Współdziałanie utrudnia postawa egocentryczna, narzucanie innym swej woli,
niechęć do wspólnej zabawy, w której obowiązują konkretne reguły. Zachowują
się na ogół w sposób charakterystyczny dla młodszych dzieci, a ich reakcje
uczuciowe określa się jako zbyt dziecinne, infantylne. Infantylizm tych dzieci
objawia się brakiem równowagi psychicznej, płaczliwością , okazywanie jawnie
złością i niepohamowanym gniewem. Brak dojrzałości emocjonalno społecznej
widoczny jest u dzieci sześcioletnich. Charakterystyczny jest dla nich brak
wytrwałości, niechętny stosunek do pracy, którą zaczynają lecz nie kończą jej.
Na ogół nie wykonują poleceń, a zakazy są dla nich pustym dźwiękiem. Robią
to na co maja ochotę. Jak uważa pani Danuta Siemek „..nieprawidłowe
dojrzewanie uczuć społecznych wynika z błędów wychowawczych
popełnionych przez najbliższe otoczenie –najczęściej rodziców i dziadków.
Wyręczanie dziecka we wszystkich zajęciach, odsuwanie najmniejszych
przykrości i trudności powoduje ,że staje się ono bierne, niechętne do działania.
Dziecko utwierdza się w fałszywym przekonaniu, ze jest inne i wyjątkowe.
Przyczyna nieprawidłowości w rozwoju mogą być także wstrząsy psychiczne
spowodowane np. konfliktami w rodzinach formalnie i nieformalnie rozbitych.5
   Dzieci nadpobudliwe psychoruchowo, czyli „trudne do kochania” –tak
nazwała autorka dzieci niespokojne, dokuczliwe, nieznośne, chętne do bójek.

4
 Tamże. Psychologia....s.514.
5
 D. Siemek. Problemy wychowawcze wieku przedszkolnego .Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych.
Warszawa 1982, s. 191.


                                                                                                  3
Takie dzieci swym postępowaniem zniechęcają do siebie innych, nadmiernie
absorbując ich uwagę, angażując bez przerwy w swoje sprawy, wyczerpując
zapasy całej cierpliwości. Wymagają bezustannego nad sobą czuwania.
Na ogół trudno im się zżyć z rówieśnikami. Łatwo popadają w konflikty, są
dokuczliwe skłonne do bijatyk, niewytrwałe w wysiłku umysłowym. Każda
nowa sytuacja przykuwa ich uwagę na krótko.
Najczęściej takie dzieci spotyka się w rodzinach, w której brak konsekwencji
w postępowaniu. Dzieci takie wymagają większej cierpliwości ze strony
rodziców. Należy zaspokoić potrzebę ruchu poprzez organizowanie zabaw
ruchowych.6
Kłamstwo – wiek przedszkolny obfituje w pozorne kłamstwa. Zdarza się to
wówczas, kiedy dziecko opowiada różne fantastyczne opowiadania nie zgodne
z prawdą, ale wówczas buja jego wyobraźnia. Kiedy opowiada o wspaniałych
podróżach morskich, czy kosmicznych. Rozmijanie się z prawdą wynika stąd, że
dziecko przedszkolne nie potrafi jeszcze rozróżniać tego, co realne od tego, co
urojone. Kiedy pojawia się kłamstwo prawdziwe i celowe wiąże się to,
z wadliwym oddziaływaniem pedagogicznym ze strony rodziców bądź
wychowawców. Dziecko przeważnie kłamie po to by zaspokoić swoje
pragnienia. Coraz częściej będzie to robić, jeżeli zauważy, że może coś osiągnąć
bez trudności.
Kłamstwo pojawia się także wtedy, gdy dziecko odczuwa lek, czegoś bardzo się
boi. Często powodem tego są kary cielesne. Dziecko stosuje kłamstwo prawie
zawsze wobec tych osób, które budzą w nim uczucie żalu i leku. Nieodzownym
warunkiem wytępienia kłamstwa są dobre stosunki między dziećmi a rodzicami
oparte na zrozumieniu, życzliwości i wzajemnym zaufaniu.7
 Agresja- kiedy dziecko rzuca się na matkę, kopie ją, bije po twarzy, kiedy
szarpie kolegę za włosy, brutalnie go bije, drapie, zachowuje się agresywnie.
Ale agresja nie tylko przejawia się w biciu, lecz także w szyderstwie, drwinie,
ośmieszaniu, upokarzaniu.
Dzieci przyswajają sobie formy zachowania agresywnego drogą
naśladownictwa. Wzorem najczęściej staja się rodzice- brutalnie odnoszący się
do dziecka. Przeniesienie takiego zachowania na grupę rówieśniczą wyraz się
w represyjnym sprawowaniu funkcji przywódczych. Fakt nie bicia się dzieci
z kręgu rówieśniczego, rozzuchwala małych, agresywnych przywódców. Często
wybierają sobie ofiarę, którą upokarzają, biją dla wątpliwej przyjemności,
z przyzwyczajenia. Gorzej, gdy naśladują je inne dzieci.



        3.Późne dzieciństwo- młodszy wiek szkolny.

6
    Tamże. Problemy.....s. 192-194.
7
    Tamże. Problemy wychowawcze...s.203-204.


                                                                              4
   Późne dzieciństwo lub inaczej młodszy wiek szkolny, to okres trwający
od 7-12 roku życia. Jego początek to czas zasadniczych zmian w życiu dziecka,
które rozpoczynając naukę szkolną musi przyzwyczaić się do nowych
obowiązków i zadań. Podstawowym środowiskiem, w którym dziecko przebywa
jest szkoła z jej przestrzenią dla kontaktów interpersonalnych
i grupowych. Akceptowane są dzieci osiągające dobre wyniki w nauce oraz
takie, które są wyróżniane przez dorosłych. Izolacji zaś podlegają te, które nie
radzą sobie z różnymi zadaniami. Ono wówczas kształtuje w sobie poczucie
mniejszej wartości. Brak sukcesów, oraz otrzymywanie negatywnych ocen
społecznych powoduje zwątpienie w swoje możliwości i niechęć przed
podejmowaniem kolejnych wysiłków z obawy przed niepowodzeniem. „Bycie
mało atrakcyjnym lub źle ocenianym, doznawanie porażek w jakiejś dziedzinie
czy choćby tylko nie wyróżnianie się niczym szczególnym mogą obniżać szanse
społecznego istnienia dziecka. Mogą wpływać tym samym ujemnie na jego
samopoczucie oraz powodować pesymistyczne spostrzeganie siebie teraz
i w przyszłości. Przeżycia takie podtrzymują niechęć do podejmowania
wysiłków z obawy przed niepowodzeniem oraz utrwalają wyuczoną bezradność
i strategię prowadzące do niepowodzeń. Doznawanie niepowodzeń społecznych
u dzieci prowadzi do przekonania, że się jest niegodnym akceptacji. Obawa
przed odrzuceniem jest źródłem zachowania odbieranego przez innych jako
postawa dystansu, w odpowiedzi, na które, inni zachowują się tak samo.
W efekcie dziecko doznaje uczucia osamotnienia i uważa, że jest nie lubiane
przez innych. W związku z tym nasila ono zachowania, które czynią je
niepopularnym. Jeżeli stan ten się przedłuża, powtarzające się sekwencje
społecznych porażek mogą prowadzić do rozwinięcia się u dziecka społecznej
bierności, nieśmiałości, niskiej samooceny, poczucia niższości”.8
  Zjawiskiem niepokojącym, na które już od wielu lat zwraca się uwagę są
trudności w uczeniu się szkolnym. Kiedy się nasilają prowadzą do zaburzeń
w zachowaniu, niekiedy tak znacznych, że ich konsekwencją staje się społeczne
nieprzystosowanie.
W ujęciu M. Przetacznikowej można wyróżnić dwa typy niedostosowanych
społecznie: typ bierny, zahamowany i typ demonstracyjny. Objawy
charakterystyczne dla pierwszej grypy dzieci to: wycofanie się, brak zaufania do
ludzi, do nowych rzeczy i nowych sytuacji, obojętność w kontaktach
społecznych. Dzieci te, nie maja skrupułów, gdy wyrządzą komuś krzywdę,
oszukują w zabawach i grach, są sprytne i przebiegłe, nie okazują żadnego żalu
i wzruszenia. Natomiast dzieci o postawie demonstracyjnej ujawniają otwarcie
swoją agresję, wrogość. Zachowują się w sposób prowokacyjny, natarczywie,
napastliwie. Dzieci niedostosowane społecznie cechują głębokie zaburzenia
emocjonalne. Z trudem nawiązują kontakty uczuciowe z ludźmi. Warstwa uczuć
wyższych- społecznych, moralnych, estetycznych, nie jest u tych dzieci
8
 R. Stefańska-Klar .Późne dzieciństwo. Młodszy wiek szkolny. W: B. Harwas Napierała. Psychologia rozwoju
człowieka. PWN. Warszawa 2001, s.150-151.


                                                                                                           5
wykształcona, dlatego nie potrafią okazywać serdeczności, życzliwości,
sympatii. Dzieci niedostosowane społecznie sprawiają szczególnie poważne
trudności wychowawcze w rodzinie, w szkole.9
Z zaburzeniami w rozwoju społecznym i emocjonalnym ściśle wiąże się
problem agresji. Agresywnść przejawiająca się w ty m okresie ma nieco inny
charakter niż w wieku przedszkolnym. Ich zachowanie cechuje brak
zdyscyplinowania powodujący naruszenie regulaminu szkolnego. Jednostka
agresywna wywiera destrukcyjny wpływ na układ stosunków społecznych
w grupie, powodując powstanie w niej różnych konfliktów i antagonizmów.
Przedmiotem agresji bywają rówieśnicy jak i osoby dorosłe. Bywa też
skierowana na inne istoty żywe lub przedmioty, przybierając postać znęcania się
nad zwierzętami, łamania roślin, niszczenia przedmiotów należących do
społeczności.
  Często spotykana jest u dzieci w młodszym wieku szkolnym nadpobudliwość
psychoruchowa. Dzieci z takimi zaburzeniami równowagi procesów
nerwowych maja trudności w uczeniu się. Wiąże się to z ich wzmożoną
ruchliwością z natychmiastowym reagowaniem na wszystko, złą koncentracją
uwagi, przelotnością żywych na ogół zainteresowań, osłabieniem procesów
analizy i syntezy, nieumiejętnością zajmowania się czymkolwiek w ciągu
dłuższego czasu, brakiem systematyczności, osłabiona zdolnością planowania
i realizacji długo terminowych zamierzeń, brakiem systematyczności. Dzieciom
tym szczególnie w pierwszych latach nauki, trudno dostosować się do porządku
panującego w szkole. Nie są one zdolne do spokojnego siedzenia w ławce, toteż
w momentach nie uzasadnionych, wychodzą z ławki, kręcą się. Na lekcjach
z reguły nie uważają, szybko przestają się interesować przebiegiem lekcji
i zaczynają zajmować się czym innym. Przy braku nieprawidłowego
uwzględnienia ich specyficznych właściwości konflikty staja się nieuniknione,
a jako kojarzone ze szkołą budzą czasem u owych dzieci ogólną niechęć do tej
instytucji i do uczenia się.10


     4.Adolescencja
  Jest to okres przemian w życiu człowieka, które ze stabilnego okresu
dzieciństwa prowadzą go ku dorosłości.
  Intensywne przemiany dotyczą nie tylko organizmu, ale również psychiki,
emocji. Zmieniają się interakcje z rodzicami, powstają konflikty, których
głównym źródłem jest nieokreślony status dorastających: już nie są dziećmi
a jeszcze nie są dorosłymi. W tym okresie szczególnego znaczenia nabiera
kształtowanie się tożsamości. Jest to proces dla młodzieży trudny i często
dochodzi do tzw. „kryzysu tożsamości”. Jest on definiowany jako okres

9
    M. Przetacznik, Z. Włodarski. Psychologia wychowawcza. PWN. Warszawa 1983. s. 600-603.
10
    Tamże. S. 285-286.


                                                                                             6
w rozwoju tożsamości, podczas którego młody człowiek musi dokonywać
wyborów między ważnymi dla niego alternatywami.11
   Skomplikowane procesy rozwojowe tego wieku- dojrzewanie fizjologiczne,
nowe formy działania i kontaktów społecznych, przeobrażenia we wszystkich
dziedzinach życia psychicznego- sprawiają iż młodzież ma wiele problemów
i kłopotów z dostosowaniem swego postępowania do nowych zadań, sytuacji
i ról społecznych . Bardzo często zdarza się, iż zachowanie się młodzieży często
odbiega od stawianych jej wymogów i przybiera niepożądane formy. Trudności
wychowawcze w tym wieku bywają różnego rodzaju i występują z różnym
nasileniem.
Zdaniem Reginy Łapińskiej i Marii Żebrowskiej: najbardziej jaskrawą grupę
trudności stanowią fakty zachowania się związane ze stosunkiem do ludzi
dorosłych, przede wszystkim rodziców i wychowawców, do reprezentowanych
przez nich wymagań. Do grupy tej należą wszystkie przejawy
niezdyscyplinowania, nie podporządkowania się zarządzeniom rodziców,
przekraczania regulaminu szkolnego, lekceważenia wszelkiego rodzaju poleceń,
rozkazów i zakazów. Przeciwstawienie się woli dorosłych może przybierać
charakter mniej lub bardziej ostry- od braku uprzejmości i opanowania
w kontaktach codziennych aż do aroganckich wystąpień.
Inna kategoria trudności wiąże się ze stosunkiem młodocianych do grupy
rówieśniczej, zwłaszcza do rówieśników innej płci. Dotyczy to odrzucenia przez
grupę rówieśniczą i w związku z tym całkowite osamotnienie. Sytuacja
przeciwna, polegająca na silnym związaniu z grupą i całkowitym jej
podporządkowaniu pociąga za sobą konflikt między wymaganiami grupy
a wymaganiami szkoły lub rodziny. Niektórzy młodzi poświęcają zbyt dużo
czasu dla rówieśników, rezygnując z uzyskania lepszych wyników w nauce.
Inną trudnością z punktu widzenia wychowawczego jest przedwczesne
nawiązywanie kontaktów z osobnikami innej płci. Prowadzą one do
zaniedbywania obowiązków szkolnych, nadmiernego poświęcania uwagi
sprawom wyglądu zewnętrznego. Nadmierne zainteresowanie drugą płcią
prowadzi do przedwczesnych stosunków płciowych i dalszych ich
konsekwencji.
 Do niepokojących zjawisk w zachowaniu się młodzieży zalicza się: negatywne
postawy wobec wzorów postępowania przekazywanych przez dorosłych,
często spotykanie odrzucenie w ogóle wzorów i norm moralnych, cynizm,
negatywny stosunek do pracy, skłonność do alkoholizmu, niszczenia mienia
społecznego, nie prowokowanej agresji.12
   Kiedy pojawiają się zaburzenia stosunków kształtujących się między uczniem
a szkołą wówczas uczeń wagaruje. Wagary polegają na samowolnym,
nieusprawiedliwionym opuszczeniu zajęć szkolnych. Powodują one naruszenie

11
   I. Obuchowska. Adolescencja. W: B. Harwas Napierała .Psychologia rozwoju czlowieka. PWN. Warszawa
2001, s. 166-180.
12
   Red. M. Żebrowska. Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży. PWN. Warszawa 1986. s.790-793.


                                                                                                       7
postanowień regulaminu szkolnego oraz zasad dyscypliny obowiązujących
uczniów. Wagary mogą być wykorzystane na czynności sprzyjające procesowi
wykolejenia moralnego- picie alkoholu, kradzieże, prowokowanie awantur.
   Według Zbigniewa Skornego: często powtarzające się wagary przyjmujące
formą dłużej trwającej nieobecności w szkole oraz ucieczek z domu są
nazywane włóczęgostwem. Powoduje ono znaczne zaniedbanie się w nauce
a nieraz nawet jej przerwanie, stwarza okazje do kradzieży. Włóczęgostwu
towarzyszy nieraz popełnianie czynów przestępczych, takich jak napady
rabunkowe, gwałty niszczenie mienia społecznego, wytworzenie się nałogu
alkoholizmu lub narkomanii. Tenże autor pisze również o przestępczości
nieletnich. Czyny przestępcze nieletnich przyjmują różne formy, są to:
kradzieże, wybryki chuligańskie, rozboje. Przedmiotem kradzieży są
najczęściej: pieniądze, odzież, radia, sprzęt sportowy, rowery, motocykle,
samochody. U małoletnich występują przestępstwa mające charakter czynów
chuligańskich. Polegają one na niszczeniu mienia społecznego lub biciu
przypadkowo napotkanych przechodniów.13
  Nie sposób nie zauważyć problemu narkomanii wśród młodzieży. Narkotyki
powodują występowanie stanów euforii przejawiających się we wzmożonym
samopoczuciu błogostanie, zobojętnieniu na przykrości i przeciwieństwa,
poczuciu świeżości, lekkości i siły, zwiększonej sprawności fizycznej
i umysłowej. Narkotyk wywołuje wytworzenie się stanu ograniczonej
świadomości, oderwanie od realiów rzeczywistości. Długotrwałe stosowanie
narkotyku powoduje stopniowe wyniszczenie organizmu, a przedawkowanie
może być przyczyną schorzeń a nawet śmierci.
 U młodzieży następstwem narkomanii bywa przerwanie nauki szkolnej, lub
znaczne pogorszenie się uzyskanych wyników. Narkomania powoduje również
zahamowanie przejawianych dotychczas form aktywności oraz zanik
związanych z nimi zainteresowań. Narkomania często jest związana
z przestępczością.
Jako przyczyny narkomanii wśród młodzieży Zbigniew Skorny wymienia:
„bywa ono następstwem naśladownictwa. Wywołane przez narkotyki niezwykłe
przeżycia są formą ucieczki od nudy, szarzyzny i monotonii życia codziennego,
od nieprzyjemnej i pełnej napięć atmosfery panującej w domu rodzinnym.
Rozwojowi narkomanii młodzieży sprzyjają zwiększona wrażliwość
emocjonalna oraz zmniejszona odporność na doznawane stresy. 14



  My dorośli musimy zdawać sobie sprawę z odpowiedzialności, jaka na nas
spoczywa. Trudności z naszymi dziećmi, są wynikiem braków wychowawczych
w domu i szkole. Brak pożądanych efektów wychowawczych bierze się między
13
     Z. Skorny .Psychologia wychowawcza dla nauczycieli. WSiP. Warszawa 1987. s.183-187.
14
     Tamże. S. 192.


                                                                                           8
innymi stąd, iż dorośli nie pamiętają lub nie chcą pamiętać, tego co sami
przeżyli w dzieciństwie i jak wówczas widzieli świat.
  Rodzice, dziadkowie, wychowawcy, czyli najbliższe osoby z otoczenia
dziecka oddziałują na swoich podopiecznych przykładem. Więc jakich my
wzorców dostarczamy naszym dzieciom w okresie ich rozwoju? Czy kochamy?
Czy uczymy kochać?
  Kiedy jest miłość, nie ma pustki istnienia. Człowiek jest zadowolony,
otaczający świat wydaje mu się piękny, czysty, wartościowy. Ludzie obok
dobrzy. Ma się w sobie siłę, która mogłaby domy przenosić. Wtedy nie istnieją
problemy.




                                                                            9
                     BIBLIOGRAFIA


1. B. Harwas-Napierała,(red.) J.Trempała: Psychologia rozwoju
człowieka. T. II. PWN, Warszawa 2001.

2. P. Leach: Twoje dziecko. Wydawnictwo GiG, Warszawa 1992.

3. M. Przetacznikowa, Z. Włodarski: Psychologia wychowawcza.
PWN, Warszawa 1983.

4. D. Siemek: Problemy wychowawcze wieku przedszkolnego.
Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1982.

5. Z. Skorny: Psychologia wychowawcza dla nauczycieli. WSiP,
Warszawa 1987

6. B. Spock, M.B.Rothenberg: Dziecko- pielęgnowanie i wychowanie.
PZWL, Warszawa 1991.

7. M.Żebrowska (red.):Psychologia rozwojowa dzieci i młodzieży.
PWN, Warszawa 1986.




                                                               10

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:17
posted:2/17/2012
language:Polish
pages:10