Docstoc

Τα κυριότερα σημεία της στίξης

Document Sample
Τα κυριότερα σημεία της στίξης Powered By Docstoc
					                        Τα κυριότερα σημεία της στίξης
Η τελεία ανταποκρίνεται σε σταμάτημα ή κατέβασμα της φωνής. Σημειώνεται:

 στο τέλος μια πρότασης και δείχνει πως ό,τι ειπώθηκε έχει ακέραιο νόημα: Το
αυτοκίνητο είναι άσπρο.

Η άνω τελεία δηλώνει αρκετά στενό νοηματικό σύνδεσμο με τα προηγούμενα και
χρησιμεύει για να σημειώνουμε μικρότερη διακοπή παρά με την τελεία και
μεγαλύτερη παρά με το κόμμα.

Το κόμμα χρησιμεύει συνήθως για να σημειώσουμε λογικό χωρισμό και μικρό
σταμάτημα στο εσωτερικό της περιόδου, ή σε μεγάλες φράσεις για να δώσομε
ευκαιρία σε αναπνοή, είτε για να κάνουμε το κείμενο να διαβάζετε ευκολότερα (λ.χ.
σε θεατρικά κείμενα, διδακτικά βιβλία) ή για να προκαλέσουμε προσδοκία. Το κόμμα
είναι το πιο συχνό σημείο της στίξης και η χρήση του είναι απαραίτητη προκειμένου
ν' αποφεύγονται παρανοήσεις και η ανάγνωση, ή η απαγγελία, να γίνεται ευκολότερη.

Οι δύο τελείες δηλώνουν ότι θ' ακολουθήσει παράθεμα από ξένο κείμενο,
απόφθεγμα, παροιμία ή ευθύς λόγος. Χρησιμοποιείται ακόμη στις περιπτώσεις που
αναλύομε ή ερμηνεύομε κάτι που έχομε καταγράψει, π.χ.: Σκεπτόμουν καθαρά τούτο:
θα εκτελέσω όσο μπορώ καλύτερα το χρέος μου.

Η παύλα δηλώνει αλλαγή του συνομιλητή σ' ένα γραπτό κείμενο διαλόγου όταν δεν
χρησιμοποιούνται εισαγωγικά.
Επίσης χρησιμοποιείται για να φανεί μεγαλύτερη η αντίθεση των προηγούμενων με τ'
ακόλουθα, π.χ.: Ξεκίνησαν – μα δε θα φτάσουν ποτέ!


Παρένθεση – Διπλή παύλα. Κοινό γνώρισμα και των δύο σημείων στίξης είναι ότι οι
λέξεις που περικλείονται σ' αυτά παρουσιάζουν, κατά τη γνώμη μας, λιγότερο
ενδιαφέρον. Έχουν όμως και διαφορές μεταξύ τους, τις ακόλουθες:

Η παρένθεση χρησιμεύει για να περικλείσει και ν' απομονώσει λέξη ή φράση
ολόκληρη που επεξηγεί ή συμπληρώνει τα λεγόμενα, π.χ.: «Ο Όμηρος (Οδύσσεια 490)
εξυμνεί τη ζωή.» «Το αυτοκίνητο (σαράβαλο) αγκομαχούσε στον ανήφορο...»

Η διπλή παύλα χρησιμοποιείται για να απομονωθεί μέρος της φράσης, όπως γίνεται
και στην παρένθεση. Αυτό γίνεται ιδίως όταν όταν το μέρος αυτό δεν είναι τόσο
δευτερότερο ώστε να κλειστεί σε παρένθεση. Το κλείσιμό του μέσα σε κόμματα θα
μπορούσε να προκαλέσει ασάφεια, π.χ.: «Ο πατέρας μου –ελαφρύ το χώμα που τον
σκέπασε– δεν ήθελε να με κάνει βοσκό.»

Τα εισαγωγικά σημειώνονται στην αρχή και στο τέλος παραθεμάτων: Μου είπε: «Δε
σε ξέρω καθόλου». Επίσης όταν αναφέρομε λέξεις ή φράσεις που δεν ανήκουν στην
κοινή γλώσσα ή που παίρνουν ένα ιδιαίτερο νόημα ή απόχρωση νοήματος στο λόγο
μας: οι παλαιότεροι χρησιμοποιούσαν τη λέξη «σπουδαίος» με διαφορετικό
νόημα· σήμαινε το μορφωμένο, το λόγιο.Τίτλοι βιβλίων, θεατρικών έργων, ονόματα
πλοίων, εφημερίδων, επιγραφές κτλ., τοποθετούνται μέσα σε εισαγωγικά.
Ομοιωματικά. Σημειώνονται για να μην επαναληφθεί λέξη που γράφτηκε ακριβώς
στο ίδιο σημείο της προηγούμενης σειράς γραπτού κειμένου.

Θαυμαστικό. Χρησιμοποιείται ύστερα από ένα επιφώνημα ή μια έκφραση που
δηλώνει θαυμασμό, προσταγή, χαρά, ελπίδα, φόβο, ένα ξαφνικό αίσθημα, πάθος ή
άλλο συναίσθημα, π.χ.: Ζήτω! Μακάρι! Πήγαινε! Ντροπή! Ίσια το τιμόνι! πρόσταξε ο
πατέρας.Το θαυμαστικό που δηλώνει ειρωνεία ή που σημειώνεται για να
υπογραμμιστεί κάτι απίστευτο ή ανόητο, και που αναφέρεται σε λέξη μόνο της
πρότασης, το βάζομε σε παρένθεση, π.χ.: Λέει πως ανέβηκε σε μια ώρα(!) στον
Όλυμπο.– Η Σούλα είναι σπουδαία(!) νοικοκυρά.Σημειώνουμε θαυμαστικό και σε
προτάσεις ερωτηματικού τύπου αλλά πραγματικά επιφωνηματικές, π.χ.: Που
καταντήσαμε! Και πιστεύεις κι εσύ τέτοια πράματα!

Ερωτηματικό. Τοποθετείται στο τέλος κάθε ευθείας ερωτηματικής πρότασης, π.χ.:
Θα πάμε για καφέ;– Είναι καλός χτίστης ο Γιάννης;Η πλάγια ερώτηση δε χρειάζεται
ερωτηματικό, π.χ.: Με ρώτησε γιατί δεν τον περίμενα.– Δεν έμαθα που πήγε.

Αποσιωπητικά. Τα αποσιωπητικά σημειώνονται όταν δεν τελειώνουμε τη φράση.
Επίσης όταν σε παράθεμα από συγγραφέα παραλείπομε ένα τμήμα φράσης ή και
φράσεις ολόκληρες· στις περιπτώσεις αυτές τα αποσιωπητικά τοποθετούνται μέσα σε
αγκύλες: Για την απάντηση στο ερώτημα των εξετάσεων, δείτε στη σελίδα 41 του
βιβλίου την παράγραφο: «Από τη σοβαρότητα [...] είναι επανάσταση των ιδεών.».Με
τα αποσιωπητικά δηλώνεται επίσης θαυμασμός, ειρωνεία, συγκίνηση, φόβος,
δισταγμός, ντροπή, περιφρόνηση, απειλή κτλ., για όσα θα σημειωθούν αμέσων
κατόπιν, π.χ.: «Μην ξανάρθεις αδιάβαστος, γιατί...» «Κι έπειτα... έπειτα όλα
τέλειωσαν.»Aποσιωπητικά σημειώνομε, σ' ορισμένες περιπτώσεις, και μετά από
θαυμαστικό ή ερωτηματικό, στις περιπτώσεις αυτές δείχνουν ένα σταμάτημα στην
ομιλία, π.χ.: «Και τι δε θα 'κανα! ... Φτάνει να μ' άφηνες.» «Πώς μας θωρείς
ακίνητος; ...»


Ενωτικό. Βάζουμε ενωτικό στο τέλος της αράδας όταν η λέξη δε χωράει ολόκληρη
και θα πρέπει να συλλαβιστεί.Σημειώνεται ενωτικό συνήθως σε μακρόσυρτες
συνθέσεις λέξεων: κοινωνικο-οικονομικός. Απαραίτητο είναι όταν σε περίπτωση
βραχυλογίας χρησιμοποιούνται δύο παράλληλες λέξεις:πρωί-βράδυ, μέρα-
νύχτα.Βάζουμε ενωτικό ύστερα από τα προταχτικά: αγια-, αϊ-, γερο-, γρια-, θεια-,
κυρα-, μαστρο-, μπαρμπα-, παπα-, χατζη-, όταν πάνε μπροστά από κύριο όνομα,
π.χ.: αγια-Μαρίνα, αϊ-Γιώργης, γερο-Δήμος, κυρα-Ρήνη, μαστρο-Νικόλας, μπαρμπα-
Γιάννης, παπα-Κωστής κτλ. Οι προταχτικές λέξεις δεν παίρνουν
τόνο.Χρησιμοποιούμε ενωτικό στην απαρίθμηση ή παράθεση σταθμών δρομολογίων,
π.χ.: Η γραμμή Ηρακλείου - Χανίων. Το ταξίδι Πειραιά - Ηράκλειο διαρκεί δέκα
ώρες.Τοποθετούμε ενωτικό στα σύνθετα παραθετικά, δηλαδή σε ονοματικά σύνολα
που αποτελούνται από δύο ομοιόπτωτες λέξεις με ιδιαίτερη σημασιολογική σημασία,
π.χ.: ταξίδι-αστραπή, λέξη-κλειδί, πλοίο-φάντασμα κτλ.

Πηγή: http://www.teicrete.gr

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Stats:
views:139
posted:2/14/2012
language:Greek
pages:3