Als ik jou zie by g4lLQMnZ

VIEWS: 0 PAGES: 40

									Als ik jou zie ...

1 Voorziene lesuren
1   Relatie in de steigers – 0,5 lesuur
2   Relatie op de proef gesteld – 2 lesuren
3   Hoe jaloers ben jij? – 1 lesuur
4   Jaloezie: gezond of ongezond? – 1,5 lesuur
5   Ver-trouw-en laten groeien – 1 lesuur
6   Trouw en ontrouw – 1 lesuur
7   Trouw … een uitdaging! – 1 lesuur


2 Doelstellingen uit het leerplan
Terrein Groeiend persoonlijk engagement
Spoor 1 De persoonlijke weerbaarheid
Doel 1. De beweegredenen voor persoonlijk leven, de eigen oorspronkelijkheid
        (uniciteit: talenten, genade, roeping) opsporen.
Doel 2. Via concrete verhalen het belang van het omgaan met lukken en mislukken
        in de persoonswording illustreren en verduidelijken.
Spoor 2 Beginnend engagement
Doel 2. Experimenteergedrag bevragen en evalueren op zijn rol in de groei naar
        persoonlijk leven.
Doel 5. Bereid zijn te zoeken naar trouw en evenwicht in genomen engagementen.


3 Ingrediënten uit het leerplan
   verhalen van weerbaarheid in situaties van mislukken en nederigheid in situaties
    van lukken
   enkele grondhoudingen: o.m. trouw, waarachtigheid, authenticiteit, eerlijkheid,
    waakzaamheid …
   de plaats van het experiment in de persoonsgroei
   grote levenskeuzes: celibaat, huwelijk, opvoeding van kinderen …


4 Lesdoelstellingen

   Inzicht krijgen in eigen vragen die horen bij een groeiende relatie: trouw,
    jaloezie, eerlijk zijn, rolpatronen …
   Bewust worden van de opvattingen rond trouw en ontrouw die in onze
    maatschappij leven.
   Inzien dat jaloezie zowel een opbouwende als een hinderlijke factor kan zijn in
    een relatie.
   Zicht krijgen op elementen die belangrijk zijn om een duurzame relatie op te
    bouwen.
                                                                   Als ik jou zie … 29
   Voor zichzelf nagaan wat men wil in een relatie investeren.



5   Lesinhoud
1   Leerlingen van het zevende jaar hebben al heel wat ervaring met relaties en
    trouw en ontrouw. Het is belangrijk dat ze dit eerst kunnen verzamelen en
    samenleggen.

2   Reality-tv heeft hoge kijkcijfers, zo ook het programma Temptation Island. Het
    is er op gericht om de trouw van de deelnemers op de proef te stellen. Ze worden
    bewust uitgedaagd door vrijgezellen, zodat ze kunnen laten zien hoe sterk ze in
    hun schoenen staan.
    In onze maatschappij krijgt trouw meer en meer een ouderwetse bijklank. Alles
    moet kunnen en trouw krijgt een zeer enge betekenis: enkel de seksuele ontrouw
    wordt gezien als echte ontrouw. Toch beginnen de meeste mensen aan een
    relatie met de bedoeling bij die ene partner te blijven. Hiervoor is het zeker
    nodig de eigen keuze duidelijk te stellen en na te gaan wat men wil investeren in
    de relatie.

3   In heel wat relaties speelt jaloezie een grote rol. Het is belangrijk het
    onderscheid te maken tussen gezonde en ongezonde jaloezie. In beperkte mate
    jaloers zijn kan een teken zijn van liefde: men geeft om de ander en is erom
    bezorgd.
    Als jaloezie een vorm van controle wordt, zodat de ander het gevoel heeft in een
    kooi te moeten leven waar geen eigen speelruimte meer is, kan dit een gebrek
    aan vertrouwen zijn en dit kan verstikkend werken voor de relatie. Het kan
    verhelderend en confronterend zijn via de jaloezietest de eigen jaloerse reacties
    op het spoor te komen.

4   Om een relatie te laten groeien is geduld nodig. Verschillende elementen spelen
    daarin een rol. Aan de hand van enkele concrete situaties wordt nagegaan welke
    positieve bouwstenen er in een relatie zitten en aan welke bezwarende elementen
    nog kan gewerkt worden. Liefde is een werkwoord, het gaat dus niet helemaal
    vanzelf!

5   Het is belangrijk de betekenis van trouw en ontrouw duidelijk te maken. In de
    loop van de tijd zijn de verwachtingen tegenover een relatie veranderd. De eisen
    of voorwaarden die men nu stelt zijn veel hoger en uiteenlopender dan vroeger.
    Toen was men vooral tevreden met een dak boven het hoofd en een inkomen
    waarmee men het gezin kon onderhouden. Ook in onze maatschappij zijn er
    verschillende opvattingen over trouw. Trouw speelt zich af op vele vlakken:
    seksueel (zoals het meestal enkel begrepen wordt), maar er is ook emotionele en
    affectieve trouw. Dit houdt in dat men eerlijk is tegenover elkaar en zijn
    gevoelens open kan bespreken. Men gaat zorgvuldig met elkaar om en investeert
    tijd en energie in de relatie. Ook is het belangrijk dat men trouw blijft aan de
    gemaakte keuze voor elkaar, wat de toekomst ook brengen mag. Dit is niet altijd
    eenvoudig, omdat er op de levensweg onverwachte dingen kunnen gebeuren.
    Toch is het ook dan belangrijk trouw te blijven.

30 Als ik jou zie …
6   Trouw blijven aan elkaar is een uitdaging. Men kan eraan werken. Professionele
    hulpverleners, zoals bijvoorbeeld Maureen Luyens en Alfons Vansteenwegen,
    kunnen ons op dit vlak goede raad geven. Zij bieden enkele sleutels aan die
    kunnen helpen de relatie te verstevigen, zodat we moeilijke situaties beter aan
    kunnen.

7   Verschillende elementen spelen een rol om een relatie op te bouwen. Trouw zijn
    is daar een belangrijk element in. Om te kunnen kiezen om die trouw waar te
    maken, is het belangrijk op verschillende vlakken aan een relatie te werken. Dit
    kunnen de leerlingen hier inventariseren.


6 Mogelijk lesverloop
Lesgeheel 1: Relatie in de steigers

Opmerking vooraf: Als je rond relaties werkt, is het belangrijk te stellen dat het niet
noodzakelijk is dat leerlingen een relatie hebben om erover te kunnen praten. Elke
leerling heeft wel een mening, ideeën, dromen, verwachtingen … Het kan zinvol zijn
om dat alles met elkaar uit te wisselen en zo van elkaar te leren.
   Op het bord of op een grote flap wordt: ‘Relatie in de steigers’ geschreven. Alle
    leerlingen noteren bij opdracht 1 hun spontane gedachten, bedenkingen, vragen
    … Alle antwoorden zijn goed, het is belangrijk dat ze er niet te lang over
    nadenken. Het is gewoon een kwestie van de gedachten de vrije loop te laten.

   Nadien worden de woorden geïnventariseerd en geordend. Er wordt nagegaan
    waar deze groep het meest mee bezig is. Zo kan de leerkracht beter inschatten
    wat er op dat moment leeft in de groep.

Lesgeheel 2: Relatie op de proef gesteld

   Enkele fragmenten van Temptation Island worden bekeken. Er worden eerst
    algemene reacties verzameld. Nadien wordt de betekenis en bedoeling van
    dergelijke programma’s besproken aan de hand van de vragen (zie info 1 en 2).

   De klas wordt in groepjes verdeeld. Elk groepje leest een getuigenis van een
    jongere over dit programma. De opdrachten 6 – 10 zijn een leidraad voor de
    bespreking in de groep. Ze bespreken het aan de hand van de vragen. Er zijn
    eventueel nog enkele bijkomende getuigenissen in bijlage 1.

Lesgeheel 3: Hoe jaloers ben jij?

   Door de jaloersheidstest komen leerlingen op het spoor hoe jaloers ze zelf zijn
    en hoe ze omgaan met het gedrag van hun partner. Voor velen kan dit een heuse
    confrontatie zijn, bijvoorbeeld: ze verwachten dat hun partner milder is voor hen
    dan zij voor hem of haar.
    Het kan ook boeiend zijn om de antwoorden te vergelijken met die van
    klasgenoten.
    In bijlage 2 en 3 staan alternatieven voor de jaloersheidstest.



                                                                      Als ik jou zie … 31
    De jaloersheidstest kan ook heel wat vragen over jaloezie oproepen. Enkele
    vragen kunnen besproken worden via de gespreksvragen 15 – 20 in het
    leerwerkboek.

Lesgeheel 4: Jaloezie, gezond of ongezond

   Het getuigenis van Greet (bron 4) in het leerwerkboek over jaloezie kan een
    aanzet zijn om te praten over de eigen jaloezie. In bijlage 4 zijn nog andere
    getuigenissen opgenomen om het gesprek op gang te brengen.

   Wanneer is jaloezie positief, wanneer negatief? Niet zo’n eenvoudige vraag,
    maar wel belangrijk om bij stil te staan. Aan de hand van enkele vragen wordt
    ontrafeld hoe jaloezie precies werkt. Info’s 3, 4 en 5 gaan hier ruimschoots op in.

   Mogelijke tips om met deze jaloezie om te gaan worden besproken.

Lesgeheel 5: Ver-trouw-en laten groeien

   De klas wordt in groepjes verdeeld. Elk groepje leest het verhaal over een
    koppeltje (bronnen 6 – 9). Ze bespreken het aan de hand van de bijgevoegde
    opdrachten. Nadien worden de antwoorden samengebracht in een plenum.

   In bijlage 5 is er nog een bijkomende getuigenis van een jonger koppeltje
    opgenomen. Dit kan eventueel gebruikt worden voor een evaluatiemoment.

Lesgeheel 6: Trouw en ontrouw

   Klassengesprek over ‘ontrouw’. De leerlingen geven voorbeelden van wat zij
    ontrouw vinden.

   Ze verwoorden hun verwachtingen over een relatie. Ze proberen daarin zo
    concreet mogelijk te zijn. Eventueel wordt dit verzameld op bord of op een flap.
    Door het lezen van de strip ontdekken ze dat deze verwachtingen veranderen in
    de tijd (zie ook info 6).

   In een onderwijsleergesprek gaan we op zoek naar de verschillende vlakken
    waar je ontrouw kan zijn. Leerlingen denken vaak alleen aan ‘seksuele ontrouw’,
    maar het is de bedoeling om hier het begrip ontrouw uit te rafelen.

   Aan de hand van eigen voorbeelden ontdekken ze verschillende soorten trouw
    (zie ook info 7). In een klassengesprek kan dan besproken worden hoe zij dat
    concreet ervaren in hun leven.

Lesgeheel 7: Trouw … een uitdaging!

   Flappengesprek: elke ‘sleutel’ voor een goede relatie wordt op een flap
    geschreven. Meer uitleg over de sleutels staat in info 8. De flappen worden
    verspreid in de klas. De leerlingen wandelen rond en schrijven op elke flap hoe
    ze tegenover deze ‘sleutel’ staan. Nadien verwerken ze per twee één flap en
    maken ze een besluit bij wat er op staat. De verschillende besluiten worden in
    een klassengesprek besproken.
32 Als ik jou zie …
   Aan de hand van alles wat er in dit thema besproken is, gaan de leerlingen voor
    zichzelf na wat ze van dit thema willen onthouden. Ze formuleren dit in hun
    leerwerkboek. Ook dit kan als evaluatie gebruikt worden.

   Ook bij de ‘sleutels’ kan een evaluatiemoment volgen: de leerlingen kiezen
    individueel één of twee sleutels. Ze geven hierop commentaar of bedenkingen,
    ze passen dit toe op concrete situaties en geven er voorbeelden van, ze
    formuleren vragen of kritische bedenkingen die ze bij die sleutel(s) hebben.


7 Info
Info 1: ‘Temptation Island’

Op de site van VT4 lezen we over ‘Temptation Island’:
Twee jaar na de première van Temptation Island gaan vier koppels opnieuw de
uitdaging aan in het prachtige Mexico. Twee weken lang zullen ze opnieuw de
ultieme relatietest ondergaan. Wie is zo zeker van zijn relatie om, na de
onverbloemde waarschuwingen van de vorige jaren, zijn of haar partner nog los te
laten te midden van aantrekkelijke vrijgezellen.
De vier koppels gaan heel bewust en vrijwillig deze test tegemoet.
Maar waarom? En met welke gevolgen? De gevaren zijn immers even voor de hand
liggend als voorspelbaar. ‘Temptation Island’ brengt op meeslepende wijze het hele
verhaal, zonder schroom, doch eerlijk en respectvol.
Bij aankomst in Mexico nemen de vier koppels bijna onmiddellijk afscheid van
elkaar en dit voor de rest van hun verblijf. Veertien dagen lang zullen ze gescheiden
leven en geven ze elkaar de kans zich even opnieuw ‘single’ te voelen.
De ongeschreven wetten van een vaste relatie worden bewust en opzettelijk
beproefd. Tijdens die periode krijgen ze de unieke kans om zichzelf, hun partner, en
het ware karakter van hun relatie te testen. Wie ben ik in mijn relatie?
Terwijl de vier dames verhuizen naar het ene verblijf en het gezelschap krijgen van
elf stoere mannelijke vrijgezellen, worden hun vier partners in een verder gelegen
verblijf voorgesteld aan elf niet onaantrekkelijke dames. Alle contact tussen de
koppels is nu verbroken én verboden.
Er worden avontuurlijke activiteiten georganiseerd en ‘daten’ wordt mogelijk
gemaakt.
Het kader om partners en vrijgezellen te laten kennismaken is ontspannen én
exotisch.
In een afvalrace zullen zowel de mannen als de vrouwen telkens de kans krijgen om
net dié persoon weg te stemmen die volgens hen voor hun partner de grootste
verleiding (en dus voor hun relatie de grootste bedreiging) vormt.
‘Temptation Island’ is overduidelijk de ultieme relatietest, de confrontatie tussen
werkelijkheid en fantasie. Hoe zullen de vier koppels weerstaan aan deze frappante
‘verleiding’? Is er wel sprake van verleiding en hoe gaan ze er persoonlijk mee om?
Welke conclusies trekken ze er uit?
Op de veertiende dag van de ultieme relatietest komen de koppels terug samen en
kennen ze het antwoord op de vraag waar andere koppels soms een leven lang naar
zoeken: is mijn partner de ware, of bestaat er iemand beter voor mij?
Een reis naar ‘Temptation Island’ blijkt zowat de meest intense en emotionele reis
die je samen als koppel kan maken. En één ding is zeker: ‘Temptation Island’ heeft
de kijker al vanaf de eerste aflevering stevig in zijn greep …
                                                                    Als ik jou zie … 33
Info 2: Hoe echt is reality-tv?

Reality-tv is inmiddels een vast onderdeel van de hedendaagse televisie geworden.
Het einde van dit televisiegenre is al verschillende keren voorspeld, maar de
kijkcijfers bewijzen het tegendeel. Maar hoe echt is reality-tv? En wat maakt het
genre zo populair? ‘De televisie is geëvolueerd van een open venster op de wereld tot
een spiegelbeeld van onszelf,’ zegt mediaprofessor Frédéric Antoine. Een kritische
kijk op de wonderen en de gevaren van reality-tv. Rond reality-tv hangt nog altijd
een zweem van negativiteit. Sinds 1999, toen Big Brother 1 van start ging, schreven
de media zich wild. Er keek zogezegd geen enkel zichzelf respecterend mens naar.
De kijkcijfers bewezen evenwel het tegendeel. Feiten en fictie over reality-tv.

Reality-programma’s – het woord zegt het al – zijn programma’s die met het ‘echte
leven’ te maken hebben. Het grootste verschil met soaps is dat het om waar
gebeurde, ingrijpende feiten uit het gewone leven gaat. De registratie van de harde
realiteit met echte emoties. De vorm van televisie is uit Amerika overgewaaid en
werd de jongste jaren een trend. Bekende reality programma’s in Vlaanderen zijn Big
Brother, De werf, De nieuwe mama, de Pfaffs, Boer zkt vrouw, Onder één dak,
Expeditie Robinson, Temptation Island, Het leven zoals het is, Peking Express,
Zonnekinderen, De perfecte moord, Wit in Vegas; het ene al beter dan het andere.
Door de hoeveelheid variaties is het soms moeilijk aan te geven welke programma’s
nog onder het genre reality-tv vallen. ‘Het probleem van de reality programma’s
begint al bij de definitie,’ zegt Frédéric Antoine, professor journalistiek en media-
analyse aan de katholieke universiteit van Louvain-La-Neuve (UCL). ‘De definitie
die nu wordt gehanteerd, dateert uit de tijd toen Big Brother in 1999 het eerste
reality-tv-programma was. Maar vandaag kun je de term reality-tv niet meer
beperken tot de Big Brotherformats. De Mol en Fear Factor zijn ook reality-tv, maar
niet te vergelijken met Big Brother.
Een belangrijke vraag die vaak wordt gesteld in de debatten over reality-tv, is in
hoeverre het genre ons nog een kijk op de realiteit biedt. ‘Reality-tv bevat grote
overeenkomsten met het dagelijkse leven,’ zegt David Madder, uitvoerend producent
bij het productiehuis Eyeworks, dat onder andere de reality programma’s De werf en
Boer zkt vrouw voor VTM maakte. ‘We zorgen ervoor dat onze programma’s eerlijk,
oprecht en authentiek worden gemaakt. Uit het reële leven van de kandidaten
selecteren we uiteraard verhaallijnen, maar we maken een evenwichtige keuze uit het
gegeven materiaal. Reality-tv is geen manipulatie. Het is een spiegel van het leven
met zijn fraaie en minder fraaie kanten.’
‘Reality-tv heeft weinig uitstaans met de realiteit,’ weerlegt Antoine, ‘Het doel van
de televisie is immers geen weergave van het echte leven, maar het tonen van
conflict, spanning en sensatie.’
Voor Antoine is reality-tv een geconstrueerde realiteit die in cruciale elementen van
de gewone tv-programma verschilt. ‘Ondertussen zijn al heel wat subgenres ontstaan
zoals de docusoap en het docudrama, maar bij reality-tv in haar puurste vorm heb je
altijd een competitie-element met een successieve eliminatie van de deelnemers. Een
spelformule past al niet meer in de reële wereld. Het type deelnemers aan reality-tv is
altijd de gewone burger, de man uit de straat. Nu duiken intussen ook Bekende
Vlamingen (BV’s) op zoals in Big Brother BV en The Farm met gillende
rijkeluismeiden Nicole Ritchie en Paris Hilton. Maar het merendeel van de
deelnemers zijn mensen uit de realiteit.’


34 Als ik jou zie …
‘Het gebeuren speelt zich altijd af in een afgesloten, gecontroleerde ruimte. Om de
indruk van realiteit te wekken, moet je in reality soaps alles tonen: zowel het
publieke als het privé-leven. Vaak wordt reality-tv ook live uitgezonden, maar daar
wordt tegenwoordig meer en meer van afgeweken. Nu is wat we te zien krijgen, vaak
een geconstrueerde werkelijkheid. In een aflevering zie je wat er in een hele week is
gebeurd. Bij Big Brother heb je nog één wekelijkse live-uitzending in de studio. Ook
interactie met de kijker is belangrijk. Het echte leven wordt getoond met echte
personen en de kijkers kunnen in het hele gebeuren ingrijpen en mensen
wegstemmen.’
Reality-tv zorgt voor heel wat problemen met de bescherming van de privacy en het
portretrecht. Het vinden van een evenwicht tussen de vrijheid van media en het recht
op bescherming van de persoonlijke levenssfeer lijkt moeilijk. Volgens Antoine
moeten de deelnemers aan reality programma’s niet tegen zichzelf beschermd
worden. Ze melden zich vrijwillig aan en weten wat hen te wachten staat. Ze zijn
vaak geselecteerd omdat ze juist extravert en extravagant zijn. Vaak tekenen de
deelnemers ook een contract waarin ze de programmamakers portretrecht geven.
‘Ik denk dat het verschijnen in een Big Brotherprogramma even risicovol is als op
een beijzelde autoweg naar Louvain-La-Neuve rijden. Je weet waaraan je begint,’
meent Antoine.
Madder beaamt die stelling: ‘Ons productiehuis hanteert wel een deontologische
code die mensen tegen zichzelf beschermt. We weigeren sommige reality formats uit
het buitenland over te nemen omdat ze te ver gaan. Onze kandidaten hebben altijd
visierecht en mogen de tapes op voorhand bekijken. Soms zijn ze niet helemaal
tevreden met het resultaat op het scherm, maar door de intensiteit van het filmen
worden ze onvermijdelijk geconfronteerd met hun kleine kantjes. De kandidaten
krijgen in ieder geval psychologische begeleiding.’
Waar in ons land 24 op 24 uur mag worden uitgezonden, bestaat in Frankrijk een
regulering van de reality tv, opgelegd door de mediaraad: zo mag er maar 22 op de
24 uur worden gedraaid en moet er een privé-kamer ter beschikking staan waar geen
camera’s en microfoons zijn opgesteld.
‘Het is typerend voor Frankrijk dat alleen dat land zich daarmee bezighoudt,’ zegt
Antoine. ‘In Frankrijk wordt duidelijk op grenzen gestuit. Het is niet toevallig dat
reality-tv eerst in Nederland, dan in Noord-Europa en pas later in Zuid-Europa
opdook. Het fenomeen kent zijn heimat in protestantse kringen, die zich radicaal
afzetten tegen het puritanisme en het schaamtegevoel van weleer. Het heeft allemaal
met filosofische en religieuze denkkaders te maken. Dat het fenomeen uiteindelijk
over heel Europa uitzwermde, duidt op een algehele verandering in de samenleving.’
‘Geen volk op aarde kan zonder verhalen,’ zei Roland Barthes al. Antoine
onderschrijft die stelling. ‘Televisie doet niets anders dan verhalen vertellen. Ook het
tv-nieuws ontsnapt daar niet aan en is met de jaren meer verhalend geworden. Harde
nieuwsfeiten moeten worden ‘verteld’. We onderscheiden drie belangrijke
mediatieke uitersten: entertainment, informatie en fictie. Reality-tv bevindt zich in
het centrum van die drie polen. Dat nieuws meer verhalend wordt, wil niet zeggen
dat de objectiviteit daarmee verdwijnt. Het is een manier om de werkelijkheid te
denken. Vroeger moesten particuliere voorvallen worden veralgemeend en concrete
gebeurtenissen geabstraheerd. Nu loopt die beweging in de andere richting. Het kan
niet concreet, particulier en exemplarisch genoeg. Daar moeten we ons willens
nillens aan aanpassen.’
Met de opkomst van de reality-tv wordt de scheiding tussen fictie en realiteit
evenwel erg dun. En helaas kan niet iedere kijker die scheiding zelfstandig maken.
Inmiddels heb je bij ons ook al de zogenaamde ‘valse’ reality soaps, zoals Kaat en

                                                                      Als ik jou zie … 35
co, en Het geslacht De Pauw. In die programma’s wordt de werkelijkheid
gesuggereerd, maar eigenlijk werken beide programma’s met acteurs en is het hele
verhaal volledig in scène gezet. Het wordt de nietsvermoedende televisiekijker niet
gemakkelijk gemaakt. Geen hond die kan zien dat het hier niet om reality soaps gaat.
‘Misschien doet dat er ook niet toe,’ zegt Antoine. ‘Mensen kijken nu eenmaal graag
naar reality-tv omdat het verhalen zijn. Dat is trouwens ook een van de problemen
van de katholieke Kerk. Ze kan geen verhalen meer vertellen. Dankzij de belangrijke
inspanning die ze op het domein van de communicatie heeft gedaan, denkt ze de
gevoelens van de hedendaagse wereld te delen, maar ze slaat de bal mis. De Kerk
profeteert en verkondigt, maar verliest tegelijk elke communicatie met een
gemeenschap waar nieuwe waarden domineren, die door de media worden gedragen.
De Kerk moet stoppen zich op zichzelf terug te plooien en alleen haar trouwe
volgelingen aan te halen. Afgezien van de huidige communicatiestrategieën waarvan
we de efficiëntiegraad kunnen betwisten, is het tijd om na te denken over een
actualisering van het christendom, in dialoog met de wereld en met de hedendaagse
cultuur.’
In die nieuwe cultuur blijken voyeurisme en herkenning de belangrijkste drijfveren
voor de televisiekijker. Mensen hebben behoefte om zich met de personages op
televisie te vereenzelvigen. De televisie is geëvolueerd van een open venster op de
wereld naar een spiegelbeeld van onszelf. De wereld van de televisie is de wereld
van de kijker geworden. Je ziet dezelfde mensen op televisie als op je sofa.
‘Vroeger waren sterren nog onbereikbare idolen,’ zegt Antoine, ‘maar nu komen ze
dankzij de televisie almaar dichterbij. We merken dat die sterren in het dagelijkse
leven helemaal niet zoveel van ons verschillen. Op een dag kunnen we misschien
zelfs worden zoals zij.’
In deze tijd van toenemende globalisering en internationalisering lijken de
nieuwsmedia zich almaar meer terug te trekken op een nationaal en zelfs lokaal
terrein. Terwijl de wereld zich opent, sluiten mensen de ogen en trekken ze zich
terug in hun oude vertrouwde wereld. De meest succesvolle programma’s zijn de
home made soaps, waar ze elementen van hun eigen leven in herkennen.
‘Mensen interesseren zich meer voor de slaapkamer van hun buurman dan voor onze
buurlanden,’ zucht Antoine. ‘Een mens leert vooral door ervaring. Wel, reality-tv
biedt ons die ervaringen.’
Madder legt de oorzaak daarvoor bij de toenemende individualisering van de
samenleving: ‘Mensen zien graag mensen bezig als referentiekader. Vroeger kwam
je veel meer bij mensen over de vloer en zorgden de buren voor de sociale controle.
Je wist alles van iedereen. Nu vervullen de media die rol. Mensen zoeken
vergelijkingspunten met hun eigen leven.’
Daniël Biltereyst, communicatiewetenschapper uit Gent, ziet duidelijke verbanden
tussen reality-tv en wat er in de maatschappij leeft: bij de eerste generatie reality-
programma’s speelde misdaad een grote rol en werd er gewerkt met bewakings- en
politiecamera’s. Dat paste perfect bij het gevoel van onveiligheid bij een deel van de
bevolking. En nu het aantal echtscheidingen nog nooit zo hoog was, zijn The
Bachelor en Temptation Island erg populair. Reality-tv lijkt tegemoet te komen aan
de behoeften van de kijkers.
‘Tv is een reflectie van de wereld, maar beïnvloedt tegelijk ook de maatschappij,’
verklaart Antoine. ‘Het is tweerichtingsverkeer. Tv speelt met absolute voorbeelden.
Het doel van Temptation Island is trouw te blijven en de vrouw van je leven te
ontdekken. In het echte leven streven we dezelfde doelen na. Expeditie Robinson is


36 Als ik jou zie …
een survival of the fittest: wie niet voldoet, wordt geëlimineerd. Ook in de
samenleving blijven alleen de winnaars over.’
Toch vindt Antoine het belangrijk dat we ons bij reality-tv realiseren dat het om een
geconstrueerde realiteit gaat. Ook al wordt het verschil tussen realiteit en fictie erg
klein gemaakt.
‘De uitdaging bestaat erin de media te decoderen,’ besluit hij. ‘De
onderwijsinstellingen zouden ons daarvoor de middelen moeten aanreiken. Iedereen
leert hoe je teksten van auteurs analyseert, maar niemand weet hoe je een tv-
programma moet begrijpen. Heeft de samenleving ook niet als taak de middelen aan
te reiken om ons intelligent te leren televisiekijken?’
Info: Frédéric Antoine, Le grand malentendu, Desclée de Brouwer, Parijs, 223 blz.,
21 euro
Frédéric Antoine e.a., A l’école de la télé-réalité, Editions Labor, Brussel, 275 blz.,
18 euro.
(VERREYKEN K. in Tertio nr. 258 van 19 januari 2005 p. 4-5.)

Info 3: Hoe jaloers ben jij?

Yvonne (36) is in therapie geweest voor haar ziekelijke jaloezie en is nu ‘genezen’.
Tot voor een paar jaar was ik helemaal niet jaloers. Dat veranderde toen ik beviel van
ons zoontje Richard, nu twee jaar geleden. Net na de bevalling voelde ik me erg
onzeker. Door de zwangerschap was ik flink aangekomen en na de bevalling kreeg ik
de extra kilo’s – 15 – er niet meer af. Ik voelde me ontzettend lelijk, net een olifant.
Daar kwam bij dat ik tijdens mijn zwangerschap besloten had mijn baan als
secretaresse op te zeggen om fulltime voor ons zoontje te kunnen zorgen. Toen het
zover was, viel dat zwaar tegen. De muren kwamen op me af en ik miste de
contacten met mijn collega’s ontzettend. Mijn familie begreep me niet goed. ‘Je hebt
een kind en je hoeft niet te werken, wat wil je nog meer,’ zei mijn moeder.
‘Mijn man Jos nam de draad wel weer snel op. Omdat ik niet meer werkte, moest hij
wel fulltime werken. Daarnaast ging hij ook nog regelmatig op congresbezoek of
zakenreis, waardoor hij vaak ook in de weekends weg was. In die periode begon de
onzekerheid over Jos de kop op te steken. Wat deed Jos eigenlijk op die
zakenreisjes? Wie ging er mee? Toch niet die aantrekkelijke directrice? En al die
vrouwen die hij ontmoette op zo’n congres, die waren vast veel boeiender en slanker
dan ik. Dat moest wel, zo redeneerde ik toen, want ik was tenslotte dik en saai. In de
loop van het eerste jaar na de bevalling werd de jaloezie steeds heviger. Wist ik
bijvoorbeeld dat Jos die dag een gesprek zou hebben met een vrouwelijke collega,
dan maakte ik me ernstig zorgen. Wat deed Jos met die vrouw? Ik was ervan
overtuigd dat hij verliefd op haar zou worden. Kwam hij thuis, dan stelde ik hem
allerlei vragen, over hoe ze eruitzag, hoe lang ze hadden gepraat en waarover. Ik
maakte hem verwijten: waarom moest hij zo nodig met haar praten, kon iemand
anders dat niet doen? En waarom zo lang? Alleen nadat Jos me uitgebreid had
gerustgesteld, werd ik weer kalm. Maar het hielp nooit lang.
De volgende dag stond ik weer op met die dezelfde zorgen. In die periode was ik
daar de hele dag mee bezig: piekeren en malen over wat Jos deed als ik er niet bij
was. Op een dag was ik zo achterdochtig dat ik Richard in de auto heb gehesen en
Jos ben gevolgd, naar een congres 100 km verderop. Het was alsof ik in een roes
verkeerde. Toen ik samen met Richard opeens opdook op het congres schrok Jos zich
rot, dat had hij natuurlijk niet verwacht. Ik dacht dat ik hem ergens op betrapte en
wilde hem net allerlei akelige vragen gaan stellen toen hij me aan zijn collega’s
voorstelde als zijn lieve vrouw. Ik kon wel door de grond zakken van schaamte. Ik

                                                                      Als ik jou zie … 37
was helemaal niet lief! Ik besefte dat dit zo niet langer door kon gaan. Jos heeft me
thuisgebracht en in de auto hebben we besloten dat er iets radicaal moest veranderen.
De volgende dag heb ik een afspraak gemaakt met een psycholoog. Tijdens de
therapie ben ik erachter gekomen dat al die veranderingen in mijn leven me erg
verwarden. Het was alsof ik na de bevalling mezelf verloren was. Ik wist niet goed
meer wie ik was en wat ik anderen te bieden had. Daardoor was ik erg negatief over
mezelf gaan denken en, omdat ik dacht dat ik niks voorstelde, was ik ook heel bang
dat ik Jos zou verliezen. Dat alles zorgde voor ontzettend veel jaloezie. Door de
gesprekken met de psycholoog vond ik mezelf steeds meer terug. Ik kwam er ook
achter dat het voor mij belangrijk is om buitenshuis te werken. Sinds kort werk ik
dan ook weer halve dagen bij mijn oude werkgever. Ze zijn dolblij met mij en ik
krijg weer het gevoel dat ik competent ben. Naarmate ik zekerder word over mezelf
neemt de jaloezie gelukkig af. Dat ik wat dikker ben dan eerst maakt me nu niet meer
zoveel uit. Ik weet: Jos vindt me mooi zoals ik ben. Voel ik toch weer eens een
steekje jaloezie, dan kan ik daar rustig naar kijken en er soms zelfs om lachen. Ik
weet dat mijn jaloezie voortkomt uit onzekerheid over mezelf. Het heeft niet te
maken met Jos of met overspel.

Info 4: Al even jaloers, maar dan anders (over jaloezie bij mannen en vrouwen)

Een ongemakkelijk gevoel als hij opschept over z’n ex'en, een woedende blik van
hèm als u te lang met de buurman praat … Jaloezie, iederéén kan er last van hebben.
Hij meer dan u? Of is het juist omgekeerd.
We mogen dan zelfbewuste, ruimdenkende mensen zijn, af en toe halen onze
oerinstincten de bovenhand. Zodra een mogelijke rivaal wat te dicht in de buurt van
onze partner komt bijvoorbeeld, steken jaloerse gevoelens de kop op. Bij de ene
neemt die jaloezie extreme vormen aan, bij de ander blijft het bij een klein steekje
dat makkelijk te verdringen is. Maar als we heel eerlijk zijn, moeten we toegeven dat
we er allemaal wel eens last van hebben. Psychologe Pieternel Dijkstra voerde
uitgebreid onderzoek naar jaloezie bij mannen en vrouwen. Daaruit blijkt alvast dat
mannen en vrouwen even jaloers zijn.

Wat is jaloezie eigenlijk?
Pieternel Dijkstra: ‘Jaloezie is een alarmbel die afgaat wanneer mensen het idee
hebben dat de relatie met hun partner bedreigd wordt door een rivaal. Dat hoeft niet
terecht te zijn, het kan ook om een ingebeelde bedreiging gaan, maar die moet wel
uitgaan van een derde. Er moet dus sprake zijn van een soort driehoeksverhouding
tussen jezelf, je partner en een – echte of vermeende – rivaal. Jaloezie is iets anders
dan afgunst, hoewel in ons dagelijkse taalgebruik de termen wel eens door elkaar
gebruikt worden. Bij afgunst gaat het er gewoon om dat je iets wat een ander heeft,
zelf graag wil.’

Is jaloezie nuttig of is het alleen maar een vervelende emotie?
Pieternel Dijkstra: ‘Jaloezie heeft twee functies. In de eerste plaats is jaloezie erop
gericht je relatie te beschermen. Als je overspel of dreigend overspel zonder meer
laat gebeuren, bestaat de kans dat je partner er ook echt vandoor gaat met een ander.
Jaloezie is een manier om je partner te tonen dat je om hem geeft, dat je wilt dat hij
of zij bij je blijft. Daarnaast helpt jaloezie ook je ego te beschermen. Als je partner
voor een ander kiest, krijgt je zelfwaardering een knak, want je rivaal is blijkbaar


38 Als ik jou zie …
leuker dan jij. Jaloezie wil je zelfbeeld beschermen door te verhinderen dat je partner
je in de steek laat voor een ander.

Is jaloezie voor iedereen hetzelfde of kan ze verschillende vormen aannemen?
Pieternel Dijkstra: ‘Globaal gezien bestaan er drie soorten jaloezie: reactieve
jaloezie, angstige jaloezie en preventieve jaloezie.
Reactieve jaloezie is de reactie die mensen vertonen als hun partner flirt of kust met
een ander, geheimpjes met hem of haar deelt. Het zorgt ervoor dat je een verklaring
eist, ruzie maakt, dingen uitpraat. Kortom dat je reageert. Deze vorm van jaloezie is
meestal positief voor je relatie, want ze maakt je partner duidelijk dat je nog om hem
geeft.
Angstige jaloezie is een slechtere vorm van jaloezie, want ze helpt je niet vooruit en
is belastend voor je relatie. Angstig jaloerse mensen malen en piekeren, vragen zich
af of ze wel leuk genoeg zijn voor hun partner, maken zich zorgen dat hij hen zal
bedriegen. Zelfs als er daadwerkelijk een aanleiding is voor die jaloerse gevoelens,
heeft deze vorm van jaloezie geen enkele zin. Je verandert er niks mee aan de
situatie, maar jut jezelf alleen maar op.
Preventieve jaloezie ten slotte, zorgt ervoor dat je alles in het werk stelt om te
voorkomen dat je partner vreemdgaat. Preventieve jaloezie kan positief zijn – je gaat
je partner extra verwennen – maar ook negatief – je verbiedt je partner uit te gaan.’

Is jaloezie anders voor vrouwen dan voor mannen?
Pieternel Dijkstra: ‘Het is niet zo dat vrouwen jaloerser zijn dan mannen, of
andersom. We zijn even jaloers, maar uiten onze jaloezie op een andere manier.
Mannen zijn over het algemeen directer dan vrouwen, kroppen hun gevoelens minder
op maar zoeken er een uitlaatklep voor. Vrouwen houden in vergelijking met mannen
de jaloezie vaker voor zichzelf, betrekken ze ook meer op zichzelf. Ze beginnen te
piekeren, gaan aan zichzelf twijfelen of worden zelfs depressief. Vrouwen zijn vaker
angstig jaloers, terwijl mannen meer negatieve vormen van preventieve jaloezie
vertonen en bezitterig jaloers worden. Wat ook opvalt: jaloezie wordt bij mannen en
vrouwen opgewekt door andere situaties. Zo hebben mannen het, meer dan vrouwen,
moeilijk met – echte of vermeende – seksuele ontrouw. Vrouwen worden dan weer
vaker jaloers als ze denken dat hun partner hen emotioneel ontrouw is, als hij zijn
geheimen deelt met een andere vrouw of een vertrouwensband met haar heeft.’

Hebt u een verklaring voor die verschillen?
Pieternel Dijkstra: ‘Eerst en vooral bekijken mannen de wereld door een seksuele
bril. Voor hen is seks belangrijk en dus vinden ze het erg als hun partner hen op dat
vlak ontrouw is. Vrouwen vinden intimiteit belangrijker en hebben het vooral
moeilijk als hun partner verliefd wordt op een andere vrouw, zich emotioneel bij haar
betrokken voelt. Er bestaat een theorie die deze verschillen terugvoert naar de oertijd:
jaloezie zou ontstaan zijn om de kans op voortplanting en overleving te vergroten.
Als een vrouw een kind baarde, kon haar man nooit met zekerheid weten dat het zijn
kind was. Had zijn vrouw het bed gedeeld met een andere man, dan werd dat risico
natuurlijk reëler dan als ze alleen maar verliefd werd op een ander. Dus vinden
mannen seksuele ontrouw erger dan emotionele ontrouw. Vrouwen hadden er dan
weer alle belang bij een man aan zich te binden, zodat die haar en haar kroost zou
beschermen. Als een man een keer seks had met een ander, was dat niet zo erg. Hij
kwam wel weer terug. Maar als hij verliefd werd op een ander, was de kans groot dat
hij haar en haar kinderen definitief in de steek zou laten. En dus was voor een
oervrouw emotionele ontrouw het grootste risico.’

                                                                      Als ik jou zie … 39
Zijn mannen en vrouwen jaloers op eenzelfde soort rivalen?
Pieternel Dijkstra: ‘Nee, vrouwen blijken vooral jaloers te worden als hun rivale er
goed uitziet. Mannen worden dan weer jaloers op rivalen met een hogere sociale
status of eigenschappen die daarop wijzen, zoals zelfvertrouwen, charisma,
uitstraling. Dat heeft natuurlijk te maken met de prioriteiten die mannen en vrouwen
stellen. Mannen willen graag een mooie vrouw, vrouwen hebben graag een man met
een hoge sociale positie of sociaal dominante eigenschappen.’

Is jaloezie leeftijdsgebonden?
Pieternel Dijkstra: ‘Zeker. Oudere mensen hebben er minder last van. Zij hebben
meestal al langer een relatie, waardoor ze meer vertrouwen hebben in elkaar.
Bovendien zijn ze door hun levenservaring meestal ook zelfverzekerder. Ze laten
zich niet meer zo snel afschrikken door een rivaal.’
(Veerle Maes in Libelle – zie ook het boek DIJKSTRA, P., Jaloezie. Omgaan met jaloerse gevoelens,
uitgeverij Het Spectrum)

Info 5: Groen van jaloezie

De ontrouw van je partner haalt het slechtste in je naar boven: pure, gifgroene
afgunst. Niet erg, want je moét reageren. Anders geef je je rivaal de vrije hand.
Is één van de partners in een relatie jaloers, dan is er veel kans dat er een derde in het
spel is. Iemand die je relatie in gevaar brengt, of waardoor je je – terecht of niet –
bedreigd voelt. Omdat ze zoveel slimmer, mooier en grappiger is dan jijzelf en omdat
je partner daar misschien niet ongevoelig voor zou kunnen zijn.
Toch is niet iedereen even jaloers in relaties. Sommige mensen hebben het absoluut
niet moeilijk als hun partner het goed kan vinden met iemand van het andere
geslacht, en bedekken zelfs zijn of haar geflirt met de mantel der liefde. Maar er zijn
ook mensen als Veronique, die hun hartslag al voelen stijgen en het bloed naar hun
hoofd voelen stromen, bij de minste – vaak ingebeelde – aanleiding. ‘Als ik hoor dat
Erik met een vrouwelijke collega is gaan lunchen, dan mag hij vooral niet laten
merken dat het gezellig was,’ vertelt ze. ‘Zeker als ik de vrouw in kwestie niet ken,
want dan wordt ze in mijn hoofd een soort ideale vrouw, die hij heel aantrekkelijk
vindt. Ik durf het bijna niet te zeggen, maar ik krijg dan zin om haar ogen uit te
krabben. Als Erik te lief lacht naar een andere vrouw, krijg ik het al moeilijk. A la
minute voel ik me dan lelijk en oninteressant. Waarom zou hij bij mij willen blijven
als er zoveel mooiere en leukere vrouwen rondlopen?’
De meeste ‘redelijke’ mensen vinden vast dat Veronique overdrijft. Misschien vindt
ze dat zelf ook wel. Haar jaloezie is overdreven, en dat heeft waarschijnlijk alles te
maken met onzekerheid. Met het feit dat ze niet zo goed in haar vel zit. Want dat of
de foute manier waarop je ouders met relaties omgingen, zorgt er wel eens voor dat
mensen ongezond jaloers worden.

Zo waarschuw je je partner
Toegeven dat je jaloers bent, is niet gemakkelijk. Jaloerse mensen worden vaak
afgedaan als kinderachtig, een beetje zielig. Niemand wil ook de indruk wekken
onzeker te zijn. En toch is jaloezie niet alleen heel normaal, maar – tot op zekere
hoogte – ook gezond voor een relatie, meent psychologe Pieternel Dijkstra in haar
boek Jaloezie. Omgaan met jaloerse gevoelens. Het is het ‘beschermschild van de
liefde’, of zoals ze zegt: ‘Door jaloers te reageren als de situatie daarom vraagt,
verklein je de kans dat je partner ervandoor gaat. Want sta je werkeloos toe te kijken
hoe je partner verliefd wordt op een ander, dan geef je je rivaal de vrije hand.
40 Als ik jou zie …
Bovendien geef je een onverschillig signaal aan je partner: het interesseert me niet of
je bij me blijft of niet.’
Dat haar bewering niet op drijfzand rust, bewijst een Amerikaanse studie, waarin aan
koppels gevraagd werd hoe jaloers ze waren in hun relatie. Na acht jaar bleken de
eerder jaloerse mensen nog veel vaker bij hun partner te zijn dan anderen, die verteld
hadden dat ze helemaal niet zo jaloers waren. Maar zoals bij alles geldt ook hier: doe
het met mate. En alleen als er reden voor is: bij dreigende of werkelijke ontrouw.

Gaat het om seks of om intimiteit?
‘Ik word heel nerveus van statistieken over vreemdgaan,’ geeft Saskia toe. ‘Volgens
sommige onderzoeken gaan twee op de drie mensen wel eens vreemd. Vooral als ik
lees dat in langdurige relaties overspel vaker wél dan niet voorkomt, maakt me dat
heel onzeker. Maar waar begint vreemdgaan eigenlijk? Is dat seks? Of is wederzijdse
verliefdheid zonder dat er iets lichamelijks gebeurt ook al overspel? In ieder geval
zou ik het met dat laatste moeilijker hebben dan met emotieloze seks. Natuurlijk zou
ik problemen hebben met een one night stand, en toch denk ik dat ik er uiteindelijk
nog mee zou kunnen leven. Maar zodra ik voel dat Gert een intieme vriendschap met
een vrouw aan het opbouwen is, gaan mijn alarmlichtjes knipperen. Intimiteit is iets
van ons. Het zorgt ervoor dat je je kwetsbaar opstelt en je volle vertrouwen aan
iemand geeft. Dat smeedt een hechte band.’

Saskia’s verhaal illustreert wat algemeen bekend is over hoe mannen en vrouwen
reageren op ontrouw. Uit onderzoek blijkt namelijk dat mannen vaker seksueel
ontrouw zijn dan vrouwen, en vrouwen vaker emotioneel ontrouw (verliefd op een
ander) dan mannen. De redenen voor ontrouw verschillen ook nogal. Mannen blijken
vooral overspel te plegen om een beetje variatie te hebben op seksueel vlak, terwijl
vrouwen vooral op zoek gaan naar een minnaar als emotionele vervanger voor een
echtgenoot die tekortschiet op dat vlak. Een man die vreemdgaat doet dat dus lang
niet altijd omdat zijn relatie niet goed is, terwijl dat voor de meeste vrouwen wél het
hoofdargument blijkt te zijn.

Allebei even jaloers
Jaloerse vrouwen zijn vaak het onderwerp in boeken en films. Denk maar aan Glenn
Close die in de film ‘Fatal Attraction’ tot het uiterste gaat in haar jaloerse wraak. En
toch blijkt uit de praktijk dat vrouwen niet jaloerser zijn dan mannen. Agressie tegen
rivalen komt zelfs vaker voor bij mannen. De daders van passionele moorden zijn
meestal mannen, om maar iets te noemen. Maar ook al zijn we dan ongeveer even
jaloers, toch blijkt uit datgene wat ons jaloers maakt nog maar eens dat vrouwen echt
van Venus komen en mannen van Mars.
‘Celine heeft een aantal mannelijke vrienden, waar ze vertrouwelijk mee omgaat,’
vertelt Joris. ‘Ik vind dat zoiets moet kunnen. Maar vorig jaar biechtte ze me op dat
ze na een uit de hand gelopen personeelsfeestje met een van haar collega’s naar bed
geweest was. Ook al verzekerde ze me dat het een stommiteit was, en dat ze niet
meer nuchter was toen het gebeurde, toch ben ik helemaal door het lint gegaan toen
ik het verhaal hoorde. Ik was waanzinnig jaloers. De gedachte dat iemand anders
haar gekust had en méér was ondraaglijk.’
Mannen hebben het veel moeilijker als hun vrouw seksueel vreemdgaat, dan wanneer
ze emotioneel ontrouw is, terwijl het bij vrouwen precies andersom is. Vanwaar dat
verschil? Misschien staan we op relationeel vlak nog wel dichter bij de dieren dan we
zelf denken. Psychologen geloven dat het alles met de ‘ouderschapsonzekerheid’ van
mannen te maken heeft. Met andere woorden: een vrouw is er altijd zeker van dat het

                                                                      Als ik jou zie … 41
kind dat ze krijgt ook het hare is. Een man moet maar hopen dat zijn vrouw niet
vreemdgegaan is. De gedachte een kind te moeten grootbrengen, terwijl het
misschien van een ander is, is voor mannen bijna ondraaglijk. Andersom zijn
vrouwen vooral begaan met het grootbrengen van hun kroost. Als haar man veel tijd
en geld besteedt aan een andere vrouw, zal hij minder voor haar en haar kinderen
kunnen zorgen. Het zijn argumenten die vandaag – met de mogelijkheid om een
DNA-test uit te voeren en grotere financiële onafhankelijkheid van vrouwen –
misschien minder opgaan. Maar de roep van de natuur is blijkbaar sterker dan de
realiteit.

Niet doen …
Ja, ja je bent jaloers. Geef het gerust toe. Maar probeer de volgende valkuilen te
vermijden.
 Bevelen geven: ‘Kijk niet zo naar haar’.
 Dreigen: ‘Als je nu niet naar huis komt, hoef je niet meer te komen.’
 Preken: ‘Je bent niet bepaald een voorbeeld voor de kinderen.’
 Zeuren: ‘Wanneer kom je nu thuis? Wanneer? Kan dat niet wat eerder?
 Veralgemenen: ‘Jij bent ook altijd aan het flirten.’
 Belachelijk maken of beledigen: ‘Je bent oud en lelijk. Denk je nu echt dat een
     ander jou wil?’
 Overdreven analyseren: ‘Als je vroeger wat meer aandacht van je moeder had
     gekregen, zou je nu niet zo flirten.’
 Verhoren: ‘Geef me één goede reden waarom je nu niet direct naar huis kunt
     komen.’
 Oude koeien uit de sloot halen: ‘Die keer op dat feestje was je al ondersteboven
     van haar.’

Vreemd, dat gedrag …Waaruit leiden mensen af dat hun partner ontrouw is?
Bij seksuele ontrouw
 Fysieke bewijzen: je ontdekt een verdacht telefoonnummer in de gsm van je
     partner of je krijgt opeens last van een geslachtsziekte.
     Slechte seks: je partner heeft helemaal geen zin meer om met je te vrijen of vindt
     het maar saai.
 Verdachte veranderingen: je partner wil opeens nieuwe standjes uitproberen of
     eet of kleedt zich plotseling anders. Of misschien heeft hij vaker zin om te vrijen
     of is hij opvallend liever dan hij de laatste tijd was.

Bij emotionele ontrouw
 Ontevredenheid: hij klaagt over jullie relatie of wil meer dingen alleen doen.
     Emotionele sleur: je partner vergeet jullie trouwdag of zegt nooit meer ‘ik hou
     van je’.
 Schuldig of ontwijkend gedrag: hij verontschuldigt zich opvallend vaak (na
     overwerk bijvoorbeeld), vermijdt oogcontact, of komt zo laat mogelijk thuis en
     duikt onmiddellijk voor de tv of achter de krant. Bepaalde onderwerpen probeert
     hij te omzeilen. Komen ze toch aan de orde, dan wordt hij erg zenuwachtig.
 Kritiek: je partner is vaker boos of kritisch op je en minder lief dan in het begin.




42 Als ik jou zie …
Info 6: Wat verwachten we van een relatie?

Hoe wij ontrouw invullen en ervaren heeft heel veel te maken met wat wij
verwachten van een relatie. Dit is in de loop van de tijd erg veranderd. Vroeger was
een huwelijk in de eerste plaats een verbintenis tussen twee families. De ouders
onderhandelden over de voorwaarden van het huwelijkscontract en doorgaans werd
het paar daar niet bij betrokken. Ze moesten zich schikken naar de financiële
plichtplegingen, en hun eigen geluk en welzijn daarvoor opzijzetten. De
huwelijksmogelijkheden waren ook beperkt door allerlei factoren: afkomst, stand,
klasse, geloofsovertuigingen, bezit, vermogen. Het huwelijk was een gemeenschap
met economische doeleinden. Tot in het begin van de 20ste eeuw hadden heel wat
mannen en vrouwen niet de mogelijkheid te trouwen met de partner die ze zelf
gekozen hadden.
Nu is dat heel anders. We dromen van een hemel op aarde. We hopen dat de liefde
een stukje hemel brengt in ons leven.
In onze tijd is de partnerkeuze haast absoluut vrij en zonder beperkingen.
Maar er zijn wel beslissende voorwaarden die we stellen: liefde, sympathie,
genegenheid en persoonlijke toestemming. Het is haast onmogelijk om aan al deze
voorwaarden te voldoen. Het zoeken van een partner is veel meer een gevoelskwestie
geworden. Het gevaar van een ‘verkeerde keuze’ en van een vlugge teleurstelling is
dan ook groter geworden. Als mensen nu trouwen is het hun vooral te doen om hun
persoonlijke belang: hun eigen geluk en welzijn.
Het doordeweekse huwelijksleven doet jonge paren gauw uit de droom ontwaken. De
realiteit dwingt hen ertoe met beide voeten op de grond te blijven.
(DELEU, P., In liefde wonen. Samen door het leven, Averbode, p. 86-91.)

Info 7: Trouw … opgave en uitdaging

Belangrijk!
Zowel uit onderzoek als uit wat mensen hierover dagdagelijks aangeven, blijkt het
grote belang dat ze hechten aan trouw in de relatie. Ze menen dat trouw één van de
voornaamste elementen is om een relatie te laten slagen. Bovendien vindt het
merendeel van hen ontrouw één van de belangrijkste redenen om uit elkaar te gaan.
Wat houdt trouw aan elkaar in?

De seksuele trouw
Bij het woord trouw wordt meestal in eerste instantie gedacht aan het trouw blijven
aan elkaar op seksueel vlak. Dit hangt samen met de manier waarop we hier in het
Westen naar een relatie kijken. Een relatie is een seksueel monogame verhouding
tussen één man en één vrouw, waarbij men elkaar uitgesproken (voor wet en/of kerk)
trouw belooft of deze niet-uitgesproken verwacht. Tegenover deze hoge verwachting
van seksuele trouw en het belang dat men eraan hecht, staat een andere realiteit.
Recente gegevens tonen dat ongeveer 50 % van mannen en vrouwen tegen de leeftijd
van 40 jaar, minstens eenmaal een buitenechtelijk seksueel contact heeft gehad. Waar
mannen vroeger meer buitenechtelijke relaties hadden dan vrouwen, is dit verschil
momenteel weggevallen. In die zin getuigt het van een zeker realisme als hedendaags
koppel voor ogen te houden dat men vroeg of laat en op een of ander manier met
ontrouw te maken kan krijgen. Hoewel ontrouw ongetwijfeld betekent dat partners
buitenechtelijk seksuele contacten hebben, mogen we ons toch niet blind staren op
deze vorm van ontrouw. Vooreerst is een buitenechtelijke relatie slechts een uiting
van een onderliggend probleem. Dit probleem kan louter individueel zijn maar ook in

                                                                          Als ik jou zie … 43
de relatie liggen. Door zich te sterk te richten op de seksuele ontrouw, neemt een
koppel soms de overhaaste, emotionele beslissing om uit elkaar te gaan. Daarbij gaan
partners soms aan het dieperliggende conflict voorbij. Nochtans merken we soms dat,
indien vrouw en man erin slagen een oplossing te vinden voor dit eigenlijke
probleem, hun relatie ondanks de ontrouw na een herstelperiode opnieuw
levenskracht krijgt. Partners vinden elkaar hierdoor soms terug. Ten tweede kan
trouw niet beperkt worden tot seksuele trouw. Er zijn immers veel partners die
weliswaar geen seksuele relatie hebben met een ander maar die toch niet echt trouw
zijn.

Affectieve trouw
Trouw situeert zich ook op het gevoelsmatige vlak. Trouw als respectvol en
waarderend omgaan met elkaar. Dit houdt in dat men aandacht en tijd aan de partner
besteedt, interesse opbrengt voor wat de ander doet en bezighoudt. Anderzijds
verwijst het naar een oprecht en open zijn t.a.v. de levensgezel. Hierbij kwetst men
de ander niet opzettelijk en draagt men zorg voor zijn/haar gevoelens. Men sluit zich
niet af van de partner maar laat die binnen in de eigen denk- en gevoelswereld. Ten
slotte impliceert affectieve trouw ook rechtvaardig met elkaar omgaan, zonder
machtsstrijd en ongelijkwaardigheid.
Affectieve ontrouw kenmerkt zich in de praktijk vaak als het uitbouwen van een niet-
seksueel contact met iemand anders, waarvoor men meer tijd en aandacht vrijmaakt
dan voor de eigen partner. Met die ander kan men wél gevoelsmatig open en intiem
zijn, terwijl de partner benaderd wordt als een vreemde. De ander wordt gewaardeerd
en omringd met zorg, terwijl de eigen partner alleen komt te staan. Vaak wordt
affectief vreemdgaan als meer bedreigend en kwetsend ervaren dan seksuele ontrouw
die nogal eens vluchtig is en niet noodzakelijk betekent dat men de partner niet meer
graag ziet. Bij gevoelsmatige ontrouw staat de relatie wel degelijk op het spel omdat
er niet veel meer is tussen de partners.

Relatietrouw
Wanneer koppels met elkaar verkeren, is de liefde en verliefdheid vaak groot. Eens
ze echter concreet gaan samenleven (door huwelijk of samenwonen), blijkt de liefde
al vlug te vergrijzen. Ze verliest haar roos-romantische kleurtje omdat het paar door
het dagdagelijkse samenleven ook geconfronteerd wordt met moeilijke momenten.
Man en vrouw leren elkaar kennen in hun verschillend zijn, waardoor naast positieve
en intieme momenten, ook irritatie en conflicten opduiken. In die zin is het niet
vreemd dat het hoogste aantal echtscheidingen zich situeert na vier jaar huwelijk.
Wanneer immers begeerte en liefde aangetast worden door het samenleven, is de
verleiding groot de relatie stop te zetten. Ook dit fenomeen kan beschouwd worden
als ontrouw. Men is immers niet meer trouw aan de relatie waarvoor men gekozen
heeft. Trouw aan de relatie betekent dat men echt voor de relatie kiest en probeert de
verliefdheid en begeerte – ook in moeilijke tijden – vorm te geven in een (h)écht
samenleven. Het is een engagement om op ogenblikken van ruzie en conflict toch
voor de relatie te blijven kiezen. Ook weten dat de partner zal terugkomen als hij/zij
bij een woordenwisseling kwaad wegloopt. Men moet op elkaars keuze kunnen be-
trouw-en.




44 Als ik jou zie …
Zorg voor de relatie
Relaties die al wat langer duren, vertonen nogal eens sleet. De sleur zit erin. Het
boeiende verdwijnt omdat elke dag, elke week dezelfde is: opstaan, gaan werken, het
huishouden, de zorg om de kinderen, het huis, contact met familie en vrienden.
Stabiliteit en veiligheid zijn bereikt, de relatie kabbelt maar wat aan. Vrouw en man
raken hierdoor enigszins op elkaar uitgekeken. Heel wat partners blijven in deze
veilige cocon bij elkaar zonder echt tevreden te zijn met elkaar. Hierdoor zijn ze wel
trouw in die zin dat ze niet uit elkaar gaan. Maar trouw kan meer zijn. Trouw
betekent eveneens de relatie verzorgen en onderhouden. Een inzet om het vuur tussen
elkaar levendig en brandend te houden. Niet alleen ouders (of grootouders) zijn,
maar ook partners – man en vrouw – blijven.

Trouw aan de partnerkeuze
Trouw kan ten slotte ook inhouden dat men trouw blijft aan de partner die men op
een eerste ogenblik gekozen heeft. Zoals relaties veranderen, zo verandert ook een
persoon. Ervaringen die men opdoet, tekenen iemand. Vaak gaan mensen doorheen
de tijd op een andere manier over zaken nadenken en nieuwe gevoeligheden
ontwikkelen. Hierdoor lijkt de partner na jaren soms een andere persoon te zijn dan
deze waarop men verliefd werd. Trouw aan de partnerkeuze wordt dan: openheid
behouden om elkaar steeds weer opnieuw te leren kennen. Men zet elkaar niet vast in
mythes en vooroordelen of blijft niet hangen in het verleden. Trouw betekent de
uitdaging om te zoeken naar manieren om met deze persoonlijke veranderingen om
te gaan. Soms is het hierbij nodig jarenlange gewoonten los te laten. Trouw is het
veilige bekende een beetje loslaten om ruimte te maken voor ontwikkeling en
vernieuwing.
(SCHIPPERS, B., Trouw, opgave en uitdaging.)

Info 8: De tien sleutels tot een (bijna) perfecte relatie

Met elkaar getrouwd én collega’s. Alfons Vansteenwegen en Maureen Luyens zijn
beiden relatietherapeut en al meer dan 30 jaar gelukkig samen. Zij zouden dus als
geen ander weten hoe je een relatie leuk en levendig houdt.
Ally kent Brian precies zes maanden. Ze werd verliefd op zijn rustige aard, zijn
betrouwbare bruine ogen en zijn sexy Britse accent. Maar op de avond dat Brian haar
bij verrassing vraagt of ze bij hem wil intrekken, voelt Ally maar één ding: twijfel!
Nu de passie van de verliefdheid vervlogen is, lijkt dat rustige karakter van Brian wel
èrg rustig. Om niet te zeggen dodelijk saai. En wat als er daar buiten ergens nog een
betere match rondloopt? Ally zou Ally Mc Beal niet zijn als ze er niet prompt een
eind aan maakte … al is het maar om de soap een nieuwe wending te geven. Maar
wat zijn in het echte leven de sleutels tot een bevredigende en langdurige relatie?
Voor een antwoord wenden we ons tot het therapeutenduo Vansteenwegen-Luyens.
Ze stellen ons meteen gerust: de ‘perfecte’ relatie bestaat niet. Een relatie is immers
net zo veranderlijk als wijzelf en ‘liefde is een werkwoord’, niet toevallig de titel van
het succesvolle boek van Alfons Vansteenwegen. Laten we beginnen met het
voorbeeld van de ‘eeuwige twijfelaar’ Ally McBeal. Een veel voorkomend
relatieprobleem in een tijd waarin vrouwen een stuk geëmancipeerder en
veeleisender zijn geworden wat hun relaties betreft.




                                                                      Als ik jou zie … 45
SLEUTEL 1: Raak niet in paniek als de eerste verliefdheid verdwijnt.
Het kan een maand duren, of een halfjaar, maar na de roze wolk volgt steevast de
realiteit. Je partner is ook maar een mens. Een hele ontnuchtering soms.
Alfons Vansteenwegen: ‘Natuurlijk verdwijnt de grote passie na verloop van tijd.
Verliefdheid gaat over. In goedlopende relaties zet zich dat om in betrokkenheid en
in een goed gevoel dat zich verspreidt over de tijd. Met iemand samenleven is het
beste antigif tegen de grote passie, want dan pas zie je dat de ander ook koffie morst.
Het overgaan van de droom is geen drama. Verliefdheid is natuurlijk fantastisch. Die
passie maakt creatief, inventief, dynamisch … Je ziet de ander niet meer zoals hij
echt is. Verliefdheid is in feite een oogziekte. Je denkt dat je vanzelf perfect bij
elkaar zal passen, want je bent voor elkaar gemaakt. Maar de realiteit van een relatie
is dat jij anders bent dan ik dacht. Dat maakt het ook interessant. Er zijn mensen die
verslaafd zijn aan verliefd zijn en kiezen voor seriële monogamie. Zoals wolken
drijven ze samen voor zolang het duurt. Dat is hun keuze, maar voor mij zijn dat
geen relaties. Een langdurige relatie heeft voor mij een aantal voordelen die je niet
vindt in korte relaties. Zo’n vertrouwdheid opbouwen doe je niet in een paar dagen.
Een zekere voorspelbaarheid is niet saai maar plezierig.’
Maureen Luyens: ‘Veel mensen moeten beseffen dat de ware Jakob niet bestaat. Hoe
weet je nu of je hem hebt getroffen? Natuurlijk kan er ergens op de wereldbol altijd
nog een betere match rondlopen, maar als je altijd een slag om de arm wil houden,
kom je nergens. Vroeger stelde men die vraag niet. Je bleef in je eigen woonkern en
er werd nauwelijks gereisd. Nu zijn de ontmoetingsmogelijkheden legio. Maar de
basisvoorwaarden voor een goede relatie zijn niet veranderd. Je over langere periode
‘goed voelen’ bij elkaar blijft het belangrijkste criterium. Iemand verandert trouwens
niet omdàt je gaat samenwonen, of omdát je gaat trouwen’

SLEUTEL 2: Kies een zo gelijkwaardig mogelijke partner.
Het spreekwoord mag dan wel luiden: opposites attract, in de praktijk blijkt dat juist
partners die veel gemeen hebben in staat zijn tot een harmonieuze relatie.
Alfons Vansteenwegen: ‘Je moet een duidelijk verschil maken tussen gelijkheid en
gelijkwaardigheid. We zijn verschillend, maar evenveel waard. Het
gelijkheidsprincipe dat werd opgevoerd door de vrouwenemancipatie was een ramp
voor relaties. We zijn verschillend, en gelukkig maar. Als je gaat samenleven, moet
je de werkelijke aspecten van de slaagkansen bekijken. Elk verschil in een relatie is
een punt. Als je overal verschillen hebt, tussen inkomens, geloof, politieke
overtuiging … dan zijn dat allemaal mogelijke struikelblokken. Mogelijk, omdat ze
pas voor problemen zorgen in de mate dat jij ze belangrijk vindt. Hoe meer
gelijkenissen, hoe makkelijker je relatie. Er zijn in de liefde geen ‘bekeerlingen’,
mensen die zich door hun partner hebben laten veranderen. Kies dus liever iemand
met dezelfde interesses, hetzelfde niveau van ontwikkeling, dezelfde cultuur,
dezelfde emoties, dezelfde leeftijd … Een groot leeftijdsverschil tussen partners
speelt pas een rol als het echt om een generatieverschil gaat. Iedereen kan zien dat de
oudere partner uiteindelijk een beetje een vader- of moederfiguur wordt. Toch zie je
nog altijd veel oudere mannen met jongere vrouwen. Het kan natuurlijk goed gaan,
maar het maakt het wel moeilijker. Verschillende culturen ook. De moslimcultuur
verschilt sterk van de christencultuur. In een relatie kan dat een struikelblok zijn,
maar slechts in die mate dat beide partners daar belang aan hechten.’
Maureen Luyens: ‘Je zou in dit verband kunnen stellen dat ouders die hun kinderen
uithuwelijken het goed bekeken hebben. Zij zoeken immers een partner voor hun
kind die een soortgelijke achtergrond heeft. Maar daarbij gaat het toch vaak om

46 Als ik jou zie …
financiële aspecten die niet in het belang zijn van hun kind. Bovendien mag je er niet
van uitgaan dat een relatie waarbij vrije wil afwezig is, veel kans op slagen heeft. Het
gevoel laat zich immers niet dicteren.’

SLEUTEL 3: Zoek een goed evenwicht tussen geven en nemen.
‘Wie niet van zichzelf houdt, is ook niet in staat om van anderen te houden.’ Nog
zo’n cliché. Is het wel een voorwaarde om in het reine te zijn met jezelf voor je een
goede relatie kunt opbouwen?
Alfons Vansteenwegen: ‘Er is een tijd geweest waarin we – vooral vrouwen –
voorhielden dat ze in een relatie veel moesten verdragen, veel weggeven, niets voor
jezelf houden … En je merkte dan na een twintigtal jaren dat die vrouwen helemaal
verbitterd en ongelukkig in hun huwelijk stonden. Voor je iets kunt geven in een
relatie moet je eerst hebben. Maar je moet het ook kunnen houden voor je het echt
kunt geven. Tegenwoordig zie je bij jongeren vaak het omgekeerde. ‘Ik wil ten koste
van alles mezelf realiseren.’ Dan zou ik zeggen: ‘Blijf weg uit een relatie.’ Ik denk
dat veel jongeren om deze reden veel moeite hebben om een langdurige relatie aan te
knopen. Alles voor de ander over hebben of uitsluitend op jezelf gericht zijn: geen
van beiden is goed. Het beste is een tussenvorm, waarin je jezelf verdedigt zodanig
dat je zonder wrok kunt geven. Deze sleutel draait dus in verschillende richtingen
naargelang de generatie waarover je spreekt.’

SLEUTEL 4: Verlies je fantasie en je oorspronkelijke dromen niet.
Uit onderzoek blijkt dat één op de vier partners ervan droomt om op een dag wakker
te worden zonder zijn of haar partner. Als mensen scheiden zie je vaak dat ten minste
één van de partners terugvalt in het leven dat hij of zij voor de relatie leidde. Heftig
op stap met cafévrienden, elke dag uren in bed lezen … Het lijkt alsof relaties ons
soms mateloos benauwen.
Alfons Vansteenwegen: ‘Natuurlijk heeft iedereen zijn fantasieën. Maar je moet een
goed onderscheid maken tussen fantasieën en realiteit. Niet alles wat je fantaseert,
wil je ook werkelijk. Sommige mensen zouden wel eens met twee mensen tegelijk
seks willen hebben, of een andere partner hebben. Wie zou er nu niet opnieuw eens
een tijdje vrijgezel willen zijn? Nog het liefst binnen een huwelijk, want dan heb je
twee vliegen in één klap. Je zou moeten proberen om je autonomie zoveel mogelijk
binnen je relatie te verwezenlijken. De meeste mensen zijn niet gemaakt om alleen te
zijn. Het is mijn overtuiging dat zij zoiets hebben als hechtingsdrang. Maar ik denk
niet dat wij van nature monogaam zijn. We zijn monogaam omdat we dat willen. Dus
is het normaal dat onze fantasie ons andere dingen voorschotelt. Allereerst wil ik de
lichtzinnige connotatie van de term ‘slippertje’ even rechtzetten. Het is zelden
eenvoudig en bijna nooit pijnloos als er een derde in het spel is. Vooral die pijn zie ik
in mijn praktijk. Het grootste deel – bijna een derde – van mijn cliënteel is vanwege
de gevolgen van ‘een slippertje’ in therapie gegaan. Een slippertje is niet zomaar wat.
Dat mensen verliefd worden op een derde is normaal en gezond en het zal iedereen
overkomen in een langdurige relatie. Maar dat ze er een relatie van maken is een
keuze. En in die keuze zie ik niet veel voordelen. Het is niet uitgesloten dat je daar
achteraf iets uit leert, maar veel vaker is de puinhoop achteraf veel groter dan de
winst. Vreemdgaan geeft kwetsuren, die soms pas na jaren opduiken, als de
herinnering heropleeft. Het vertrouwen is geschonden. Soms is een slippertje niet de
oorzaak van relatieproblemen, maar de aanleiding voor het mislukken van een relatie
die toch al verloren was.’
Maureen Luyens: ‘Ik vind dat je nu ook al de gevolgen ziet van het feit dat veel
mensen opgegroeid zijn als enig kind. Zij zijn veel minder gewend om te delen en

                                                                      Als ik jou zie … 47
geduld te oefenen. In een relatie zullen ze het vanzelfsprekender vinden om alles te
krijgen. Ook om gelijk te krijgen. Bij kinderen uit grote gezinnen zie je dat veel
minder. Misschien zouden ouders van enige kinderen daar rekening mee moeten
houden, door hun kind zoveel mogelijk alternatieve sociale contacten te gunnen,
zoals in de jeugdbeweging.’

SLEUTEL 5: Creëer met je partner een gezamenlijk doel of project.
Meestal kom je er snel achter of je partner dezelfde idealen of levensdoelen nastreeft
als jij, maar soms loopt het toch nog stuk op een te groot verschil in of het wegvallen
van een toekomstperspectief.
Maureen Luyens: ‘Een heel wezenlijk aspect van een goede relatie is het hebben van
een gemeenschappelijk project. Dat kan van alles zijn dat je binnen je relatie met zijn
tweeën verwezenlijkt. De opvoeding van je kinderen bijvoorbeeld. Of je huis, een
hobby, een gezamenlijke carrière. Het gevoel dat je samen iets kunt bereiken, is heel
waardevol. Daarom moet je genoeg tijd samen spenderen. Koppels die geen kinderen
kunnen krijgen, zullen op een of andere manier een nieuwe invulling aan hun leven
moeten geven. Als jouw levensdoel te veel afwijkt van dat van je partner –
bijvoorbeeld: jij wil op wereldreis en hij wil kinderen – dan heb je een probleem.’

SLEUTEL 6: Seks hoort thuis in een goede relatie.
Alfons Vansteenwegen: ‘Als je het heel abstract stelt, is seks niet nodig in een
relatie. Natuurlijk kán het. Denk maar eens aan mensen bij wie de seks wegvalt door
een handicap of ziekte. Een goede relatie zonder seks kan dus. Maar niemand zal dat
zo opvatten. Als je een goede relatie nastreeft, dan hoort daar goede seks bij. Voor
mij is seks een communicatiemiddel, en in de context past ze in het geheel van een
relatie. Seks heeft niet alleen een lichamelijke functie, maar ook een symbolische.
Pas op, het zal niet altijd perfecte seks zijn. En ook niet altijd goede. Laten we het op
‘redelijk goed’ houden. Het is heel normaal en gezond om periodes van slechte seks
te hebben in een goede relatie. De formule is als volgt: hoe beter de relatie, hoe meer
kans op een goed seksueel functioneren. Het stokpaardje van Maureen is dat je
tegenwoordig in de media met seks om de oren wordt geslagen. Die beeldvorming
dwingt mensen om perfecte seks te hebben. Onmogelijk.’

SLEUTEL 7: Zorg voor een plek waar je je uit je relatie kan terugtrekken.
Alfons Vansteenwegen: ‘In onze opvatting van een goede intieme relatie is er altijd
plaats voor een situatie waarin je je uit de relatie kan terugtrekken. Zodat je een
bepaalde tijd ongestoord, dus zonder de partner, kan doorbrengen. Dat mag ook
achter de krant zijn, of in een eigen bureau. Of tijdens een wekelijks uitstapje met
vrienden en vriendinnen. Het zijn allemaal zogenaamde ‘vluchtheuvels’. Die
momenten waarop je alleen met jezelf bent, zijn heel belangrijk. Ze scheppen de
gelegenheid om je op te laden, om bij jezelf stil te staan. Daarna heb je ook weer iets
te vertellen aan je partner. Als je alles samen doet, komt er geen nieuwe zuurstof in
je relatie. Als je alleen maar je eigen gang gaat, deel je niets meer samen. En ja, als je
alleen op reis gaat, bestaat de kans dat je je partner vreselijk mist. Daar is op zich
niets mis mee. Soms realiseer je je pas op die momenten hoe waardevol je relatie wel
is. Ik ben echter niet voor een verwijdering tussen partners bij wijze van remedie
voor relatieproblemen. Als je daarna terugkomt, keren dezelfde problemen even snel
terug. Ik zie in mijn praktijk trouwens ook dat een lat- (living apart together) relatie
veel meer overleg vraagt dan veel mensen denken. Omdat je elkaar slechts ziet na
overleg. Mensen die daarvoor kiezen, moeten daar met zijn tweeën tevreden over

48 Als ik jou zie …
zijn. Niet eventjes, maar over een langere periode. Maar ik ben in mijn werk nog
geen stellen tegengekomen voor wie een lat-relatie een ideale oplossing was.

SLEUTEL 8: Vergelijk jezelf niet te veel met je partner.
Een man die werkloos is, kan gefrustreerd raken als hij zichzelf gaat vergelijken met
zijn vrouw wier carrière in stijgende lijn gaat. Vrouwen gebruiken soms onbewust
hun seksualiteit om de balans in evenwicht te krijgen. ‘Jij hebt een betere baan, meer
geld en status. Maar ik kan jou seks weigeren.’
Alfons Vansteenwegen: ‘Hierin zie ik heel duidelijk een sleutel tot verbetering van je
relatie. Om terug te komen op de emancipatiegedachte die stelt dat we allemaal
gelijk zijn: die maatschappelijke gedachte heeft nu ook zijn intrede gedaan in relaties
en dat is funest. Vroeger was een relatie een hiërarchisch gebeuren – in de meeste
gevallen bepaalde de man alles – en nu is het een democratisch gebeuren. Maar
degene die goed in zijn vel zit, heeft geen behoefte om zichzelf met zijn partner te
vergelijken. Het is pas wanneer je onzeker bent dat je je gaat spiegelen. Heel dom,
want we verschillen in alles. En toch vergelijken we voortdurend. Jammer, want als
je elkaars kwaliteiten tegen elkaar afstreept in een streven naar ultieme
gelijkwaardigheid dan raak je gefrustreerd en vergeet je te genieten. Wat
meningsverschillen betreft: je hoeft niet alles tot op het bot uit te praten. Je moet
durven inzien dat je het niet over alle onderwerpen eens zult zijn. Het is prettig als je
een ruzie kunt bijleggen voor het slapengaan, maar nodig is het niet. Soms is het
beter om een ruzie te laten bekoelen en te vergeten. Alleen de telkens terugkerende
conflicten moet je aanpakken.’

SLEUTEL 9: Maak een duidelijk scheiding tussen je familie en je relatie.
Tussen jou en je partner zou het wel lekker lopen als die vervloekte schoonouders er
zich maar niet telkens mee kwamen bemoeien. Als je zegt dat hij soms trekjes
vertoont die je erg aan zijn vader doen denken, maak je hem hels.
Maureen Luyens: ‘Je zou ervoor moeten zorgen dat je genoeg afstand neemt van de
invloeden van buitenaf, en vooral van je ouderlijk huis. In veel relaties zie je dat de
schoonouders nog veel bepalen, tot de aankopen toe. Het blijft een gevoelig punt. Als
je als partner met één been in je oorspronkelijk gezin zit, kan dat veel spanningen
opleveren. Dat kom ik in mijn praktijk vaker tegen dan je zou vermoeden.
Omgekeerd kan het ook zijn dat de kinderen van een koppel de gang van zaken
bepalen, maar toch in veel mindere mate. Wat je zou moeten proberen, is één lijn
trekken met je partner zonder je familie of andere derden voor het hoofd te stoten.
Geen makkelijke opgave.’

SLEUTEL 10: Wees dankbaar voor wat je zomaar krijgt.
Liefde is een werkwoord. Maar wat als werken zwoegen wordt, als liefde een burn-
out veroorzaakt?
Alfons Vansteenwegen: ‘Het is niet de vraag wanneer je te hard moet werken aan je
relatie, maar in welke zin. Liefde is niet alleen maar arbeid. Gedeelde gevoelens,
betrokkenheid, dat krijg je zomaar op een presenteerblaadje. Maar het is niet zo dat
je relatie een lotje uit de loterij is en dat je je moet schikken in dat lot. Je kunt aan je
relatie sleutelen. Niet veel, maar wel een beetje heb je in eigen handen. Een partner
treffen die het goed met je stelt, is een geschenk. Daar mag je best dankbaar voor
zijn. Ken je dat gevoel niet? Dat als je echt een goede relatie hebt, je je soms gewoon
dankbaar voelt dat die ander in je leven is? Misschien zouden we dat ook eens wat
vaker moeten uiten. Kijk, studies hebben uitgewezen dat er grofweg drie types van
‘goede’ relaties bestaan: de groep die communiceert volgens de ‘regels van de kunst’

                                                                         Als ik jou zie … 49
is er slechts een van. Daarnaast heb je ook de groep van turbulente partners: grote
ruzies, grote verzoeningen. Die mensen stellen het ook goed met elkaar. En de derde
groep bestaat uit stellen die spanningen en conflicten ‘wegslikken’, maar desondanks
gelukkig met elkaar voortleven. Wat hebben de drie types groepen
gemeenschappelijk? De versterkingen tussen beide partners. Uitgedrukte
dankbaarheid is zo’n versterking. Je moet constant energie, zuurstof aan je relatie
toevoegen. Doe je dat niet, dan ben je op den duur je relatie kwijt.’

EN DAN … EEN ELFDE SLEUTEL
Tien sleutels. Een mooi rond getal. Maar we zouden er nog een elfde aan kunnen
toevoegen: relatietherapie.
Maureen Luyens: ‘De beslissing om met z’n tweeën in relatietherapie te gaan, kan
heel zwaar zijn. Je geeft hierdoor immers toe dat jullie relatie niet perfect is. De
drempel is voor sommigen inderdaad heel hoog. Niet alleen omdat je zou toegeven
dat je er alleen niet meer uitkomt, want dat hoeft niemand te weten. Maar op
psychotherapie draagt op dit ogenblik in België nog altijd het stempel van ‘grote
nood’ of ‘psychische problemen’. Over die drempel stappen vraagt moed. Maar het
helpt wel. Al is het alleen omdat je voor één keer verplicht wordt om echt naar elkaar
te luisteren.’
Alfons Vansteenwegen: ‘Therapie kan je niet alleen helpen je relatie te verbeteren,
het kan je ook helpen om je verbintenis op een mooiere manier te beëindigen als je
uit elkaar wil gaan. Om de zaken netjes af te ronden.’

Herken je dit?
In opdracht van ‘Reader’s Digest’ deed het marktonderzoeksbureau Columbus in
België een groot onderzoek naar relaties. Daaruit volgden enkele verrassende
conclusies.
 Een gebrekkige communicatie blijft het grote struikelblok in relaties: mannen
    zwijgen vaker over mislukkingen op het werk, een te hoog alcoholverbruik en
    erotische fantasieën. Vrouwen zwijgen vaker over bepaalde aankopen of slechte
    rapportcijfers van de kinderen.
 In ruim één op de drie relaties hebben partners geheime wensen of dromen:
    alleen op reis gaan, een tijdje apart wonen, een slippertje maken, een compleet
    andere job uitoefenen.
 24 procent van de ondervraagden droomt ervan op een morgen wakker te
    worden en niet meer gebonden te zijn aan de huidige partner.
 Vier op vijf ondervraagden ervaren hun relatie als optimaal of bijna optimaal:
    mannen zijn over het algemeen tevredener met hun relatie dan vrouwen.
    Franstaligen zijn tevredener over hun relatie dan Vlamingen doordat ze meer
    belang hechten aan andere sociale contacten en daardoor sleur vermijden.
 In twee op drie relaties ergeren de partners zich aan elkaars gewoontes: de
    belangrijkste bron van irritatie is slordigheid, gevolgd door ‘te weinig
    huishoudelijke taken doen’, rookgedrag en het uiten van kritiek op de ander.
 In meer dan de helft van de relaties wordt regelmatig flink gediscussieerd, bij 54
    procent van de vrouwen en 10 procent van de mannen eindigt zo’n discussie in
    een huilbui. 37 procent van de vrouwen zegt bij een ruzie kwaad weg te lopen
    tegenover 24 procent van de mannen. In één op tien relaties resulteren ruzies wel
    eens in fysiek geweld.


50 Als ik jou zie …
Info 9: Ontrouw als summum van romantiek?

Mannen en vrouwen gaan vreemd omdat ze vermoeden dat elders meer geluk te
vinden is. Ze blijven steeds minder bij elkaar omdat het zo hoort of omdat het niet
anders kan. Eigenlijk is dat heel romantisch. Maar dikwijls ook heel verdrietig.

‘Vroeger was stabiliteit het belangrijkste in een relatie, nu is dat satisfactie, hoe
tevreden ben ik, wat levert deze relatie mij op?’ zegt Ann Buysse, hoofd van Relatie-
en Gezinsstudies aan de Universiteit Gent. ‘Stabiliteit en voldoening hebben in een
relatie niet noodzakelijk iets met elkaar te maken. Mensen kunnen zeer ongelukkig
zijn in een relatie die al dertig jaar duurt. Maar net zo goed kunnen anderen op dit
moment gelukkig zijn met elkaar en morgen al niet meer samen zijn. Vroeger kozen
mensen niet zo bewust voor hun geluk, er waren andere prioriteiten.’
Eén op de drie gehuwde paren gaat tegenwoordig uit elkaar. En het zijn vaak de
vrouwen die het initiatief nemen tot scheiden.
‘Vroeger waren er minstens evenveel mensen ongelukkig,’ zegt Ann Buysse, ‘maar
ze bleven bij elkaar omdat stabiliteit de norm was, omdat de vrouwen economisch
afhankelijk waren van hun man, omdat de man niet de financiële middelen had om
twee gezinnen te onderhouden. Omdat het doodgewoon niet gepermitteerd was om
uit elkaar te gaan. Nu is de maatschappelijke context zo dat je wel weg kunt gaan als
je niet langer tevreden bent, als je iemand ontmoet met wie je denkt gelukkiger te
kunnen worden. Ik weet niet of dat per se zo negatief is. Mijn collega, professor
Maria de Bie, heeft daarvoor een mooie uitdrukking, Mensen beloven elkaar geen
trouw meer voor een leven lang, maar voor een liefde lang. Ontrouw en scheiding
zijn pijnlijk, natuurlijk, niemand betwist dat. Maar als individu krijg je in de
maatschappij van vandaag zoveel kansen om te groeien, dat je logischerwijs niet
dezelfde bent op je vijftigste als op je twintigste. Niet verbazingwekkend dat je dan
ook behoefte hebt aan een ander soort partner. Mensen kunnen heel gelukkig zijn in
een tweede of een derde relatie. Maatschappelijk en organisatorisch stelt zo’n model
ons voor veel meer uitdagingen, zeker. Het wordt veel complexer, maar het is niet
per definitie slechter.’

Shopping for love
Flexibiliteit is hét woord van deze tijd. Langer dan vijf jaar in een job blijven hangen
is ongezond, een arbeidscontract is vaker wel dan niet voor bepaalde duur. Mensen
shoppen veel meer dan vroeger, bij dokters, bij verzekeringsmaatschappijen, waarom
dan niet in het relatieveld? De mogelijkheden daartoe zijn legio. Je hoeft je niet te
pletter te vervelen bij iemand die je niks meer zegt, of je niet te laten afbekken door
een vijandig geworden partner. Leven zonder seks lijkt trouwens helemaal iets
onvoorstelbaars geworden.

Mannen kijken anders naar ontrouw en seks met een derde dan vrouwen. Vrouwen
zijn geneigd om jaloers te zijn als hun man een goede vriendin heeft met wie hij heel
vertrouwelijke gesprekken voert. Mannen vinden het meestal pas erg als hun vrouw
vrijt met een ander.
‘Een man zou in principe seks kunnen hebben met heel veel vrouwen. Onderzoek
heeft uitgewezen dat vrouwen daartoe voor hem maar aan heel weinig criteria
hoeven te voldoen, om met een vrouw een goed gesprek te kunnen voeren is zijn
voorwaardenlijst veel langer. Normaal dus dat een vrouw jaloers is als haar man
vertelt dat hij zo goed kan praten met die vriendin. Over een one night stand hoeft
zijn vrouw zich minder zorgen te maken. Vrouwen daarentegen hebben een veel

                                                                      Als ik jou zie … 51
langere lijst van voorwaarden waaraan een man moet voldoen vooraleer ze met hem
willen vrijen. Maar ook vrouwen gaan vreemd. In een Duits onderzoek zegt één op
de drie vrouwen dat ze ooit een slippertje maakte. Anticonceptie, beschikbaarheid
van partners, werken, uitgaan, reizen, maakt dat ook vrouwen zich anders gaan
gedragen dan vroeger. Ook voor hen is de verleiding overal.’
‘Voor vrouwen is zo’n relatie van hun partner met een ander vooral bedreigend als
de derde jonger is en mooier dan zij. Mannen worden onrustig als de minnaar
machtiger is, rijker, maatschappelijk dominanter.’

Het is nooit goed
‘Ontrouw kan verschillende betekenissen hebben,’ zegt Ann Buysse. ‘Het kan duiden
op falen of op de verlokking van die oneindige pool van potentiële partners die
permanent voorhanden zijn. Of je kunt iemand ontmoeten die dichter bij het
ideaalbeeld staat van degene die je gelukkig kan maken. Dan is het een ware
bedreiging voor de relatie. 85 procent van de mensen of zelfs meer, heeft immers dat
existentiële verlangen naar de unieke partner, de unieke relatie voor het leven.’… ‘Er
zijn paren die vanuit de filosofie van ‘het moet kunnen’ accepteren dat er seksuele
relaties buiten het huwelijk zijn,’ zegt Ann Buysse. ‘Streven naar een open relatie is
niet eenvoudig. Ik heb daar veel vragen bij. Mensen hebben het gevoel van
exclusiviteit nodig. Wij hebben bij jongeren onderzocht wat ze het meest typisch
vinden in een relatie. Op een schaal van 7 scoorden exclusiviteit en vertrouwen top
met een gemiddelde van 6,8 punten. Wat betekent dat effectief iedereen daarnaar
streeft. Het is volgens mij de kern van een partnerrelatie, iets zeer universeels.’

Bij elkaar blijven
Gelukkig gaan niet alle koppels uit elkaar na een affaire. Er zijn technieken en
strategieën om zo’n moeilijke tijd te overleven. Relatietherapeuten Maureen Luyens
en Alfons Vansteenwegen schreven daar een zinnig boek over. In ‘Ondanks de
liefde’ (Lannoo) geven ze inzicht in het ontstaan van affaires, in de verschillende
spelers binnen de driehoek en in de fasen waarin zo’n affaire en de afwikkeling ervan
verloopt. Maar bovenal een aantal zeer nuttige regels om de storm door te komen en
toch nog op een meer dan aanvaardbare manier verder samen te leven. Een vuistregel
is: loop niet impulsief weg of gooi de ontrouwe partner niet in een vlaag van
zinsverbijstering aan de deur. Wees voorzichtig met definitieve beslissingen, neem
de tijd, neem veel tijd. Een impasse kan helend zijn en veel inzicht geven in je eigen
relatie. Realiseer je dat verliefdheid iets is wat de andere overkomt, niet een
vijandige beslissing van zijn of haar kant. Alles vertellen is niet altijd een verstandige
keuze. Soms is een leugen om bestwil wijzer dan kwetsen met de volle waarheid.

Als je de derde in het spel bent, realiseer je dan dat slechts vijftien procent van de
mensen die hun partner verlaten omwille van een affaire, ook gaat samenleven of
trouwt met die persoon. Als de ontrouwe partner de samenleefrelatie niet binnen de
twee jaar verlaat, is de kans uiterst klein dat hij of zij het alsnog zal doen, schrijven
de auteurs.

Na zo’n affaire is het meestal moeilijk te accepteren dat niet langer een ‘exclusieve’,
maar een ‘prioritaire’ relatie overblijft. En ten slotte: het duurt ten minste twee jaar
om zo’n affaire te verwerken, voor een koppel dat samen door wil gaan. ‘Het zal
nooit meer zijn als vroeger. Maar het hoeft niet slechter te zijn. Het zal anders zijn.’
(VERMEIREN, T., Ontrouw als summum voor romantiek, in Knack.)

52 Als ik jou zie …
Info 10: Wilfried Van Craen over ‘ontrouw’

‘We worden vaak verrast door ons hart’
Een man en een vrouw kussen elkaar in de film. Mensen kijken graag naar de liefde
en de lust van hun helden. En het is ook nog spannend. Want vaak is die liefde op het
scherm een verboden liefde. Het is ‘overspel’ of ‘ontrouw’. De helden ‘gaan
vreemd’. Het zijn allemaal woorden voor het bedriegen van een vaste partner. Ook in
het echte leven gebeurt het wel eens. Dat leidt soms tot grote problemen. Wilfried
Van Craen helpt mensen met zulke problemen. Hij maakte er zijn beroep van. Met
die ervaring schreef hij een boek over ontrouw. Het heet ‘De prijs van de passie.
Trouw aan ontrouw.’

Gebeurt ‘vreemdgaan’ zo vaak?
Wilfried Van Craen: Meer dan we denken. Volgens onderzoeken zijn zeker 1 op 3
volwassen mensen niet trouw aan hun vaste partner. Volgens anderen is dat zelfs de
helft. Dat verschil heeft te maken met wat je ‘vreemdgaan’ noemt. Voor de ene is dat
een ‘slippertje’. Je belandt eens een keer met iemand anders in bed. Anderen spreken
pas van ontrouw als het geregeld gebeurt. Als het zelfs een geheime relatie wordt.

Dat is veel. Toch hoor je er niemand over praten?
Inderdaad. Het lijkt bijna verboden om erover te praten. Toch houdt het de mensen
erg bezig. Mijn boek ‘De prijs van de passie’ bewijst dat ook. Het staat nu al weken
in de top-10 van de best verkochte boeken. Dat had ik zelf niet verwacht. Ik dacht dat
mensen nooit zouden willen thuiskomen met zo’n boek. Het onderwerp spreekt
duidelijk velen aan. In speelfilms en verhalen had je dat altijd al. Ontrouw en
‘vreemdgaan’ horen er vaak bij.

Is dat niet net het probleem? In films krijgen we vaak ontrouw te zien. Het wordt
voorgesteld als iets moois. Is dat in werkelijkheid ook zo?
In sommige grote Amerikaanse films over de liefde gebeurt dat misschien. Toch is
dat in de meeste andere films niet zo. Overspel is er vaak een onderwerp. Maar ook
de gevolgen worden getoond. Zo’n verboden liefde kan grote gevolgen hebben. Het
kan triest aflopen. En dat is zoals vaak in het leven zelf. In zo’n toestand kan het
leven vierkant beginnen lopen. De problemen worden steeds groter. Natuurlijk
stellen films de liefde mooier voor. Mensen verwachten dat ook. Die liefde lijkt dan
een soort hemel op aarde. Dat willen mensen met overspel vaak beleven. Het is
echter maar verliefdheid. Dat blijkt na een tijdje allemaal niet meer zo mooi.

Horen ontrouw en ‘vreemdgaan’ bij de mens?
Kijk naar de relaties in onze omgeving. Mensen willen wel trouw zijn. Ze dromen
daarvan. Maar voor velen lukt dat gewoon niet. Daarom is het ook niet meteen
slecht. Het is altijd zo geweest. Je kunt dat zien in de verhalen uit de geschiedenis. Je
ziet dat ook bij dieren, zelfs bij de kleinste wezens op aarde. Ik kijk hier thuis in de
tuin uit op een groepje meesjes. Ik zie die vogels hier bezig met hun nestje. Er is een
mooi gezinnetje aan het werk. Mensen zien dat graag. Toch zijn onder de vogels net
de mezen vaak en veel ontrouw. We kijken te veel met onze eigen dromen naar de
wereld van de dieren. Hetzelfde doen we met de zwanen. Ook zij staan zogezegd
model voor trouw. Terwijl dat niet zo is. Dat blijkt uit onderzoek. De ontrouw van de
mensen is dus niet zo vreemd. Ontrouw komt vaak voor in de natuur. Ik praat het niet
goed. Maar het is de werkelijkheid. Daar probeer ik mee om te gaan. En daar gaat

                                                                      Als ik jou zie … 53
mijn boek over. Het vreemdgaan van partners geeft spanningen. Mensen kunnen daar
niet goed mee om. Het probleem verdringen heeft echter geen zin.

Is er een verschil tussen mannen en vrouwen bij ontrouw?
Bij de mannen zou de helft het doen. Bij de vrouwen zou dat maar 1 op 3 zijn. Dat
klopt natuurlijk niet helemaal. Voor elke ontrouwe man is er een vrouw. Waarom
komen die dan niet voor in die onderzoeken? Ik heb daar twee verklaringen voor.
Sommige mannen gaan voor seks naar hoeren. Vrouwen hebben daar veel minder
nood aan. Naar hoeren gaan kun je ook zien als ontrouw. Mannen kunnen er hun
drang naar seks kwijt. Maar het wordt meer toegelaten. Omdat het een vaste relatie
niet in gevaar brengt. Een andere uitleg is dat vrouwen gemakkelijker liegen over
ontrouw. Ze kunnen het moeilijker toegeven. Want ze leven nog steeds in een wereld
van mannen. Een vrouw met een minnaar heet al snel een ‘slet’. Mannen kunnen
soms zelfs trots zijn op het hebben van een minnares. In sommige verre landen is het
nog erger. Daar worden vrouwen vermoord of gedood als ze ontrouw zijn.

In onze samenleving wordt overspel niet echt aanvaard. Het hoort niet. Zijn er
plaatsen waar mensen meer open staan voor ontrouw?
Mannen en vrouwen leven op andere plaatsen anders samen dan bij ons. In Afrika en
Azië hebben mannen soms meer dan één vrouw. Dat is daar heel normaal.
Vreemdgaan is er geen probleem. Maar het mag enkel door mannen gebeuren. Bij
ons had je in de jaren ‘60 nog de ‘hippies’. Die wilden leven met de vrije liefde. Dat
is nooit echt gelukt. Want de partners werden jaloers.

Kijken jongeren anders naar ontrouw dan oudere mensen?
Er is zeker een verschil. De samenleving is veranderd. Nog niet zo heel lang geleden
hadden we maar één doel. Dat was een leven lang bij dezelfde partner blijven. Dat is
nu voorbij. Jonge mensen van 20 tot 30 jaar zien dat anders. Ze blijven trouw zolang
het duurt. Ze hebben een relatie van gemiddeld 1 tot 3 jaar. Mensen ouder dan 40
jaar scheiden steeds meer. Op school zijn kinderen met gescheiden ouders geen
uitzondering. Ze hebben leren leven met die werkelijkheid. Vroeger werd dat
verborgen. Moeders bevielen dan van ‘bastaardkinderen’. Die hadden zogezegd geen
vader. Ze hadden vaak geen leuk leven. Dat is veranderd. Nu kan er gemakkelijker
worden gesproken over ontrouw. Anders wordt er te veel leed geleden. Maar we
hebben nog een lange weg af te leggen. En daar wil ik ook aan helpen met mijn boek.
Ik zeg niet: ontrouw is goed of slecht. We moeten er beter mee leren omgaan. Zo
kunnen we vermijden dat erge gevolgen van vreemdgaan nog erger worden.

Wat kan er dan gebeuren?
Ontrouw kan leiden tot grote problemen. Het schokt alvast heel erg. Bij ontrouw is er
steeds een bedrogen partner. Die verliest op slag zijn geloof in eeuwige trouw. En dat
kan heel pijnlijk zijn. Het overvalt mensen ook zo sterk. Sommigen durven zeggen:
‘Met mij gebeurt dat niet.’ Wel, zij maken vaak de meeste kans om in de problemen
te geraken bij ontrouw. Ze verliezen plots de controle. Ze worden meegesleurd door
de hele zaak.

Ze verliezen zichzelf?
Ja. En bovendien krijgen ze een enorm gevoel van schuld. Wie ontrouw is, is geen
onmens. Dikwijls heeft hij of zij er zelf veel problemen mee.


54 Als ik jou zie …
Mensen moeten er meer over nadenken?
Zeker en vast. Maar nadenken is niet voldoende. Alleen ons verstand werkt dan. We
weten wat er mis kan gaan. Bij ontrouw zijn drie mensen betrokken. Die kunnen er
elk een hoge prijs voor betalen. Ze weten dat ze een vaste partner en een gezin in
gevaar brengen. Maar de mens is meer dan alleen maar zijn verstand. We worden
vaak verrast door ons hart. Hoe moet je dat aanpakken? Er is geen juist antwoord
voor.

Moet je je ontrouw bekennen aan je partner?
Dat verschilt bij elke mens en elke relatie. Eerlijkheid kan lonen. Soms heb je een
avontuurtje voor één nacht. Het bekennen kan echter leiden tot veel ellende. Heeft
dat dan zin? Het kan de partner veel pijn doen. Bij anderen kan dat opbiechten wel
een juiste beslissing zijn. Als het gebeurt op het juiste moment. Iedereen moet dat
voor zichzelf beslissen.

‘Als hij of zij het doet, wil ik het niet weten,’ zeggen sommige partners vooraf ...
Ja. Die mensen zijn vaak vrij zeker van hun eigen relatie. Ze voelen zich goed met
hun partner. Ze weten echter ook dat het niet volmaakt kan zijn. Overspel kan
gebeuren. En dat beseffen ze. Ze vertrouwen erop dat hun partner het overspel onder
controle houdt. Toch wil ik het nog eens herhalen: een oplossing voor ontrouw is er
niet. Met meer inzicht staan we al veel verder. Want overspel kan voor veel
problemen zorgen. Maar vaak wordt het nog erger door onze slechte manier van
reageren. Dat zorgt meestal voor nog veel meer miserie. En daar moeten we iets aan
doen.

Info 11: Geen leven zonder trouw. Jan Kerkhofs raakt pijnlijke zenuw in
samenleving

Mensen veranderen van merk, werk, partij en partner. Van baas en beroep, van
woonplaats en land, zelfs van continent. Beleeft de trouw een crisis? Jan Kerkhofs
beantwoordt die vraag uitvoerig in zijn jongste boek ‘Trouw’. Hij neemt de lezer mee
op een tocht ‘door een terrein met enkele parels en veel drijfzand.’

Weinig feiten leiden tot vluchtige veralgemeningen en een feitenvloed mondt nogal
eens uit in onduidelijke conclusies. Jan Kerkhofs weet als geen ander die uitersten
vakkundig te vermijden, al is trouw een vervaarlijke valkuil.
Iedereen blijkt gebeten door de mobiliteit van een sneller veranderende wereld.
Trouw daarentegen beoogt stabiliteit of vastheid in die vloeiende tijd, al betekent dat
helemaal niet dat die complexe en moeilijk te omschrijven grondhouding geen
creativiteit en veerkracht vraagt om uitdagingen te overwinnen, vooral die in eigen
hart en geest. Trouw is verbonden met de zoektocht naar de eigen identiteit en vormt
ook het geheugen van de innerlijke mens die gehecht blijft aan hetzelfde in een
context waarin vrijwel alles verandert.
Ons woord ‘trouw’ vindt trouwens zijn oorsprong in een Indo-Germaanse wortel
waarmee de eik wordt bedoeld. Trouw is hard en taai als een eik.
Kerkhofs ziet terecht zijn jongste boek als een essay met historische, sociologische
en spirituele invalshoeken. Die brede aanpak is het waarmerk van deze socioloog en
theoloog voor wie schrijven zijn geestelijke ademhaling is. Van de lezer vraagt die
benadering een geduldige leestijd, om langzaam door te dringen tot de eigenheid van
de trouw.


                                                                     Als ik jou zie … 55
Zonder trouw is er geen leven, luidt lapidair zijn eerste zin. Het instinct zet ertoe aan
te groeien en zich voort te planten en is zo een primitieve vorm van trouw. Ook die
trouw, hoewel slechts een oerdrift, is al een trek van de menselijke trouw. De wortel
zit wel erg diep. Ook het sociale leven steunt op trouw, anders loopt niet alleen het
verkeer in het honderd. Toch ontsnapt trouw niet aan kritische ondervraging en
ondermijning, waardoor hij wankelt of knakt.
Ontnuchterend stelt de auteur vast dat trouw nooit vanzelfsprekend is. Nu niet en
vroeger niet, terwijl wij met de illusie leven dat onze tijd zo uitzonderlijk is. Trouw
scoort hoog, maar feitelijke ontrouw ontkracht vaak die waardering. Blijkbaar is
trouw een veeleisende houding – het woord ‘deugd’ durft onze tijd bijna niet meer in
de mond nemen.
Trouw is wellicht de meest complexe houding: de meerderheid blijkt haar te wensen,
maar eenzelfde meerderheid raakt erdoor teleurgesteld of is er niet toe in staat. Niet
alleen jongeren willen hun relaties bestendigen in de tijd, maar bij velen gaat ‘voor
eeuwig en altijd’ er niet meer in. Uiteraard leidt de onderlinge ontkoppeling van
voortplanting, seks, eros en liefde tot veelsoortige intieme relaties. De officiële
monogamie verhult een feitelijke polygamie.
Toch geven beloften van trouw structuur aan het leven, al leiden ze evenzeer tot
tragedies en littekens. Een essentiële voorwaarde voor trouw is zonder twijfel het
vertrouwen dat je schenkt aan een persoon, een groep of een taak. Trouw,
vertrouwen en zelfvertrouwen horen bij elkaar, maar hun innige band komt vaak
onder druk te staan door de wisselvalligheden en de wispelturigheid van het leven.
Wie ontsnapt daaraan?
Voor de overgrote meerderheid van onze tijdgenoten speelt trouw vooral een rol in
relaties in en buiten het huwelijk. Toch groeit het aantal echtscheidingen. Dat dwingt
tot reflectie, ook binnen de kerken, want nog steeds wenst de meerderheid in Europa
een kerkelijke ceremonie als bezegeling van een relatie. Maar velen huwen met een
stilzwijgend aanvaarden van een eventuele scheiding. Hoe gaan de kerken daarmee
om? Kerkhofs schetst in grote trekken de lange en ingewikkelde weg die het
huwelijk in de loop van de eeuwen heeft afgelegd.
Twee knelpunten doen zich nu voor: het grote aantal nietigverklaringen van
huwelijken en het heikele punt van hertrouwen en het kerkelijke antwoord daarop.
De kerkelijke huwelijkswijn wordt moeilijk gewonnen op de weerbarstige bodem
van de huidige sociale context.
Trouw reikt verder dan het partnerschap van man en vrouw. Ook in de ware
vriendschap, een zeldzaam maar des te kostbaarder verschijnsel, speelt trouw een
voorname rol. Niet zelden reikt ze dieper dan liefde, al is ware liefde zonder
groeiende vriendschap niet denkbaar en kan voor wie oprecht bemint, de partner ook
de beste vriend of vriendin zijn.
De snellere draai van de geschiedenis doet bovendien gewoonten en tradities
wankelen. Daarmee is trouw aan het verleden allesbehalve vanzelfsprekend.
Authentiek trouw blijven aan zichzelf, waar het allemaal om draait, is vaak een
hachelijk avontuur van vasthouden en loslaten, van behouden en soms pijnlijk
integreren van verandering. Dat is een werk van lange adem, stilte en geborgenheid,
hopelijk met steun van gelijkgezinden.
Nu rijst voor velen de vraag of ze nog trouw kunnen zijn aan het verleden, aan de
joods-christelijke wortels of aan God. Kun je aan de traditie trouw zijn en toch
veranderen? Kun je nog trouw zijn aan de trouw van God?
Kerkhofs vertrekt voor zijn beschouwingen niet alleen vanuit rijk feitenmateriaal
maar ook vanuit het leven van markante mensen uit een ver en recent verleden.

56 Als ik jou zie …
Daarom leest hij zo aangenaam en is de filosofische dorheid van deze recensie hem
vreemd. Je bent hem niet ontrouw, als je zijn rijk essay niet in een ruk uitleest.
Integendeel: trouw vraagt tijd.
(VAN DEN EYNDEN, L., in Tertio nr. 254-255 van 22 december 2004, p. 12.)

Info 12: Trouw ... kan zij waar worden?

‘In de bus naar Amsterdam-Noord zat ik onlangs tegenover twee oude mensen, man
en vrouw, die met een volmaakte argeloosheid tegen elkaar leunden, en om de vijf
minuten een enkel zinnetje fluisterden. Zalig maar heel bescheiden. Het schouwspel,
bijna een half uur durend, riep in mij een golf van ontroering, haast een erotische
aandoening op. Ik stiet al te vrij een jongen aan die naast mij zat. Hij begreep niet
waarom, studeerde waarschijnlijk psychologie.’
(Jan van Kilsdonk)

Trouw … Eigentijdse mensen hebben het er moeilijk mee. Jezelf definitief
engageren, verbinden, bepalen: velen huiveren ervoor terug. ‘Trouw tot de dood ons
scheidt’: wie kan dat beloven? En als je dat beloofd hebt, wat dan? Trouw moet
blijken, zeggen ze. Dat is waar. Maar … trouw kan ook pijn doen.
Alom klinkt de roep om een waardendebat. Komen we met debatteren veel verder?
Waarden vragen erom doorleefd, gedaan, uitgedragen te worden door ‘waarden-
volle’ mensen. Trouw is zo’n morele waarde. Waar gaat het eigenlijk om? Redenen
genoeg om er dieper op door te denken en vooral haar intenser te beleven. Daarom
gaat deze info over verschuivingen, belevingen en vooral kansen van partnertrouw.

Inflatie van een duur woord
Na liefde is trouw, denk ik, een van de duurste en daarom wellicht meest misbruikte
woorden. Trouw is het meest onderhevig aan verbale waardevermindering en loos
gezoem. Met groot gemak wordt trouw verbonden met ‘zweren’, met ‘eeuwig’, met
‘tot de dood’ en met alles wat de menselijke vermogens royaal te boven gaat.
Partners die eeuwig trouw gezworen hebben, religieuzen die eeuwige geloften
aflegden, ambtsdragers die priester werden in eeuwigheid … : waarom werd door
zovelen het eeuwige met het tijdelijke verwisseld? Aan de andere kant zien we
echtscheidingen van getrouwden, uittredingen van religieuzen, ambtsverlatingen van
priesters, enzovoort. We weten dat elke relatie en ieders leven een verhaal apart is,
uniek en onherhaalbaar, maar wanneer dit verwisselingsverschijnsel zo dikwijls
voorkomt, is er meer aan de hand.
Men had toch eeuwige trouw ‘gezworen’… Wat dit zweren betreft, is het
evangelische wijsheid dat je hier omzichtig mee omgaat: ‘Ik zeg jullie in het geheel
niet te zweren (…) Maar je ja zij ja en je nee nee. Wat daar nog bij komt, is uit den
boze.’ (Mt 5,34a-37). Trouw zweren is uit zijn aard zeer ernstig. Als er lichtvaardig
mee omgegaan wordt, is het duidelijk dat de ernst ervan onderschat wordt. Wanneer
je moet doen wat je belooft, mag je ook niet beloven wat je niet kunt, anders lijd je
aan zelfoverschatting.
Zulke dure woorden worden vooral in liederen luid en uitdagend gezongen. Denk
maar aan bepaalde opera’s, waarbij eeuwige trouw spetterend de zaal in schalt. Denk
aan de vaderlandsliederen op school: een stoere knaap zijn, je bloed geven voor het
vaderland. Het gaat altijd over diepe dingen die wij op dat moment niet doen en die
wij ook niet van plan zijn ooit te doen. En toch hoor je nog steeds eenvoudige
deuntjes, waarin ‘ik hou van jou’ steevast rijmt op ‘ik zweer je eeuwig trouw’. Grote
woorden zonder consequenties. Dit alles draagt bij tot de inflatie van het dure woord
‘trouw’.
                                                                           Als ik jou zie … 57
Grondige verschuivingen
Er is een heroriëntatie op trouw nodig. Onze samenleving is sterk veranderd. Denk
aan trefwoorden als: industrialisatie, verstedelijking, mobiliteit, arbeidsdeling,
scheiding van woning en werk, emancipatie van de vrouw (en de man?), macht van
de consumptie, enzovoort. Dit doordrenkt het eigentijdse levensgevoel. Alles moet
snel gebeuren; er is geen tijd om iets rustig te laten groeien; voor elke moeilijkheid
moet er een oplossing zijn; verduren en verdragen zijn uit de mode; als iets niet lukt,
grijpen we vlot naar wat anders …
Dit alles heeft zijn terugslag op de partnerrelatie. We ontmoeten het op de persoon
geconcentreerde klein-gezin, dus het paar met een klein aantal of zonder kinderen
(anticonceptie!). Het huwelijk vormt een privé-ruimte met zijn eigen intimiteit. Het is
de heilige ruimte voor persoonlijke betrekkingen en het uiten van gevoelens. De
nadruk ligt op de slaapkamer als plek van intiem samenleven. Wat hier gebeurt, is
tussen en van ons.
De individualisering leidt ertoe dat seksuele beleving ieders eigen zaak wordt. Het
wordt een kwestie van persoonlijke initiatie, smaak en keuze. Elke liefde is een zaak
van de individuele mens. Geen enkel gezag hoeft daar zijn neus in te steken of zijn
wet op te leggen. Lopen we zo het risico in de chaos terecht te komen? Of bestaat er
een nieuwe manier om de liefde veilig te stellen tegen wat haar kapot kan maken?
‘Zij/hij is alles voor mij’. ‘Het geluk van mijn partner is mijn geluk.’ Zo wordt het
gezegd. De partners zijn sterk naar binnen gekeerd. Moraal van buitenaf wordt
afgeweerd. Wat goed en niet goed is, wordt in wederzijds overleg bepaald. Dit is een
gevolg van de overgang van het instituutshuwelijk naar het liefdeshuwelijk als
interpersoonlijke betrekking. Men beleeft idealistische, zelfs romantische
verwachtingen, maar wordt ook geconfronteerd met de realiteitsschok. Zij kan een
diepe crisis veroorzaken.
Liefde vertelt verhalen. Zo zijn er bijvoorbeeld sprookjes. Zij eindigen meestal net
op de drempel van wat het leven als volwassen mens zal zijn. ‘Ze trouwden, kregen
kindjes en leefden nog lang en gelukkig.’ Het sprookje heeft gezegd wat het te
zeggen had: het happy end betekent alleen dat je nu in het ‘volle’ leven kunt stappen.
Dan gaan de verhalen soms rooskleurig verder: al die boekjes vol gevoelens en geluk
die misprijzend ‘stuiverromans’ worden genoemd, maar die ‘goed verkopen’. Van
het gevoel is men dan dikwijls afgegleden naar het erotische, de seks, het genot.
Maar … alles komt in orde, ze zullen gelukkig zijn, het leven zal één en al genieten
zijn.
We kennen echter ook de Griekse en andere tragedies. De relatie kan een sombere en
tragische toer opgaan. De hartstocht heeft in haar mateloosheid en haar alles
omvattend elan iets dodelijks, een bijsmaak van ramp en ondergang.
Als we hierbij stilstaan, wat zien we dan? Wat voedt de liefdesgeschiedenissen, zelfs
de verhalen met een happy end? Het zijn de beproevingen waar je doorheen moet, de
moeilijkheden van buitenaf, de kwellingen binnenin, de ruzies en de verzoeningen.
Je loopt altijd het gevaar dat het misloopt. Hartstocht heeft soms de kracht en de
gestalte van het noodlot …
Bij alle grondige verschuivingen is er toch iets wat blijft: het avontuur van twee
mensen die hun unieke verhaal schrijven van deze liefde. Geen enkele relatie is
identiek, omdat elke mens en elke relatie uniek is.

Een tolerante samenleving
We constateren het naast elkaar bestaan van huwelijksrelaties en een veelvoud van
nieuwe vormen. Denk aan al dan niet geregistreerd samenwonen, lat-relaties (living

58 Als ik jou zie …
apart together), krakkemikkige huwelijken waarin de partners om verschillende
redenen toch bij elkaar blijven, ‘vrije’ liefde, ‘wilde’ huwelijken, prostitutie. In plaats
van echtgenoot/echtgenote spreekt men van levensgezel of –gezellin, van mijn
vriend(in) of mijn maatje. Ook kent men successieve monogamie, ‘open’ huwelijk,
driehoeksverhoudingen. Er is het hoge aantal echtscheidingen en de (al of niet legale)
nieuwe verbintenissen.
Wat opvalt is dat deze nieuwe relatievormen eigenlijk geen provocatie vormen van
de heersende normaliteitsopvattingen. Het traditionele duurzame huwelijk heeft zijn
monopoliekarakter verloren. De tegenstellingen zijn ontdaan van hun dramatische
karakter. Men vindt het heel gewoon als je op een receptie of elders mensen aantreft
met een ‘nieuwe’ man of vrouw, zonder dat de behoefte bestaat na te gaan of die
relatie wel ‘klopt’. Op dit gebied is er grote tolerantie. De maatstaf schijnt te zijn
‘Als die twee maar gelukkig zijn met elkaar. Daar gaat het toch om …’ Hiermee is de
kous af.
Ook ziet men verbintenissen ‘for the time of being’: voorlopig. De eis en
verwachting dat het huwelijk een partnerschap ‘voor het leven’ moet zijn, heeft nog
wel een bepaalde betekenis. Duurzaamheid waarborgt zekerheid en de mogelijkheid
van een gemeenschappelijke geschiedenis en van gedeelde ervaringen.
Duurzaamheid garandeert een bepaalde geborgenheid en een ‘wij-structuur’. Zij
impliceert ook de kans om van illusies en schijnbeelden afscheid te nemen. Je kunt je
lerend opstellen voor het anderszijn van de ander. De eis van een duurzame relatie
kan echter als totaalaanspraak (‘eeuwige’ trouw) aangevoerd worden en deze
aanspraak kan belastend zijn en frustraties meebrengen. Er ontstaat relatie-moeheid
in de sleur van het dagdagelijkse. Er is het verlies van wederzijdse aantrekking en de
afstomping op erotisch-seksueel gebied. Autonomie en zelfvinding blijken hier
weinig kansen te hebben. De pogingen om een duurzaam partnerschap af te dwingen,
leiden tot neuroses en hebben dikwijls lichamelijke gevolgen (maagklachten en
dergelijke). Daarom pleit men voor een ‘voorlopige’ relatie. Je kunt zeggen: ‘Zolang
het goed gaat tussen ons. Daarna zien we wel’. Dit alles wordt met grote tolerantie
bejegend. Is duurzame trouw ‘voor goede en kwade dagen’ een luxeartikel
geworden? In elk geval vraagt zij een doordachte, bewuste keuze om zo samen het
leven te willen delen. Te midden van de veelvormigheid worden partners uitgedaagd
om juist voor deze vorm te kiezen. Willen zij dat? En waarom? Kunnen zij samen
stappen zetten om deze trouw gaandeweg waar te maken?

Maar ondertussen …
Er is de aarzeling van jonge mensen om de trouw aan te gaan. Zijn zij zich diep
bewust van wat zij hiermee op zich nemen? Eeuwig duurt zo lang … En deze jonge
mensen zijn realistisch genoeg om kritisch rond te kijken. Zoveel huwelijken
stranden en in huwelijken die standhouden, zijn daar de creativiteit, speelsheid,
warmte vaak niet ver zoek? Sterft met het huwelijk de liefde? Men legt grote nadruk
op individuele zelfontplooiing. Is trouw geen gevaar voor zelfverlies? Er is ook de
druk van buitenaf. Er wordt gezegd dat je over een scheiding niet moeilijk moet
doen. Bepaalde ‘very important persons’ (vips) spreken onverbloemd voer hun
tweede, derde of vierde huwelijk. Er wordt zo losjes over gepraat.
Bovendien speelt er een bepaald vrijheidsbegrip mee. Is vrijheid hier vooral vrijheid
van binding, verplichting, engagement, maar veel minder vrijheid tot verbond,
blijvende toewijding, duurzaamheid? ‘Ik ben een vrij mens,’ wordt er gezegd. Wat
wordt hiermee bedoeld? De vrijheid om je eigen gang te gaan, je plan te trekken, het
eigen ik en zijn verlangens te volgen? Of is het de vrijheid om jezelf voor de goede


                                                                        Als ik jou zie … 59
en minder goede dagen aan een ander te geven, toe te wijden, dienstbaar te maken?
Soms is het beter goede vragen te stellen dan snelle antwoorden te geven.

‘Ik heb je lief zoals je soms
gelijk een gouden zomerdag bent
nee nee nee
ik heb je lief zoals je bent
nee nee
ik heb je lief zoals
nee
ik heb je lief.’
(K. Schippers)

Partnertrouw
Trouw wordt beleefd op veel gebieden. We verwachten trouw aan het gegeven
woord, de waarheid, een aangegane verplichting, het geweten, enzovoort.
Hier gaat het echter over partnertrouw. Over liefde gaat het dus. Die is heel kostbaar
en ons dierbaar. Het gaat over twee mensen die samen willen beleven dat zij met
hart, lichaam en geest het leven delen. Dit kan hen mooier maken, verrijken, bezielen
en verdiepen. De ervaring voor de ander beminnenswaard te zijn, kan heel intens
zijn.
Maar … niets is ook hachelijker dan liefde. Vanwege die liefde kunnen mensen ertoe
komen hun partner en gezin in de steek te laten of hun opdracht te verwaarlozen. Er
is liefde die afgewezen, versmaad of vertrapt wordt. Mensen kunnen in de diepste
ellende raken, een wonde oplopen die bijna niet meer geneest.
Om deze prachtige en hachelijke liefde nemen mensen een van de grootste
beslissingen in het leven: trouwen – bij elkaar horen, voorgoed, en het leven samen
delen. Liefde is dan ook de enige reden om dat te doen. Anders is het op den duur
niet te doen dat die ander er altijd is.
Liefde. Een kostbare zaak. Hoe maak je iets goeds van je relatie?
Door de hele bijbel heen is er het verhaal van het duurzame verbond tussen God en
zijn mensen. Het is net als een huwelijk, wordt er gezegd. En omgekeerd: het
menselijk huwelijk is net als dat verbond. Mensen krijgen de kans en de opdracht te
doen wat de God van Israël doet: bevrijden, omhoog halen en (om)hoog houden.
Maar dan is het woord liefde alleen ontoereikend. Hier moet een ander woord
bijkomen: trouw. Liefde én trouw, dat zijn de twee woorden van het verbond. In het
getrouwd-zijn zit pas muziek als de bovenstem van de liefde begeleid en ondersteund
wordt door de ondertonen van de trouw.

Trouw: een groeiproces
Blaise Pascal schreef: ‘Hij houdt niet meer van die vrouw van wie hij tien jaar
geleden hield. Ik geloof het graag: zij is niet meer hetzelfde en hij evenmin. Hij was
jong en zij ook; nu is zij heel anders. Misschien zou hij nog van haar houden als zij
was als toen.’
Waarom zou ik de gelofte die ik jaren geleden heb afgelegd nakomen, want vandaag
ben ik toch niet meer dezelfde? Waarom? Uit trouw. Zij is de grondslag van mijn
identiteit. Ik ben alleen maar deze mens omdat ik erken dat ik niet hetzelfde, maar
wel dezelfde ben. Omdat ik een bepaald verleden voor mijn rekening neem als het
mijne, en omdat ik in de toekomst de verplichting die ik toen op me genomen heb,
als de mijne wil beschouwen. Geen morele persoon zonder trouw van zichzelf aan

60 Als ik jou zie …
zichzelf, en in deze zin ben ik trouw ‘verschuldigd’. Anders zouden er ook geen
verplichtingen zijn!
Daarom is trouw een proces, hopelijk een groeiproces. Het is goed dat een mens
‘meerdere’ relaties heeft. Dat is verruimend en verrijkend. Deze relaties bestaan in de
breedte. Maar er is één relatie die naar een unieke diepte wil, waarbij partners elkaars
gezicht opdelven.

‘Delf mijn gezicht op, maak mij mooi.
Wie mij ontmaskert, zal mij vinden.
Ik heb gezichten, meer dan twee,
ogen die tasten in den blinde,
harten aan angst voor angst ten prooi.
Delf mijn gezicht op, maak mij mooi.
Delf mijn gezicht op, maak mij mooi.
Wie wordt ontmaskerd wordt gevonden.
En zal zichzelf opnieuw verstaan
en leven bloot en onomwonden,
aan niets of niemand meer ten prooi.
Delf mijn gezicht op, maak mij mooi.
(H. Oosterhuis)

Elkaars gezicht opdelven: dat is naar de diepte gaan van deze ander die zo anders is
dan ik; die zoveel schoons in zich draagt dat naar boven wil komen; die een geheim
blijft en zal blijven, maar waarvan ik telkens weer een glimp mag ontdekken; die ik
elke dag mag zien met nieuwe ogen van verwondering en vertedering.
Daarom is trouwen vooral de ander vertrouwen en jezelf aan haar of hem
toevertrouwen. Dit vertrouwen zal gedragen worden door oprechtheid jegens elkaar:
bloot en onomwonden leven. Een relatie kan niet groeien, als partners elkaar
bedriegen of als ze opzettelijk dingen achterhouden voor elkaar. Dat schept
wantrouwen. Jezelf (laten) ontmaskeren en je heel eigen gezicht tonen: je diepste
gevoelens en verlangens, je frustraties en aspiraties, je zoeken en vinden, je
herinneringen en je dromen. Maar zo open en eerlijk zijn jegens elkaar is moeilijk,
vooral omdat het risico’s meebrengt. Het maakt je kwetsbaar. Als je de ander
werkelijk vertrouwt en je jezelf aan hem/haar toevertrouwt, dan durf je te uiten wat
er werkelijk en ten diepste in je omgaat. Je weet je immers bij de ander geborgen,
thuis, veilig. Je vertrouwt erop dat wat je nu zegt, later niet tegen je uitgespeeld
wordt. Zo’n vertrouwen geeft ruimte; het geeft vooral het gevoel dat je helemaal
jezelf kunt zijn bij deze unieke ander die anders is en blijft. Hij is geen ‘alter ego’,
geen tweede ik. Hij is zichzelf en van zichzelf. Geen bezit of eigendom, maar
geschenk en gave, ‘zomaar’ ... ‘gratuit’.
‘Ik denk dat de logica van de liefde, van de oerliefde, de onvoorwaardelijke, de
allereerste, die van de oorsprong, in de richting gaat van een buitengewoon sterke
erkenning van de algehele intieme eenheid van twee lichamen, waarin het ene met
het andere verenigd wordt tot één leven, één vlees. Als die eenwording menselijk,
eindelijk menselijk is, weeft zij een dusdanige wederzijdsheid, dat er geen buiten
meer is waar de ene of de andere zijn of haar lichaam aan een derde kan aanbieden.
Het lichaam zegt dat op zijn eigen manier. (…) In zeker zin houdt de liefdesdaad –
als zij liefde is – nooit op. De terugval die op het orgasme volgt, het feitelijke uit
elkaar gaan van de lichamen, tast niet aan wat op het ogenblik van absolute intimiteit
gezegd is: dat deze eenheid uniek is en zich met niets ander vermengt.’
(M. Bellet)

                                                                      Als ik jou zie … 61
Trouw is niet spectaculair
De media bieden veel meer aandacht aan echtscheidingen dan aan trouw. Blijkbaar is
de dagdagelijkse trouw tussen twee mensen geen nieuws, niet sensationeel of
spectaculair. En toch … juist zij is altijd iets heel bijzonders en van hoge waarde.
Trouw schept immers een heel bijzondere band tussen twee mensen. Zij bevrijdt hen
van jagen en jachten, van gespannenheid en krampachtigheid, en ook van dat
rusteloze zoeken, waardoor je alleen maar af en toe eventjes bij jezelf en bij de ander
kunt zijn. Waar echte trouw tussen mensen naar de diepte gaat, kan er veel gebeuren
zonder dat het fundament, de vitale onderstroom van de trouw, wordt aangetast. Je
weet immers op wie je je vertrouwen gesteld hebt. Het is een heel diep overtuigd zijn
van elkaar, nauwelijks in woorden te uiten. Daarom heeft trouw de trekken van
warmte, genegenheid, geborgenheid, stevigheid.
Blijkbaar bestaat er vooral onder jongeren een grote angst dat zij zichzelf in een
relatie zullen verliezen. Maar je hoeft jezelf helemaal niet te verliezen. Trouw aan de
ander kan nooit ten koste gaan van trouw aan jezelf. Het gaat erom steeds meer jezelf
te zijn (of te worden!). Je bent dezelfde die echter niet hetzelfde blijft. Het maakt de
spanning groter bij de zoektocht naar wat positief en opbouwend is voor allebei,
maar jezelf blijven is niet verkeerd. Het betekent wel dat de opbouw van zo’n
dynamische relatie heel wat van de partners vraagt.
Trouw moet blijken. Partners kunnen het gevoel hebben dat ze zich in elkaar vergist
hebben. Of ze hebben van elkaar gehouden, maar zij en alles om hen heen is zo
veranderd, dat die eerste liefde er niet meer is. Het kan echter zijn dat op die eerste
liefde de last rust van projecties en illusies. Of het gaat om een crisis, je moet over
een drempel heen. Er worden harde noten gekraakt. Je ervaart vervreemding. Die
wordt als zodanig aangevoeld, misschien zelfs met het nodige huilen en tieren en met
de bekende discussies waarin je elkaar ongezouten de waarheid zegt en toch in een
cirkeltje draait … Beter die schokken dan een muur van stilzwijgen – ook al was die
stilte nodig toen je nog niet kon praten. En het gebeurt dat na al die woelige periodes
de oude liefde als nieuw te voorschijn komt – dezelfde dus, maar toch helemaal
anders.
Als de liefde aanhoudt, gaat zij deze ‘tweede kans’ niet uit de weg. En je kunt ervan
leren. Want de valstrik van de liefde is: genoegen te doen, de ander geen pijn te doen.
En daarom ga je voorbij aan wat je voelt en verlangt, aan de waarheid van je
gevoelens. Je hebt lief – alsof je liefhad. Zo bedrieg je de ander én jezelf, met alle
risico’s van bedrog: dat je elders troost zoekt, je ergert aan de minste kleinigheid, ten
einde krachten raakt en heimelijk wrok koestert jegens je partner voor wie je je leven
onherroepelijk laat leeglopen.
Nog iets: in zijn leven richt een mens zijn aandacht en energie op meer dan één punt.
De liefde kan in conflict komen met andere investeringen. Dat is in het bijzonder het
geval bij hen die door hun arbeid, een werk of een zorg ‘in beslag genomen worden’.
Sommige beroepen stellen zulke hoge eisen dat er nog weinig ruimte overblijft voor
de geliefde. Alles wordt aan het werk ‘opgeofferd’. In zekere zin zijn zij hun werk.
De partner kan tegen deze ‘onrechtvaardigheid’ hevig tekeergaan en zijn of haar deel
opeisen. ‘Met wie ben je getrouwd? Met mij of met je werk?’ Hier zal veel ontward,
ontmaskerd en uitgeklaard moeten worden. Er wordt dan gezocht naar achtergronden
en redenen van deze vervreemding; waarom het zover kon komen … Zo kan er om
verschillende redenen een scheur in de liefde en dus in de trouw komen. Maar geen
relatie bestaat zonder pijn, zonder beproeving, zonder crisis. Toch kan die scheur een
scheur ten leven zijn. Liefde moet opengaan. Illusies in de relatie zijn er altijd, maar
doorsta je het proces van hun ontmaskering, dan wordt de liefde er alleen maar echter

62 Als ik jou zie …
door. Dan begin je voorgoed en echt lief te hebben. Dan, dat wil zeggen: als je
loslaat, als je afscheid neemt van je droom – en die droom kan zijn: verlangen,
hartstocht, romantiek. Pas als mensen veel hebben losgelaten, pas als ze genoeg
verloren hebben, kunnen ze elkaar ontmoeten zoals ze ‘echt’ zijn en niet in de
wolkenconstructies die door de winden van begeerte, mode, reclame, lovestories
kwamen aangewaaid.

‘Deze ogen
Jouw lichaam zocht ik met deze ogen
die ooit de hemel afzochten.
Jou zag ik, met deze ogen
die alles zien – te midden van alles
zag ik jou meer dan alles.
Met dichte ogen zie ik je nog
een zwarte doorschitterde vlek
een smalle lichtgevende zuil.’
(H. Oosterhuis)

Trouw is geen gegeven, geen vaststaand uitgangspunt (‘Ik heb ‘ja’ op jou gezegd.
Punt uit!’) Nee, trouw is een ideaal waarheen je samen op weg bent. In plaats van
‘Eens getrouwd, voor altijd in de boot’, kun je beter zeggen: ‘Trouwen is dag aan
dag’. Daarom is trouw niet spectaculair, niet iets wat met grote koppen op de
televisie of in de krant komt. Trouw groeit zoals zaad dat de boer zaait – in stilte. Er
is wel dit verschil: aan de groei van de trouw kun je werken; je kunt je ervoor
inzetten. En dit gebeurt door de dagen en nachten heen, telkens opnieuw.

Denk niet dat je elkaar wel kent
Trouw is zeker in onze tijd getekend door een sterke, gevoelsmatige betrokkenheid
van de partners op elkaar. Misschien is het zo dat zij meer in elkaar opgaan dan
vroeger, dat de momenten van vervulling intenser zijn, met het risico dat zij veel
sneller op elkaar uitgekeken zijn. Ze dragen soms trekken van korte afstandslopers:
een snelle honderd meter; daarna zijn ze uitgeteld.
Samen gaandeweg naar relationele diepgang groeien is geen sinecure. Dit kan alleen
lukken als de partners de verwondering levend houden. Voor wie zich kan
verwonderen, wordt niets of niemand vanzelfsprekend. ‘Hé, ben jij zo? Ik had dat
nog nooit in jou gezien, van jou gedacht of verwacht. Jij bent zo anders …’ Het leven
van iemand die zich kan verwonderen zit vol wonderen. Die voelt steeds weer met
een nieuw hart en kijkt steeds weer met nieuwe ogen. In zijn nabijheid kan de ander
zichzelf openbaren, kan hij openbloeien, kan hij tot zijn ware zelf komen. Iemand die
zich kan verwonderen, slaat iemand niet plat met etiketten en stickers.
Jezelf verwonderen over je partner: dat klinkt heel mooi, maar kan dat wel? Ja, in de
eerste tijd dat je elkaar kent. Dan vind je zelfs vervelende kanten van je partner
prachtig. Maar deze verwondering ebt dikwijls weg als je elkaar langer kent. Dan
komen de dooie punten en de saaie sleur. Hoe kom je daar overheen? Je kunt
proberen met elkaar te communiceren over je diepere gevoelens, ook die van
onbehagen en verveling. Je kunt eens een paar dagen uit het dagdagelijkse leven
wegtrekken en elkaar ontmoeten in een andere omgeving. Dan kun je soms betere
gesprekken en ervaringen hebben. De kans is groot dat je anders tegen elkaar
aankijkt, dat je weer een aantal schone dingen van deze ander gaat zien: dingen die je
niet meer kon zien omdat je eigenlijk niet meer echt keek en luisterde naar elkaar.
Misschien word je ook wat realistischer, hoewel aan het verlangen naar beter en

                                                                       Als ik jou zie … 63
schoner geen einde komt. Soms is het goed, een vertrouwenspersoon of deskundige
te raadplegen. Die kan aspecten laten zien die je zelf niet vermoedt of waarvoor je
(ver)blind bent. Verwachtingen kunnen nooit helemaal ingelost worden, maar
kunnen wel rijpen tot echt vertrouwen. Vertrouwen is geen bezit. Voor vertrouwen
moet je je telkens weer openstellen in een houding van verwondering. Denk maar
niet dat je elkaar wel kent. Er is nog zoveel te ontdekken en te beleven …

Weg met de bezitsmentaliteit
Verwondering en bezitsmentaliteit gaan niet samen. Verwondering duidt op een
diepere manier van met elkaar omgaan. Iemand kan zich verwonderen over een
schoon schilderij, over mooie bloemen, over een prachtige vogel, zonder dat hij die
wil bezitten. Hij kan ook zomaar van een ander mens genieten. Hij kijkt met
bewondering zonder bijbedoeling om iets gedaan te krijgen of te hebben.

Toch zit die bezitsmentaliteit er nog diep in, ook bij partnerrelaties. Hoe kun je van
iemand houden als je haar of hem wil bezitten? Dat is toch een tegenspraak!
Bezitsmentaliteit maakt het onmogelijk om het geheim van de ander te ontdekken.
Deze bezitsmentaliteit kan uiting zijn van klein-gelovigheid. Je durft het risico van
een dynamische relatie niet aan. Hierdoor wordt zij krampachtig. Als je een mens in
eigendom wil hebben, doe je hem altijd te kort. Een van de twee of beiden zijn dan
gekluisterd in afhankelijkheid, zijn als een ding geworden waarover beschikt wordt
tot eigen lustbevrediging. Houden van wordt dan een houdgreep.
We praten over ‘mijn’ vrouw of ‘mijn’ man, zoals we spreken over ‘mijn’ beurs,
‘mijn’ fiets, ‘mijn’ huis. Maar een mens kan nooit het bezit zijn van een ander mens:
hij behoort zichzelf toe in onvervreemdbare eigenheid. Als er sprake is van
bezitsmentaliteit, dan komen twee oerverlangens niet tot hun recht. Er is geen sprake
van echte geborgenheid bij elkaar, maar ook niet van echte vrijheid. Dan kan de
beleving van hoogste eenwording de grootste vereenzaming zijn, omdat zij geen
uiting en voeding is van echt menselijk samen-zijn. Als er sprake is van
bezitsmentaliteit en dus van jaloezie, zijn mensen niet in staat elkaar te bevestigen, te
inspireren, geborgenheid te bieden.
Een verbond is pas goed, als het een verbond is tussen twee vrije en gelijkwaardige
partners. ‘Ik zal voor hem een hulp maken die tegenover hem is.’ Dat wordt gezegd
in Genesis twee, het verhaal van de schepping van man en vrouw. Hulp én tegenover.
Iemand die je antwoord geeft én die je van antwoord dient, allebei! Het boek
Spreuken zegt: ‘Zoals men ijzer met ijzer smeedt, zo scherpt de ene mens de andere.’
‘Trouw is: helemaal op elkaar aan kunnen – blijven zeggen: jij bent de eerste zorg in
mijn leven, voor en boven alles – dingen doen of dingen laten als het welzijn van die
ander op het spel staat – blijven proberen in elkaars ogen te lezen wat er allemaal aan
de hand is – de weg naar elkaar terug zoeken als het moeilijk wordt – niet toestaan
dat iets of iemand je verhindert je opdracht aan die ene allernaaste waar te maken –
waarachtig zijn tegenover elkaar en elkaar niets wijsmaken, ook als de waarheid niet
prettig klinkt – de ander zijn anders-zijn en zijn vrijheid gunnen en hem niet naar je
toe dwingen – geduldig kunnen zijn en kunnen wachten als de ander (letterlijk of
figuurlijk) afwezig is.
Trouw is (kortom): niet laten afweten bij de opdracht iets goeds te maken van je
huwelijk. Met alles wat dat inhoudt aan respect en attentheid, aan offers en
inspanningen, aan geduld, eerlijkheid en waakzaamheid.


64 Als ik jou zie …
Niet elkaar binden, maar elkaar van dienst zijn. Niet nog nét binnen de paadjes
blijven, maar voortdurend een weg zoeken naar elkaar en een weg om samen te
gaan.’
(W. van der Zee)

Trouw: een waarde
Onze geest is geheugen en misschien niet meer dan dat. Denken als geesteswerk is je
gedachten herinneren, opnieuw verinnerlijken. Wat zou een uitvinding zijn zonder
geheugen? Wat is een beslissing zonder geheugen? Zoals ons lichaam het heden is
van het verleden, zo is onze geest het heden van het verleden dus dat wat het
verleden in ons nalaat en wat in ons blijft bestaan. Hier begint de geest, de zorgzame,
trouwe geest.
Trouw is zo’n geheugendeugd. Mensen die getrouwd zijn, herinneren zich dat zij op
een dag heel bewust ‘ja’ gezegd hebben tegen elkaar. Zij trouwden niet om uit elkaar
te gaan, maar om bij elkaar te blijven, elkaar vast en hoog te houden. Zij zagen dit als
de weg om samen als mens te groeien, om een vrijer, blijer en gelukkiger mens te
worden.
Wij weten dat dit niet altijd waar wordt. Ontrouw bestaat vooral in de nalatigheid om
het jawoord tegenover elkaar te vernieuwen en hiervoor gunstige gelegenheden te
zoeken. Huwelijksontrouw kent veel meer vormen dan alleen die van overspel.
Incidenteel overspel, hoezeer ook strijdig met de verwachtingen en de rechten van de
partner, is nog geen voldoende reden om een huwelijk in zijn geheel als mislukt te
beschouwen. Er kan in een huwelijk ook sprake zijn van ernstige ontrouw zonder dat
ooit overspel heeft plaatsgehad.
Er zijn bovendien verschillende dimensies in de beleving van trouw. Zo is er de
affectieve en de economische trouw. Ook als de relatie op de klippen is gelopen, kan
men de trouw blijven beleven, bijvoorbeeld door de ex-partner financieel en soms
ook affectief te blijven steunen. Vaker is de vorm van trouw niet ‘ideaal’. Toch kan
de onderstroom ervan blijven. Ook binnen een relatie die naar duurzaamheid uitstaat,
veranderen immers inhoud en vorm van de trouw. We zien het gebeuren.
Het is echter mogelijk dat het getrouwd-zijn in geen enkel opzicht meer functioneert:
noch voor de partners zelf (hun niet meer tot ‘vrede’ strekt), noch voor hun kinderen,
noch voor de samenleving, noch voor de geloofsgemeenschap (geen getuigenis meer
aflegt van de diepe betekenis van het duurzame huwelijk). Dan moet je eigenlijk
zeggen dat het huwelijk zichzelf ontbonden heeft. Er is nog slechts een juridische
vorm, geen menselijke verbondenheid. Het is dus niet een onderlinge afspraak en
evenmin een uitspraak van een derde die het huwelijk dan ontbindt: de onderlinge
band is verloren gegaan, wanneer het menselijk onmogelijk is om in vrede samen te
leven. Wanneer een huwelijk breekt, wanneer het tot een hel geworden is, dan is dit
tegen Gods wil, niet per se in de zin van schuld, maar evenzeer in de zin van verdriet
en lijden: God wil het lijden niet. Het is dikwijls heel moeilijk en ook nutteloos om
één van de partners als de schuldige aan te wijzen. Het gaat er ook niet om iemand de
schuld te geven. Het gaat erom de totale ontwrichting van een huwelijk vast te stellen
en zodoende uit te spreken wat dit huwelijk nog betekent.
Men zegt echter: scheiden gaat tegenwoordig gemakkelijk. Wellicht is dat waar voor
de burgerlijke wet, maar niet voor het geweten. Meestal is er een proces van
groeiende vervreemding aan voorafgegaan. En bijna altijd is scheiden lijden, niet
alleen voor de partners, maar vooral ook voor de kinderen. De ernst en gevolgen
hiervan mogen niet onderschat worden.
Maar of men nu bij elkaar blijft of uit elkaar gaat, het paar zal slechts ‘paar’ blijven
door de trouw aan de eens ontvangen en geschonken liefde, en aan de bewuste en

                                                                      Als ik jou zie … 65
dankbare herinnering aan die liefde. Trouw is handhaving van de liefde voor wat is
geweest.

Excuse
Ik ben niet gekomen om er te komen.
Ik ben er maar zo’n beetje heengegaan,
omdat langs de weg zulke hoge bomen
boven zulke kleine bloempjes staan.
Maar nu ik hier sta, nu … ik erken
dat ik werkelijk gekomen ben.
(Pierre Kemp)

Besluit
Waar wordt oprechte trouw gevonden? In het samenleven van alledag. Mensen
kunnen in liefde op een schone manier oud worden.
Het groeiproces van de trouw wordt gedragen door respect voor elkaar, dus voor
ieders vrijheid en eigenheid, maar ook in wederkerigheid. Als mensen elkaar niet
respecteren of als trouw niet wederzijds is, kun je die trouw bezwaarlijk als
waardevol opvatten.
Centraal staat het vertrouwen als gedeelde waarde die deze relatie tot een verbond
van gelijkgezinden maakt. Het is de diepe ervaring van een gedeelde, vertrouwelijke
intimiteit die zich op zoveel manieren kan uiten. Zij leeft van het wederzijds
vertrouwen in elkaar. Nu we steeds langer en dikwijls behoorlijk gezonder mogen
leven, is trouw des te kwetsbaarder, maar ook des te waardevoller geworden. Dit
wederzijdse vertrouwen mag gekoesterd worden.
Dat liefde ondanks scherpe kanten en zere plekken lang kan duren en haar glans kan
behouden; dat ze herkenbaar blijft in het zorgen, vertrouwen en verwachten, in
vergeven en opnieuw beginnen: dat is niet vanzelfsprekend. Maar … het gebeurt.

SPEE, H., Trouw: kan ze waar worden?, in Mensen Onderweg, nr. 7 van september
2003.
Gebruikte literatuur:
VERHOEVEN, C., Dure woorden, Budel, 2002.
KONIJN, S., Echt verbonden?, Hilversum, 1974.
KONIJN, S., In het gezin, Averbode/Haarlem, 1974.
VAN DER ZEE, W.R., Tien klinkende woorden, s’Hage, 1977.
BELLET, M., Verscheurde liefde, Averbode, 2003.


8 Bibliografie
DELEU P. (eindredactie.), In liefde wonen. Samen door het leven, Averbode, 1994.
KATHOLIEKE JEUGDRAAD, Levende lijven, Handboek voor het jeugdwerk met
achtergrond en werkvormen over relaties en seksualiteit, Brialmontstraat 11, 1210
Brussel, 1996.
KERKHOFS, J., Trouw, Lannoo, Tielt, 248 blz.
LUYENS, M. en VANSTEENWEGEN, A., De 10 sleutels tot een (bijna) perfecte
relatie, in Goed Gevoel
MAES, V., Al even jaloers, maar dan ànders, in Libelle.
SCHIPPERS, B., Trouw, opgave en uitdaging.

66 Als ik jou zie …
SPEE, H., Trouw, kan zij waar worden?, info 280 in Mensen Onderweg, nr. 7,
september 2003.
VERMEIREN, T., Ontrouw als summum van romantiek, in Knack.
VERREYKEN, K. Hoe echt is reality-tv ?, in Tertio nr. 258, 19 januari 2005 p. 4-5.
VANSTEENWEGEN, A., Liefde is een werkwoord, Lannoo, 2002.
VANSTEENWEGEN, A., Liefde vraagt tijd. Meer tijd voor je relatie, Lannoo, 2002.
VANSTEENWEGEN, A., Ondanks de liefde. Hoe overleef je een liefdesaffaire?,
Lannoo, 2003.
VANSTEENWEGEN, A., Liefde na verschil. Bruggen bouwen in je relatie, Lannoo,
2004.


9 Bijlage
Zie achteraan blz. xx




                                                                 Als ik jou zie … 67
68 Als ik jou zie …

								
To top