Get documents about "Posta Sektoru 05102009
Document Sample
10. ULAŞTIRMA ŞURASI
POSTA SEKTÖRÜ PANELİ
REGÜLASYON ÇALIŞTAYI
ÜSTYAPI ÇALIŞTAYI
ALTYAPI ÇALIŞTAYI
AR-GE ÇALIŞTAYI
27 EYLÜL – 1 EKİM 2009
1
POSTA SEKTÖRÜ PANELİ ÇALIŞMA GRUBU
Başkan Osman TURAL otural@ptt.gov.tr
Başkan Yardımcısı Yusuf TOPRAK ytoprak@ptt.gov.tr
Koordinatör Prof.Dr.Mehmet BARCA barcamehmet@gmail.com
Çalıştay Regülasyon M.Rifat BAĞBAŞLIOĞLU mrbagbaslioglu@gov.tr
Sorumlusu
Çalıştay Üstyapı Sabahattin VURAL svural@ptt.gov.tr
Sorumlusu
Çalıştay Altyapı Mustafa SORAN msoran@ptt.gov.tr
Sorumlusu
Çalıştay AR-GE Alpaslan YALÇIN ayalcin@ptt.gov.tr
Sorumlusu
Çalıştay Sekreterleri Yasemin ÇINA ycina@ptt.gov.tr
Sanem GÜRBÜZ sgurbuz@ptt.gov.tr
R. Demet YÜCEL rdyucel@ptt.gov.tr
Sevtap KORUNUR skorunur@ptt.gov.tr
RAPOR YAZARLARI
Adı Kurum/ Kuruluş E-posta
Sabahattin VURAL PTT svural@ptt.gov.tr
Alpaslan YALÇIN PTT ayalcin@ptt.gov.tr
Mustafa SORAN PTT msoran@ptt.gov.tr
Arif ORTAKAYA PTT aortakaya@ptt.gov.tr
M. Rifat PTT mrbagbaslioglu@ptt.gov.tr
BAĞBAŞLIOĞLU
Batur YILMAZ PTT byilmaz@ptt.gov.tr
Sevtap KORUNUR PTT skorunur@ptt.gov.tr
Yasemin ÇINA PTT ycina@ptt.gov.tr
R. Demet YÜCEL PTT rdyucel@ptt.gov.tr
Sanem GÜRBÜZ PTT sgurbuz@ptt.gov.tr
Perihan ÖNGEOĞLU STM perihano@gmail.com
Tamay ÖZBAY STM tamay.ozbay@gmail.com
Selda ÖZ STM seldaoz@gmx.de
Arif İsmet YETKİN STM yetkina@yazici-hukuk.com.tr
Rebia ÖZDURAN STM rozduran@yazici-hukuk.com.tr
i
ÇALIŞTAY ÜYELERİ
Adı Kurum/ Kuruluş E-posta
Fadime AYDIN PTT faydin@ptt.gov.tr
Sabahattin VURAL PTT svural@ptt.gov.tr
Alpaslan YALÇIN PTT ayalcin@ptt.gov.tr
Mustafa SORAN PTT msoran@ptt.gov.tr
İsa AYDEMİR PTT iaydemir@ptt.gov.tr
Arif ORTAKAYA PTT aortakaya@ptt.gov.tr
M. Rifat BAĞBAŞLIOĞLU PTT mrbagbaslioglu@ptt.gov.tr
Batur YILMAZ PTT byilmaz@ptt.gov.tr
Sevtap KORUNUR PTT skorunur@ptt.gov.tr
Yasemin ÇINA PTT ycina@ptt.gov.tr
Rabia Demet YÜCEL PTT rdyucel@ptt.gov.tr
O.Volkan AKKOYUNLU PTT vakkoyunlu@ptt.gov.tr
Sanem GÜRBÜZ PTT sgurbuz@ptt.gov.tr
Ayla EROL HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI ayla.erol@hazine.gov.tr
Işıl IRMAK DPT iirmak@dpt.gov.tr
İdris KARACA KARİD ikaraca@kuryenet.com.tr
Tuğrul ÇAĞLAR KARİD karid@ekolay.net
Turan KARABURUN KARİD turan.karaburun@yurticikargo.com
Yusuf KÖSE KARİD ykose@aktif.com
Emine KOBAN LODER ekoban@loder.com.tr
Perihan ÖNGEOĞLU STM perihano@gmail.com
Tamay ÖZBAY STM tamay.ozbay@gmail.com
Selda ÖZ STM seldaoz@gmx.de
Arif İsmet YETKİN STM yetkina@yazici-hukuk.com.tr
Rebia ÖZDURAN STM rozduran@yazici-hukuk.com.tr
ii
SUNUŞ
Cumhuriyetimizin 100. yılı münasebetiyle oluşturulan Vizyon 2023, bu yıl
onuncusu düzenlenen Ulaştırma Şurası’nın ana temasını oluşturmaktadır. Ülke
olarak “Cumhuriyetin 100. yılı için vizyonumuz,
Bölgesinde ve dünyada adil ve kalıcı bir barışın tesisi için çaba gösteren;
Demokratik ve adil bir hukuk sistemine sahip;
Yurttaşları ülkelerinin geleceğinde söz ve karar sahibi;
Sağlık, eğitim ve kültür gereksinimlerinin karşılanması devlet tarafından
güvence altına alınmış;
Sürdürülebilir gelişmeyi gözeten; gelir dağılımı dengeli;
Bilim, teknoloji ve yenilikte yetkinleşmiş; üreten; net katma değerini kendi
beyin gücüne dayanarak artırabilen
bir TÜRKİYE’dir.”
Posta sektörü olarak vizyonumuz ise Cumhuriyetimizin 100. yıl vizyonuna yürekten
katılarak
“Sürdürülebilir büyümeye katkı sağlayacak etkin, güvenilir ve rekabete
dayalı bir posta sistemi oluşturmak” tır.
Bu yıl Şura’da Posta Sektörü Paneli ilk kez düzenlenecek. Söz konusu panelin
hazırlık çalışmaları dört ayrı çalıştay ile gerçekleştirildi: Regülasyon, Üstyapı
(operasyon), Altyapı ve Ar-Ge. Çalıştayların amacı, Posta Sektörü Paneli’ne bilgi
desteği sağlamak ve panelin genel çerçevesini çizmekti. Çalıştaylarda, sektörde
yer alan tüm iç ve dış paydaşların katılımı sağlandı ve rapor 28 kişilik bir çalışma
grubu tarafından hazırlandı. Raporda dört çalıştay, dört ana başlık altında;
sırasıyla mevcut durum, dünyadaki konum, vizyon 2023 bakımından incelendi ve
sonuç bölümüyle nihayetlendirildi.
29 Eylül 2009’ da düzenlenecek panelden beklentimiz, öncelikle sektör vizyonuna
uygun olarak tüm katılımcıların etkin ve amaca uygun fikirlerini almak ve
değerlendirmektir. Daha sonra ise önümüzdeki yıllarda devam etmesini
umduğumuz Posta Sektörü Panellerine zemin oluşturmasıdır.
iii
İÇİNDEKİLER
POSTA SEKTÖRÜ PANELİ ÇALIŞMA GRUBU ................................. i
SUNUŞ .............................................................................................. iii
ŞEKİLLER ........................................................................................ vii
TABLOLAR ..................................................................................... viii
TABLOLAR ..................................................................................... viii
KISALTMALAR ................................................................................. ix
KISALTMALAR ................................................................................. ix
ÖZET .................................................................................................. 1
ABSTRACT ........................................................................................ 3
BÖLÜM I............................................................................................. 5
POSTA SEKTÖRÜNDE REGÜLASYON ............................................ 5
1. ÖZET ......................................................................................... 6
2. MEVCUT DURUM ..................................................................... 7
2.1 Posta Regülasyonunun Dünyadaki Tarihçesi .......................................... 7
2.2 Türkiye’de Yasal Düzenlemelerin Kronolojik Akışı .................................. 8
2.3 Posta Sektörüne İlişkin Mevzuatın Mevcut Durum Analizi ..................... 8
2.3.1 Ulusal Mevzuat ......................................................................................... 8
2.3.2 Uluslararası Mevzuat .............................................................................. 10
2.4 Hukuki Düzenlemelere Göre Posta Sektöründe Fırsat ve Tehditler ..... 14
3. TÜRKİYE’NİN KONUMU VE ÇEVRESEL ETKİLEŞİMİ .......... 15
3.1 Yakın Komşularımızda Serbestleştirme Uygulamaları .......................... 16
3.1.1 Azerbaycan ............................................................................................. 16
3.1.2 Bulgaristan .............................................................................................. 16
3.2 Avrupa Birliği (AB) ................................................................................... 18
3.2.1 Almanya .................................................................................................. 18
3.2.2 Danimarka .............................................................................................. 19
3.2.3 Fransa..................................................................................................... 20
3.2.4 İngiltere ................................................................................................... 21
4. HEDEF 2023............................................................................ 23
4.1 Üst Belgelerde Regülasyon ..................................................................... 23
4.2 Posta Stratejisi ve Regülasyon ............................................................... 23
4.2.1 Rekabet .................................................................................................. 25
4.2.2 Posta Sektörü ve İkame Alanlar .............................................................. 25
4.3 Regülasyonun Gerekliliği ........................................................................ 26
4.3.1 Evrensel Hizmetin Regülasyonu ............................................................. 27
4.3.2 Rekabetin Regülasyonu .......................................................................... 27
4.3.3 Erişimin Regülasyonu ............................................................................. 28
4.3.4 Regülasyonun Pazara Etkisi ................................................................... 28
4.4 2023 Stratejileri ......................................................................................... 29
4.5 Regülasyon Süreci ve Hedefleri .............................................................. 30
5. SONUÇ.................................................................................... 31
BÖLÜM II.......................................................................................... 34
POSTA SEKTÖRÜNDE ÜSTYAPI (OPERASYON) ......................... 34
iv
1. ÖZET ....................................................................................... 35
2. MEVCUT DURUM ................................................................... 35
2.1 Posta Sektörü Üstyapısının Tarihçesi .................................................... 35
2.1.1 Kamu İşletmecisi: PTT ............................................................................ 35
2.1.2 Özel Sektör İşletmeleri ............................................................................ 37
2.2 Posta Sektörü Üstyapısının Mevcut Durum Analizi ............................... 37
2.2.1 Kamu Posta İşletmecisi: PTT .................................................................. 37
2.2.2 Özel Kurye/Kargo işletmeleri .................................................................. 42
2.2.3 Posta Sektörünün Üstyapı Açısından GZFT Analizi ............................... 45
3. TÜRKİYE’NİN KONUMU VE ÇEVRESEL ETKİLEŞİMİ .......... 46
3.1 Yakın Komşularımız ile PTT’nin Üstyapı Karşılaştırması ...................... 46
3.2 AB Ülkeleri İle PTT’nin Üstyapı Karşılaştırması .................................... 46
3.3 Postada verilen Hizmet Çeşitleri Bakımından Karşılaştırma ................ 48
3.4 Avrupa Birliğinde Posta Sektörü ve Evrensel Posta Hizmeti ............... 48
3.5 Türkiye’deki Posta Sektörü ..................................................................... 49
3.6 Türkiye’deki Kargo Sektörü ..................................................................... 50
3.7 Türkiye’deki PTTBANK Açısından Bankacılık Sektörü ......................... 51
4. HEDEF 2023............................................................................ 53
4.1 Ulusal ve Uluslar arası Üst Belgelerde Sektör Üstyapısına İlişkin
Perspektifler ........................................................................................................ 53
4.2 Genel Eğilimler ve Öngörüler .................................................................. 54
4.2.1 Mektup İşleme ........................................................................................ 55
4.2.2 Koli/Kargo İşleme .................................................................................... 55
4.2.3 Müşteri Hizmetleri ................................................................................... 55
4.2.4 Hizmet Kalitesi ........................................................................................ 56
4.2.5 Yeni Hizmetler ........................................................................................ 56
4.2.6 Regülasyon Sonrasında Rekabet Stratejileri .......................................... 56
4.3 2023 Stratejileri ......................................................................................... 59
5. SONUÇ.................................................................................... 62
BÖLÜM III......................................................................................... 64
POSTA SEKTÖRÜNDE ALTYAPI ................................................... 64
ÖZET ................................................................................................ 65
1. MEVCUT DURUM ................................................................... 65
2.1 Posta Hizmetlerinin Altyapı Tarihçesi..................................................... 65
2.1.1 Posta Hizmetleri ...................................................................................... 65
2.1.2 Kargo Hizmetleri ..................................................................................... 67
2.2 Posta Sektörü Altyapısının Mevcut Durum Analizi ................................ 68
2.2.1 Posta Hizmetleri Alt Sektörü ................................................................... 68
2.2.2 Kargo Hizmetleri Alt Sektörü ................................................................... 70
2.2.3 Sektöre Özel Eğitim veren Kurumlar ....................................................... 73
2.2 Alt Yapıya İlişkin Sektörel GZFT Analizi ................................................. 73
2.2.1 Posta Hizmetleri Alt Sektörü ................................................................... 73
2. TÜRKİYE’NİN KONUMU VE ÇEVRESEL ETKİLEŞİMİ .......... 75
3.1 Dünya Posta Sektörü ............................................................................... 75
3.1.1 Yakın Komşularımızın Altyapı Durumları ................................................ 75
3.1.2 AB Ülkelerinin Altyapı Durumları ............................................................. 75
3.1.3 Diğer Ülkeler ........................................................................................... 76
v
3. HEDEF 2023............................................................................ 76
4.1 Ulusal ve Uluslararası Üst Belgelerde Sektör Altyapısına İlişkin
Perspektifler ........................................................................................................ 76
4.2 2023 Stratejileri ......................................................................................... 80
4. SONUÇ.................................................................................... 84
BÖLÜM IV ....................................................................................... 86
POSTA SEKTÖRÜNDE AR-GE ....................................................... 86
1. ÖZET ....................................................................................... 87
2. MEVCUT DURUM ANALİZİ .................................................... 88
2.1 Posta Sektörü Ar-Ge Çalışmalarının Tarihçesi ve Türkiye Ar-Ge’si
İçindeki Yeri ......................................................................................................... 88
2.2 Sektörel Ar-Ge’nin Mevcut Durum Analizi .............................................. 90
2.3 Sektöre Dair AR-GE Alanında Yaşanan Sorunlar .................................. 91
2.4 GZFT Analizi ............................................................................................. 92
3. TÜRKİYE’NİN KONUMU VE ÇEVRESEL ETKİLEŞİMİ .......... 92
3.1 Dünya Posta Sektöründe AR-GE Örgütlenmesi .................................... 93
3.2 AB’de AR-GE’nin Durumu ....................................................................... 94
3.2.1 Dünyada Posta Sektörüne İlişkin Ar-Ge Harcamaları ............................. 95
3.2.2 Toplam Gelirler İçinde AR-GE’nin Payı ................................................... 95
3.3 Genel Değerlendirme ............................................................................... 96
4. HEDEF 2023............................................................................ 96
4.1 Üst Belgelerde Posta Sektörüne İlişkin AR-GE Perspektifleri .............. 97
4.1.1 Uluslararası Üst Belgeler ........................................................................ 97
4.1.2 Ulusal Üst Belgeler ................................................................................. 98
4.2 Genel Eğilimler ve Öngörüler .................................................................. 99
4.3 Sektörel Eğilimler ve Öngörüler ............................................................ 100
4.4 Hizmete İlişkin Öngörüler ...................................................................... 101
4.5 AR-GE Stratejisi ve Yenilik Sistemlerinin Geliştirilmesi ..................... 103
4.5.1 Posta Sektöründe İnovasyon Post Expo 2008 ...................................... 103
4.6 Bilgi Yönetimi ......................................................................................... 105
4.7 Bölgesel Liderlik Vizyonu İçerisinde Posta Sektörünün Rolü ............ 107
4.8 Hedefe Yönelik Somut Adımlar Neler Olmalıdır? ................................. 109
5. SONUÇ.................................................................................. 110
SONUÇ ........................................................................................... 112
POSTA SEKTÖRÜNÜN 100 HEDEFİ............................................. 118
KAYNAKLAR ................................................................................. 128
vi
ŞEKİLLER
BÖLÜM II ÜSTYAPI
Şekil 2-1 Posta Hizmetleri Gelir ve İşlem Adet Oranları 2008 Yılı ......................... 37
Şekil 2-2 Yıllar İtibariyle Koli/Kargo, Kapıdan Kapıya Teslim Gönderilerine Ait Adet
ve Gelirler .............................................................................................................. 39
Şekil 2-3 PTT Bank Hizmetleri Gelir ve İşlem Adet Oranları 2008 Yılı .................. 40
Şekil 2-4 PTT Bank Müşteri Sayısı ........................................................................ 40
Şekil 2-5 PTT Bank İşlem Hacmi........................................................................... 41
Şekil 2-6 PTT Gelir, Gider ve Kar .......................................................................... 42
Şekil 3-1 Yakın Komşu Ülkeler ile İşlem Hacmi Karşılaştırması ............................ 46
Şekil 3-2 AB Ülkeleri ile İşlem Hacmi Karşılaştırması ........................................... 47
Şekil 3-3 2007 Yılı Kişi Başına Düşen Gönderi Sayısı Karşılaştırması ................. 48
Şekil 3-5 Bankacılık Sektöründe Gelirler ............................................................... 52
Şekil 3-6 Bankacılık Sektöründe Ürün Bazında Gelirler ........................................ 52
Şekil 4-1 Posta Rekabet İncelemesi...................................................................... 57
Şekil 4-2 PTT Bank Serbestleşme Modelleri ......................................................... 58
vii
TABLOLAR
BÖLÜM I REGÜLASYON
Tablo 3-1 Yakın komşularımız ve bazı AB Üyesi Ülkelerin regülasyon durumu ..... 22
BÖLÜM II ÜSTYAPI
Tablo 2-1 Posta Hizmetleri kapsamında artış oranları ................................................ 38
Tablo 2-2 2004-2008 yılları itibariyle kabul edilen koli/kargo ve KKTS gönderileri 39
Tablo 2-4 Kargo ve Kurye Şirketlerine İlişkin 2005 Yılı verileri .................................. 43
Tablo 2-5 2002-2007 Sorunların Yüzde Payı ............................................................... 44
Tablo 3-1 Avrupa Ülkelerinde Sunulan Bazı Yeni Hizmetler ...................................... 48
Tablo 3-2 Segmentlere Göre Türkiye Posta Pazarı Büyüklüğü ................................. 49
Tablo 3-3 Ulaştırma Modlarına Göre AB-25 ve Türkiye’de Yurtiçi Yük Taşımacılığı*
(1000 milyon ton km) ........................................................................................................ 51
BÖLÜM III ALTYAPI
Tablo 2-1 Kadro Durumlarına Göre Personel Sayıları ................................................ 68
Tablo 2-2 PTT Posta İşyerleri ......................................................................................... 69
Tablo 2-3 PTT Posta İşleme Merkezleri ........................................................................ 69
Tablo 2-4 Bankacılık Pazar Durumu .............................................................................. 70
Tablo 2-3 Posta Yolları ve Hatları................................................................................... 71
Tablo 2-5 Özel Havayolu Şirketlerinin Kargo Kapasiteleri.......................................... 72
Tablo 2-6 Posta Hizmetleri konusunda eğitim veren kurumlar ile toplam
kontenjanları....................................................................................................................... 73
BÖLÜM IV AR-GE
Tablo 3-1 Dünyada Ar-Ge Birimleri Olan Posta İdareleri............................................ 93
viii
KISALTMALAR
A.G. Aktiengesellschaft (Almanca Anonim şirket)
A.Ş. Anonim Şirket
AB Avrupa Birliği
Ar-Ge Araştırma Geliştirme
BDT Bağımsız Devletler Topluluğu
BİT Bilgi ve İletişim Teknolojileri
BT Bilgi Teknolojileri
BTK Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu
BTYK Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu
DPT Devlet Planlama Teşkilatı
EC European Commission (Avrupa Komisyonu)
EPFL İsviçre Federal Teknoloji Enstitüsü
ETSI Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü
EU European Union (Avrupa Birliği)
GSMH Gayri Safi Milli Hasıla
GZFT Güçlü-Zayıf Yönler; Fırsatlar ve Tehditler
IATA Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği
İGEME İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi
İTO İstanbul Ticaret Odası
KARID Türkiye Kargo,Kurye ve Lojistik İşletmecileri Derneği
KDV Katma Değer Vergisi
KHK Kanun Hükmünde Kararname
KİK Kamu İktisadi Kuruluşu
KİT Kamu İktisadi Teşebbüsü
KOBİ Küçük ve Orta Boy İşletmeler
KOSGEB Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Bşk.
Ltd Limited şirket
OECD Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü
ÖTV Özel Tüketim Vergisi
POSTEUROP Avrupa Kamu Posta İşletmecileri Birliği
PTT Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü
RFID Radyo Frekansı ile Tanımlama Teknolojisi
TARAL Türkiye Araştırma Alanı Programı
THY Türk Hava Yolları
TTGV Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı
TÜBİTAK Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu
UPU Dünya Posta Birliği
ix
ÖZET
Gelişen teknoloji ve artan ticaret hacmi ile posta sektörü hem dünyada hem de
ülkemizde son 20 yılda çok hızlı bir büyüme göstermiştir. Hızlı bir büyüme eğilimi
gösteren posta sektöründe bundan sonra daha sağlıklı bir büyümenin
sağlanabilmesi, önceliklerin ve teknolojik tercihlerin doğru yapılabilmesi,
sürdürülebilir bir rekabet ortamının yaratılabilmesi, uluslar arası arenada rekabet
edebilecek güce erişebilmesi sektörün ana dinamiklerinin çok yönlü analiz edilerek
stratejik bir bakış ile geleceğe hazırlanmasına bağlı olacaktır. Böylesi bir hazırlık
için Türkiye’nin yüzüncü kuruluş yılına denk gelen Hedef 2023 çalışmaları
çerçevesinde düzenlenen 10. Ulaştırma Şurası önemli bir fırsat sunmaktadır. Bu
fırsatı değerlendirerek gelecek ve başarı odaklı bir yaklaşım ile posta sektörünün
yol haritasını belirlemek amaçlanmaktadır.
Bu doğrultuda Türk posta sektörünün mevcut durumunu dünyadaki gelişmeler
ışığında değerlendirerek; HEDEF 2023 kapsamına girecek stratejik önemdeki yeni
açılım, proje, plan ve sistemlerin tartışmalarına zemin oluşturmak bu raporun esas
amacını oluşturmaktadır. Bu amaca hizmet etmesi için rapor boyunca cevabı
aranan temel sorular şunlar olmuştur:
1. Türk posta sektörünün mevcut durumu nedir? Bu çerçevede sektörün
tarihsel evrimi, büyüme eğilimi, potansiyeli, sorunları, sahip olduğu güçlü ve
zayıf yanları, karşı karşıya olduğu fırsat ve tehditleri incelenmiştir.
2. Türk posta sektörünün konumu yakın komşu ülkelerinki ile
karşılaştırıldığında nasıl görünmektedir? Bu çerçevede posta sektörümüz
özellikle etkileşim içerisinde olduğumuz komşu ülke sektörleri ile birçok
yönüyle karşılaştırıldığında görece konumunun ne olduğu araştırılmıştır.
3. Türk posta sektörünün vizyon ve stratejisi ne olmalıdır? Bu çerçevede
sektörün atılım yapması, rekabet gücünü artırması ve uluslar arası arenada
rekabet avantajı elde etmesi ve sürdürebilmesi için nasıl bir strateji izlemesi,
yenilikler yapması ve sistemler geliştirmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
Bu sorular ışığında kapsamlı ve bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirmeler
yapabilmek için posta sektörü stratejik önemde görülen dört farklı yönüyle
incelenmiştir. Bunlar regülasyon, üstyapı, altyapı ve Ar-Ge’dir. Raporda sektörün
stratejik önemdeki sözkonusu her bir yönü kendi başına bir çalıştay konusu olarak
ele alınmış ve raporlanmıştır.
Sektörün regüle edilmesini konu edinen birinci bölümde, mevzuatın mevcut
durumu, küresel ve bölgesel kuruluşların faaliyet ve stratejileri açısından yakın
komşularımız, Rusya, bazı Orta Asya ve AB ülkelerindeki gelişmeler incelenmiştir.
Regülasyon konusunda mevcut durumumuzun boşluk analizi ve mevzuat
incelemesi ile yakın gelecekte düşünülen yeni şekillenmeler, uyarlama ve
entegrasyonlar ile Hedef 2023 kapsamında düşünülen olası yenilikler, hedef,
strateji ve planlar ele alınmıştır.
1
Sektörün üstyapısının (operasyon) ele alındığı ikinci bölümde, posta sektörünün
sunduğu hizmetler PTT, kargo/kurye ve lojistik açılarından değerlendirilmiştir. Bu
çerçevede sektörün pazar büyüklüğü, müşteri şikayetleri, sorunları, fırsat, tehdit,
güçlü ve zayıf yanları değerlendirilmiştir. Mevcut durum uluslararası analizler
ışığında değerlendirilmiş ve Hedef 2023’e yönelik muhtemel yeni stratejiler,
projeler ve planlar belirlenmeye çalışılmıştır.
Sektörün altyapısının incelendiği üçüncü bölümde, altyapıya ilişkin mevcut durum,
sektör ve alt sektörlerin güçlü ve zayıf yönleri, sorunları ve insan kaynakları
incelenmiştir. Bunun yanında Türkiye’nin bölgesindeki ve uluslararası alandaki
konumu yakın komşularımız ile AB ülkelerinin altyapıları ile karşılaştırmalı olarak
ele alınmıştır. Hedef 2023 çerçevesinde altyapı konusundaki stratejik hedefler
değerlendirilmiştir.
Sektörün Ar-Ge kapasitesini değerlendiren dördüncü bölümde, bilgi ve iletişim
teknolojileri ve posta hizmetleri açısından yapılan araştırma ve geliştirme (Ar-Ge)
faaliyetleri; tarihsel evrim, mevcut durum ve Ar-Ge ile ilgili mevzuat çerçevesinde
incelenmiştir. Hedef 2023 vizyonuna ışık tutması için posta sektörünün çeşitli
ülkelerdeki Ar-Ge faaliyetleri değerlendirilmiş ve ulusal sektörel Ar-Ge için hedefler
sunulmuştur.
Raporun sonuç bölümünde ise, dört çalıştay sonucunda ortaya çıkan ortak fikirler
ve her bir çalıştayda öne çıkan ana fikirler belirlenmiştir.
2
ABSTRACT
Postal sector with developing technology and increasing commerce volume has
made a rapid growth in last 20 years both in the world and in our country.
Enabling a more robust growth, determining priorities and technological
preferences, creating a sustainable competitive environment, reaching a
competitive level in the international sphere in the postal sector will depend on
preparedness of the sector to the future with a strategic aspect by analyzing
sector’s main dynamics with a multifaceted attitude. For such a preparation, 10 th
Transportation Forum to be held within the framework of Vision 2023, of which
studies are aimed at the 100th anniversary of Turkish Republic is an important
opportunity. This forum will help to determine the road map of the postal sector
with an attitude focused on future and success.
Accordingly, forming a base for the discussions of new initiatives, projects, plans
and systems within the content of Vision 2023 by evaluating the current situation
of Turkish Postal Sector in the light of the developments in the world, constitutes
the main aim of this report. In order to serve this aim, the basic questions to which
responses are searched during the report are as follows:
1. What is the current situation of the Turkish Postal Sector? Within this
framework, the historical evolution, growth trend, potential, problems,
strengths, weaknesses, opportunities and threats of the sector have been
analysed.
2. How does the place of the Turkish Postal Sector seem when compared with
the neighbouring countries? Within this framework, the relative place of our
postal sector by comparing especially to the countries’ sectors with which
we have interaction in many aspects is searched.
3. What should be the vision and strategy of Turkish Postal Sector? Within this
framework, the responses to the questions such as what kind of a strategy
should be followed, what kind of innovations should be made and what kind
of systems should be developed in order that the sector make a leap,
achieve a competition advantage in the international level and sustain this
advantage, are sought.
In the light of these questions, postal sector has been analysed with four different
aspects of strategic importance in order to be able to make extensive and
integrated assessments. These are regulation, superstructure, infrastructure and
research and development. In the report each aspect of the sector of strategic
importance are dealt with and reported individually as separate workshops.
In the first chapter of which subject is the regulation of the sector, the regulation
processes, developments in some close neighbouring countries, Russia, some
Middle Asia and EU countries are analysed from the aspects of activities and
strategies of global and regional institutions. Gap analysis of our current situation
and regulations, new formations, adaptations and integrations in the near future
3
and additionally possible new improvements, targets, strategies and plans within
the Vision 2023 are analysed.
In the second chapter considering the superstructure (operation) of the sector, the
services offered by postal sector are evaluated from the aspects of PTT,
cargo/courier and logistics. In this context, market size of, customer complaints,
problems and strengths, weaknesses, opportunities and threats of the sector are
assessed. The current situation is assessed in the light of international analysis
and possible new strategies, projects and plans aimed at Vision 2023 are tried to
be formed.
In the third chapter analysing the infrastructure of the sector, current situation,
strengths and weaknesses, problems and human resources as regards to the
infrastructure are analysed. Besides, Turkey’s place in its region and in the
international level is considered in comparison with the infrastructure of our close
neighbouring countries and EU countries. The strategic targets within the
framework of Vision 2023 are also evaluated.
In the fourth chapter assessing the research and development capacity, the
historical evolution of research and development (R&D) carried out in the
information and communication Technologies and postal services, current
situation and regulations related with R&D are analysed. In order to shed light to
Vision 2023, R&D activities of postal sector in various countries are analysed and
targets aimed at national sectoral R&D are listed.
In the conclusion chapter, common views of four workshops and main ideas
becoming prominent in each workshop are determined.
4
BÖLÜM I
POSTA SEKTÖRÜNDE REGÜLASYON
5
1. ÖZET
Gelişen teknoloji ve artan ticaret hacmi ile farklılaşan haberleşme ve gönderi
ihtiyaçları bakımından posta sektörü Türkiye için son derece önemli bir sektör
konumundadır. Söz konusu sektörde, sağlıklı bir büyüme sağlanabilmesi,
önceliklerin ve teknolojik tercihlerin doğru yapılabilmesi, sürdürülebilir bir rekabet
ortamının yaratılması hiç şüphesiz sektörde doğru regülasyon yapılmasına
bağlıdır.
Teknolojinin hızla gelişmesi posta sektöründe de hizmet kalitesinin arttırılması ve
daha hızlı ve yaygın bir dağıtım gerçekleştirilmesini zorunlu hale getirmektedir.
Posta sektörü ülkemizde son 20 yılda çok hızlı büyümüş olup, sektörde faaliyet
gösteren aktör sayısı her geçen gün artmaktadır. Sektörün denetlenebilirliğinin
sağlanması ile sağlıklı rekabet ortamına kavuşturulması ve hizmet kalitesinin
arttırılması hususunda yeni bir regülasyon dönüşümü gerçekleştirmek ve gelişmiş
ülkelerle paralelliği sağlamak ve daha ileri gidebilmek amacıyla yapılan bu
çalışmada, AB ve yakın komşularımız arasında konumumuzu belirlemek ve
geleceğe yönelik regülasyon hedeflerini ortaya koymak amaçlanmaktadır.
10. Ulaştırma Şurası kapsamında yer alan bu Posta Sektörü Regülasyon
Çalıştayında; mevcut regülasyon süreçlerinin düzenlenmesi, AB ve Dünya’daki
uygulamalara yönelik önerilerinin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Yakın komşularımız,
Rusya ve AB ülkelerindeki gelişmeler ve posta regülasyon altyapımızın mevcut
durum analizi, yakın gelecek ve orta vadede düşünülen yeni düzenlemeler ile
HEDEF 2023 kapsamında düşünülen olası yenilikler, yeni usul ve yöntemler,
hedef, strateji ve planlar incelenmiştir.
Bu raporda, 10. Ulaştırma Şurası kapsamında oluşturulan Posta Sektörü
Regülasyon Çalıştayı çerçevesinde Posta sektörü ile ilgili düzenleme
faaliyetlerinde mevcut durum incelenmekte ve Türkiye için 2023 hedefleri
sunulmaktadır. Söz konusu çalıştay oluşturulurken, kamunun yanında, özel sektör,
üniversite ve sivil toplum kuruluşlarından sağlanan katılımcılar ile tüm sektörün
temsil edilmesine çalışılmıştır.
Raporun ikinci bölümünde, Türkiye’deki posta sektörüne ilişkin düzenlemelerin
kronolojik sıralaması yapıldıktan sonra, ulusal ve uluslararası düzenlemeler ile AB
Direktiflerinin Posta sektörüne ilişkin bölümleri ve ilgili güncel mevzuata ilişkin
bilgiler verilmekte ve güncel mevzuata ilişkin yeterlilik analizi yapılmaktadır.
Üçüncü bölümde, Türkiye’nin yakın komşuları ile AB’ye üye ülkelerin Posta
sektörüne ilişkin mevcut regulasyonları incelenerek Türkiye’nin bu ülkelere göre
konumu belirlenmekte ve regülasyon açısından posta sektöründe tehdit ve fırsatlar
gösterilmektedir.
Dördüncü bölümde, düzenlemelerde yaşanması muhtemel gelişmeler ve
beklentiler özetlenmekte ve Türkiye’nin posta sektöründeki düzenlemelerine ilişkin
6
olarak belirtilen hedeflere ulaşılabilmesi için atılması gereken adımlara yer
verilmektedir.
Sonuç bölümünde, Posta sektöründeki düzenlemelerde Türkiye’nin 2023
vizyonuna ilişkin hedefleri ve öncelikleri sunulmaktadır.
2. MEVCUT DURUM
2.1 Posta Regülasyonunun Dünyadaki Tarihçesi
İşletmecilerin yüzeysel düzeydeki reformlarının aksine, posta sektörünün
tamamının reformu konusunu masaya ilk kez koyan Avrupa Komisyonudur. Bu
nedenle, Posta regülasyonu hususunda fikirler ve somut önerilerle ortaya çıkan
kurumun Avrupa Komisyonu olması, hiç de şaşırtıcı değildir. Özünde sektörel
posta regülasyonunun mevcut tanımları ve modelleri önemli oranda Avrupa
Komisyonundan etkilenmiştir. Posta sektörü regülasyonunun kökenleri, posta
regülasyonunun kilit prensiplerinin olduğu kadar bir posta düzenleyicisine olan
ihtiyacının da ayrıntılı olarak açıklandığı 15 Aralık 1997 tarih ve 97/67/EC sayılı
Avrupa Komisyonu Direktifine uzanır. Bu kilit prensipler evrensel hizmetin garanti
edilmesi ve bu evrensel hizmetin finansmanında kullanılan çapraz sübvansiyonun
önlenmesiydi. Geniş kapsamlı olarak bakıldığında, bu türden bir sektörel reformun
ve regülasyonun zorunluluğu tüketici haklarının korunmasında yatmaktadır. Konu
daha açık bir şekilde ifade edilecek olursa bu durum; hizmet ağına, ücretlere,
hizmet kalitesine erişim yetilerinin güçlendirilmesi ve makro-ekonomik bakış açısı
ile ekonomik etkinliğin arttırılmasıyla ilgilidir. 1
Bazı ülkeler posta regülasyonunu tanımlama konusunda diğerlerine göre daha
fazla ilerleme kaydetmişlerdir. Bunun bir örneği, posta düzenleyicisi olan
Postcomm’un rekabetçiler için ağa olan sınırlı erişiminin de düzenlediği İngiltere’de
görülmektedir.
Pazar açılımı sürecine ilişkin kronolojik akış:
1992- Posta hizmetleri için tek pazarın gelişimine ilişkin Yeşil Kitap’ın
yayımlanması (COM/91/476).
1994- Topluluk posta hizmetlerine ilişkin 7 Şubat 1994 tarihli Konsey Tavsiye
Kararı (COM/93/247)
1997-1. Posta Direktifi (97/67/EC)
1998- Posta sektöründe rekabet kurallarının uygulanması ve bazı devletlerin posta
hizmetlerine ilişkin tedbirlerinin değerlendirilmesini içeren Komisyon Tebliği
(98/C39/02)
1999- “Tekel alanının” ilk kez azaltılması
2002- 2. Posta Direktifi (2002/39/EC) Posta Direktifinin uygulanmasına ilişkin
Avrupa Parlamentosu’na ve Konseyine sunulan 1. Rapor (COM/2002/632)
2003- “Tekel alanının” ikinci kez azaltılması
2004- Posta Direktifinin uygulanmasına ilişkin Avrupa Parlamentosu’na ve
Konseyine sunulan 1. Rapor (COM/2005/102)
1
Postal regulation, principles and orientation, UPU Yayınları (Bern, 2004)
7
2006-“Tekel alanının” üçüncü kez azaltılması
2006- Posta iç pazarının 2009 yılında tam olarak kurulmasının evrensel hizmet
üzerindeki etkisine ilişkin Komisyonun İleriye Dönük çalışması.
2006- Posta Direktifinin uygulanmasına ilişkin Avrupa Parlamentosu’na ve
Konseyine sunulan 3. Rapor
2006-3. Posta Direktifine ilişkin teklif (COM/2006/594 final). Bu teklif Komisyonun
tam Pazar açılımının etkisine ilişkin ileriye dönük bir çalışmasını ve Posta
Direktifinin Uygulanması Hakkındaki 2. Raporu da içermektedir (COM/2006/595
final)
2008-3. Posta Direktifi (2008/06/EC)
2008- Posta Direktifinin uygulanmasına ilişkin Avrupa Parlamentosu’na ve
Konseyine sunulan 4. Komisyon Raporu
2010- İç pazarın % 95’ini temsil eden 16 Üye Ülke için tam pazar açılımı
2012- Geçiş dönemi olanağını kullanabilecek olan geri kalan Üye Ülkeler için tam
pazar açılımı
2.2 Türkiye’de Yasal Düzenlemelerin Kronolojik Akışı
Posta Telgraf ve Telefon İşletmesi, Osmanlı Devleti zamanında bazen bakanlık,
bazen de Genel Müdürlük şeklinde yapılandırılmıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarında
Milli Hükümetin kurulması ile Dahiliye vekaleti’ne (İçişleri Bakanlığı) bağlı Umum
Müdürlük olarak faaliyet göstermiştir.
Daha sonra 23/05/1933 tarih ve 2208 sayılı Teşkilat Kanunu gereğince de Nafia
vekaleti’ne (Bayındırlık Bakanlığı) bağlanmıştır. 31/05/1939 tarih ve 3613 sayılı
yasa ile de Münakalat vekaletine (Ulaştırma Bakanlığı) bağlanmıştır.
17/07/1953 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 6145 sayılı
Kanun’la Kamu İktisadi Teşebbüsü olarak kurulan, Türkiye Cumhuriyeti Posta,
Telgraf ve Telefon İşletmesi Genel Müdürlüğü, 08.06.1984 tarih ve 233 sayılı
Kanun Hükmünde Kararname ile Kamu İktisadi Kuruluşu statüsüne geçmiştir. 406
sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nun Bir Maddesinin Değiştirilmesi ve Bu Kanun’a
Bazı Ek ve Geçici Maddeler Eklenmesine Dair 4000 sayılı Kanun ile Türk
Telekomünikasyon A.Ş. ve Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü şeklinde yeniden
yapılandırılmış olup, 4000 sayılı Kanun uyarınca, 24.04.1995 tarihinden itibaren
Posta ve Telgraf Tesis ve İşletmesine ilişkin hizmetlerin T.C. Posta İşletmesi
Genel Müdürlüğü (P.İ) tarafından yürütüleceği hükme bağlanmış bulunmaktadır.
406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu ile değişikliklerinde geçen T.C. Posta
İşletmesi Genel Müdürlüğü (P.İ.) ibareleri, 27/01/2000 tarihinde TBMM’de kabul
edilen 4502 sayılı Kanun’la "T.C. Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü"
(PTT) olarak değiştirilmiştir.
2.3 Posta Sektörüne İlişkin Mevzuatın Mevcut Durum Analizi
2.3.1 Ulusal Mevzuat
PTT Genel Müdürlüğü ile Posta sektöründe faaliyet gösteren özel sektör firmaları,
faaliyet ve hizmetlerini temel olarak 5584 sayılı Posta Kanunu ve 4925 sayılı
Karayolu Taşıma Kanunu hükümleri uyarınca ifa etmektedir.
8
5584 Sayılı Posta Kanunu’nun “Posta Tekeli” başlıklı 2’nci maddesi uyarınca;
“…açık ve kapalı mektuplar ile üzerinde haberleşme mahiyetinde yazı bulunan
kartlar…” PTT’nin tekeli altındadır.
Posta Kanunu’nun yürürlük tarihi eski olmakla birlikte bugüne dek düzenleme
alanındaki ihtiyaçlara cevap verir nitelikte olmaya devam etmiştir. Ancak, gerek
ulusal bazda gerekse uluslararası antlaşma ve düzenlemelerde gözlenen değişim,
kurumsal ve bireysel boyutlarda yaşanmaktadır. Ekonomilerdeki serbestleşme ve
rekabet üstünlüğü ülke ve blokları yeni hizmet ve teknolojileri üretmeye
zorlamaktadır.
Türkiye’de evrensel posta hizmetine ilişkin açık bir tanım bulunmamakla birlikte
yurtiçi ve yurtdışı posta hizmetlerini belirlenmiş ilke ve kurallarla ülke genelinde
bütün yerleşim birimlerinde, her iş gününde, herkese, eşit ücretle sunan PTT, fiili
olarak evrensel hizmet sağlayıcısı konumundadır.
AB üyesi ülkelerde olduğu şekliyle düzenleyici kurum ve işletmeci için ayrı bir birim
bulunmayıp, Ulaştırma Bakanlığı’nın ilgili Kamu İktisadi Kuruluşu olan PTT; 5584
sayılı Posta Kanunu ve Ana Statüsü uyarınca posta piyasasında mevzuat
düzenleme ve işletme unsurlarını bir arada yürütmektedir.
Haberleşme hürriyeti ve gizliliği temel hak ve hürriyetlerden olup, 1982
Anayasası’nın “Haberleşme Hürriyeti” başlıklı 22. Maddesinde yer alan düzenleme
ile anayasal güvence altına alınmıştır. Bununla birlikte söz konusu ilke Türkiye
Cumhuriyeti’nin ilk Anayasası olan 1924 Anayasası’ndan beri varlığını
korumaktadır. Günümüzde varlığını hala sürdüren 1982 Anayasası’nın 22’inci
maddesinin birinci fıkrasındaki ifade de “Herkes, haberleşme hürriyetine sahiptir.
Haberleşmenin gizliliği esastır.” şeklindedir. Dolayısıyla, Anayasalarımızdaki bu
temel ilkenin değişmeden korunduğu ve devletin haberleşmenin gizliliği
konusundaki bakış açısının sabit olduğu açıktır.
Bu bağlamda 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun “Haberleşme gizliliğinin ihlali”
başlıklı 132. maddesinde, Anayasadaki düzenlemeye paralel olarak cezai
düzenleme yapılmıştır.
Posta sektörü açısından 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu, Kargo İşletmecileri
ve taşımacıları açısından Ulaştırma Bakanlığınca verilecek yetki belgesi
çerçevesinde yürütülecek hizmetin şartlarını belirleyen, çeşitli düzenlemeler
içermektedir.
AB Posta Mevzuatının diğer önemli unsuru olan posta tekelinin kısıtlanmasına
ilişkin olarak AB üyesi ülkelerde posta tekeli; 1 Ocak 2006 tarihinden itibaren
ağırlığı 50 gr ve temel tarifesinin 2.5 katı olarak belirlenmişken, mevcut Posta
Kanunu’nda; tüm açık ve kapalı mektuplar ile üzerinde haberleşme mahiyetinde
yazı bulunan kartlar ağırlık ve ücret limiti olmaksızın PTT’nin tekeli altındadır.
Ayrıca 7201 sayılı Tebligat Kanunu kapsamındaki her türlü tebliğ evrakının kabulü,
toplanması, işlenmesi, sevk ve dağıtımı ile postada alınacak ücretleri gösteren
9
posta pulları, anma pulları, posta kartları, ilk ve özel gün zarflarını bastırıp satışa
çıkarmak da PTT’nin tekel alanına dahildir.
Posta sektörüne ilişkin mevzuat düzenlenirken, AB Posta Mevzuatına göre
olmazsa olmaz bir koşul, sektörü düzenleyip denetleyecek, posta işletmecilerinden
ayrı ve bağımsız bir posta üst kurulunun kurulmasıdır. 5584 sayılı Posta
Kanununda düzenleyici otorite ve işletmeci ayrımı yer almamaktadır. PTT;
mevzuat düzenleme ve işletme unsurlarını birlikte yürütmektedir. Müzakere
sürecinde, ulusal düzenleyici otorite ve işletmeci ayrımına gidilecek ve “Posta
Hizmetleri Düzenleme ve Denetleme Kurulu” kurulması öngörülmektedir.
Tarife ilkeleri ve hesapların şeffaflığı ilkesine ilişkin olarak 5584 sayılı Posta
Kanununda herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Ülke genelinde, PTT hizmet
bazında tek fiyat esasına göre hizmet sunulmaktadır. Mevcut durum itibarıyla
PTT’nin ücret tarifelerini belirleme hususunda PTT Yönetim Kurulu yetkilidir.
AB posta mevzuatına uygun olarak kullanıcıların ve çevrenin korunması ile ilgili
olarak 5584 sayılı Posta Kanunu’nda gerek PTT gerekse kullanıcılar tarafından
ortaya çıkan hasarların telafisine, zararların tazminine yönelik olarak; başvuru
hakkı ve zamanaşımı, tazminat, sorumluluktan kurtulma gibi hususlar
düzenlenmiştir.
2.3.2 Uluslararası Mevzuat
Dünya Posta Birliğinin (UPU) Kongrelerinde önceki Kongrelerde alınan kararlar,
uluslararası posta ilişkilerini düzenleyen senetlerde yapılması teklif edilen
değişiklikler incelenerek karara bağlanmakta, bu kararlar, bütün üye ülkelerce 4 yıl
boyunca uygulanacak olan Uluslararası Posta Mevzuatını oluşturmaktadır.
Bu bağlamda uluslararası posta hizmetleri, ülkeler arası ikili/çok taraflı anlaşmalar
ve UPU kararları çerçevesinde yürütülmektedir.
Dünyada faaliyet gösteren birçok sektörde mevzuatın yeniden yapılandırılması ve
serbestleştirme hareketlerine yıllar önce başlanılmasına rağmen, Türkiye dahil
birçok ülkede temel posta hizmetlerinin büyük bir bölümü halen kamuya ait
işletmeler tarafından hukuki tekel kapsamında sunulmaktadır.
Önceleri posta hizmetleri geleneksel olarak her ülkede bir veya birkaç işletme
tarafından sağlanmaktayken günümüzde hizmetler oldukça fazla sayıda işletmeci
tarafından sunulmaktadır. Ulusal kamu posta işletmecileri ise bu süreçte gün
geçtikçe, maliyet etkinliği ve karlılık üzerine odaklanmaktadır.2
AB Direktifleri3
2
Türkiye’de Posta Hizmetlerinin Serbestleştirilmesi ve Regülasyonu- Volkan Recai Çetin (DPT Çalışması)
3
97/67 EC sayılı AB Direktifi
10
AB’nin 97/67/EC sayılı Direktifinde yer alan posta hizmetlerinin tanımı geleneksel
olarak sunulan hizmetlere odaklanmış durumdadır. Bu tanıma göre posta
maddeleri, üzerlerinde gönderilecekleri adres bulunan haberleşme maddeleri
(mektup ve doğrudan posta), kitaplar, kataloglar, gazeteler, süreli yayınlar ve ticari
bir değer taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın posta paketlerini kapsamaktadır.
Posta hizmetleri tanımı ise posta maddelerine ve dolayısıyla posta hizmetlerinin
sunumunun temelini oluşturan faaliyetlere dayandırılmaktadır.
Topluluk içerisindeki posta sektörünün düzenlenmesine 1992 yılında AB
Komisyonu tarafından, “Posta Hizmetlerinde Tek Pazarın Geliştirilmesi“
konusunda “Green Paper = Yeşil Kitap”ın yayımlanmasıyla başlanmıştır.
AB Konseyi de 1994 yılında yayınlamış olduğu tavsiye kararlarıyla topluluk posta
hizmetlerinin geliştirilmesi ve Avrupa posta pazarının rekabete açılması yönünde
somut adımlar atmış olmasına karşın, bu çalışmalar Topluluk içinde posta
hizmetlerinin serbestleştirilmesi için yeterli olmamıştır.
AB’de posta hizmetlerine ilişkin en önemli adım ise Avrupa Parlamentosu ve
Avrupa Konseyi’nin 97/67/EC Sayı ve 15 Aralık 1997 tarihli Direktifinde Değişiklik
Yapan Birliğin Posta Hizmetleri İç Pazarının Tamamen Serbestleştirilmesine İlişkin
Posta Direktifidir. Anılan Direktiften önce AB üyesi ülkelerde posta sektörü büyük
ölçüde farklılık göstermekteydi. 97/67/EC sayılı Posta Direktifi; evrensel posta
hizmeti, posta tekeli, lisans verme, hesapların ayrıştırılması, hizmet kalitesi, tarife
ilkeleri, ulusal düzenleyici kurum gibi hususlarda düzenlemeler getirmektedir.
Ayrıca bu Direktifte değişiklik yapan 10 Haziran 2002 gün ve 2002/39/EC sayılı
Direktifi ile 2008/6/EC Sayı ve 20 Şubat 2008 Tarihli Direktifi de politikaları
belirleyici rol oynamaktadır.
Söz konusu Direktiflerin esas itibariyle amacı, Birlik içinde evrensel posta
hizmetinin sağlanması, evrensel hizmet sağlayıcılarına tahsis edilebilecek
hizmetleri tanımlayan ölçütler ve tekel dışında kalan hizmetlerin sağlanmasına
ilişkin koşullar, evrensel hizmetin sağlanmasında tarife ilkeleri ve hesaplardaki
şeffaflık, evrensel hizmetin sağlanması için kalite standartlarının tespiti ve bu
standartlara uyum sağlamayı amaçlayan bir sistemin oluşturulması, teknik
standartların uyumu, bağımsız ulusal düzenleyici kurumun oluşturulması ile ilgili
ilkelerin belirlenmesidir. Ayrıca Direktifte yer alan ilgili konuyla ilgili ayrıntılar
aşağıdaki şekilde belirtilmektedir.
Evrensel Hizmet Kavramı
• Posta hizmetlerinin, her iş gününde ve haftada 5 günden az olmamak kaydıyla
tüm kullanıcılar tarafından karşılanabilir ücretlerle, ülkenin her yer için belirlenen
standart kalitede sürekli olarak verilmesi ve bu amaçla kullanıcı ihtiyaçlarını
dikkate alarak temas ve kabul noktalarının arttırılması,
• Evrensel hizmet kapsamında; 2 kg.'a kadar olan posta gönderileri ile 10 kg.'a
kadar olan yurt içi ve 20 kg.’a kadar yurt dışı posta kolilerinin toplanması,
işlenmesi, taşınması ve teslimi ayrıca taahhütlü ve değer konulmuş gönderilere
ilişkin hizmetlerin sağlanması,
11
• Evrensel hizmetin; temel isteklere ve beklentilere uygunluğu garantileyecek ve
zorlayıcı nedenler dışında ara verilmeyecek veya durdurulmayacak şekilde hiç bir
politik, dini veya ideolojik nedenle ayrım yapılmaksızın sunulması hususlarına yer
verilmektedir.
Evrensel Hizmet Sağlayıcısına Tahsis Edilecek Posta Tekeli
2002 Direktifine göre 01 Ocak 2006 tarihinden itibaren ise ağırlığı 50 gr ve temel
tarifesinin 2,5 katı oranında tekel hakkı verilmekte iken, 1 Ocak 2008 tarihinden
itibaren Üye Devletler 2008 Direktifine uyum sağlamak ve tekelin bütünüyle
kaldırılması için kanun, tüzük ve yasal düzenlemeleri en geç 31 Aralık 2010
tarihine kadar yürürlüğe koymak ve Avrupa Komisyonunu durumdan derhal
haberdar etmekle yükümlüdür.
Diğer yandan Üye Devletler, evrensel hizmet sağlayıcısına(larına) verilen tekel
hakkının devamı için bu Direktifin uygulanmasını 31 Aralık 2012’ye kadar
öteleyebilme hakkına sahiptir. Çek Cumhuriyeti, Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum
Kesimi, Letonya, Litvanya, Lüksemburg, Macaristan, Malta, Polonya, Romanya ve
Slovakya, halihazırda 2008 tarihli Direktifle kendilerine tanınan bu hakkı kullanmış
ve tekel uygulamasına devam etmişlerdir.
Kullanıcıların Korunması
Posta gönderilerinin özellikle kayıp, çalınma, hasar veya hizmet kalitesi
standartlarına uygun olmaması durumlarında tüketicilerin haber istemeleri için
şeffaf, basit ve pahalı olmayan yöntemlerin uygulanması öngörülmüştür.
Evrensel Hizmetlerin Finansmanı
Üye Devletler, posta hizmetlerinin kurulması ve sağlanması için, münhasır veya
özel haklar tanımamalı veya yürürlüğe koymamalıdır.
Bir Üye Devlet, bu Direktifte belirtilen evrensel hizmet yükümlülüklerinin
hesaplanmış net maliyetinin evrensel hizmet sağlayıcısı (ları) üzerinde dengesiz
bir mali yük oluşturduğunu tespit ederse evrensel hizmet yükümlülüklerini çeşitli
yöntemlerle finanse edebilecektir.
Posta Hizmetlerinin Sağlanmasını Düzenleme Koşulları ve Şebekeye Erişim
Evrensel hizmet kapsamı dışında kalan hizmetler için, temel gerekliliklere uyumu
garantilemek amacıyla Üye Devletler gerektiği ölçülerde genel yetkiler çıkarabilir.
Evrensel hizmet kapsamında yer alan hizmetler için, Üye Devletler temel
gerekliliklere uyumu garantilemek ve evrensel hizmeti korumak için bireysel
lisanslar da dahil yetkilendirme yöntemlerini başlatabilir.
Yetkilendirme yöntemleri, yükümlülük ve gereklilikler şeffaf ve ulaşılabilir olmalı,
ayrımcı olmamalı, oransal, kesin ve açık olmalı, önceden ilan edilmeli ve tarafsız
kriterlere dayanmalıdır.
Tarife İlkeleri ve Hesapların Şeffaflığı
12
– Ücretler, coğrafi konumları ne olursa olsun ve özel ulusal koşullar da dikkate
alınarak, makul ve tüm kullanıcıların sunulan hizmetlere ulaşabileceği şekilde
olmalıdır.
– Ücretler maliyet esasına göre ve evrensel hizmetin etkin bir şekilde sunumunu
teşvik edici olmalıdır. Kamu yararı ile ilgili sebeplerden ötürü gerekli olduğu
durumlarda, Üye Devletler, ülke genelinde ve/veya yurtdışı gönderiler için tek bir
tarifenin uygulanmasına karar verebilirler.
– Tek bir tarifenin uygulanması, evrensel hizmet sağlayıcısının(larının) kullanıcılar
ile bireysel tarife anlaşmaları yapma hakkını ortadan kaldırmaz.
– Tarifeler şeffaf ve ayrım gözetmeyecek şekilde olmalıdır.
– Varış giderleri gelen yurtdışı postanın işleme ve teslim maliyetlerine göre tespit
edilmelidir.
– Alınacak hisselerde verilen hizmetin kalitesi dikkate alınmalıdır.
– Varış giderleri şeffaf ve ayrım gözetmeyecek şekilde olmalıdır.
Evrensel hizmet sağlayıcısı(ları) iç muhasebelerinde, evrensel hizmet kapsamında
bulunan ve bulunmayan hizmet ve ürünlerin net bir şekilde ayrılması amacıyla ayrı
hesap tutmalıdırlar. Evrensel hizmetin net maliyetini hesaplarlarken Üye Devletler
bu ayrıştırmayı dikkate almalıdır. Bu iç muhasebe, tarafsız olarak kanıtlanabilen
analitik muhasebe prensiplerine uygun bir şekilde tutulmalıdır.
Hizmet Kalitesi
Üye Devletler, iyi kalitede bir evresel posta hizmeti verilmesi amacıyla hizmetin
kalitesiyle ilgili standartların belirlenmesini ve yayımlanmasını sağlamalıdırlar.
Kalite standartları, özellikle sevk sürelerini ayrıca hizmetlerin düzenliliğini ve
güvenilirliğini hedef almalıdır. Bu standartlar Gün+3 içinde gönderilerin %85’i ve
Gün+5 de ise; gönderilerin %97sinin teslimini hedeflemektedir.
Ulusal Düzenleyici Otorite
Her Üye Devlet, posta sektörü için, posta işletmecilerinden hukuki olarak ayrı ve
işlevsel olarak bağımsız bir veya daha fazla ulusal düzenleyici otorite tayin eder.
Posta hizmeti sağlayıcılarının mülkiyet veya kontrolünü elinde bulunduran Üye
Devletler, hem düzenleme görevinde hem de mülkiyet veya bu teşebbüslerin
yönetimine ilişkin faaliyetlerinde fiili yapısal ayrıştırmayı sağlamalıdır.
Ulusal düzenleyici otoritelerin görevi, özellikle, evrensel hizmet yükümlülüğünü
garanti etmek üzere denetleme ve düzenleme yöntemlerini oluşturarak bu
Direktiften doğan yükümlülüklere uyulmasını sağlamaktır. Ayrıca, ulusal
düzenleyici otoriteler posta sektöründeki rekabet kurallarına uyumun sağlanması
konusunda da görevlendirilebilirler.
Posta sektörü için, posta işletmecilerinden hukuki olarak ayrı ve işlevsel olarak
bağımsız bir veya daha fazla ulusal düzenleyici kurumun oluşturulması ve bu
kurumun da sektörde faaliyet gösteren hizmet sağlayıcılarının özellikle söz konusu
Direktiflerde belirtilen yükümlülüklere uyulup uyulmadığının kontrol edilmesinden,
ayrıca, rekabet kurallarına uyumun sağlanmasından sorumlu oldukları ifadesi yer
almaktadır.
13
Diğer yandan düzenleyici kuruma ilişkin olarak Dünya Posta Birliği (UPU)
tarafından 2004 yılında yayımlanan “Postal Regulation, Principles and Orientation”
raporuna göre UPU üyesi ülkelerde 4 farklı türde posta düzenleme kurumu
bulunmaktadır. 4Bunlar;
1. Bakanlık bünyesinde temel politika ve mülkiyet fonksiyonlarından ayrılmış bir
yapıya sahip olan düzenleme birimi (Danimarka ve İtalya’da olduğu gibi)
2. Bir bakanlık ya da başbakanlıkla ilişkili, ayrı ve bağımsız bir düzenleme birimi
Yalnızca posta sektörü için ihdas edilmiş düzenleme birimi (İngiltere’de
olduğu gibi),
Posta ve Telekomünikasyon sektörleri için ihdas edilmiş düzenleme birimi
(Almanya, Fransa ve birçok doğu Avrupa ülkesinde olduğu gibi),
Posta ve diğer sektörler için ihdas edilmiş bir düzenleme birimi
(telekomünikasyon)
3. Parlamento veya ilgili başka bir kuruluşa bağlı bir Komisyon ya da bağımsız
düzenleyici birim (Kosta Rika, Yunanistan ve Letonya’da olduğu gibi)
4. Posta Sektörüne özel bir düzenleyici kurum oluşturulmayıp, posta sektörü
rekabet kurumunun gözetiminde haksız rekabeti önleyici ve tüketicileri koruyucu
bir düzenlemeye tabi olması (Avustralya’da olduğu gibi).
2.4 Hukuki Düzenlemelere Göre Posta Sektöründe Fırsat ve Tehditler
Posta sektörünün AB direktiflerinde belirlendiği ve Avrupa Birliği ülkelerinde olduğu
gibi regüle edilmemesi, ülkemizde posta sektörünün, regüle edilmiş bu pazarlar
karşısında gerek rekabet ve gerekse pazardaki oyuncuların büyüklüğü ve iş yapış
kapasiteleri bakımından aşağıda zayıf yönler olarak örneklenen kimi sorunlara
neden olmuştur. Örneğin evrensel hizmet ve evrensel olmayan hizmetler farklı
muhasebelere göre tutulmadığından, evrensel hizmetin maliyeti tam olarak tespit
edilememekte ve maliyet (ve dolayısıyla sübvansiyon) ölçülememektedir. Öte
yandan özel teşebbüsler, karlılık amacı ile hareket ettikleri için, sektörün karlı olan
alanları ve bölgelerinde serbestçe pazara girebilmekte ve herhangi bir lisans
bedeli ödemeden hizmet sunabilmektedir. Bu örneği daha da ileri götürürsek,
pazarın karlı alanlarında yatırım yapan özel teşebbüsler, regülasyon ve denetim
eksikliği nedeni ile pazara hiç bir kurala uymadan giren diğer özel teşebbüslerin
kendileri ile haksız rekabet ettikleri şikayetinde dahi bulunabilmektedirler.
Sektörde regülasyon açısından fırsat ve tehditler aşağıda belirtilmiştir;
Fırsatlar:
Direktiflerde belirtildiği gibi posta pazarına münhasır kapsamlı bir
regülasyon olmaksızın özel işletmecilerin de pazarın belirli segmentlerinde fiili
4
PTT Genel Müdürlüğü 2008 Yılı Sektör Raporu
14
uygulamaları ile belli kapasiteye ulaşmış olmaları ve belirli oranda rekabetin
tesis edilmiş olması,
Dünyada meydana gelen serbestleşme hareketlerine olan olumlu yaklaşım,
Avrupa Birliği mevzuatına uyumun ülke politikası haline gelmiş olması,
Sektörün bölgesinde ve dünyada liderlik hedefi olması
Mevcut mevzuatın günümüze kadar ihtiyacı karşılıyor olması,
Özel sektörün pazara giriş engellerinin asgari seviyede olması
Tehditler:
Mevcut Posta Kanunundaki yetersizlikler ile sektörün belli segmentlerinde
hizmet veren özel işletmecilerin 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu
kapsamında değerlendirilmesi ve sektörün bütüncül bir şekilde ele
alınamaması
Devletin sektöre ilişkin düzenleme ve işletme fonksiyonlarının ayrı
olmaması; PTT’nin sektörde hem düzenleyici hem işletmeci olarak faaliyet
göstermesi,
Posta Kanununda posta tekelinin nitel ifadelerle tanımlanması ve bunun
sektörde denetim ve hukuki sorunlara neden olması,
Evrensel posta hizmeti tanım, kapsam ve kalite standartlarının mevcut
mevzuatta yer almaması,
Hizmet kalitesi standartlarının ve denetiminin bulunmaması,
Sektördeki yetersiz ve yetkisiz işletmecilerin engellenememesi,
Sektörde rekabetin henüz istenen seviyede olmaması,,
Sektörü düzenleyen yasal bir düzenleme bulunmaması nedeniyle sektörde
faaliyet gösteren özel işletmecilerin tarife, hizmet kalitesi, ciro ve trafik gibi
önemli kalemlerin denetiminin yapılamaması,
Sektörün tam olarak denetlenememesi ve pazara giriş çıkış regülasyon
eksikliği nedeniyle haksız rekabet oluşması,
Posta sektörüne ilişkin olarak yukarıda yapılan analizler doğrultusunda, AB’ye
entegrasyon sürecinde teknolojik gelişmelere de uyum sağlayabilmek amacıyla,
mer’i mevzuatta tespit edilen eksiklik ve boşlukların giderilmesini ve sektörde
hizmet kalitesinin yükseltilmesini sağlayacak sağlıklı bir rekabet ortamında, faaliyet
gösterilmesini teminen yeni yasal düzenlemelere ihtiyaç vardır. Hazırlanacak
kanunlarda tüketiciye ucuz, sürekli ve kaliteli hizmet sunulması genel amaç
olmalıdır. Bunun da ancak serbest rekabet ortamında gerçekleştirilebileceği de göz
ardı edilmemelidir.
3. TÜRKİYE’NİN KONUMU VE ÇEVRESEL ETKİLEŞİMİ
Avrupa Birliği ülkeleri posta sektöründe, gerek rekabet ve gerekse serbestleşme
alanlarında regülasyonun etkisi ile pozitif yönde yaşanan gelişme aşağıda örnek
olarak incelenecek ve AB üyesi olmayan Kafkasya ve Ön Asya bölgesinde
bulunan komşularımızda başlamamış olan posta pazarının regülasyonu
15
konusunda ülkemize, bölgesinde öncü ve pazar lideri olma ve bu konudaki
deneyimlerini aktarma fırsatını doğuracaktır.
3.1 Yakın Komşularımızda Serbestleştirme Uygulamaları
Yakın komşularımız ve AB ülkelerinde posta sektörünün genel yapısı,
serbestleşme eğilimleri, tekel ve sektörde mevzuat üreten kurumun yapısına
(özerklik, mevzuat yapabilme gücü) ilişkin değerlendirmelere aşağıda yer
verilmektedir.
3.1.1 Azerbaycan
- Mevzuatçının Adı ve Bağlı Bulunduğu Birim: Posta Sektörüne ilişkin
mevzuat Haberleşme ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı tarafından
yürütülmekte olup bağımsız özerk bir düzenleyici otorite bulunmamaktadır.
- İşletmeci: Entreprise d’Etat Azerpost.
3.1.2 Bulgaristan5
- Mevzuatçının Adı ve Bağlı Bulunduğu Birim: Haberleşme Düzenleme
Komisyonu (CRC).
Posta ve telekomünikasyon hizmetlerinden sorumlu ulusal düzenleyici kurum olan
CRC, evrensel hizmetin sağlanması ve rekabet ile posta işletmecilerinin eşitliğine
dayalı bir posta pazarının sürdürülmesinden sorumludur.
Devletin posta sektörünü yönetmesi ile ilgili olarak Ulaştırma ve Haberleşme
Bakanlığı sektörün gelişiminin stratejik yönünü planlamaktan, düzenleyici
çerçeveyi geliştirmekten ve kanunları yayınlamak ile Bulgaristan Cumhuriyetini
UPU, Avrupa ve diğer bölgesel kuruluşlar nezdinde temsil etmekten sorumludur.
İşletmeci: Bulgaria Post
Bulgaristan Posta İdaresi, 31 Mart 1997’den beri devletin tek hissedar olduğu bir
anonim şirkettir. Posta hizmetleri hakkında kanuna tabi olan ana posta
işletmecisidir. Tekel: 1 Ocak 2007’den itibaren 50 gr’a kadar yurtiçi ve yurtdışı
haberleşme gönderilerinin kabul, ayrım ve teslimini kapsamaktadır.
Rekabet: Bulgaristan’da lisanslama evrensel posta hizmetleri için zorunlu olup,
tam yetkili lisans ve kısmi lisans olmak üzere 2 tür lisans verilmektedir. Evrensel
hizmet dışı alanda olan hizmetlerde ise tescil yeterlidir.
3.1.2 Rusya6
5
http://circa.europa.eu (Ülke incelemeleri)
6
http://www.russianpost.ru
16
- Mevzuatçının Adı ve Bağlı Bulunduğu Birim: Posta Sektörüne ilişkin
mevzuat Enformasyon Teknolojileri ve Haberleşme Bakanlığı tarafından
yürütülmekte olup bağımsız özerk bir düzenleyici otorite bulunmamaktadır.
- İşletmeci: Posta Hizmeti İşletmecileri (Rusya Postası)
Posta İdaresi, Enformasyon Teknolojileri ve Haberleşme Bakanlığı’nın (yönetimsel
gücü elinde bulunduran federal kurum) bir parçasıdır. Bu Bakanlık, posta
işletmelerinin faaliyetleri, posta sektöründe uluslararası işbirlikleri ile posta
işletmecilerinin faaliyetlerini denetlemekte ve regülasyonu sağlamaktadır. Aynı
zamanda, posta hizmetlerinin sunulması için lisans vermekte, tek bir posta
haberleşme politikası uygulamakta, posta sektöründe uygulanacak kural ve
standartları belirlemektedir.
Yeniden yapılanmayla ilgili olarak, 28 Haziran 2002 tarih ve 885-p sayılı Hükümet
Kararı ile federal posta ajanslarının yeniden yapılanması konsepti kabul edilmiştir.
Bu karar, diğer konuların yanısıra posta mevzuatına, posta hizmetlerinin
spesifikasyonuna, lisans verme koşullarına ve evrensel hizmetin sağlanması ile
ilgili piyasada korunan bir segment yaratılmasına ilişkin değişiklikler getirmiştir.
Federal posta ajanslarında yeniden yapılanma çabaların temel amaçları:
- Ülke genelinde posta hizmetlerinin sağlanmasının garanti edilmesi,
- Sunulan posta hizmetlerinin çeşitliliğinin arttırılması,
- Modern bir posta altyapısı kurulmasıdır.
Bu hedeflere ulaşılması için, tüm federal posta ajanslarını nihai olarak devlet
kontrolü altında bir anonim şirkete dönüştürülecek olan tek bir federal posta
işletmecisi altında birleştirmektir. Federal posta ajanslarını yeniden yapılandırmayı
amaçlayan önlemler çerçevesinde, Federal Devlet Üniter İşletmesi (FSUE) “Rusya
Postası” federal posta işletmecisi olarak kurulmuştur.
Tekel: Tekel yoktur, Posta pazarı rekabete açıktır. Posta haberleşmesi federal
kanununa göre; evrensel hizmet, mektup postası gönderilerinin karşılanabilir
ücretle ülkenin her yerine iletilmesini içermektedir.
3.1.4 Yunanistan7
- Mevzuatçının Adı ve Bağlı Bulunduğu Birim: Telekomünikasyon ve
Posta Ulusal Komisyonu (EETT)
Ulusal Düzenleyici Otorite, posta ve telekomünikasyon sektöründe yetkili
denetleyici kurumdur ve 15 personel posta ile ilgili görev yapmaktadır. Ulaştırma
ve Haberleşme Bakanlığı ise düzenleyici çerçeveyi kurmaktadır
- İşletmeci: Hellenic Post (ELTA)
7
http://circa.europa.eu (ülke incelemeleri)
17
Telekomdan ayrılmış olan Yunanistan Posta İdaresi, sermayesinin tamamı devlete
ait sınırlı sorumlu şirket yapısındadır (limitet şirket).
Tekel: 50 gr.a kadar olan ekspres hizmet olsun veya olmasın yurtiçi haberleşme
gönderi, gelen ve giden yurtdışı posta ve doğrudan postanın kabul, ayrım, taşıma
ve teslimi tekel kapsamındadır. Tekel alanı aynı zamanda 50 gr.a kadar olan basılı
kağıtlar ve hybrid mail gönderilerini de kapsamaktadır. (26 Eylül 2003 tarihli, 3185
sayılı Kanun ile AB’ye uyumlaştırılmıştır).
Evrensel Hizmet: Evrensel hizmetin kapsamı; 2 kg’a kadar olan yurtiçi yurtdışı
mektuplar, faturalar ve magazinler, 20 kg’a kadar olan koliler, kayıtlı ve sigortalı
gönderiler olarak belirlenmiştir.
Rekabet: Kurye hizmetlerinde artan oranda rekabet vardır. Evrensel hizmet
kapsamında olan posta hizmetlerini sunmak için bireysel lisans alma zorunluluğu
vardır. Evrensel hizmet dışındaki hizmetler, çoğunlukla kurye hizmetleri için genel
yetkilendirme yapılmaktadır. Bu lisanslar EETT tarafından verilmektedir. 2007 yılı
sonu itibarıyle, 374 işletmeci genel yetkilendirme, 5 işletmeci de bireysel lisans ile
faaliyet göstermektedir.
3.2 Avrupa Birliği (AB)8
3.2.1 Almanya
- Mevzuatçının Adı ve Bağlı Bulunduğu Birim: Federal Network Ajansı
(Bundesnetzagentur: BnetzA) Elektrik, Gaz, Telekomünikasyon, Posta ve
Demiryolu Düzenleyici Kurumudur.
Ekonomi ve Teknoloji Bakanlığı altında bağımsız bir birim olup, hükümete rapor
vermektedir. 1 Ocak 1998’de icra dairesi olarak kurulmuştur. Tüm düzenleme
yetkilerini haizdir. Ana fonksiyonları ve yetkileri; posta mevzuatıyla uyumu takip
etmek, evrensel hizmetin sağlanmasını takip etmek, hizmet sağlayıcılara lisans
vermek, fiyat kontrolü yapmak ve anlaşmazlıklarda hakem görevi üstlenmektir.
Tüm Kurulda 2,500 çalışan bulunmakla birlikte, posta hizmetleri ile ilgili çalışan
uzman personel sayısı 35 dolayındadır.
Posta hizmetleri 22 Aralık 1997 tarihinde kabul edilen ve 1 Ocak 1998’de
yürürlüğe giren Posta Kanununda (Postgesetz) düzenlenmiştir.
İşletmeci: Deutsche Post AG (AŞ)
Posta ve Telekomünikasyon yapısıyla ilgili 1 Temmuz 1989 tarihli Almanya
Federal Postasının yeniden yapılanması ile ilgili kanunla Almanya Federal Postası
üç sektöre ayrılmıştır. Posta Hizmetleri, Postbank ve Telekom.
8
http://circa.europa.eu (ülke incelemeleri)
18
Deutsche Post 1 Ocak 1995’te üç posta şirketi anonim şirket haline getirilmiştir.
(Deutsche Post AŞ, Deutsche Postbank AŞ ve Deutsche Telekom AŞ.) Kasım
2000’de Deutsche Post AŞ halka arz edilmiştir. Deutsche Post’ta devletin hissesi
bulunmamaktadır.
Tekel: 1 Ocak 2008 itibariyle tam serbestleşme gerçekleşmiş, tekel tamamen
kaldırılmıştır.
Evrensel Hizmet: Sektörün 1 Ocak 2008’den itibaren tamamen
serbestleşmesinden sonra Almanya hala evrensel hizmeti (Posta Direktifinde
belirtilen zorunluluk uyarınca) sürdürme yaklaşımını benimsemiş; ancak tek bir
evrensel hizmet sağlayıcısı belirlememiştir. Bundesnetzagentur, Almanya posta
sektöründe evrensel hizmetin sağlanmasını garanti etme görevini üstlenmiştir.
Evrensel hizmetin kapsamı, ağırlığı 2 kg’ı ve boyutları UPU düzenlemelerinde
belirtilenleri geçmeyen mektup gönderileri, ağırlığı 20 kg’ı ve boyutları UPU
düzenlemelerinde belirtilenleri geçmeyen adresli koli gönderileri, gazete ve
dergiler, kayıtlı mektup gönderileri, sigortalı ve ödeme şartlı mektup gönderileri ve
ekspres mektup gönderileridir.
Rekabet: 1 kg’a kadar olan adresli mektupların taşınması ve doğrudan posta
(direct mail) hizmeti vermek için lisans almak zorunludur. Lisans alabilmek için
performans, uzmanlık ve güvenilirlik ile kamu güvenliği hükümlerini yerine
getirmek koşulu hukuki olarak aranmaktadır.
Posta Düzenleyici Kurulu, 1998-2007 yılları arasında 1 kg’ın altındaki mektupların
taşınması amacıyla 2,300 dolayında lisans vermiştir. Aynı dönemde piyasadan
960 çıkış olmuştur. 2007 sonunda, 850 kadar şirket mektup piyasasında aktiftir,
diğerleri artık lisanslarını kullanmamaktadır.
Posta Düzenleyici Kurulu, 2008 yılına kadar şirketlerin yüksek kalitede ve katma
değerli hizmetler sunmasını sağlayan düşük ağırlıklı (<50g) zamana duyarlı
mektuplar için D-tipi lisanslar vererek rekabeti teşvik etmiştir. Rekabetçi şirketlerin
%75’i D-tipi lisans ile faaliyet göstermektedir.
3.2.2 Danimarka
- Mevzuatçının Adı ve Bağlı Bulunduğu Birim: Posta Denetleme
Otoritesi(Traffic Autority)
Ulaştırma Bakanlığı, “Posta Kanunu” ile Danimarka Postasının mevzuatını
belirlemiştir. Posta Denetleme Otoritesi, Ulaştırma Bakanlığı’nın içinde
bağımsız bir kuruluştur. Posta Denetleme Otoritesinin sektöre ilişkin hukuki
çerçevenin ana belirleyicileri hakkında karar alma yetkisi vardır. Örneğin
evrensel hizmet yükümlülüğü altındaki teslimat sıklığının ayarlanması, evrensel
hizmet kapsamına giren paketlerin ağırlık limitlerinin ayarlanması, tekelin
kapsamının ayarlanması, tek ücret tarifesinin ayarlanması ve tescil şartlarının
belirlenmesi ve hizmet seviyeleri için gerekli kalite standartlarının belirlenmesi,
19
Posta Denetleme Otoritesinin yetkileri arasındadır. Danimarka’da düzenleyici
otoritenin para cezası kesme yetkisi bulunmamaktadır. Posta sektöründe
rekabet kurallarının güçlendirilmesi konusunda ise birinci derece sorumlu
kuruluş Ulusal Rekabet Kurumudur.
- İşletmeci: Post Danmark
2002 yılında Danimarka Posta İdaresi, devletin tamamına sahip olduğu halka açık
limitet şirket yapısına dönüştürülmüştür. Mevcut durumunda %75’i devletin
hissesidir, 2005 yılında hisselerinin % 25’i satılmıştır (%22’sini CVC adlı şirket,
%3’ünü çalışanlar satın almıştır). Ekim 2005’te Danimarka Postası ve CVC adlı
şirket, Belçika Postası’nın %50’ye yakın hissesini alarak azınlık hissedarı
olmuştur.
Tekel: 50 gr.a kadar olan yurtiçi mektuplar ve sınır komşu ülkelerden gelen
mektuklar tekel kapsamındadır.
Rekabet: Danimarka Postası, posta pazarındaki gelişmeleri yakından takip
etmekte ve kendini geleceğe hazırlamaktadır. Ülkede artan sayıda posta
işletmecisi mevcuttur. 2007 yılı itibariyle düzenleyici otorite tarafından onaylanmış
lisans başvurusu 1409 adettir.
Danimarka’da piyasa giriş ve tescil işlemleri Düzenleyici Otoritenin denetiminde
yürütülmekte olup, Danimarka posta ağına girişe engel sayılabilecek nitelikte hiç
bir önemli koşul bulunmamaktadır.
3.2.3 Fransa
- Mevzuatçının Adı ve Bağlı Bulunduğu Birim: Elektronik Haberleşme ve
Posta Düzenleyici Kurumu (ARCEP)
1996’da Telekomünikasyon Düzenleyici Kurumu olarak kurulan ART, 2005’te
Posta eklenerek bağımsız düzenleyici kurum olan ARCEP’e dönüştürülmüştür.
Görevleri;
Rekabete açılan hizmetler için lisans vermek,
Evrensel hizmetin muhasebesi ve fiyat kontrolü yapmak,
İşletmeciler arasındaki anlaşmazlıkları çözümlemek,
La Poste’un evrensel hizmet görevini ve hizmet kalitesi performansını
kontrol etmek,
Evrensel hizmetin finansmanı için öneriler getirmek ve yayınlamak.
ARCEP’in posta alanında 9 uzman personeli vardır, 2 personel de diğer hizmetler
konusunda destek vermektedir. Kurul üyeleri 6 yıllık dönemler için
Cumhurbaşkanınca, Senato Başkanınca ve Ulusal Meclis Başkanınca elektronik
haberleşme, posta ve bölgesel ekonomi alanlarındaki ekonomik, hukuki ve teknik
bilgilerine göre atanmaktadır. Kurulun toplam çalışan sayısı 163 personeldir.
20
- İşletmeci: La Poste
La Poste, 1 Ocak 1991’de kurulmuş olan kamu hukukuna tabi bağımsız bir
şirkettir. Şu an Fransa’da UPU Konvansiyonunda tanımlanmış zorunlu hizmetleri
veren tek işletmecidir. Posta, koli ve lojistik, finansal hizmetler konularında faaliyet
göstermektedir. Kamu hizmetlerini hakları ve yükümlülüklerinin belirtildiği ve devlet
tarafından imzalanan bir yönergeye göre yürütmektedir. 2004-2007 yılında
imzalanan son kontratına göre sunduğu finansal hizmetleri genişletmek yetkisi
verilmiştir.
Tekel: 1 Ocak 2006’dan itibaren 50 gr’dır. 2011’de tüm AB posta pazarının
serbestleşmesinden önce tam serbestleşme öngörülmemektedir.
Kitaplar, kataloglar, gazeteler ve süreli yayınlar açık bir şekilde tekel dışıdır. Yurtiçi
haberleşmenin büyük bir bölümünü oluşturan doğrudan adresli postanın 50 gr’ın
altında kalan bölümü tekele tabidir.
Evrensel Hizmet: Evrensel hizmet yükümlülüğü, ağırlığı 2 kg’ a kadar olan yurtiçi
ve yurtdışı mektup (haberleşme gönderileri, gazeteler, süreli yayınlar, kataloglar ve
basılı kağıtlar) ile 20 kg’a kadar olan koliler, kayıtlı, değerli gönderileri ve görme
engellilere özgü yazıları kapsamaktadır.
Evrensel hizmet, tekel alanı ile finanse edilmektedir. Bir takas fonu kurulması
mümkündür.
Rekabet: La Poste’un hizmet verdiği ekspres posta, koli, lojistik, yurtdışı posta ve
finansal hizmetler alanında rekabet vardır.
ARCEP 2007 yılına kadar 20 lisans vermiştir (La Poste dahil). Bu işletmeciler yerel
pazarda örneğin tek bir şehirde faaliyet göstermekte, sadece Adrexo adlı şirket
tüm ülkede faaliyet göstermektedir.
toplam evrensel hizmetin karlılığı (tekel alanı hariç) % 25.3 (vergilerden önce,
vergilerden sonra % 17.8);
3.2.4 İngiltere
- Mevzuatçının Adı ve Bağlı Bulunduğu Birim: Posta Hizmetleri
Komisyonu (Postcomm)
Bağımsız ulusal düzenleyici otorite olan Postcomm, evrensel hizmetin tek bir tarife
ile sağlanmasından ve rekabetten sorumludur. Ayrıca, Ocak 2001’de kurulan
Postwatch ise tüketicileri temsil etmek ve haklarını korumakla görevlidir. Ticaret ve
Sanayi Bakanlığı’nca yerine getirilen posta hizmetleri alanında devletin rolü
düzenleme için çerçeve oluşturmak ve Posta İdaresini AB, Dünya Ticaret Örgütü,
UPU nezdinde temsil etmektir.
- İşletmeci: Royal Mail Group
21
Royal Mail Group, tamamına devletin sahip olduğu halka açık limitet şirket
yapısındadır. 2000 - 2002 yılları arasında posta pazarında geniş çaplı bir reform
programı uygulanmıştır. Devletin rolü tanımlanmış, düzenleyici otorite olan Posta
Hizmetleri Komisyonu (Postcomm) ve bir kamu kurumu olan Tüketici Konseyi
(Postwatch) kurulmuştur. Royal Mail Group’a daha fazla ticari özerklik verilmiştir.
Royal Mail Group’a bağlı 5 marka vardır; Royal Mail (1 Ocak 2004’ten beri mektup
ve koli için ülkedeki tek evrensel hizmet sağlayıcısıdır), Post Office ® Ltd. (Ülke
genelinde 14.300 adet postaneyi işletmektedir), Post Office Products and Services
(170 adet ürün ve hizmet sunmaktadır), Parcelforce Worldwide (ekspres koli
şirketi, rekabetçi, düzenlemeye tabi değildir), General Logistic Systems (GLS –
Avrupa’da faaliyet gösteren Hollanda merkezli şirket, İngiltere’deki ekspres koliler
için Parcelforce Worldwide ile partnerdir).
Tekel: Ocak 2006 itibarıyla tamamen kaldırılmıştır.
Rekabet: İngiltere’de Royal Mail dışında 17 lisanslı işletmeci bulunmaktadır; ancak
Royal Mail hala pazarın % 90’ından fazlasına sahiptir.
Tablo 3-1 Yakın komşularımız ve bazı AB Üyesi Ülkelerin regülasyon durumu
ÜLKE ADI Mevzuatçı Mevzuatçının Posta İşletmeci Açıklamalar
İlişkili Bulunduğu Tekeli
(Düzenleyici Otorite) Devlet Kuruluşu
AZERBAYCAN Haberleşme ve Bilgi - Var Enterprise d’Etat Düzenleyici Birim
Teknolojileri Bakanlığı Azerpost yoktur
BULGARİSTAN Haberleşme Düzenleme Ulaştırma ve Var (50 gr.) Bulgaria Post
Komisyonu (CRC) Haberleşme
Bakanlığı
RUSYA Enformasyon - Yok Russian Post Düzenleyici Birim
Teknolojileri yoktur
ve Haberleşme
Bakanlığı
YUNANİSTAN Telekomünikasyon ve Ulaştırma ve Var (50 gr.) Hellenic Post (ELTA)
Posta Ulusal Haberleşme
Komisyonu (EETT) Bakanlığı
ALMANYA Federal Network Ajansı Ekonomi ve Yok Deutsche Post
(BNetzA) (Elektrik, Gaz, Teknoloji Federal
Telekomünikasyon, Bakanlığı
Posta ve Demiryolu)
DANİMARKA Traffic Authority Ulaştırma Bakanlığı Var (50 gr.) Post Danmark
FRANSA Elektronik Haberleşme Ekonomi, Maliye ve Var (50 gr.) La Poste
ve Posta Düzenleyici Sanayi Bakanlığı
Otoritesi (ARCEP)
İNGİLTERE Posta Hizmetleri Ticaret ve Sanayi Yok Royal Mail
Komisyonu Bakanlığı
(POSTCOMM)
22
4. HEDEF 2023
Posta sektörü gelişen dünyada artan sınırsız ticaretle birlikte daha da büyüyecek,
ülkemizin 2023 hedeflerine ulaşmasında en önemli sektörlerin başında yer
alacaktır. 2023 yılındaki hedeflerimize ulaşabilmek için, yapacağımız regülasyon
çalışmaları ve düzenlemelerinin, önümüzdeki on dört yıllık dönemde yer alması
çok önemlidir.
4.1 Üst Belgelerde Regülasyon
Avrupa Birliği Müktesebatının Üstlenilmesine İlişkin Türkiye Ulusal Programı 31
Aralık 2008 tarih ve 27097 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yeniden
düzenlenmiştir. Ulusal Programın posta sektörü ile ilgili “Posta Hizmetleri Alanında
Avrupa Birliği Mevzuatına Uyum Çalışmalarına Başlanması” başlıklı 3.3 no.lu
önceliğinde 5584 sayılı Posta Kanunu’nda, birliğin posta hizmetleri iç pazarının
gelişimi ve hizmet kalitesinin yükseltilmesi için ortak kurallara ilişkin 15.12.1997
tarih ve 97/67/EC sayılı Direktifi ve bu Direktifte değişiklik yapan 10.06.2002 tarih
ve 2002/39/EC ile 2008/6/EC sayılı Direktiflerine uygun olarak değişiklik yapılması
öngörülmüştür.
Bu kapsamda PTT tarafından hazırlanan ve Ulaştırma Bakanlığına sunulan “Posta
ve Telgraf Teşkilatı A.Ş. Hakkında Kanun Tasarısı Taslağı” ile Posta Sektörünü
düzenleyen Kanun Tasarısı Taslağı” Ulaştırma Bakanlığınca 27/01/2009 tarihinde,
haklarında görüş alınmak üzere Bakanlıklar ile ilgili Kurum ve Kuruluşlara
sunulmuştur. Söz konusu tasarılara ilişkin alınan görüşler, değerlendirilmesi ve
taslağın son şeklinin alması amacıyla PTT’ye 10/03/2009 tarihinde aktarılmıştır.
Taslaklar üzerinde çalışmalar devam etmekte olup, bu yıl içerisinde meclise sevk
edilmesi planlanmaktadır.
Avrupa Komisyonu 2008 ilerleme raporunda, Posta hizmetlerinin regülasyonu
alanında yeterli ilerlemenin kaydedilemediği, ağırlık sınırlarına bakılmaksızın yasal
tekelin (rezerve alan) hala bütünüyle mevcut olduğu, müktesebatın gerektirdiği
bağımsız düzenleyici kurum bulunmadığı, tekel kapsamında olan ve olmayan
hizmetler için gerekli muhasebe yöntemi ve hesapların ayrımı alanında muhasebe
sisteminde hala şeffaflık sağlanamadığı belirtilerek, pazarın hızla regüle edilmesi
gerekliliğine vurgu yapılmıştır.
4.2 Posta Stratejisi ve Regülasyon
Ülkemizin posta sektörüne ilişkin temel politikası “Etkin ve rekabetçi bir şekilde
işleyen bir posta sistemiyle, sektörün toplumsal refaha katkısının en üst düzeye
çıkartılması” olarak özetlenebilir. Sektör politikası şüphesiz posta sektörünün
vizyonu ile yakından ilişkilidir. Bu çerçevede posta sektörünün genel vizyonu
kısaca “posta hizmetlerinde mükemmelliği, etkin rekabeti ve güvenliği esas alan
politikalarla hızlı, yaygın ve teknolojik yeniliklere sahip entegre bir ulusal posta
sisteminin oluşturulması” olarak belirtilebilir. Bu vizyon doğrultusunda sektörel
23
reformun ve posta regülasyonunun gerçekleştirilmesi tüketicilerin korunması
açısından büyük önem arz etmektedir.9
Regülasyonun işlevleri;
(1) evrensel hizmetin sağlanması;
(2) rekabetin garanti edilmesi;
(3) gerektiğinde rekabetçilerin posta ağının bazı unsurlarına erişiminin sağlanması
olarak sıralanabilir. Bu üç işlevin her biri için üzerinde durulması gereken hususlar
birbirinden farklıdır. Bunlar kısaca:
- evrensel hizmetin regülasyonunda uygulamaya ilişkin temel sorunlar
evrensel hizmetin tanımlanması, lisans ve yetki belgelerinin çıkarılması,
yaptırım uygulanması, evrensel hizmetler için fiyat belirlenmesi, evrensel
hizmetin finanse edilmesi için bir mekanizmanın tanımlanması ve son
olarak da evrensel hizmetlere ilişkin müşteri şikayetlerinin yönetilmesi.
- Rekabetin regülasyonunda, uygulamaya ilişkin temel konu evrensel
hizmetin ve tekele tabi hizmetlerin maliyetlerinin hesaplanması, çapraz
sübvansiyonun önlenmesi ya da kontrol edilmesi ve pazarın ve ilerleyişinin
gözlenmesidir.
- Erişimin regülasyonu konusunda önemli olan üretim zincirinde erişimin
sağlanması gereken dar boğazların nerede olduğuna karar vermek ve daha
sonra rekabetçinin ağa erişimine izin vermenin maliyetlerini hesaplamaktır.
Diğer yandan, posta sektörü içerisinde küresel, bölgesel ve ulusal planlama
süreçleri için somut temeller oluşturan ve UPU Programı ve Bütçesinin temelini
oluşturan, Birliğin dinamik gelişimini yansıtan ve 2009-2012 yılları için bir bütün
olarak posta sektörünün geleceğini tasarlayan Nairobi Posta Stratejisinin “Evrensel
posta hizmeti regülasyonu ve kriterleri” başlıklı programında posta sektöründe yer
alan çeşitli aktörlerin alacağı tedbirler şu şekilde sıralanmaktadır:
- evrensel posta hizmetinin sınırlarının belirlenmesi;
- evrensel hizmet kullanıcılarının ihtiyaçlarının ve beklentilerinin
tanımlanması;
- tüm paydaşların dahil edildiği katılımcı bir süreç aracılığıyla evrensel hizmet
alanının ve kapsamının tanımlanması ve bu hizmetin uygun yasal ve
düzenleyici metinler içerisinde toplanması;
- kamuoyunun beklentileriyle uyumlu asgari evrensel posta hizmeti kalite
hedefleri belirlemek;
- evrensel posta hizmetine ilişkin UPU faaliyetlerine ve çalışmalarına
katılmak;
- bilgilerin ve en iyi ülke örneklerinin yayılması.
9
Dokuzuncu Kalkınma Planı (Posta Hizmetleri Alt Komisyon Raporu)
24
4.2.1 Rekabet
Serbest Piyasa Ekonomisinin bir gerekliliği olarak Devlet, gelişmiş ülkelerden
başlayarak tüm dünyada giderek Devlet İktisadi faaliyet alanından önemli ölçüde
çekilmekte ve asli görevi olan Kural Koyma-Gözetim ve Denetime, başka bir
deyişle “regülasyona” yani “düzenlemeye” odaklanmaktadır.
Sağlıklı işleyen bir rekabet politikası, demokrasinin gereğidir. Çünkü ekonomik
fırsat eşitliği ve girişim özgürlüğü demokrasinin ayrılmaz parçalarıdır. Bunların elde
edilmesi ancak iyi işleyen bir “rekabet politikası” ile mümkündür.10
Günümüzde rekabetin önemini kavramamış hukuki ve kurumsal alt yapısını
kurmamış ekonomilerin ve pazarların çağdaş dünyaya ayak uydurabilmesi
mümkün değildir. Böyle bir ekonominin varlığı ancak halkın refahından yapılacak
büyük fedakarlıklarla mümkündür. Günümüzde böyle bir anlayışın hiçbir toplumda
kabul görmesi mümkün değildir.
4.2.2 Posta Sektörü ve İkame Alanlar
Kamu posta idarelerinin maruz kaldıkları posta hacimlerindeki düşüş, posta
piyasasındaki segmentin türüne, tüketici profiline, söz konusu segmentteki
rekabetin seviyesine ve diğer sektör dışındaki ikame haberleşme araçlarının
tehdidine göre değişiklik arz etmektedir.
Bu çerçevede posta piyasasının sektör dışındaki rekabete en savunmasız
segmenti, geleneksel posta hizmeti olarak da ifade edilen yazılı haberleşme
gönderileri segmenti olarak karşımıza çıkmaktadır.
Elektronik postanın hızlı taşımacılığı; gönderici/alıcının fiziki mekan bağımsızlığı
ve her ilave gönderinin marjinal maliyetinin düşüklüğü göz önünde
bulundurulduğunda, ağlar arasındaki rekabetin mektup postası aleyhine geliştiği
görülmektedir. Bir taraftan diğer sektörlerde meydana gelen hızlı gelişmeler diğer
taraftan da hizmet verimliliğindeki düşüş; Türkiye ekonomisi ve sosyal yaşamında
önemli bir payı olan PTT ve posta piyasalarının yeniden yapılandırılmasını
gerektirmektedir.
Posta pazarı esasen gönderici ve alıcı arasındaki dağıtım hizmetleri için birbiriyle
yakın ilişki içinde olan bir çoklu pazar olarak görülebilir. Belirli bir posta hizmetini
ikame edebilecek hizmetin özellikleri birçok faktöre bağlıdır:
(a) Gönderinin özelliği; (i) gönderinin bilgi taşıyıp taşımadığı veya gönderinin
fiziksel olarak dağıtılma zorunluluğunun bulunup bulunmadığı, (ii) gönderinin
ağırlığı ve boyutu, (iii) gönderinin özel bir teslim süreci veya hızlı teslimat gerektirip
gerektirmediği,
(b) Gönderinin çıkış ve varış noktalarının özellikleri (bu noktaları birbirine bağlayan
telekomünikasyon altyapısı gibi alternatif haberleşme şebekelerinin bulunup
bulunmadığı, bu güzergah ya da komşu güzergah üzerindeki posta hacmi)
10
Mustafa Parlak, Rekabet Düzenlemeler ve Politikalar Kongresi, Eylül 2008, Muğla Üniversitesi
25
(c) Posta göndericisinin toplam talebinin yapısı (yüksek hacimli posta gönderisi
üreten bir göndericinin gönderiyi bizzat kendisi dağıtması söz konusu olduğunda,
düşük hacimli posta üreten bir göndericiye göre ölçek ve kapsam ekonomisinden
daha fazla yararlanma potansiyelinin bulunması)
(d) Firmaları posta hizmetlerine rakip hizmetleri sunmak konusunda sınırlayan
veya engelleyen düzenleyici faktörlerin mevcudiyeti.
Posta sektörünün tamamına ikame olacak sektörler bulunmamakla beraber, Posta
hizmetlerine hizmet bazında rakip olabilecek hizmetlerin varlığı tartışılabilir. Posta
hizmetleriyle ikame edilebilecek ya da etkileşim içine girebilecek iki hizmet
mevcuttur: telekomünikasyon ve lojistik hizmetleri.
Posta şebekesiyle dağıtılan gönderilerin büyük çoğunluğunu yazılı formatta ve
haberleşme mahiyetindeki gönderilerden oluşturmaktadır. Ancak, gönderici ve
alıcının gerekli ekipmanlara sahip olduğu ve noktalar arasında telekomünikasyon
altyapısının mevcut olduğu durumlarda söz konusu haberleşme faks, telefon, e-
posta, Internet gibi telekomünikasyon altyapısı aracılığıyla da sağlanabilmektedir.
Bununla birlikte telekomünikasyon hizmetleri posta hizmetlerini tam olarak ikame
eden bir hizmet olarak görülmemektedir.
Bu süreçte mektup postası hizmetlerinin elektronik olarak sunulan hizmetlerle
ikame edilebilmesi, posta hacminde gittikçe artan düşüşlere sebep olmuştur. Söz
konusu değişimin etkisinin yeni teknolojilerin kolayca kabul gördüğü sanayileşmiş
ülkelerde daha fazla olduğu görülmektedir. Bu bağlamda posta sektörünün
geleceği müşteri portföyüne dijital hizmetleri güvenli bir elektronik ortamda
götürebilmesi ile şekillenecektir.
Posta sektörüne doğrudan ikame bir alan olmamakla birlikte lojistik hizmetler ile
posta pazarının koli segmenti arasında, fabrikalar gibi çok büyük çaplı üretim
yapan entegre tesislerde ürünün kaynağından alınarak yapılan taşıma ve son
noktaya dağıtım faaliyeti bakımından birbirlerinin alanlarına girdikleri ileri
sürülebilir.
Ayrıca lojistik sektörünün temel hizmetlerinden biri olan depolama hizmetinin,
gelecekte elektronik ticaretteki artış da göz önünde alındığında, koli postası
hizmetleriyle sağlıklı bir entegrasyon yapılması halinde sektörün bu segmentindeki
büyümeye ve hizmet kalitesinin artmasına katkıda bulunacağı açıktır.
4.3 Regülasyonun Gerekliliği
Avrupa Birliği tarafından posta sektörünün regülasyonunda dikkat edilmesi
gereken kilit prensipler evrensel hizmetin garanti edilmesi ve bu evrensel hizmetin
finansmanında kullanılan çapraz sübvansiyonun önlenmesi olarak belirlenmiştir.
Geniş kapsamlı olarak bakıldığında, bu türden bir sektörel reformun ve
regülasyonun zorunluluğu tüketicilerin çıkarlarını vatandaşlar gibi korunmasında
yatmaktadır. Daha da detaylı belirtmek gerekirse, bu; ağa, ücretlere, hizmet
kalitesine erişim yetileriyle ve ekonomik etkinliğin makro-ekonomik zorunluluğuyla
ilgilidir. Bazı ülkeler posta regülasyonunun tanımlama konusunda diğerlerine göre
26
daha fazla ilerleme kaydetmişlerdir. Bunun bir örneği, posta düzenleyicisi olan
Postcomm’un rekabetçiler için ağa olan sınırlı erişimi de düzenlediği İngiltere’dir.
Kısaca, posta sektöründe, iki ya da üç ana düzenleyici işlev tanımlanabilir. Bunlar,
evrensel hizmetin regülasyonu, rekabetin regülasyonu ve daha az bir düzeyde de
olsa rekabetçilerin ağa erişiminin regülasyonudur. Aşağıda sıralananlar
gerçekleştiğinde bu işlevler gerekli hale gelir:
i) İşletmecilerin bağımsızlık düzeyi arttıkça ve ticari çıkarlarını kamu
hizmetinin önüne koyduğunda,
ii) Kamu hizmetinin desteklenmesinin bir sonucu olarak pazardaki diğer
aktörlerin konumu daha riskli hale geldiğinde,
iii) Tamamen serbestleştirme olmasına rağmen rekabet yetersiz kaldığında
pazar ya da rekabetin regülasyonu gerekli hale gelebilir. Bu durum, devletin
rekabeti arttırmak için rekabetçilerin pazar payını arttırmak istediği anlamına
gelebilir.
4.3.1 Evrensel Hizmetin Regülasyonu
Posta sektörünün regülasyonu yalnızca evrensel hizmetlerle ilişkilidir ve bu
sebeple müşteriyi korumanın bir şekli olarak görülmelidir. Ancak, Dünya Posta
Birliğinin görüşüne göre evrensel hizmet garantisi, ulusal bir alanla ve bu alanın
vatandaşlarıyla sınırlı olamaz, uluslararası anlamda da kapsayıcı olma garantisi
olmalıdır. Bu sebeple UPU aynı evrensel hizmetin yalnızca ülkelerin kendi içinde
değil ülkeler arasında da bulunmasını sağlamaya çalışmaktadır. “Evrensel hizmet”
terimi 1984’teki Hamburg Kongresinde ilk kez sunulmuştur ve o zaman bile bu
sunum sistematik olmaktan uzaktır. Evrensel hizmet 1999 Pekin Kongresinde
daha net bir şekilde tanımlanmış ve hizmetlere erişim; müşteri memnuniyeti; hız ve
güvenilirlik; güvenlik ve araştırma kavramlarını içerdiği belirtilmiştir:
Yukarıda UPU tarafından belirtilen bu kavramlar, (1) erişilebilirlik, (2) kalite ve (3)
karşılanabilir fiyat kavramlarını içeren Avrupa Komisyonunun evrensel hizmet
tanımıyla farklılık göstermektedir.
4.3.2 Rekabetin Regülasyonu
Rekabetin regülasyonu posta sektörü içinde ikinci önemli düzenleyici işlevdir. Bir
hizmetten diğerine çapraz sübvansiyona izin verildiği ve hatta teşvik edildiği
yerlerde bile AB Komisyonu üç tip hizmetin hesaplarının net olarak ayrılmasını
talep etmekte ve bu hesapların denetlenmesini genel olarak rekabetin
regülasyonunun temel bir işlevi haline getirmektedir. Daha kesin olarak ifade
etmek gerekirse, posta sektöründe rekabetin regülasyonu esas olarak
monopolistik faaliyetlerden serbest ya da rekabete açık hizmetlere çapraz
sübvansiyonun önlenmesine odaklanmıştır. Ayrıca rekabetin regülasyonu yıkıcı
fiyat uygulaması ve yıkıcı damping olmamasını sağlamalıdır çünkü adil rekabet
ayrıca ücretlerin gerçek maliyetleri yansıtmayan ve yalnızca yeni bir pazara
girmeye ve bir rekabetçiyi elimine etmeye yönelik olan ücretleri engellemek
27
anlamına da gelir. Son olarak, rekabetin regülasyonu, (kamu ya da özel)
işletmecilerin tüketicinin zararına kendilerine Pazarda hakimiyet sağlayacak
şekilde fiyatları sabitleme konusunda anlaştıkları, bir ortamda işletmecilerin baskın
konuma sahip olmasını ya da kartelleşmeyi önlemeye çalışır.
4.3.3 Erişimin Regülasyonu
Bazı özel noktalarda tarihsel işletmecinin ağına erişim, büyük ölçekli ekonomilerin
faydalarını paylaşmaya ve tüm serbestleştirilmiş segmentlerde monopolist olanla
rekabet etmeye izin veren bir mekanizmadır. Çeşitli ülkelerdeki ve ağ
endüstrilerindeki deneyim, tekellerin yeni gelenlerle erişim anlaşmaları konusunda
çok az sayıda teşviki olduğunu göstermektedir. Erişimin regülasyonu esas olarak
rekabet ya da daha çok rekabetin oluşturulması ile ilgilidir.
4.3.4 Regülasyonun Pazara Etkisi
Adresli posta taşıması için tekel alanının 100 gr.dan 50 gr.a indirilmesi (adresli
posta pazarının ek % 7’lik bir bölümünün açılması) Avrupa posta pazarında çok az
bir etki yapmış gibi görünmektedir.11
Bunun birkaç sebebi bulunmaktadır. Öncelikle ağırlık limitinin 50 gr.a indirilmesi
rekabetçilerin müşterilerine sunduğu hizmet alanını daraltmakta ve cazip iş
teklifleri sunumunu zorlaştırmaktadır. Postanın bir kısmı kabul edilebilmekteyken,
büyük posta hacimleri halen tekel alanına dahil olduğu için kabul edilememektedir.
Sonuç olarak müşteriler bu postaları süreci daha karmaşık ve daha az çekici hale
getirecek şekilde ayırmak zorundadırlar.
İkinci olarak, süreli yayınlar ve dergiler, özel bir posta akışına göre ayarlanabilecek
ürünlerdir ve ağırlığı da 50 ve 100 gr. arasında bulunmaktadır. Ancak, çeşitli
ülkelerde yüklenici bunların dağıtımı için devlet yardımı almaktadır ve bu durum da
rekabete zarar vermektedir.
Doğrudan postanın serbestleştirilmesi rekabetin gelişimine katkıda bulunmuştur.
Özellikle de doğrudan postanın nasıl sunulacağına ilişkin bir sınırlama getirmeyen
(Danimarka’daki şeffaf ambalaj ya da Avusturya’daki mühürsüz zarf uygulaması)
ve bu pazar segmentindeki rekabetin gelişimine hiçbir önemli engelin olmadığı
ülkelerde (Hollanda, Çek Cumhuriyeti, Estonya) gerçekleşmiştir. Bu durum:
İspanya’da tekel alanına dahil olan şehir içi posta alanında, Correos’un (kamu
posta işletmecisi) düşük hizmet kalitesi sebebiyle çok sayıda küçük, lokal posta
işletmecilerinin oluşumunu arttırmıştır.
Bulgaristan’da karma posta (hybrid mail) evrensel hizmetin (ve tekel alanının) bir
parçası olarak görülmemektedir. Bu durum pazar payına oldukça hızlı sahip olan
rekabetçi posta İşletmecilerinin pazara girişini hızlandırmıştır. 2007 ve 2008’de bu
rekabetçi posta İşletmecilerinin üçü evrensel hizmet alanında da faal hale
gelmiştir.
11
Main Developments in Postal Sector (2006-2008) Acorys Netherlands, DR
28
Rekabetçi Posta İşletmecilerinin (katma değerli) tekel alanında ertesi gün teslim
hizmetlerini vermesini sağlayan “D lisansları”nın basılması Almanya’daki rekabetin
gelişimine katkıda bulunmuştur.
4.4 2023 Stratejileri
Türkiye’nin yakın gelecekte bir bölgesel güç olabilmesi için, ülkemizi söz konusu
konuma taşıyacak stratejileri belirlemek amacıyla aşağıdaki temel konular
tartışmaya açılmaktadır
Ülkemizin posta sektörüne ilişkin temel politikası; etkin ve rekabete dayalı bir posta
sistemi oluşturularak sektörün toplumsal refaha katkısının en üst düzeye
çıkartılması olmalıdır. Bunun için atılacak adımlardan biri de posta sektörünün
kontrollü ve kademeli bir şekilde serbestleştirilmesiyle, sektörde mevcut ve
potansiyel rakipler için etkin ve sürdürülebilir bir rekabet ortamının
oluşturulmasının sağlanmasıdır. Böylelikle pazara yeni girecek işletmecilerin
şebeke yatırımları, hizmet kalitesinin ve çeşitliliğinin artırılması ve sektörde
yaratılacak istihdam artışı sürdürülebilir büyümeye katkıda bulunacaktır.
Posta sektörüne ilişkin düzenleme yaklaşımları esas itibariyle evrensel hizmetlerin
sunumunun garanti altına alınması ve alanı da belirlenerek evrensel hizmet
sağlayıcısına tahsis edilmesidir. Bu amaçla evrensel hizmetlerin, tüm ülke
genelinde belirlenmiş kalitede, erişilebilir fiyatlarla ve sürdürülebilir bir şekilde
sağlanması zorunluluk arz etmektedir.
Çeşitli devletler ve bağlı organizasyonları, elektronik postaların, fiziksel postalar ile
eşdeğer güvenilirlik ve basitlik seviyesinde oluşturulması sürecini hızlandırmak
yönünde çalışmalarına devam etmektedir. Bazı ülkelerde pilot projeler başlatılmış
olup, 2010 yılından itibaren bu sistemin işletilmesi için düzenlenecek uygun bir
mevzuat ile desteklenmesi sağlanacaktır. Bu eğilimin gerçek ve kabul edilebilir
hale gelmesi durumunda, fiziksel posta hacmindeki azalış kuşkusuz kamu posta
işletmecilerinin zararına olacaktır. Şimdiye kadar kamu posta işletmecilerinin
sunmakta olduğu çevrimiçi hizmetlerin, dijital ortamda güvenli, kayıtlı e-posta
sistemlerindeki uygulamalarına adapte edilmesine yönelik olarak regülasyon
çalışmalarının yürürlüğe konulması hedeflenmektedir.
Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmelere paralel olarak klasik usullerle yapılan
iş ve işlemler elektronik ortama aktarılmaya ve e-uygulamalar geliştirilmeye
başlanmıştır. Karşılıklı güven duygusuna bağlı olarak kullanılan bu
uygulamalardaki bilgi ve belgelerin hukuki geçerlilik kazanması, 5070 sayılı
Elektronik İmza Kanunu ile sağlanmıştır. Ancak, farklı kişi ve kurumlar arasında
elektronik ortamda hukuken geçerli ve güvenli bir şekilde bilgi ve belge gönderimi,
teslimi ve saklanması hususları düzenlenmemiş olup, ülkemizde bu hususlarda
açıklık bulunmaktadır.
Elektronik ortamdaki iş ve işlemlerin farklı taraflar arasında teknik olarak güvenli ve
hukuken geçerli bir şekilde yapılabilmesine olanak sağlayacak çözümler üzerinde
29
tüm dünyada farklı çalışmalar yapılmaya başlanmıştır. Avrupa Birliği bünyesinde
yer alan Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsü’nün (ETSI) ETSI TS 102
640 numaralı standardına dayanan ve Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) Sistemi
çalışması bu çalışmaların önde gelenlerinden biridir. KEP sistemi, elektronik imza
ve zaman damgası teknolojilerinin ve standartlarının kullanıldığı bir sistemdir. Bu
projenin hayata geçirilmesini teminen gerekli tüm mevzuat altyapısının
oluşturulması hedeflenmektedir.
Ülkemizin bulunduğu geniş coğrafyaya hükmederek dünyanın en önemli
köprüsü/kapısı olması için, her şeyden önce etki alanındaki ülkelerde bulunan
posta kanunundan daha güncel, rekabetçi, daha fazla serbest pazar gerçeklerine
uygun bir sektör kanununa ihtiyaç vardır.
Sektörde sorunlara yol açan ve ilerlemeyi engelleyen olumsuzluklar, Hedef 2023
çalışmaları kapsamında, aşağıdaki düzenlemelerle ele alınmalı ve sadece sektör
kanunu ile değil, diğer kanunlarla da desteklenerek çözülmeye çalışılmalıdır.
4.5 Regülasyon Süreci ve Hedefleri
HEDEF 1:
POSTA PAZARININ KONTROLLÜ
VE KADEMELİ BİR ŞEKİLDE SERBESTLEŞTİRİLEREK TAM
REKABETÇİ ORTAMIN SAĞLANMASI
- Yasal altyapının oluşturulması
- İşletmecilerden bağımsız Düzenleyici ve Denetleyici Otorite’nin
Kurulması
- PTT’nin A.Ş. olarak yapılandırılması
HEDEF 2:
REKABETİ ARTIRICI MEKANİZMANIN OLUŞTURULMASI
- Haksız rekabeti önleyici yasal düzenlemelerin yapılması
- Denetleyici mekanizmaların geliştirilmesi
- İlgili kurumlar arası etkin bilgi paylaşımı ve işbirliğinin sağlanması
HEDEF 3:
ULUSLARARASI REKABET GÜCÜNÜ ARTTIRACAK
DÜZENLEMELERİN YAPILMASI
- Gümrük işlemlerinin posta hizmetlerini kolaylaştıracak şekilde
düzenlenmesi ve güncellenmesi
- Ulusal hizmet kalite standartlarının ileri rekabetçi piyasalar referans
alınarak belirlenmesi ve denetlenmesi
30
HEDEF 4:
KAYITLI ELEKTRONİK POSTA HİZMETİNİN VERİLMESİ
- Yasal düzenlemelerin yapılması
- Altyapının oluşturulması
- Güven atmosferinin geliştirilmesi
- Kullanımının yaygınlaştırılması
HEDEF 5:
ULUSLARASI PLATFORMLARDA ETKİN TEMSİL VE TANITIMIN
SAĞLANMASI
- Uluslararası bir posta sektörü fuarı düzenlenmesi
- En az 10 Komşu ülke ile birlikte ve Dünya Posta Birliği (UPU) tarafından
tanınan bölgesel bir birlik kurulması
5. SONUÇ
Bu çalışmanın amacı; ülkemizde mevcut olan kaynakları iyi değerlendirerek bilgi
toplumu olma ve bilgi teknolojileri geliştirme ve pazarlama yolunda yapılması
gerekli regülasyon önceliklerini belirlemek, AB ve yakın komşu ülkelerin
uygulamalarından çıkarımlarda bulunmak ve ülkemizin öncelikleri doğrultusunda
stratejik hedefleri ortaya koymaktır. Bu amaçla özellikle Rusya, yakın
komşularımız ve AB ülkeleri incelenmiş, sektördeki aktörlerin görüşleri alınmış ve
gelen geri dönüşler doğrultusunda bu çalıştay raporu hazırlanmıştır.
Posta pazarı mevzuatında tekel varlığını sürdürmektedir. Avrupa Birliği
Parlamentosu ve Konsey Direktifi, AB üyesi ülkelerde düzenleyici otorite ile
işletmeci için ayrı birimler oluşturulmasını zorunlu kılmakta ve AB üyesi 27 ülkede
de bu işlem gerçekleşmiş bulunmaktadır. Burada bahsedilen işletmeci Evrensel
hizmet sağlayıcısı, düzenleyici otorite ise ilgili pazardaki kuralları belirleyen
işletmeciden bağımsız kuruluştur.
AB, hizmet alanların şikayet prosedürlerinin şeffaf, basit ve ucuz olması için AB
üyesi ülkelerden gerekli düzenlemeleri yapmalarını öngörmektedir. Şikayet
31
prosedürlerine ilişkin olarak, hizmet kullanıcılarının gerekirse tüketici haklarını
koruma örgütleriyle birlikte Ulusal Düzenleyici Otorite’ye, söz konusu ülkedeki iç
hukuk ve AB hukuku tarafından belirlenen yasal yollar saklı kalmakla birlikte,
şikayet hakkı tanımaktadır.
Ülkelerin bir bölümünün, sektörün regülasyonu için Posta hizmetini yerine getiren
kamu kurumunda ya da bu kurumun bağlı olduğu bakanlıkta Düzenleyici Otorite
benzeri komisyonlar oluşturduğu ve pazarı bu komisyonlar vasıtasıyla regüle ettiği,
diğer bir bölümünün ise bağımsız tüzel kişilikler oluşturarak pazarı regüle ettiği
görülmüştür.
Ülkemizde bugüne kadar Posta pazarı, doğrudan Ulaştırma Bakanlığı tarafından
regüle edilmiştir.
Avrupa Birliği Direktiflerinde bahsedilen, bağımsız ve regülasyon yetkisini havi bir
kurum bulunmamaktadır.
Rekabete açık, rekabeti ve büyümeyi sürekli kılacak düzenlemelerin neler
olacağının örnekleri ile tartışılması ve Posta pazarının gelişimine katkı sağlayacak
en doğru düzenlemelerin yapılması gerekliliği tartışmasızdır.
Ülkemizde telekomünikasyon sektöründe Düzenleyici Otorite öncelikle Ulaştırma
Bakanlığı altında bir kurul olarak oluşturulmuş, daha sonra ayrılarak bağımsız bir
kurum haline getirilmiştir. Daha önce uygulanan bu yöntem posta sektörü için de
seçilebileceği gibi, başka yöntemler de tartışılarak en doğru olanın seçilmesi, hızla
gelişmekte olan pazarın etkin şekilde regüle edilmesi, ülkemiz posta pazarını
dünya ölçeğinde önemli oyuncuları oluşturacak konuma taşıyacaktır.
Yukarıdaki açıklamalar karşısında;
Tekelin belli alanlarda belli süre devam edip etmeyeceği,
Evrensel hizmetin nasıl sübvanse edileceği,
Düzenleyici otoritenin yapısı,
Pazara giriş ve çıkışın pazarı ve aktörleri büyütecek ve rekabeti sürekli
kılacak yönde regüle edilmesi gerekliliği,
tartışılması ve posta pazarı için en doğru cevapların bulunması gereken konular
olarak karşımızda durmaktadır.
Türkiye’de etkin ve rekabetçi bir şekilde işleyen bir posta sistemiyle, sektörün
toplumsal refaha katkısının en üst düzeye çıkartılması amacıyla posta
hizmetlerinde mükemmelliği, etkin rekabeti ve güvenliği esas alan politikalarla
hızlı, yaygın ve teknolojik yeniliklere sahip entegre bir ulusal posta sisteminin
oluşturulması hedeflenmelidir. Bu amaçla sektörde sürdürülebilir etkin rekabet
ortamının sağlanması amacıyla gerekli düzenlemelerin yapılması, haksız rekabeti
önleyici tedbirlere ilişkin koordineli bir regülasyon çalışması yapılması, sektörde
yeni teknolojilerin sektörde faaliyet gösteren işletmecilerce kullanımının
yaygınlaştırılarak hizmet kalitesinin uluslararası alanda rekabet edebilecek düzeye
32
erişmesi, teknoloji destekli altyapı iyileştirmelerinin teşviki ile müşteri
memnuniyetinin artırılması, tüketici şikayetlerinin en aza indirilmesi, sektörün
gelişimini ve uluslararası arenada diğer ülkelerle rekabet etmesini engelleyen
sorunların doğru tespiti ile gerekli düzenlemelerin çözüme yönelik olarak
hazırlanması gerektiği düşünülmektedir.
33
BÖLÜM II
POSTA SEKTÖRÜNDE ÜSTYAPI (OPERASYON)
34
1. ÖZET
Bu çalışmada Posta Sektörünün Üstyapı (Operasyon) Çalıştayı çerçevesinde
sektörde faaliyet gösteren kamu ve özel işletmeler üstyapı (operasyon) açısından
ele alınmıştır.
Raporun mevcut durum bölümünde, “Posta ve Kargo/Kurye üstyapısı ve Bugünü”
başlıkları altında incelenmiştir. Bu bölümde, Posta Sektörü açısından sektörde
faaliyet gösteren hem kamu hem de özel sektör işletmecilerinin faaliyetleri ele
alınmıştır. Bunların yanı sıra uzun vadeli vizyonun geliştirilmesine baz teşkil etmek
üzere yakın komşularımız ile AB ülkelerinin faaliyetleri ve pazar payları ile sektöre
ilişkin güçlü ve zayıf yönleri ile sektörel sorunlar ve müşteri şikayetleri de üstyapı
açısından analiz edilmiştir.
Raporun “Hedef 2023” bölümünde ise, teknolojik gelişmelerden hareketle, 2023
yılına giden süreçte üst yapı için hangi stratejiler, hedefler, sistemlerin öncelikli
olarak düşünülmesi gerektiği öneriler niteliğinde ortaya konmuştur.
Raporun “Sonuç” bölümünde ise “Hedef 2023” bölümünde yer verilen
değerlendirmeler çerçevesinde, öngörülere yer verilerek strateji ve hedeflere ilişkin
önerilerde bulunulmuştur.
2. MEVCUT DURUM
Cumhuriyet döneminde ülkemizde “Posta Sektörü” kavramı bulunmamakla birlikte
haberleşme alanında verilen posta hizmetleri tamamıyla devlet kurumu olan PTT
eliyle yürütülmüştür.
Bu nedenle posta sektörünün tarihsel evrimi ve mevcut durumu değerlendirilirken;
Kamu İşletmecisi PTT ile Özel Sektör İşletmeleri olarak ayrı ayrı ele alınmıştır.
2.1 Posta Sektörü Üstyapısının Tarihçesi
2.1.1 Kamu İşletmecisi: PTT
1923 yılında yurt içinde 35.740.000 mektup taşınmıştır. Koli sayısı 269.000, telgraf
havalesi de 216.000 adettir. 1940 yıllında, yurtiçi mektup trafiği 101.476.000'dir.
Koli sayısı 775.000, telgraf havalesi de 2.928.000'dir. Yurt dışı postacılık da
artmıştır. Genel olarak baktığımız zaman yol uzunluğu 4 kat artmıştır. Mektup ve
koli sayısı 3, telgraf havalesi de 15 misli bir artış kaydetmiştir.
Bu dönemde posta gelirlerinin yaklaşık % 40'ı mektuplardan elde edilmiştir. Daha
sonra ise sırasıyla, % 23'ü kolilerden, 15'i havalelerden, geri kalan % 22 de
matbaa, gazete, iş kağıdı, küçük paket, değerli mektup ve kutu, ödeme şartlı vb.
karşılığı olarak alınan ücretlerden elde edilmiştir.
35
1939 yılında postadan elde edilen gelir 2.913.172.19'dur. Genel gelir ise,
13.058.452.57 Lira'yı bulmuştur.. Buna karşın posta taşıma masrafları 288.585.02,
maaş ve ücretler toplamı 5.187.902.57, bütçeden yapılan masraf toplamı da
10.292.656 lira olmuştur.
Posta Taşımacılığı: Bugün de olduğu gibi PTT’nin en çok kullandığı ulaşım ağı
karayollarıyla sağlanmıştır. Demiryolları ağı, posta taşımacılığı açısından çok
önemli bir yere sahiptir. Trenlerle taşınan postalarla ilgili, 5584 Sayılı Posta
Kanununun 12. maddesine göre, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü ile PTT
arasında bir antlaşma yapılmıştır. Trenlerle posta taşınması da bu antlaşmadaki
esaslar çerçevesinde olmuştur. Denizyolunun kullanımı ise Türkiye'de sürekli bir
gerileme göstermiştir. Cumhuriyet Dönemi’nde de bu alanda fazla bir ilerleme
kaydedilememiştir. Havayollarının ulaşımda kullanımı Türkiye’de yenidir. 1956
yılında başlayan uygulama, 1960’dan sonra yaygınlaştırılmıştır.
1926 yılında ilk kez, ülkemizle yabancı ülkeler arasında işlemek amacı ile hava
postaları hizmetine başlanmıştır. Aynı yıl yurtdışı şirketleri ile antlaşmalar
yapılmıştır. Bunun sonucunda, İstanbul-Paris, İstanbul-Roma ve İstanbul-Berlin
arasında karşılıklı seferlere başlanmıştır. Bunun yanı sıra; aynı yıl Yunanistan,
İtalya, Bulgaristan, Avusturya, Çekoslovakya, Almanya, Fransa, Lehistan
(Polonya) ile aramızda uçak postaları başlamıştır. 1931'de Rusya da dahil olmak
üzere beş Avrupa ülkesi ile yapılmıştır. 1932 yılında da 24'ten fazla Asya, Afrika ve
Amerika’da yayılmıştır. Bu ülkelere Siyam, Mısır, Güney Afrika ve Peru da dahildir.
29.10.1939 tarih ve 376 sayılı Posta Kanununa bazı maddeler eklenerek Hava
Postacılığı ile ilgili 11.6.1933 tarih ve 2298 sayılı yasa 12 çıkarılmıştır. Bu yasa
uyarınca, ülkede uçaklarla taşınacak postalarla ilgili bir tarife hazırlanmıştır.
Avrupa ile demiryollarımızın birleştiği tarihe kadar, Avrupa postalarımız
İstanbul'dan Varna'ya, Avusturya vapurları ile taşınmıştır.
Köy Postaları: Ülkemizde köy postalarının kuruluşu ve atlı posta gezici
dağıtıcılığının meydana getirilerek adli evrakın PTT aracılığıyla tebliğ edilmesi
sonucunda 16.01.1939 tarih ve 3560 sayılı yasa hazırlanmıştır. 13 Bu yasa
01.01.1940 tarihinden geçerli olmuştur. Böylece köylülere ait adi mektupların atlı
dağıtıcılar aracılığı ile 5.2.1941 tarihinden sonra köylere dağıtımı başlamıştır. Aynı
zamanda köylüler tarafından dağıtıcılara verilecek mektupların pullanarak alınıp,
merkeze getirilmesi de sağlanmıştır. 10.4.1941 tarihinde ise köylülere ait taahhütlü
mektupların nakil ve dağıtımı yapılmıştır. 26.6.1941’den sonra da, deney
niteliğinde havale ve koli kabulüne başlanmıştır. Önceleri sadece adi evrak
götürebilen atlı dağıtıcılar sonradan adi mektupları ve gazeteler ile 10 liralık pul ve
kartpostalları da satmak amacıyla taşımışlardır.
12
Memleket Dahilinde Havayolu ile Nakledilecek mektup, posta paketi ve saireden alınacak Ücretler
Hakkında 29.10.1939 tarih ve 376 numaralı Posta Kanununa Bazı Maddeler İlavesine Dair Kanun,
TBMM Kavanin Mecmuası, Cilt:12, Ankara, 1934, s.975
13
Diker, Cumhuriyet’in …,a.g.e, s.81
36
2.1.2 Özel Sektör İşletmeleri
1980’li yıllardan önce muhtelif ve küçük ölçekli, profesyonel sayılabilecek faaliyette
bulunmayan işletmeciler görülmüştür. 1982 yılından itibaren “Kargo” işletmecileri
sektörde yer almaya başlamışlardır. Kargo şirketlerinin öncelikle nüfus yoğunluğu
ve ticari faaliyetlerin yüksek olduğu şehir ve merkezlerde şubeler açtıkları ve
giderek bu şubeleri sayısal ve bölgesel olarak arttırarak hızlı bir gelişme
sergiledikleri görülmektedir.
Posta sektöründe kamu işletmecisi PTT dışında, küçük ölçekli şehir içi kurye ve
ekspres posta hizmetleri sunan firmalardan, ulusal ölçekte yurt içi koli ve ekspres
posta hizmeti veren firmalara kadar farklı tip ve ölçeklerde çok sayıda firma
bulunmaktadır. Ayrıca uluslararası alanda faaliyet gösteren DHL, UPS, TNT,
FedEx gibi firmalar ulusal ölçekte de hizmet sunmaktadır. Pazardaki özel
işletmeciler, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu çerçevesinde, Ulaştırma
Bakanlığından yetki belgesi almak suretiyle faaliyet göstermektedir.
Ayrıca kargo/kurye sektöründe, çok sayıda irili ufaklı firmalar faaliyet
göstermektedir. Firmalar; ciroları, verdikleri hizmetler, statüleri ve sermaye
yapıları, coğrafi kapsamları ve diğer boyutları acısından geniş bir yelpaze
oluşturmaktadırlar.
2.2 Posta Sektörü Üstyapısının Mevcut Durum Analizi
Türkiye’deki posta hizmetlerinin, mevcut Posta Kanunu çerçevesinde PTT
tarafından yapıldığı gibi yerli ve yabancı özel kurye ve kargo şirketleri tarafından
da de facto olarak yapıldığı görülmektedir.
2.2.1 Kamu Posta İşletmecisi: PTT
Posta Hizmetleri: Posta hizmetleri kapsamında mektup postası, APG, telgraf ve
tele-post hizmetleri ele alınmıştır.
Şekil 2-1 Posta Hizmetleri Gelir ve İşlem Adet Oranları 2008 Yılı
37
Posta Hizmetleri tüm gönderi trafiği içersinde %99’unu, gelir yönüyle de %93’ünü
oluşturmaktadır. 2007 yılında 1 milyar 88 milyon 435 bin adet yurtiçi, 20
milyon 82 bin adet yurtdışı olmak üzere toplam 1 milyar 108 milyon 517
bin adet mektup postası gönderisi kabul edilmiş iken, 2008 yılında %6
artışla 1 milyar 160 milyon 747 bin adet yurtiçi, 17 milyon 759 bin adet
yurtdışı olmak üzere toplam 1 milyar 178 milyon 506 bin adet mektup
postası gönderisi kabul edilmiştir. Ülkemizin nüfusunu 71,5 milyon
aldığımızda kişi başına düşen gönderi sayısı yaklaşıl 22 adet olmuştur.
Tablo 2-1 Posta Hizmetleri kapsamında artış oranları
Artış Artış Artış Artış Artış
Gönderi Türü 2004 %'si 2005 %'si 2006 %'si 2007 %'si 2008 %'si
1- MEKTUP
POSTASI
GÖNDERİLERİ 941.539 3 1.052.776 12 1.070.189 2 1.108.517 4 1.178.506 6
Kayıtsız ve
Kayıtlı
mektuplar 799.643 2 911.779 14 931.636 2 979.716 5 1.045.150 7
Posta Kartları 12.564 5 12.289 -2 7.852 -36 7.213 -8 6.914 -4
Tebrik Kartları 45.820 3 39.295 -14 26.376 -33 16.097 -39 10.156 -37
Basılmış
Kağıtlar 41.458 10 44.850 8 54.463 21 50.996 -6 56.050 10
Gazeteler 9.476 6 8.815 -7 8.679 -2 7.759 -11 8.275 7
Küçük Paketler 486 -14 595 22 826 39 616 -25 545 -12
Ücretsiz Posta
Gönderileri 1.104 -16 1.073 -3 878 -18 791 -10 762 -4
Körlere Özgü
Yazılar 20 -53 16 -20 36 125 30 -17 33 11
Tebliğ Kağıtları 30.941 20 34.037 10 39.426 16 45.285 15 50.607 12
Değer
Konulmuş
Mektuplar 27 -7 27 0 17 -37 14 -18 13 -14
2- ACELE
POSTA
GÖNDERİLERİ 7.983 -6 7.670 -4 9.452 23 9.643 2 10.714 11
3- TELGRAF 1.801 -5 1.426 -21 1.299 -9 1.313 1 1.061 -19
4- TELE POST 1.386 -10 1.187 -14 1.359 14 1.593 17 1.503 -6
(KAYNAK : PTT)
38
Şekil 2-2 Yıllar İtibariyle Koli/Kargo, Kapıdan Kapıya Teslim Gönderilerine Ait
Adet ve Gelirler
Tablo 2-2 2004-2008 yılları itibariyle kabul edilen koli/kargo ve KKTS gönderileri
Bin Adet
Artış Artış Artış Artış Artış
Gönderi Türü 2004 %'si 2005 %'si 2006 %'si 2007 %'si 2008 %'si
930 -4 886 -5 1.142 29 1.310 15 2.428 85
KOLİ/KARGO
K.K.T.S. 11 22 40 264 154 285 318 106 520 63
Son 1 yıl karşılaştırması değerlendirildiğinde; adette %85, gelirde ise %60,5 artış
sağlanmıştır.
PTT Bank Hizmetleri: PTT, yeni yüzyılın gelişen şartları içerisinde kendini
yenilemek adına hizmet üretmede yeni bir vizyonla modernizasyona giderek
teknolojik gelişmelere paralel 2008 yılı sonu itibarı ile otomasyona açık işyeri
sayısını 3.143 adede ulaştırmış ve otomasyon sistemini güçlü bir alt yapıya
kavuşturmuştur.
39
Şekil 2-3 PTT Bank Hizmetleri Gelir ve İşlem Adet Oranları 2008 Yılı
Otomasyon alt yapısını kurmanın tek başına yeterli olmayacağı, bu sistemin etkin
bir biçimde kullanılabilmesinin ancak müşteri beklentileri doğrultusunda yapılan iş
ve işlem yelpazesinin genişletilmesiyle mümkün olacağı gerçeğinden hareketle,
otomasyon sistemimizin yapılan işbirliği protokolleri ile değişik kamu ve özel sektör
kuruluşlarının kullanımına açılması çalışmalarına ağırlık verilerek, 2004 yılına
kadar 38 kurumla işbirliği yapılmış iken, bugün itibariyle toplam 113 kurum ve
kuruluş ile 137 ayrı iş ve işlem için protokol imzalanmış olup, PTT, tahsilat
merkezi olma yolunda emin adımlarla ilerlemektedir.
Şekil 2-4 PTT Bank Müşteri Sayısı
40
Şekil 2-5 PTT Bank İşlem Hacmi
Pul ve Pulculuk Hizmetleri: Yıllık pul emisyon programlarının hazırlık
aşamasında çok titiz davranılmakta, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliğinin,
Başbakanlığın, Bakanlıkların ve Üniversitelerin konu ile ilgili diğer kurum ve
kuruluşların pul çıkarılması konusunda görüş, teklif ve önerileri alınmakta, alınan
bu görüş, teklif ve öneriler değerlendirilmektedir. Pullarda filatelistler tarafından en
çok aranan konulara öncelik verilmektedir.
PTT internet sitesinde 1990 yılından itibaren tedavüle çıkarılan pulların tanıtımı
yapılmaktadır.
Türk pulculuğunda ve filateli hizmetlerinde bir yenilik yaratmak PTT’ye ilave gelir
sağlamak amacı ile Kişisel Pul Projesi 25/10/2005 tarihinde hayata geçirilmiştir.
Bu kapsamda başlangıcından 2008 yılı sonuna kadar 1251 gerçek ve tüzel kişiye
1.160.500 adet kişisel pul basılmış ve toplam 1.350.373 TL gelir elde edilmiştir.
Filateli Aboneleri ve Filatelik Ürün Satışları:
2004 yılında 5.428 abone - 613 bin TL gelir,
41
2007 yılında 6.110 abone - 873 bin 60 TL gelir,
2008 yılında ise 6.325 abone - 810 bin TL gelir elde edilmiştir.
Mali Durum: Yıllar itibariyle gelir, gider ve kar durumları aşağıda belirtilmiştir.
Şekil 2-6 PTT Gelir, Gider ve Kar
PTT, 2005 yılında 162 Milyon 224 Bin TL, 2006 yılında 203 Milyon 71 Bin TL, 2007
yılında 237 Milyon 874 Bin TL brüt kâr elde etmiştir.
2008 yılında ise yaklaşık 1 Milyar 530 Milyon TL gelir, 1 Milyar 152 Milyon TL
civarında gider ve 380 Milyon kâr elde ederek, hedefinin üzerine çıkmıştır. Son 1
yıl karşılaştırması değerlendirildiğinde, kâr artış oranının %56 civarında olduğuı
görülmektedir.
2.2.2 Özel Kurye/Kargo işletmeleri
2003 yılına kadar kargo ve kurye işletmecilerinin yasal bir çerçevesi
bulunmamakta iken, 10.07.2003 tarihinde kabul edilen 4925 sayılı Karayolu
Taşıma Kanunu ile kargo işletmecileri tanımlanmış, kurye ve dağıtım işletmecileri
ise bu Kanuna göre hazırlanan yönetmelikte kısmen yer almıştır. 4925 sayılı
Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği, karayolu ile
taşımacılığın yanı sıra terminal işletmeciliğinden oto kiralamaya, lojistik
işletmeciliğinden Kargo ve Dağıtım işletmeciliğine, taşıma organizatörlüğünden
taşımacılık acente ve komisyonculuğuna, ev ve eşya taşımacılığından tehlikeli
madde taşımacılığına kadar birçok farklı konuyu kapsamaktadır.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu ve Karayolu Taşıma Yönetmeliği
Kapsamında yaklaşık 160 yetki belgesi alan özel sektör işletmecileri bu alanda
faaliyet göstermektedir. Bunların yaklaşık yarısı Kargo İşletmecileri Derneği çatısı
altında örgütlenmiş bulunmaktadırlar. Yetki belgesi bulunanların dışında, sektörde
çeşitli ölçekte yaklaşık 400 adet faaliyet gösteren özel sektör işletmelerin
42
bulunduğu tahmin edilmektedir.
Tablo 2-3 Kargo ve Kurye Şirketlerine İlişkin 2005 Yılı verileri
Şube Transfer Taşıt Personel Gönderi Sayıları(Bin
Merkezi adet)
0-2 kg 2 kg +
Kargo 3250 158 5280 33300 500.000 200.000
İşletmeleri
Kur.ve Dağ. 600 - 700 5000 48.000 2.000
İşl.
Motorlu Kur. 25 - 400 500 1.500 50
İşl.
Uluslararası 340 - 930 1760 5.070 2.000
İşl.
Kaynak :Türkiye Kargo, Kurye ve Lojistik İşletmecileri Derneği ile Kargo İşletmecileri ve İş Adamları Derneği
Kurye/Kargo - 2008
1- Ciro : 600 Milyon USD
2-Yaratılan katma değer : 200 Milyon USD
3-Aylık gönderi sayısı : 20-22 Milyon adet
Hızlı hava kargo – 2004 ( Ağırlıklı olarak yabancı şirketler )
1)Ciro : 250 Milyon USD
2)Yaratılan katma değer : 150 Milyon USD
3)Aylık gönderi sayısı : 650 Bin adet
Motorlu kurye - 2004
1)Ciro : 25 Milyon USD
2)Yaratılan katma değer : 10 Milyon USD
3)Aylık gönderi sayısı : 250 Bin adet
1-Özel işletmecilerin kabul ettikleri gönderilerin minimum %65’i (kargo dahil)
ağırlığı 25 gramı geçmeyen evraklardan ve 25gr/500gr arası da dergilerden
oluşmaktadır. (Evrakın büyük bir bölümü 25 gramı geçmemektedir.)
2-Yabancı firmaların Türkiye’den yurtdışına gönderdikleri gönderi sayısı günlük 10-
12 bin kadardır.
KAYNAK: KARİD
Posta Hizmetleri Alt Sektörünün Sorunları
Türkiye’de posta sektörü sorunları incelendiğinde öne çıkanlar şu şekilde
sıralanabilir:
Nüfusun az olduğu, dağınık yerleşime sahip, şehirlerden uzak bölgelere
altyapı götürülmesi ve işletilmesinin, nüfusun fazla ve yerleşim yerlerinin
yoğun olduğu kentsel bölgelere göre daha yüksek maliyetli olması.
43
Yoğun yerleşim alanlarında, genellikle sanayi tesislerinin ve diğer
işletmelerin sayısının az ve hizmete olan talep miktarının da düşük olması.
Gönderilerin taşınmasında ağırlıklı olarak karayolunun kullanılması ve
diğerlerinin yeterince kullanılmaması,
Adres standartlarının oturmamış olması ve yoğun adres değişikliğinin
yaşanması,
Demiryolu ağ ve modernizasyonunun yetersiz oluşu, vagon ve lokomotif
sayılarının eksikliği ve organize sanayi bölgeleri arasındaki ağın yetersiz
olması,
Kurye / Kargo Hizmetleri Alt Sektörünün Sorunları
Nüfusun az olduğu, dağınık yerleşime sahip, şehirlerden uzak bölgelere
altyapı götürülmesi ve işletilmesinin, nüfusun fazla ve yerleşim yerlerinin
yoğun olduğu kentsel bölgelere göre daha yüksek maliyetli olması.
Yoğun yerleşim alanlarında, genellikle sanayi tesislerinin ve diğer
işletmelerin sayısının az ve hizmete olan talep miktarının da düşük olması.
Sektörde ehliyetsiz firmaların varlığı ve bunun sektöre getirdiği kalitesizlik
ve kayıt dışılık,
Sektörde denetim yetersizliği ve bunun neden olduğu haksız rekabet
koşulları,
Mevcut tekelin çiğnenmesi sonucu oluşan hukuki tartışmalar ve bunun
uluslar arası posta rekabet koşullarına uyumunu engellemesi ve sermayeyi
ürkütmesi
Sektördeki kaliteye olan güvensizlik nedeniyle, ülkenin gerçek posta
talebinin ortaya çıkmaması,
Gönderilerin taşınmasında ağırlıklı olarak karayolunun kullanılması ve
diğerlerinin yeterince kullanılmaması,
Yeterli kalifiye eleman olmaması,
Demiryolu ağ ve modernizasyonunun yetersiz oluşu, vagon ve lokomotif
sayılarının eksikliği ve organize sanayi bölgeleri arasındaki ağın yetersiz
olması,
Havayolu taşımacılığında ise bürokrasi, gümrükleme sorunları, terminallerin
gerek sayı gerek alt ve üstyapı gerekse işlev açısından yetersizliği, filo ve
personel eksikliği.
Müşterilerin Yasadığı Sorunlar
2002’de herhangi bir sorunla karşılaşmadığını belirten firmaların oranı %30 iken
bu rakam 2007’de %22 olarak bulunmuştur.
Tablo 2-4 2002-2007 Sorunların Yüzde Payı
44
Sorunlar (%) 2002 2007
Geç Teslim 41 78
Hasar verme 7 27
Yüksek
Fiyatlar 7 24
İletişim
Eksikliği 7 18
Hatalı Teslimat 4 9
Müşterilerin %62’si satışların değişmeyeceği yönünde bir beklenti içinde
olduklarını söylerken, hizmet sağlayıcıların %48’i satışlarında artış beklemektedir.
2007 yılında müşteriler için en önemli sorun teslimatta yaşanan sorunlar, lojistik
firmaları için ise geçiş belgeleriyle ilgili olan sorunlar olarak ifade edilmiştir.
2.2.3 Posta Sektörünün Üstyapı Açısından GZFT Analizi
a. Posta Sektörünün Analizi
i. Güçlü Yönler
Özel işletmecilerin de pazarın belirli segmentlerinde önemli bir kapasiteye
ulaşmış olmaları ve bu segmentlerde belirli oranda rekabetin tesis edilmiş
olması,
Sektördeki firmaların hızlı değişime ayak uydurabilecek bir yapıda ve
yönetsel yetkinlikte olması,
Sektörün büyük bir bölümünde pazara girişte hukuki engellerin dışında
doğal başka bir engelin bulunmaması,
Bilgi teknolojilerinin hizmet sunumuna kolaylıkla adapte edilebilmesi,
ii. Zayıf Yönler:
Hizmet kalitesi standartlarının ve denetiminin bulunmaması,
Sektördeki yetersiz ve yetkisiz işletmecilerin engellenememesi,
Rekabetin henüz istenen seviyeye çekilememesi,
Ulaştırma alt yapısının yetersizliği,
Hizmet kalitesi bağlamında tüketici bilincinin olmaması,
Özel sektörde kurumsallaşmanın yeterli ölçüde olmaması,
Bilimsel bilgi üretiminin eksikliği,
iii. Fırsatlar:
Doğu ve Batı arasındaki jeostratejik konum,
Büyük ticaret hacmi ve pazar büyüklüğünün artış trendi,
Türkiye’nin gelişen bir ülke olması sebebiyle yeni iş ve katma değerli hizmet
sunmaya elverişli bölgelerin potansiyeli,
Genç nüfusun varlığı,
Pazarın özellikle koli/kargo segmentindeki posta hacminin gelişen ticaret ile
birlikte artması,
45
iv. Tehditler:
Elektronik postanın artma eğilimi göstermesi,
Standartların tanımlanmaması,
Taşrada gönderi maliyetlerinin yüksek oluşu,
Ekonomik faaliyetlerin ve nüfusun dengesiz coğrafi dağılımından
kaynaklanan atıl kapasite ve verimsizlik,
Engebeli bir coğrafyanın olması ve iklim koşulları,
3. TÜRKİYE’NİN KONUMU VE ÇEVRESEL ETKİLEŞİMİ
3.1 Yakın Komşularımız ile PTT’nin Üstyapı Karşılaştırması
Yakın komşularımız Bulgaristan, Gürcistan, Irak, Iran, Rusya, Suriye ve
Yunanistan göz önünde bulundurulduğunda, İran ve Rusya’nın nüfus, çalışan ve
posta merkez sayısı bakımından benzerlikler gösterdikleri görülmektedir.
Nüfus itibarı ile Türkiye ve İran aynı potansiyele sahip olmasına rağmen
Türkiye’nin yurtiçi mektup postası gönderileri ile yurtiçi havale sayısının İran’dan
yüksek olduğu, kolilerin ise hemen hemen eşit düzeyde olduğu görülmektedir.
Şekil 3-1 Yakın Komşu Ülkeler ile İşlem Hacmi Karşılaştırması
3.2 AB Ülkeleri İle PTT’nin Üstyapı Karşılaştırması
AB Ülkeleri Almanya, Avusturya, Belçika, Fransa, İngiltere, İspanya ve İtalya göz
önünde bulundurulduğunda, Almanya, Fransa, İngiltere ve İtalya nüfus, çalışan ve
posta merkez sayısı yakın olarak değerlendirilmiştir.
46
Şekil 3-2 AB Ülkeleri ile İşlem Hacmi Karşılaştırması
47
Şekil 3-3 2007 Yılı Kişi Başına Düşen Gönderi Sayısı Karşılaştırması
Avrupa ülkeleri içinde nüfus ve temel nicelik özellikleri yakın ülkeler açısından
bakıldığında, Türkiye’de kişi başına gönderi sayısının düşüklüğü ortaya
çıkmaktadır. Avrupa arenasında yer almayı hedefleyen Türkiye’de kişi taleplerinin
yeni ürün ve hizmetlerle artırılması ve destekleyici tanıtım ve pazarlama
faaliyetlerine önem verilmesi gerekmektedir.
3.3 Postada verilen Hizmet Çeşitleri Bakımından Karşılaştırma
Tablo 3-1 Avrupa Ülkelerinde Sunulan Bazı Yeni Hizmetler
Danimarka Finlandiya Fransa Almanya İngiltere İtalya İspanya İsviçre Türkiye
Lojistik Hizmetleri 1 1 0 1 0 1 0 1 0
Kamu Internet Eirşim Hizmeti 0 0 ND 0 0 0 0 0 1
Internet üzerinden hizmet sağlama 1 1 1 1 1 1 1 1 1
Internet üzerinden ücret ödeme 0 0 1 0 1 1 1 1 1
Internet üzerinden fatura ödeme 0 1 0 0 1 1 0 1 1
Elektronik Posta hizmeti 0 1 1 0 0 1 0 1 1
Internet üzerinden ürün satışı 0 0 0 0 0 1 0 1 1
Internet üzerinden doğrudan posta 0 0 1 1 0 1 0 1 0
Kayıt ve İzleme 1 1 1 1 1 1 1 1 1
Elektronik posta pulu 1 1 1 1 1 1 1 1 0
Sayısal pul satışı 0 0 1 0 0 0 1 1 0
Elektronik imza hizmeti 1 0 1 0 0 1 0 1 0
Online Filateli ürün satışı 1 1 1 1 1 1 1 1 1
Online Posta kodu sorgulama 1 1 1 1 1 1 1 1 1
Online tarife sorgulama 1 1 1 1 1 1 1 1 1
Online adres değiştirme 0 1 1 1 1 0 1 1 0
(1-Var, 0-Yok)
Kaynak :UPU İstatistikleri
3.4 Avrupa Birliğinde Posta Sektörü ve Evrensel Posta Hizmeti
Avrupa Birliğinde mektup postası, koli ve ekspres posta segmentlerini kapsayan
posta pazarının büyüklüğü 2004 yılı için 90 milyar Avro olarak hesaplanmıştır. Bu
tutar toplam GSYİH’nin yüzde 0,9’una denk gelmektedir ve pazarın yüzde 60‘ını
mektup postası segmenti oluşturmaktadır. Posta sektörünün AB’nin toplam gayri
safi yurtiçi hasılasına doğrudan katkısı 37 milyar Avro, başka bir deyişle yüzde 0,4
olarak hesaplanmıştır.
Yerleşik posta işletmecilerinin posta pazarı içindeki payı yüzde 90’ın üzerindedir.
2004 yılında yerleşik işletmecilerin posta hizmetlerinden gelirleri 83 milyar Avro
48
olarak gerçekleşmiştir ve bu tutarın 53 milyar Avro tutarındaki bölümü mektup
postası kaynaklıdır. Yerleşik işletmecilerin toplam gelirleri ise yaklaşık 113 milyar
Avrodur. Toplam gelirler 2002 yılından 2004 yılına kadar yaklaşık yüzde 3,7 düşüş
göstermiştir.
3.5 Türkiye’deki Posta Sektörü
Posta sektöründe kamu işletmecisi PTT dışında, küçük ölçekli şehir içi kurye ve
ekspres posta hizmetleri sunan firmalardan, ulusal ölçekte yurt içi koli ve ekspres
posta hizmeti veren firmalara kadar farklı tip ve ölçeklerde çok sayıda firma
bulunmaktadır. Ayrıca uluslararası alanda faaliyet gösteren DHL, UPS, TNT,
FedEx gibi firmalar ulusal ölçekte de hizmet sunmaktadır. Pazardaki özel
işletmeciler, 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu çerçevesinde, Ulaştırma
Bakanlığından yetki belgesi almak suretiyle faaliyet göstermektedir.
Wik-Consult Danışmanlık Firması tarafından sektöre ilişkin en son yapılmış olan
çalışmada; Türkiye posta pazarının büyüklüğünü, yurt içi ve yurt dışı giden posta
dahil olmak üzere, 2002 yılı için yaklaşık 545 milyon Avro olarak tahmin edilmiştir.
Posta sektörü istihdamının toplam ulusal istihdam içerisindeki payı ise 2001 yılı
için yüzde 0,24 olarak tahmin edilmiş ve aynı çalışmada hesaplanan pazara
ilişkin bazı değerler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 3-2 Segmentlere Göre Türkiye Posta Pazarı Büyüklüğü
Sütun1 Gönderi Sayısı Gelirler (bin €) EHY’nin Gelirdeki
(x bin ) Payı
Mektup Postası 991.338 269.584 95%
Koli ve Ekspres
19.489 275.495 40%
Gönderiler
TOPLAM 1.010.827 545.079 67%
Kaynak: Wik-Consult , 2003:220 den uyarlanmıştır.
Tablodan anlaşıldığı üzere, mektup postası ile koli ve ekspres posta
seğmentlerinin gelirler açısından büyüklükleri birbirine yakındır. Evrensel hizmet
49
sağlayıcısı PTT, klasik mektup postası hizmetlerinde pazarda ağırlığını korurken,
koli ve ekspres gönderilerde özel işletmeciler öne çıkmaktadır.
2003 yılında dünya genelinde:
yurtiçi mektup postası gönderilerinin toplam trafiği 424.5 milyar adet,
yurtdışı mektup postası gönderi trafiği ise 6.028 milyar adet,
yurtiçi koli trafiği 4.4 milyar adet,
yurtdışı koli trafiği 47 milyon adet,
yurtdışı ekspres posta gönderi trafiği %6’lık bir artışla 34.7 milyona adet
olarak gerçekleşmiştir.
Yukarıdaki işlem hacimlerine karşılık 2003’te 174.6 milyar SDR7’lik gelir elde
edilmiştir. Artışın büyük bölümü hasılatın %91’ini paylaşan sanayileşmiş ülkelerde
yoğunlaşmıştır.
Türkiye’ de ise 2003 yılında elde edilen toplam gelir 311,2 milyon SDR iken, 2004
yılında bu rakam 365,4 milyon SDR’ e ulaşmıştır.
Hasılatın büyük bir bölümü mektup postası gönderilerinden elde edilmektedir.
2003 yılında, dünya posta hasılatının %58’i mektup postasından, %23’ü koli
postası ve lojistik hizmetlerinden, %14’ü paralı posta hizmetlerinden ve %5’i diğer
hizmetlerden elde edilmiştir. Ancak bu oran bölgeler arasında farklılık arz
etmektedir. Ülkemizde ise; 2003 yılı verilerine göre hasılatın %54’ ü mektup
postasından, %9’ u koli postasından, %5’ i paralı posta hizmetlerinden ve %32’ si
de diğer faaliyetlerden kazanılmıştır.
3.6 Türkiye’deki Kargo Sektörü
Lojistik hizmet sunucularının temel hizmet alanlarından birini de kargo taşımacılık
hizmetleri oluşturmaktadır. Bu anlamda kargo taşımacılığı, temelde bir lojistik
eylemi olarak düşünülebilir (Thai ve Grewal,2005 s. 4; Anonymous c, 2003, s.22).
Daha spesifik anlamda kargo taşımacılığı bir taşımacılık hizmeti türüdür ve
taşımacılık sektörüne yönelik yardımcı hizmetler grubunda yer almaktadır.
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununda;
Kargo; Tek parçada en fazla yüz kilogramı geçmeyen genellikle ambalaj ve kap
içerisinde olan küçük boyutlu koli, sandık, paket gibi parça eşyaya olarak
tanımlanır.
Türkiye genelinde kargo sektörünün yıllık ciro potansiyeli yaklaşık 500 milyon Avro
dur. Sektörde büyümeye bakıldığında, işletmelere göre yüzde 15 ila yüzde 25
arasında büyüme gösterdiği gözlemlenmektedir.
50
Tablo 3-3 Ulaştırma Modlarına Göre AB-25 ve Türkiye’de Yurtiçi Yük
Taşımacılığı* (1000 milyon ton km)
Yıl Karayolu Demiryolu İç Boruyolu Denizyol Havayolu Toplam
Suyolları u
2003 1.575 364 120 123 1.435 2.3 3.619
2004 1.684 379 130 124 1.484 2.5 3.804
Yıllık %+3,4 %+ 0,6 %+ 1,0 %1,8 %+ 3,0 %+ 3,7 %+ 2,8
2003- %+6,9 %+ 4,3 %+ 8,7 %0,8 %+ 3,4 + 8,7% %+ 5,1
2004
Türkiye 161,1 9,7 -- 2,9 5,3 -- 179
(2004)
Kaynak: AB, 2006 (http://epp.eurostat.cec.eu.int/); DPT, 2006a *AB-25 için AB-25 içi ve
yurtiçi taşımalar, Türkiye için yurtiçi taşımalar.
Kargo sektörü en hızla gelişin sektörlerden biridir. Bu durumun önemli
sebeplerinden biri de kargo sektörünün diğer sektörlere hizmet vermesi ve diğer
sektörlerin gelişen ihtiyaçları doğrultusunda gelişmek zorunda olmasıdır. Dünyada
ve Avrupa ülkelerinde kargo pazarı GSMH’nin yüzde 10 u civarındadır. Türkiye’de
ise 50 milyar Dolar olması gereken pazar sadece 6 milyar Dolar büyüklüğündedir.
Kargo sektörünün yeni gelişmeye başlayan bir sektör olduğu düşünülürse daha
yolun başında olduğu söylenebilir. Türkiye’nin coğrafi sektör olarak konumu da
bölgesinde lojistik üs ve aktarma merkezi olma potansiyeline sahiptir. Ayrıca,
Avrupa’dan Türkiye üzerinden Ortadoğu ve Asya ya 600 milyar Dolarlık bir mal
sirkülasyonu olup Avrupa ile Ortadoğu ve Asya arasında bir kargo köprüsü
kurularak sirkülasyondan alınabilecek bir pay mevcuttur. Kargo sektörünün
yaşanan gelişmelerle dış pazara açılması önem teşkil etmektedir. ( Günay
YEŞİLBAŞ, OCAK 2009)
3.7 Türkiye’deki PTTBANK Açısından Bankacılık Sektörü
Türkiye’deki bankacılık sektörü, PTTBank tarafından yürütülen hizmetler
kapsamında değerlendirilmiştir.
Türk finansal hizmetler pazarı 13 milyar TL net kar ve yaklaşık %13’lük büyüme
oranıyla son derece cazip bir pazar olduğu görülmektedir. Ayrıca karlılık açısından
da yaklaşık %19 büyüme ile pazarın büyüklüğü ve ivmesi görülmektedir.
51
Şekil 3-4 Bankacılık Sektöründe Gelirler
Bunun ötesinde bireysel bankacılık sektörünün gelecekte de yaklaşık %12 ile
büyümesini sürdüreceğini (2008- 2012 yılları için) öngörülmektedir.
Türkiye’deki bankacılık sektöründeki bu büyüme ve ivme hizmet türleri açısından
ise şöyle beklenmektedir.
Şekil 3-5 Bankacılık Sektöründe Ürün Bazında Gelirler
52
4. HEDEF 2023
4.1 Ulusal ve Uluslar arası Üst Belgelerde Sektör Üstyapısına İlişkin
Perspektifler
Posta sektörü olarak vizyon ve stratejilerimiz “2023 Türkiye Vizyonu”, “Avrupa
Kamu Posta İşletmecileri Birliği” hedefleri ve “9.Kalkınma Planı” kapsamında
değerlendirilmiştir.
“Cumhuriyetin 100. yılı için vizyonumuz,
Bölgesinde ve dünyada adil ve kalıcı bir barışın tesisi için çaba gösteren;
Demokratik ve adil bir hukuk sistemine sahip;
Yurttaşları ülkelerinin geleceğinde söz ve karar sahibi;
Sağlık, eğitim ve kültür gereksinimlerinin karşılanması devlet tarafından
güvence altına alınmış;
Sürdürülebilir gelişmeyi gözeten; gelir dağılımı dengeli;
Bilim, teknoloji ve yenilikte yetkinleşmiş; üreten; net katma değerini kendi
beyin gücüne dayanarak artırabilen
bir TÜRKİYE’dir.”
Kaynak: 2023 Türkiye Vizyonu, Teknoloji Öngörü Panelleri Raporları ve Makina ve Malzeme Paneli ile Tekstil
Paneli öncülüğünde yapılmış olan “2023 Dünyasında Türkiye” Çalıştayı sonuç dokümanından alınmıştır.
“Ulaştırma alanında, kişi hak ve gönencinden ödün verilmeden, can güvenliğinin
yüzde yüz sağlandığı, çağdaş teknolojiye ve uluslararası hukuk ve kurallara
uyumlu, çevrenin en üst düzeyde korunduğu bir ortamda, kentler arası ulaşımı en
çok 1,5 saat, kent içi ulaşımı ise en çok 30 dakikada (yük taşımacılığında ise iki
katı sürelerde) sağlamak.”
Avrupa Kamu Posta İşletmecileri Birliği (POSTEUROP) ‘nin en önemli hedefleri
arasında, AB’ye aday ülkelerin posta Direktiflerinin gerekliliklerini yerine
getirmelerine yardımcı olmak amacıyla hazırlanan yeni Anlaşma (Accord) 14 ’nın
uygulanması bulunmaktadır.
Sözü edilen Anlaşma’nın, önemli başlıkları aşağıda yer almaktadır:
Ana Hedefler
Hedef 1- Hizmet kalitesi standardı ve 2002/39/EC sayılı Direktifin gerekliliklerine
tam uyumu gerçekleştirmek.
Hedef 2- Muhasebe, rapor standartları ve 2002/39/EC sayılı Direktifin
gerekliliklerine tam uyumu sağlamak.
Destekleyici Hedefler
Hedef 3 : Tüm personelde bir müşteri bilinci ve piyasa bilinci geliştirmek,
pazarlama ve satış faaliyetleri konusunda etkin bir yaklaşım benimsemek.
14
Posteurope Annual Review 2004
53
Hedef 4: Posta sektöründeki düzenleyicinin rolü ve faaliyetleri konusunda daha
güçlü ve etkin bir anlayış geliştirmek.
Hedef 5: Önemli tüm projelerin uygulanması, kontrol edilmesi, yönetimi ve
planlaması konusunda kararlı ve sistematik bir yaklaşımın benimsenmesi.
Dokuzuncu Kalkınma Planı, “İstikrar içinde büyüyen, gelirini daha adil
paylaşan, küresel ölçekte rekabet gücüne sahip, bilgi toplumuna dönüşen,
AB’ye üyelik için uyum sürecini tamamlamış bir Türkiye” vizyonu ve Uzun
Vadeli Strateji (2001-2023) çerçevesinde
Rekabet Gücünün Artırılması,
İstihdamın Artırılması,
Beşeri Gelişme ve Sosyal Dayanışmanın Güçlendirilmesi,
Bölgesel Gelişmenin Sağlanması,
Kamu Hizmetlerinde Kalitenin ve Etkinliğin Artırılması.
amaçları doğrultusunda hedefler belirlenmiştir.
4.2 Genel Eğilimler ve Öngörüler
Teknolojilerin tatbik edilebilmesi için pazarda bunlara ilişkin taleplerin oluşması
gerekir. Postacılık hizmetleri günümüzde rekabet baskısı altında olup, posta
pazarının serbestleşmesi ile sektörde faaliyet gösteren özel sektör temsilcilerinin
artması, maliyetlerin düşürülmesi ve daha rekabetçi olunması gerekliliğini
artırmıştır.
Sonuç olarak teknolojik eğilimler, ağırlıklı olarak hizmetlerdeki ekonomik gelişmeler
ile ilişkilidir. Müşteri talepleri doğrultusunda hizmetlerde kalite yükselişi de bu
konuda baskın bir role sahip olup, posta operatörleri hizmeti doğrudan müşteriye
sunmayı tercih etmektedirler.
Bu parametreler dikkate alındığında, teknolojik eğilimler çoğunlukla ana maliyet
kalemlerini oluşturan süreçlerde teşhis edilebilmektedir.
NERA danışmanlık firmasının çalışmasına göre mektup ve koli/kargo hizmetleri
süreçlerine ilişkin maliyetlerin dağılımları aşağıda verilmiştir:
Mektup işleme: Toplama %12
Ayrıştırma %15
Ulaşım %7
Dağıtım/Teslim %50
Genel Giderler %16
Koli/kargo İşleme Toplama %10
Ayrıştırma %17
Ulaşım %21
Dağıtım/Teslim %39
54
Genel Giderler %13
4.2.1 Mektup İşleme
Mektup ve İnce Gönderi Sıralama Sistemleri: Dağıtım elemanları
çoğunlukla ince gönderiler ve mektupları karışık olarak aynı çanta içerisinde
taşımaktadırlar. Her bir ince gönderinin sıralı bir mektup istifinin arasına
sokulması zaman alıcı ve maliyetli bir işlem olup, bunların üstesinden
gelmek üzere tasarlanmış olan otomatik mektup sıralama sistemleri.
Yenilikçi Veri Eşleştirme Teknolojisi: Mevcut durumda, elektronik ikame
ve Karma (Hybrid) posta miktarları artması nedeniyle ihtiyaç duyulan ayrım
süreçlerinin optimizasyonu ve sınıflandırılması.
Zarf Üzerindeki Verinin Eylemsel Bilgiye Dönüştürülmesi: Zarf
üzerinden daha fazla verinin seçip çıkarabilmesi ve bunların da eylemsel
bilgiye dönüştürülmesi.
Web Tabanlı Analiz Araçları ile İş Zekasına Veri Dönüşümü: Olgunluk
seviyesine erişmiş otomasyon projeleri ve operasyonel sınırlara baskı
yapan harici maliyet faktörleri ile posta operatörlerinin mevcut altyapılarında,
organizasyonlarının her seviyesinde etkinliklerinin artırması.
Karma (Hybrid) Posta: Elektronik ortamda gönderilen bir mesajın basım,
zarflama ve dağıtım işlemleri sonrasında fiziksel olarak teslim edilmesi.
4.2.2 Koli/Kargo İşleme
Merkezi OCR İşleme: Koli/kargoların OCR sistemleri ile atanmış bir
kamera tüneline bağlı olarak ayrıştırılması.
Koli/Kargonun Boşaltımında Otomasyon: Kolil/kargoların tam otomatik
olarak doğrudan treylerlere boşaltımını yapan bir sistemin geliştirilmesi.
Koli/Kargonun RFID ile Tespiti: RFID okuyucularla tespitin etkinliğini
artırma, tarama ve ayrım işlemini kolaylaştırma .
Yeni Nesil Ses Tanıma Sistemleri: Ses tanıma kurye ve kargo alanlarında
ispatlanmış bir teknolojiyi kullanma.
4.2.3 Müşteri Hizmetleri
Self-Servis Çözümler: Self-servis kiosk uygulamalarına ilave olarak, posta
idarelerine bilgi transferi ve müşteri davranışları konularında teknik destek
verilmesi.
Posta Perakende Ağının Yetkilendirilmesi: Posta gişelerine veya diğer
satış ve servis noktalarına geçirilmesi gereken sabit ve etkin uygulamaların
benimsenmesi.
55
Posta Kioskları: Yenilikçi self-servis çözümler ortaya konulması ve bu
amaca ulaşmada anahtar faktör olması.
Kargo Kutuları: Self-servis kargo kutularının yaygınlıkla kullanılması.
4.2.4 Hizmet Kalitesi
RFID uygulamaları: Vakitli performanslar, çeşitli süreç öğeleri hakkında
detaylı bilgi sahibi olma gerekliliği.
RFID ile Kalite Ölçümleri ve Süreç Kontrolü: RFID ile kalite ölçümleri ve
süreç kontrolü, GPS üzerinden çalışan sistemler ile de yapılması.
4.2.5 Yeni Hizmetler
E-posta Hizmeti: Çeşitli devletler ve bağlı organizasyonları (hukuk
müşavirleri ve noterler) elektronik postaların, fiziksel postalar ile eşdeğer
güvenilirlik ve basitlik seviyesinde oluşturulması sürecini hızlandırmak
yönünde çalışmalarına devam etmektedir.
Kamu Internet Erişim Noktaları: Birçok posta operatörü, çoğunlukla büyük
şehirlerde, kamuya yönelik internet erişim noktaları sunmaktadır.
Elektronik Sertifikalı Akıllı ID Kartı: Ülkeler, elektronik işlem mevzuatlarını
düzenledikten sonra, kamu posta operatörlerini sertifikasyon otoritesi olarak
yetkilendirip dijital sertifika düzenlettirmektedirler.
Adres Eşleştirme Onay Sistemi: Verimliliği artırmak ve tasarrufları hacimli
gönderi sahipleri/müşterilerine vermek üzere ödüllü bir barkod sistemini
geliştirmek.
E-ticaret ve Alış-veriş: E-ticaret işlemleri, özellikle uluslararası parasal
trafiğin uğrak noktası olarak düşünülürse, posta işletmelerini önemli bir
konuma getirmiştir.
Mektup Entegrasyon Sistemleri ile Sıralama: Mektup işlemenin her
aşamasında kullanılan bir kaç değişik amaçlı ayrım ve sıralama gibi
özelliklere sahip farklı farklı sistemlerin birleşmesi ve entegrasyonu.
Akıllı Posta İşleme Sistemi: Endüstriyel ve pazarlama amaçlı postanın
nakliyesi ve muhafazası, dağıtım elemanı güzergahı için modern bir sistem,
mevcut ekipmanla uyumlu sistem.
4.2.6 Regülasyon Sonrasında Rekabet Stratejileri
Bölgesel ve Avrupa pazarı incelendiğinde başarılı örneklerin beş temel unsur
üzerine kurulduğu görülmektedir. Bunlar:
56
Marka olmak: Güvenilir, modern ve güler yüzlü hizmet anlayışı ile
hizmetlerin güvenilir sağlayıcısı olmak
Ürünlerin çeşitliliği ve yenilikçiliği: Danışmanlık hizmetleri dahil geniş
kapsamlı bir hizmetler paketi ile anlaşılması ve satışı kolay ürünlerin
sunulması (açık, net ve gruplanmış olarak sunulan) ve yenilikçilik
Dağıtım kanallarının etkinliği: Yaygın şube ağı, en son teknolojiye ayak
uyduran ve birbiriyle tam entegre çok kanallı hizmetler ve mobil satış gücü
Organizasyon ve yönetim yapılanması
Operasyon ve süreçlerin teknoloji ile desteklenmesi
a. Posta Rekabet Stratejileri
Türkiye’de posta sektörünün tam veya kısmı olarak serbestleşmesi halinde
rekabet incelemesi, hem işlem adedi hem de gelir olarak ele alınmıştır.
Şekil 4-1 Posta Rekabet İncelemesi
Örneğin; Aralık 2008 çalışmasına göre; PTT’nin halen sınırsız olan tekel limitinin
100 grama indirilmesi halinde işlem adedi %1,31 ve geliri ise %3,14 azalacağı
öngörülmektedir.
Yukarıdaki veriler ışında posta sektörünün serbestleştirilmesinde evrensel hizmet
yükümlülüğün de dikkate alınması gerekmektedir.
b. PTTBank Rekabet Stratejileri
Uluslararası PTTBank yapılandırmaları ve serbestleşmelerine bakıldığında genel
yaklaşım ve eğilimler mevcut idari ve yasal çerçeveye ve izlenecek stratejiye göre
farklı organizasyon modellerinin tercih edildiği görülmektedir.
Bu modeller:
57
Şekil 4-2 PTT Bank Serbestleşme Modelleri
▪ Tam/Çoğunluk Hisseli Banka: Bankacılık lisansına sahip yeni ve
özel bir yan kuruluş ve postane işletmecisine şube ağının kullanımı
karşılığında grup içi transfer ücretini ödeyen yapıdır.
▪ Ortak Sermaye Bankası: Mevcut bir banka ile müşterek teşebbüs
yatırımı ve genel idare, arka ofis ve varlık yönetimi işlerini kendisi
yapan, müşterek teşebbüs, firma hizmet ağı kullanımı karşılığında
postaneye belli bir ücret ödeyen yapıdır.
▪ Entegratör: Farklı sağlayıcıların ürünlerinin çoğu kez fason “white
label” bir isim altında ya da marka ortaklığı şeklinde dağıtımını yapan
ve ürün çıkarma / pazarlama işleri kendi kontrolünde ve kendi
müşteri portföyüne sahip olduğu yapıdır.
▪ Distribütör: Postane işletmecisi tek bir ortağa ait tüm ürün gamını
pazarlar ve ürün çıkarma / pazarlama işleri ortağın kontrolünde olan
yapıdır.
▪ Hizmet Ağı Paylaşımı: Postane işletmecisi ve banka şube ağının
müşterek işletildiği (müşterek teşebbüs tipinde) ve her ortak şube ağı
üzerinden yaptığı satış nispetinde komisyon ödediği yapıdır.
Posta bankaları büyük ölçekli klasik bankalar karşısında kendilerini daha saygın ve
güvenilir olan bir alternatif olarak konumlandırmaktadır.
Başarılı PostBank örneklerine bakıldığında:
Finansal ürünler ve hizmetler konusunda genel müşteri kitlesine eksiksiz bir
ürün gamı sunma ve ürünlerinde sadelik, şeffaflık ve hesaplılık gibi
özelliklere odaklanma,
Pazarda çok kanallı bankacılık sektörünün lideri olarak konumlanma ve
geniş kapsamlı ürün portföyü içinde bireysel ve kurumsal müşterileri ve
işletmeler için optimal çözümler yer alma,
Müşterilere bireysel finansal hizmetler (büyük ölçüde genel müşteri kitlesi
için) ve geniş bir yatırım, finansman ve ödeme ürünleri ve hizmetleri
yelpazesi sunarak bu yönde bir piyasa konumunu elde etme,
Bireyi ön plan alan son derece geniş ve hesaplı ürün gamı ve yenilikçi
hizmetleriyle parayla ilgili tüm konularda destek sunma
Stratejileri ön plana çıkmaktadır.
Türkiye’de posta bankacılık işlemleri kamu kuruluşu olan PTT tarafından PTT
Bank olarak yürütülmekte olup, başarılı örnekler ve stratejiler göz önünde tutularak
yeniden yapılandırılması sağlanmalıdır.
58
4.3 2023 Stratejileri
Posta Sektöründe;
Uluslararası kuruluşların belirlediği ve gelecek için öngörebileceği
minimum uluslararası teslim sürelerinin üzerine çıkma ana hedefi
çerçevesinde yurtdışı çıkışlı öncelikli gönderilerin %90’ının Gün + 2’de
tesliminin sağlanması,
Sektörde faaliyet gösteren tüm aktörlerin kabul ettikleri yurtiçi öncelikli
gönderileriler ile Balkanlar, Orta Doğu ve Ön Asya Ülkeleri çıkışlı
öncelikli gönderin de en geç ertesi gün (Gün+1) tesliminin sağlanması,
Posta hizmetlerine ilişkin uluslararası kararların alındığı ve her 4 yılda
bir düzenlenen Dünya Posta Birliği (UPU) Kongresini, kamu ve özel
sektör işbirliği ile Türkiye’de yapılması,
Dünya Posta Birliğinin seçimle belirlenen işletme konseyine Türk
Posta Sektöründen bir temsilcinin başkan seçilmesinin sağlanması,
Tüm işyerlerinde hizmet sunum süreçlerinin etkinlik ve verimliliğini
artırarak müşteri odaklı hale getirmek üzere modern yönetim
tekniklerinden ( toplam kalite yönetimi, süreç mühendisliği, altı sigma)
yararlanılmasının teşvik edilmesi,
Kıtalararası köprü konumunda olan ülkemizin sınırları içerisinde
uluslararası posta, koli, kurye ve kargo hizmetlerinde aracılık yapmak
üzere, hizmet itibariyle en az on adet sınır ötesi “Alıp Verme
Merkezi”nin kurulması, Lojistik üslerle entegre sistemlerin kurulması,
Farklı coğrafyalarda konumlanan sanayi kümeleri ve pazarları birbiri ile
ilişkilendirecek posta kanallarının geliştirilmesi,
Sürekli gelişen ve büyüyen posta sektörünü Ticaret Odaları nezdinde
temsil etmek üzere, kargo/kurye ve dağıtım iş kollarında diğer meslek
komitelerinden bağımsız yeni bir meslek komitesi oluşturulması,
Rekabet gücü bakımından sektörün bir bütün olarak “ Dünyada ilk on
arasında yer alma vizyonu” çerçevesinde uluslararası pazarlardaki
59
payını arttırmak için ortak Ar-Ge, pazarlama ve kullanım alanları
geliştirilmesinin teşvik edilmesi,
Uluslararası posta pazarında söz sahibi olma potansiyeline sahip en
az üç ulusal işletmenin seçilerek uluslararası birer marka olması için
yönlendirilmesi ve desteklenmesi,
Sektörde faaliyet gösteren tüm işletmecilerin hizmet kalitesi
ölçümlerinin yapılması ve kamuoyuna duyurulması için ulusal ve
uluslararası bağımsız kuruluşlarca denetim zorunluluğunun getirilmesi,
Sektör vizyonunu geliştirmek üzere kamu ve özel sektör temsilcileri ve
uzmanlardan oluşan yılda en az bir kere toplanacak Posta Sektörü
Konsey’inin kurulması, sektörel vizyon ve stratejilerinin belirlenmesi,
Ulusal ve Uluslararası düzeyde sektörü bir bütün olarak temsil etmek,
Ulusal ve Uluslararası düzeyde sektörle ilgili araştırmalar yapmak
üzere “Posta Sektörü Birliği”nin kurulması,
Posta sektöründeki yenilikler hususunda bilgilendirme ve teşvik
amaçlı, yabancı katılımcılara da açık bir “Posta Sektörü Fuarı”nın her
yıl düzenlenmesi,
Posta sektörünün geleceğini, sorunlarını ve çözüm önerilerini
tartışmak üzere yılda en az bir kez, panel, sempozyum, seminer ve
çalıştay gibi etkinliklerin yapılması,
E-Ticaretin depolama, pazarlama, satış, dağıtım ve teslim faaliyetlerini
aynı değer zinciri içerisinde ele alınmasını sağlayacak iş modellerinin
geliştirilmesi,
Sektör oyuncularının, bilgi, deneyim ve know-how’larını, yurtdışında
yatırım ve ortaklıklara dönüştürülmesini sağlayacak sektörel vizyon ve
anlayışların geliştirilmesi ve teşvik edilmesi,
“Adrese Dayalı Kayıt Sistemi” veritabanının etkin bir şekilde posta
sektörü tarafından kullanılmasının sağlanması, Nüfus ve Vatandaşlık
İşleri Genel Müdürlüğü ve Belediyeler ile işbirliği yaparak cadde ve
sokak isimlerinin sık değişmesinin engellenmesi,
Posta hizmetlerinin elektronik ortamda daha etkin verilebilmesi için
"Geniş Bant İletişim Ağı"nın kullanılması,
60
Hizmet kalitesinin arttırılarak müşteri şikayet oranının her yıl %10
azaltılması,
Modern yönetim tekniklerinin posta sektörüne uyarlanmasına yönelik
çalışmalar yapacak danışmanlık kuruluşlarının desteklenmesi,
Doğrudan posta, adressiz basılı kağıt ve reklama yönelik broşürlerin,
ürün pazarlanmasında oynadıkları etkin rol konusunda üreticilerin
bilinçlendirilmesi ve bu tür gönderilerin basım ve dağıtımına yönelik
bütünleşik modeller ile yeni hizmet kanalları ve iş modelleri
geliştirilmesi,
Sektörel hasıla büyüklüğü bakımından dünya sıralamasında ilk 10
arasında yer almak üzere elde edilen gelirin en yüksek 10 ülke
arasında yer alacak şekilde artırılmasının sağlanması,
Katma değer zincirinin üretim yanındaki tasarım, teknoloji geliştirme,
dağıtım gibi halkalarında yüksek pay sahibi olunması,
Posta sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin, ülkemizin coğrafi
konumunun sunduğu avantajları kullanarak kıtalar arası mal
trafiğindeki pazar paylarının her yıl %5 arttırılması,
Uluslararası düzeyde posta sektöründe yaşanan gelişmeleri yakından
takip etmek ve karar süreçlerinde etkin rol oynamak üzere uluslararası
kuruluşlar tarafından düzenlenen her türlü organizasyona aktif
katılımın sağlanması,
Yeni hizmet kanalları ve iş modelleri geliştirerek kişi başına düşen
gönderi sayısının her yıl %20 artırılması,
Dünya posta sektörüne ilişkin karar süreçlerinde etkin rol almasını
sağlamak amacıyla Türkiye’nin önderliğinde Dünya Posta Birliği
tarafından alt birlik statüsü verilecek, en az on ülkenin üye olarak
katılacağı bir bölgesel birliğin oluşturulması,
Alternatif hizmet sunum kanallarının geliştirilmesi ve etkinliğinin
artırılması,
61
Posta sektörünün Türkiye'nin uluslararası rekabet gücünün
geliştirilmesine katkı sağlaması,
Hedeflenmektedir.
Yukarıda belirtilen stratejik hedeflere ulaşabilmek amacıyla sektörde faaliyet
gösterecek tüm aktörlerin, sektör için belirlenmiş usul ve esaslar çerçevesinde ve
başta ulusal çıkarlar da göz önünde bulundurularak çağdaş ve yeni teknolojiyi
hizmetlerin her aşamasında kullanmak suretiyle, müşteri memnuniyeti ve
beklentisinin ötesinde hizmet kalitesinin en üst düzeyde tutulmasının
unutulmaması gerekmektedir.
5. SONUÇ
Postacılık hizmetleri günümüzde rekabet baskısı altında olup, posta pazarının
serbestleşmesi ile sektörde faaliyet gösteren özel sektör temsilcilerinin artması
sonucu rekabetçi bir ortamın tesis edildiği piyasalarda hem fiyatların düştüğü hem
de hizmet kalitesi ve ürün çeşidinin arttığı görülmektedir.
İletişim ve bilgi teknolojilerinin olağanüstü gelişmeler kaydettiği günümüzde,
gelişen teknoloji, posta sektörünün haberleşmedeki payını düşürmekle beraber,
hizmet kalitesi ve çeşitliliğinde artışlara olanak sağlamaktadır.
Teknolojik gelişmeler, piyasalara özel işletmecilerin girmesiyle artan rekabet,
tüketicilerin beklentilerinin artması ve artan globalleşme eğilimleri tüm sektörlerde
olduğu gibi posta sektöründe de çağa uygun stratejilerin belirlenmesi ve gerekli
reform çalışmalarının başlatılmasını beraberinde getirmiştir.
Kamu posta idarelerinin maruz kaldıkları posta hacimlerindeki düşüş, posta
piyasasındaki segmentin türüne, tüketici profiline, söz konusu segmentteki
rekabetin seviyesine ve diğer sektör dışındaki ikame haberleşme araçlarının
tehdidine göre değişiklik arz etmektedir.
Avrupa Birliği Komisyonu 2006 verilerine göre, taşımacılık endüstrisi, AB
GSYİH'sinin %7'sini, istihdamının %5'ini ve topluluk enerji tüketiminin %30'unu
oluşturmaktadır. Karayolu taşımacılığı, demiryolları, hava taşımacılığı, denizyolu
taşımacılığı, çoklu taşımacılık, iç su yolları, lojistik, temiz şehir taşımacılığı gibi alt
sektörler, taşımacılık sanayi kapsamında ele alınmaktadır.
AB’ye katılım sürecinde birçok aday ülkede yaşandığı gibi Türkiye’nin de,
taşımacılık alanında yüksek düzeyde altyapı yatırımına İhtiyacı bulunmaktadır.
Ancak, kaynak yetersizliği söz konusu yatırımlara başlanmasını ve dolayısıyla
tamamlanmasını engellemektedir. Türkiye’de otoyol ağının yeterli yaygınlığa sahip
olmaması ve demiryollarının gerek hat uzunluğu gerekse teknoloji olarak
yetersizliği konularına, yıllık bütçesinin yaklaşık beşte ikisini yapısal fonlara ayıran
AB’nin, sunduğu hibeler ve kredilerden faydanılmalıdır..
62
Bu kapsamda belirlenen temel politika ve stratejik öneriler:
a) AB'yi hedefleyen bir Türkiye, AB'nin takip ettiği teknoloji destekli ürün ve
hizmetleri uygun zamanda ve ortamda pazara sunabilecek konumu da
hedeflemelidir. Bu nedenle teknolojide yaşanan gelişmelere paralel olarak
gerekli operasyonel düzenleme çalışmalarını ivedilikle tamamlanmalıdır.
b) Hizmet kalitesi bağlamında uluslararası standartlara erişmiş ve teknolojisi
ile Türk Posta sektörü olarak dünyada ilk 10 büyük işletmeci arasında yer
almalıdır.
c) Ülkemizin posta sektörüne ilişkin temel politikası; etkin ve rekabete dayalı
bir posta sistemi oluşturularak sektörün toplumsal refaha katkısının en üst
düzeye çıkartılması olmalıdır. Böylelikle pazara yeni girecek işletmecilerin
şebeke yatırımları, hizmet kalitesinin ve çeşitliliğinin artırılması ve sektörde
yaratılacak istihdam artışı sürdürülebilir büyümeye katkıda bulunacaktır.
d) Posta sektörüne ilişkin düzenleme yaklaşımları esas itibariyle evrensel
hizmetlerin sunumunun garanti alınması ve alanı da belirlenerek evrensel
hizmet sağlayıcısına tahsis edilmesidir. Bu amaçla, evrensel hizmetlerin,
tüm ülke genelinde belirlenmiş kalitede, erişilebilir fiyatlarla ve sürdürülebilir
bir şekilde sağlanması zorunluluk arz etmektedir.
e) Posta sektöründe düzenleme ve işletme faaliyetlerin ayrıştırılmasıyla
pazarda rekabet ortamının iyileştirilmesi sağlanarak, posta sektörünün
ulusal ve uluslararası rekabet gücü artırılacak ayrıca ihtisaslaşma söz
konusu olacaktır.
f) Posta sektörü hizmetlerinde mükemmelliği, etkin rekabeti ve güvenliği esas
alan politikalarla hızlı, yaygın ve teknolojik yeniliklere sahip entegre bir
ulusal ve uluslararası posta sektör sistemi oluşturulmalıdır.
Son yıllarda yabancı yatırımcı tarafından potansiyeli adeta keşfedilen Türkiye gün
geçtikçe dünya pazarında önem kazanmaktadır. Gelişen konumu ile beraber
doğan fırsatlar, Türkiye’nin gelişmesi açısından iyi değerlendirilmelidir.
63
BÖLÜM III
POSTA SEKTÖRÜNDE ALTYAPI
64
ÖZET
Bu çalışmada Posta Sektörünün altyapısı; özellikle fiziksel ve teknolojik altyapı,
insan kaynakları, posta hatları ve güzergahları, araç filoları ve hizmet noktaları
açısından ele alınmıştır.
Raporun mevcut durum bölümünde, “Posta,ve Kargo Altyapısı ve Bugünü”
başlıkları altında incelenmiştir. Bu bölümde, Posta Sektörü açısından hem
sektörde faaliyet gösteren kamu hem de özel sektör işletmecileri mevzuat,
personel durumu, posta işyerleri, posta yolları ve hatları, taşıt durumu ve lojistiğe
ilişkin özel kaynaklar açısından ilgilenmiştir. Bunların yanı sıra uzun vadeli
vizyonun geliştirilmesine baz teşkil etmek üzere yakın komşularımız ile AB
ülkelerinin alt yapı durumları ile sektör ve alt sektörlere ilişkin güçlü ve zayıf yönler
ile sektörel sorunlar ve müşteri şikayetleri de altyapı açısından analiz edilmiştir.
Raporun “Hedef 2023” bölümünde ise, teknolojik gelişmelerden hareketle, 2023
yılına giden süreçte, altyapıların ve teknolojilerin olası gelişmeleri
değerlendirilmiştir
Raporun “Sonuç” bölümünde ise altyapı ve teknolojilerle ilgili olarak “Hedef 2023”
bölümünde yer verilen değerlendirmeler çerçevesinde, teknolojilerin kullanım
alanları ve varabilecekleri noktalar hakkında öngörülere yer verilerek strateji ve
hedeflere ilişkin önerilerde bulunulmuştur.
1. MEVCUT DURUM
Mevcut durum analizinin amacı, posta sektörü altyapısının sahip olunan altyapı
kaynak ve olanakları, sektörün güçlü ve zayıf yönleri, sektördeki oyuncuların
altyapı durumları ve sektörel sorunları incelemektir. Burada tespit edilmiş olan
hususlar, vizyonun belirlenmesi aşamasında sektörel ve teknolojik eğilimler, ulusal
ve uluslararası politika ve stratejiler ve incelenmiş olan diğer konularla birlikte ele
alınmıştır.
2.1 Posta Hizmetlerinin Altyapı Tarihçesi
2.1.1 Posta Hizmetleri
Posta Teşkilatın kurulması 1839 Gülhane Hatt-ı Hümayunu (Tanzimat fermanı) ile
olmuştur. 23 Ekim 1840 tarihinde Posta Nazırlığı kurulmuştur.
65
Cumhuriyetimizin ilk yıllarında İçişleri Bakanlığına bağlı olarak görev yapan PTT
Genel Müdürlüğü 1933 yılında katma bütçeli bir idare olarak Bayındırlık
Bakanlığına, 1939'dan itibaren de Ulaştırma Bakanlığına bağlı olarak hizmetine
devam etmiştir.
Türk postaları, Cumhuriyet döneminde belirgin bir şekilde gelişme kaydetmiştir.
Çünkü yurdumuz otomobil ve uçak gibi genel taşıma araçlarından ancak bu
dönemde yararlanabilmiştir. Demiryolları da Cumhuriyet döneminde inşa edilmiştir.
Cumhuriyetle birlikte ulaşım olanaklarının arttırılması için birçok çabalar görülür.
Bunların içinde en önemlisi, yabancı şirketlerce işletilen demiryollarının
devletleştirilmesidir. 1929 yılında 2766 km devlet yolu bulunurken, yabancı şirket
yolları 2378 km idi. 1948 yılında ise buraları tamamen satın alındı. Aynı zamanda
demiryolu yapımı da sürdürüldü. Haydarpaşa-Ankara hattı Kayseri, Sivas,
Erzincan üzerinden 1951 yılında Horasan'a ulaştı. Sivas Malatya yolu da
Diyarbakır üzerinden 1944 yılında Kurtalan'a bağlandı. İkinci dünya savaşına
kadar olan dönemde demiryolu uzunluğu iki katına çıkarıldı.
Karayolları ile ilgili duruma baktığımızda ise, bu alanda bir örgütün ancak 1950'li
yıllarda kurulduğunu görüyoruz. Cumhuriyetle birlikte yolların düzenlenme
çalışmaları da başlamıştır. Ama yapılan sadece Osmanlı dönemindeki izlerin
onarımı şeklinde kalmıştır. Türkiye'de yol yapımının gelişmesi 1947 yılından sonra
olmuştur. Bu konuda Amerikan yardımı alınmıştır. 1950 yılından sonra da Motorlu
taşıt sayısı artmıştır. Aynı yıl karayolları örgütü de kurulmuştur.
Havayollarının ulaşımda kullanımı Türkiye’de yenidir. 1956 yılında başlayan
uygulama, 1960’dan sonra yaygınlaştırılmıştır. Cumhuriyet’e kadar elimizde bir tek
yolcu uçağı yoktur. İlk kez 1933’te Milli Savunma Bakanlığına bağlı olarak 2186
sayılı kanunla Hava Yolları Devlet İşletmesi İdaresi kurulmuştur.15 Aynı yıl Ankara-
Eskişehir-İstanbul, 1934 yılında da Ankara-Kayseri-Diyarbakır hava hatları
işletmeye açılmıştır. O zamanlar idarenin elinde eskitip üç yolcu uçağı vardı. Bu
yüzden 1935 yılına kadar daha çok bir deneyim dönemi yaşanmıştır. 1 Haziran
1935 tarihinde Cumhuriyet hükümeti, Hava Yolları İdaresi’ni Nafia Bakanlığı'na
bağlamıştır. Bundan sonra idarenin ismi "Hava Yolları Devlet İşletme İdaresi"
olmuştur. İdarenin tüm hizmetleri uluslararası havacılık kurallarına uygun olarak
düzenlenmiştir ilk iş olarak da ulusal sınırlarımız dahilinde ve büyük kentlerimiz
arasındaki hava ulaşımının bir düzen dahilinde ve güvence içerisinde yapılması
için İngiltere'den büyük ve hızlı son sistem yolcu uçakları satın alınmıştır.
Bunun yanısıra Ankara, İstanbul, Adana ve İzmir'de büyük meydanlar sağlanmıştır
veya var olanlar yenilenmiştir. Ayrıca; beton hangarlar, istasyon binaları, kuvvetli
telsiz istasyonları da kurulmuşur. 25 Mayıs 1936 tarihinde çizilen programın
başlangıcı olmak üzere Ankara-İstanbul arasında ilk düzenli hava seferleri
başlamıştır. Halkımızın havacılığa karşı ilgi ve sevgisini uyandırmak amacı ile de
şehir üzerinde gezinti uçuşları düzenlenmiştir.
15
T.C Ulaştırma Bakanlığı, T.C Ulaştırma Bakanlığı 1923-1973 , Başbakanlık Yayınları, Ankara, 1973,
s.203
66
1926 yılında ilk kez, ülkemizle yabancı ülkeler arasında işlemek amacı ile hava
postaları hizmetine başlanmıştır. Aynı yıl Air France ve Aero Espresso Italiana ile,
1930 yılında da Lufthansa şirketleri ile antlaşmalar yapılmıştır. Bunun sonucunda,
Istanbul-Paris, İstanbul-Roma ve İstanbul-Berlin arasında karşılıklı seferlere
başlanmıştır.
1933 yılında Lufthansa, 1935'de Air France, 1936'da da Aero Espresso Italiana
etkinliklerine ara vermişlerdir. Daha sonraları Lufthansa ile 1.6.1939'da ve
L.A.R.E.S Romen şirketleriyle de 17.7.1939'da genel sözleşmeler yapılmıştır.16 Bu
sözleşmelere dayanarak İstanbul-Belgrad-Budapeşte, Viyana-Berlin ve İstanbul-
Bükreş arasında uçak seferleri başlamıştır. Bu seferler 1939 yılında İkinci Dünya
Savaşı çıkıncaya kadar sürmüştür.
Ülke içi hava hatları, 1934 yılında önce İstanbul Eskişehir-Ankara arasında
başlamıştır. Bir süre sonra Kayseri ve Diyarbakır'a kadar uzatılmıştır. 1940 yılında
da Ankara-İstanbul, Ankara-İzmir, Ankara-Adana ve İstanbul-İzmir hatlarına
dönüşmüştür.
29.10.1939 tarih ve 376 sayılı Posta Kanununa bazı maddeler eklenerek Hava
Postacılığı ile ilgili 11.6.1933 tarih ve 2298 sayılı yasa çıkarılmıştır. Bu yasa
uyarınca, ülkede uçaklarla taşınacak postalarla ilgili bir tarife hazırlanmıştır.
vekaletinin Lufthansa ve L.A.R.E.S Şirketleri ile de yaptığı anlaşmalarda posta ile
ilgili maddeler vardır.
2.1.2 Kargo Hizmetleri
Kargo Taşımacılığı Sektörü 1980'li yıllardan başlayarak ulaşım sektöründen
tamamen farklılaşarak kendi işleyiş kurallarının hukukunu oluşturmuştur. Teknoloji
ile bilgiyi birleştiren kargo firmaları global dünya ekonomisinin hizmetine girmiştir.
O yıllarda global dünya ekonomisinin üretici ve tüketicileri stoksuz çalışmaya
zorlayan hızlı ve kaliteli taşımacılık ihtiyacı bu sektöre olan talebi yoğunlaştırmıştır.
Günümüze kadar ki süreçte insanların üretme ve tüketme ihtiyaçlarının iletişim
teknolojisi ile zenginleşmesi, kargo taşımacılığı sektörünü bugünlerine taşımıştır.
Kara, deniz ve hava yolları ile dünyanın dört bir noktasını birbirine bağlayan
sektör; iletişim teknolojisini en iyi kullanan ve geliştiren bir yapı olarak dünya
ekonomisinde yerini almıştır.
Dünyadaki bu gelişmeler, Türkiye'de de yansımalarını 1970'li yıllardan itibaren
göstermeye başlamıştır. Bu yıllarda ülkemizde artarak yükselen ekonomik ve
sosyal gelişme temposu, taşımacılık sektörünün niteliksel ve niceliksel yapısının
değişmesinde ve gelişmesinde çok önemli bir rol oynamış ve geleneksel
taşımacılık yöntemlerinin yetersiz kalması sonucunda kargo firmalarını bir
gereksinim haline getirmiştir. O yıllardaki ekonomik ve siyasal kararlar, sektörün
yatırım ihtiyacının algılanmasına izin vermemiştir. Çünkü o tarihlerde Türkiye'deki
sanayileşme ve tüketim henüz yeni yapılanmaya başlamıştır. 1980'li yıllara kadar
16
Diker Handan, “Cumhuriyet’in İlk Döneminde Haberleşmenin Gelişimi; PTT Örneği”, Yıldız Teknik
Üniversitesi SBE, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 1995
67
olgunlaşma süreci yaşayan ekonomik yapı, bu yıllarda dış ticaretteki teşvik
politikaları ile başlayan dünyaya açılma, Gümrük Birliği çalışmaları, kamusal
özelleştirme gibi oluşumlarla yüksek bir trend yakalamıştır.
2.2 Posta Sektörü Altyapısının Mevcut Durum Analizi
2.2.1 Posta Hizmetleri Alt Sektörü
Mevzuat: 1953 Yılında Kamu İktisadi Teşebbüsü (KİT) olan PTT Genel
Müdürlüğü, 1984 yılında Kamu İktisadi Devlet Teşebbüsleri’nin yeniden
düzenlenmesi ile ilgili olarak çıkarılan 233 sayılı KHK ile Kamu İktisadi Kuruluşu
(KİK) statüsüne geçirilmiştir. 18.06.1994 tarih ve 4000 sayılı kanun ile PTT
İşletmesi Genel Müdürlüğü’nün, T.C. Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü ve Türk
Telekomünikasyon Anonim Şirketi şeklinde yeniden yapılanma öngörülmüş olup,
24.04.1995 tarihinden itibaren T.C. Posta İşletmesi Genel Müdürlüğü müstakilen
çalışmaya başlamıştır. 29.01.2000 tarih ve 23948 sayılı Resmi Gazete’de
yayınlanarak yürürlüğe giren 4502 sayılı kanunun 24. maddesi ile “T.C. Posta
İşletmesi Genel Müdürlüğü” olan Kuruluşun adı “ T.C. Posta ve Telgraf Teşkilatı
Genel Müdürlüğü (PTT) ” olarak değiştirilmiştir. Kuruluşun amaç ve faaliyet
konuları 22.02.2000 tarih ve 23972 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe
giren Ana Statünün 4.maddesinde açıklanmıştır.
Personel Durumu: 2008 Yıl sonu itibariyle 29.145 personel görev yapmaktadır.
Bunun dışında tekel dışı gönderilerinin ayrım ve dağıtım hizmetlerinde 5095
hizmet alımı suretiyle firma elemanı çalıştırılmaktadır. Personelin 1037’si kadrolu,
27101’i sözleşmeli, 1007’si ise daimi işçi statüsündedir.
Tablo 2-1 Kadro Durumlarına Göre Personel Sayıları
Taşeron
Geçici
Yıllar Kadrolu Sözleşmeli Daimi İşçi Firma Toplam
İşçi
Personeli
2003 1.600 30.887 1.205 25 1.998 35.715
2004 1.459 29.183 1.169 24 1.957 33.792
2005 1.319 27.377 1.132 21 2.948 32.797
2006 1.227 27.800 1.096 16 3.201 33.340
2007 1.159 27.367 1.074 0 3.128 32.728
2008 1.037 27.101 1.007 0 5.837 34.982
Kaynak: PTT İstatistikleri
Posta İşyerleri: 999 merkez, 2.195 şube ve 667 acente olmak üzere toplam 3.861
işyeri ile yurdumuzun en ücra köşesine kadar hizmet götürmektedir.
68
Tablo 2-2 PTT Posta İşyerleri
2004 2005 2006 2007 2008
Merkez 1.064 990 986 984 999
Şube 1.893 1.946 2.057 2.179 2.195
Acente 1.424 1.405 732 581 667
Toplam 4.381 4.341 3.775 3.744 3.620
Kaynak: PTT İstatistikleri
Türkiye genelinde toplam 20 adet Posta İşleme Merkezinde hizmet verilmektedir.
Tablo 2-3 PTT Posta İşleme Merkezleri
1. Adana 2. Eskişehir 3. Kayseri
4. Afyonkarahisar 5. Gaziantep 6. Samsun
7. Ankara 8. İstanbul Avrupa Yakası 9. Sivas
10. Antalya 11. İstanbul Anadolu Yakası 12. Trabzon
13. Bursa 14. İzmir 15. Van
16. Erzurum 17. Mersin 18. İstanbul
Uluslararası
19. Konya(Mevlana) 20. Diyarbakır
Kaynak: PTT İstatistikleri
Parasal Posta Hizmetleri: Posta ve Telgraf Teşkilatı müşterilerinin sürekli
yükselen beklentilerine cevap verebilmek amacıyla, klasik posta hizmetlerinin yanı
sıra 2004 yılından itibaren parasal posta hizmetlerinde de söz sahibi olmuş,
teknolojik gelişmelerin paralelinde işyerlerinin ve hizmet noktalarının
modernizasyonunu sağlamıştır.
PTT olarak 170 adet ATM kurulmuş ve hizmete verilmiştir.
Banka ve Kredi Kartı Kullanım Alışkanlıkları Araştırması (Kart Monitör 2008)
sonuçlarına göre:
69
Tablo 2-4 Bankacılık Pazar Durumu
Açıklama Büyüklük Bankalar PTT
ATM sayısı adet 21.970 170*
Elektronik Kart sayısı adet 103.945.509 786.636
Bankacılık İşlemlerinde Çalışan Sayısı adet 170.425 6.585
Şube sayısı adet 8.544 3.435
Kaynak: Bankalararası Kart Merkezi ve Türkiye Bankalar Birliği İstatistikleri
*Proje pilot çalışma aşamasındadır.
2.2.2 Kargo Hizmetleri Alt Sektörü
4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununda;
Kargo: Tek parçada en fazla yüz kilogramı geçmeyen genellikle ambalaj ve kap
içerisinde olan küçük boyutlu koli, sandık, paket gibi parça eşyaya olarak
tanımlanır.
Kargo Sektöründe Faaliyet Gösteren İşletmeler
Kamu İşletmesi: PTT
PTT, yeni bir teşkilat yapısı, yeni hizmet anlayışı ve bu hizmete özgü istihdam
edilmiş dinamik personel gücü ile kargo hizmeti vermeye başlamıştır. Söz konusu
hizmet 02/06/2008 tarihi itibariyle tüm PTT işyerlerinde faaliyete geçirilmiştir. PTT
Kargo hizmeti ile müşterilere sürat açısından PTT KARGO ve PTT VIP KARGO
olmak üzere 2 ayrı alternatif sunulmaktadır.
Posta tekeli dışında kalan hizmetlerin piyasa koşullarında verilebilmesi, müşteri
beklentilerinin karşılanabilmesi ve memnuniyetinin artırılmasını sağlamak ve daha
kaliteli, etkin ve verimli hizmet sunmak;
Posta gönderilerinin sevk ve taşıma işlemlerinin daha süratli bir şekilde
yapılabilmesi için, 5.000’in üzerinde araç filosu ile 1.000’in üzerinde posta
hattı yeniden organize edilmiştir.
Aktarma noktalarında kargolarımızın en seri şekilde işlenmesini teminen
toplam 8 adet PTT Kargo İşleme Merkezi oluşturulmuştur.
PTT Kargo İşleme Merkezleri
1 Adana 4 Bursa 7 İzmir
2 Afyonkarahisar 5 İstanbul (Anadolu Yakası) 8 Kayseri
3 Ankara 6 İstanbul (Avrupa Yakası)
70
İç Hat Kargo
PTT, 8 Havaalanlarında (Ankara, İstanbul, İzmir, Samsun, Trabzon, Antalya,
Gaziantep, Adana) iç hat kargo hizmetlerini vermek üzere sektörün tüm
ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde alt yapı oluşturulmuştur. (Bina,X-Ray,Tartılı
konveyör (İstanbul,Ankara,İzmir) Bilgisayar ve çevre birimleri vb.)
Posta Yolları ve Hatları: Kabul edilen posta maddelerinin sağlıklı olarak
alıcılarına zamanında teslim edilebilmesini teminen oluşturulan posta yolları ve
hatları:
Tablo 1-5 Posta Yolları ve Hatları
Posta Yolları Uzunluğu (km) İç Posta Hatları Sayısı
Hatlar
Yıllar Karayolu Demiryolu Oto ile Havayolu Diğer Araçlarla Toplam
2004 52162 20791 549 20 276 825
2005 50976 20791 519 21 269 788
2006 55000 20791 523 21 292 815
2007 55270 20791 526 23 284 810
2008 61127 20791 519 22 301 820
Kaynak: PTT
Özel Sektör İşletmeleri
PTT dışında kargo sektöründe faaliyet gösteren yerli ve yabacı bir çok özel
işletmecilerin yer aldığı görülmektedir. Kurye/Kargo Şirketleri Faaliyetlerini nüfusun
yoğun olduğu Bölge ve şehirlerde yürütmekte olup,doğuda birçok il de ve hatta
batıda nüfusu az birçok il de faaliyet göstermek istemedikleri bilinmektedir.
Sektörde hizmet veren işletmelerin personel,araç ve işyeri sayıları aşağıda
belirtilmiştir (KARİD):
Kurye/Kargo:
İstihdam 55,000 – 60,000 kişi
Hizmette kullanılan araç sayısı 19.000 adet ( Kiralık dahil )
Şube/acente sayısı 7.553 adet
71
Hızlı hava kargo
Ağırlıklı olarak yabancı şirketler:
İstihdam 3,000 kişi
Hizmette kullanılan araç sayısı 2,000 adet
Şube/acente sayısı 250 adet
Motorlu kurye
İstihdam 1,000 kişi
Hizmette kullanılan araç sayısı 700 adet
Tablo 2-6 Özel Havayolu Şirketlerinin Kargo Kapasiteleri
Havayolu Şirketi Uçak Sayısı Kargo Kapasitesi (kg)
Onur Air 29 406.898
Atlas Jet 17 122.158
Pegasus 15 120.227
Türk Hava Yolları - Turkish Cargo
İstanbul, Adana, İzmir, Antalya ve Ankara’da 5 antreposu ile 4 adet 36 ton
kapasiteli A 310-300 kargo uçağı bulunmakta olup bu kargo uçaklarını dış hat
kargo taşımacılığında kullanmaktadır. Bunların yanı sıra A 310-304F uçakları da
vardır. İç hatlarda ise yolcu uçakları ile kargo taşınmaktadır. İç hatlarda 32 noktada
hizmet verilmektedir.
Kargo Hizmeti veren işletmelerin altyapı ile ilgili sorunları
KARID tarafından yapılan çalışmalarda öne çıkan sorunlar:
Karayolları taşımacılığı dışında alternatif taşıma kanallarının olmadığı,
Demiryolu taşımacılığının daha ucuz taşıma maliyetine sahip olması dikkate
alındığında demiryolları taşımacılığından yeteri kadar faydalanılamadığı,
Havayolu firmalarının kargo taşıma alternatiflerini sunamamaları ve uçuş
güzergahlarının yetersizliği,
Bilgi güvenliğinin ve haberleşme mahremiyetinin altyapısının sağlanamamış
olması,
Adreslerin sürekli değiştirilmesi,
72
Karayolları trafik kanununa uygunsuz kaçak firmaların çalışıyor olması ve
haksız rekabetin oluşması,
olarak tespit edilmiştir.
2.2.3 Sektöre Özel Eğitim veren Kurumlar
2009 yılı itibariyle Posta Hizmetleri konusunda eğitim veren kurumlar ile toplam
kontenjanları aşağıdaki tabloda belirtilmiştir:
Tablo 2-7 Posta Hizmetleri konusunda eğitim veren kurumlar ile toplam kontenjanları
ÜNİVERSİTE BÖLÜM KONTENJAN
ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ - Refahiye Meslek Yüksek Posta Hizmetleri 100
OSMANİYE KORKUT ATA ÜNİVERSİTESİ Meslek
Yüksekokulu Posta Hizmetleri 60
POSTA TOPLAML - Önlisans 160
Kaynak: OSYM web sitesi – www.osym.gov.tr
2.2 Alt Yapıya İlişkin Sektörel GZFT Analizi
2.2.1 Posta Hizmetleri Alt Sektörü
Posta sektörüne ilişkin GZFT Analizi, 9. Kalkınma Planı Özel İhtisas Komisyonu –
Posta Hizmetleri Alt Komisyonu tarafından gerçekleştirilmiş ve aşağıda belirtilmiş
olan hususlar tespit edilmiştir.
Posta Sektörünün Altyapıya İlişkin Güçlü Yönleri:
Özel işletmecilerin de pazarın belirli segmentlerinde önemli bir kapasiteye
ulaşmış olmaları ve bu segmentlerde belirli oranda rekabetin tesis edilmiş
olması
Yaygın bir posta dağıtım şebekesi
Sektördeki firmaların hızlı değişime ayak uydurabilecek bir yapıda ve
yönetsel yetkinlikte olması
Bilgi teknolojilerinin hizmet sunumuna kolaylıkla adapte edilebilmesi
Posta Sektörünün Altyapıya İlişkin Zayıf Yönleri:
Sektördeki yetersiz ve yetkisiz işletmecilerin engellenememesi
73
Ulaştırma alt yapısının yetersizliği
Posta gönderilerinin taşınmasında ağırlıklı olarak karayoluna yönelinmesi
ve diğer ulaştırma modlarının yeterince kullanılmaması
Sektörde kalifiye eleman yetersizliği
Türkiye’ de adres standartlarının oturmamış olması ve yüksek yoğunluklu
adres değişikliği
Özel sektörde kurumsallaşmanın yeterli ölçüde olmayışı
Ekonomik faaliyetlerin ve nüfusun dengesiz coğrafi dağılımından
kaynaklanan atıl kapasite ve verimsizlik
Buna ek olarak, teknolojik gelişim ve internet ve mobil teknolojilerin posta
sektörü için bir tehdit mi yoksa bir fırsat mı olduğu yönündeki tartışmalar devam
etmektedir. Tartışmalarda, gelişen teknolojinin fiziksel posta için bir tehdit
olmakla birlikte posta idareleri için yeni iş fırsatlarını da yarattığı ifade
edilmektedir.
74
2. TÜRKİYE’NİN KONUMU VE ÇEVRESEL ETKİLEŞİMİ
3.1 Dünya Posta Sektörü
3.1.1 Yakın Komşularımızın Altyapı Durumları
Yakın komşularımız nüfus, yüzölçüm, personel ve işyeri sayısı olarak ele
alınmıştır.
Toplam Posta
Toplam
Yüzölçümü Nüfus Posta İşleme
Personel
(Km2) (Milyon) Merkezi Merkezi
Sayısı
Sayısı Sayısı
Türkiye 783,562 74,877 29,600 3,744 19
Rusya 207,600 9,689 30,295 3,654 24
Suriye 185,180 19,929 3,106 598
Yunanistan 131,957 11,147 11,273 1,733 23
Azerbaycan 86,600 8,647 5,892 - 1
Bulgaristan 110,912 7,639 14,468 2,987 27
Ermenistan 29,800 3,002 3,586 918 (2006) 1
İran 1,648,195 71,208 17,313 13,147 30
3.1.2 AB Ülkelerinin Altyapı Durumları
Toplam Posta
Yüzölçümü Nüfus Toplam Posta İşleme
(km²) (milyon) Personel Merkezi Merkezi
Sayısı Sayısı
Türkiye 783,562 74,877 29,600 3,744 19
Avusturya 83,858 8,361 25,243 1,924 6
Belçika 30,528 10,457
Danimarka 43,094 5,442 25,257 877 7
Fransa 551,500 61,647 267,192 17,066
Almanya 357,022 82,599 536,350 13,526 115
İngiltere 242,900 60,769 172,245 13,756 805
İrlanda 70,273 4,301 9,513 1,286 4
İtalya 301,318 58,877 147,210 13,811 65
Hollanda 41,528 16,419 56,328 3,150 11
İspanya 505,992 44,279 66,463 3,234 63
Romanya 238,391 21,438 36,416 6,809 9
75
3.1.3 Diğer Ülkeler
Toplam Posta
Toplam
Yüzölçümü Nüfus Posta İşleme
Personel
(km²) (milyon) Merkezi Merkezi
Sayısı)
Sayısı Sayısı
Brezilya 8.514.047 191,791 108.832 12.357 56
Kanada (**) 9.970.610 32,876 60.607 6.618
Japonya (*) 377.873 127,967 235.700 24.064 2.559
Amerika 9.629.091 305,826 785.929 36.721 623
Avusturalya 7.741.220 20,743 34.524 3.815 35
Yeni Zelanda 270.534 4,179 8.897 986 23
(*) Holding toplam personel sayısı "http://www.japanpost.jp/en/group" sayfalarından
hesaplanmıştır.
(**) Toplam Posta Merkezi Sayısı 2008 Faaliyet Raporundan alınmıştır.
3. HEDEF 2023
Türkiye’nin posta sektörüne ilişkin temel politikası; etkin ve rekabete dayalı bir
posta sistemi oluşturularak sektörün toplumsal refaha katkısının en üst düzeye
çıkartılması olmalıdır. Bunun için atılacak adımlardan biri de posta pazarının
kontrollü ve kademeli bir şekilde serbestleştirilmesiyle, sektörde mevcut ve
potansiyel rakipler için etkin ve sürdürülebilir bir rekabet ortamının
oluşturulmasının sağlanmasıdır.
Elektronik haberleşmenin ve elektronik/mobil imzanın neredeyse toplumun her
kesiminde yaygın olarak kullanılacağı düşünüldüğünde, geleneksel posta
hizmetlerinin günün gelişen ve değişen şartlarına göre yeniden uyarlanmasının
gerek rekabet ve elektronik ticaretin arttırılması açısından gerekse Türkiye’nin
sosyal refahının yükseltilmesi yönünden faydalı olacağı düşünülmektedir.
4.1 Ulusal ve Uluslararası Üst Belgelerde Sektör Altyapısına İlişkin
Perspektifler
9. Kalkınma Planı hedeflerine uygun olarak:
Fiziki altyapı, başta bilgi ve iletişim teknolojileri olmak üzere teknoloji
altyapısı ile lojistik imkanları artırılacak ve bu alanlarda etkinlik
sağlanacaktır. Sunulan hizmetler, süreçlerin yeniden yapılandırılması
suretiyle bütünleşik bir yapıda elektronik ortama taşınacaktır.
Kayıtdışı ekonomik faaliyetleri önlemeye yönelik olarak; elektronik fatura ve
elektronik ödeme sistemleri geliştirilecek ve kurumlar arasında bilgi
paylaşımı ve koordinasyon sağlanarak denetim ve izleme mekanizmaları
etkinleştirilecektir. İnsanların kayıtlı ekonomi içinde yer almalarını
76
özendirecek ve kayıtdışı ekonominin zararlarını anlatacak bilgilendirme
kampanyaları ve broşür dağıtımı gibi etkinliklere destek sağlanacaktır.
Enerji ve Ulaştırma Altyapısının Geliştirilmesi hedeflerine uygun olarak
çevresel zararların en alt düzeyde tutulması ve enerji tasarrufu için gerekli
önlemler alınacaktır. Ulaştırma türlerinin teknik ve ekonomik açıdan en
uygun yerlerde kullanıldığı dengeli, akılcı ve etkin bir ulaştırma altyapısının
oluşturulmasında, sistem, bütüncül bir yaklaşımla ele alınacak; yük
taşımalarının demiryollarına kaydırılmasını, önemli limanların lojistik
merkezler olarak geliştirilmesini sağlayan, taşıma modlarında güvenliği öne
çıkaran politikalar izlenecektir.
Çevre bilincinin geliştirilmesine yönelik eğitim ve kamuoyu bilgilendirme
çalışmalarına destek sağlanacaktır. Çevrenin korunmasına yönelik olarak
atıkların taşınmasına ilişkin altyapılar geliştirilecektir.
Bilgi ve İletişim Teknolojileri her alanda etkin olarak kullanılacak ve bu
alandaki Bilgi Toplumu Stratejisine uygun olarak gerçekleştirilecektir.
İş ve örgütlenme modelleri modernleştirilecek ve tüm çalışanlar teknolojik
ve sektörel gelişimler ve yeni iş modellerine paralel olarak
geliştirileceklerdir.
KOBİ’ler ve kırsal kesimin güçlendirilmesi amacıyla bu kesimlere özel
hizmetler tasarlanacaktır.
E-devlet uygulamaları ile entegrasyon sağlanacaktır.
Dokuzuncu Kalkınma Planı Bilgi ve İletişim Teknolojileri Özel İhtisas
Komisyonu Posta Hizmetleri Alt Komisyonu Raporu”nda posta sektörüne
ilişkin olarak yapılan genel değerlendirmede aşağıda belirtilen hususlara yer
verilmiştir.
Haberleşme hedeflerinin her türlü hizmet anlayışını çok yönlü
karşılayabilmesi için çağımızın ihtiyacı olan ve hızla değişen ana unsurlara
günün teknolojisi uygulanarak beklenen kalite standartlarına ulaşılması
önem arz etmektedir. Bu çerçevede etkin çalışan bir posta piyasası da
ekonomik ve sosyal faaliyetler için kritik önem taşımaktadır.
Posta hizmetleri ister kamu kesimi tarafından, ister özel teşebbüs tarafından
sunulsun, kabul ya da tahsilat, kayıt, sevke hazırlama (ayrım) ve sevk,
dağıtım ve teslim ya da ödeme temel süreçlerinden geçmek zorunda olup
aynı zamanda taahhüt edilen bir sorumluluktur. Bu hizmetlerin yerine
getirilebilmesi, hem ulusal hem de uluslararası düzeyde bir teşkilatlanma ve
işbirliğini zorunlu kılmaktadır.
Küreselleşen dünya ticaretinde ülke sınırlarının yerine üretici ve müşteri
kavramlarının öne çıkmasıyla posta sektöründe ekspres hizmetler ile koli ve
77
paket hizmetleri taşımacılığa katma değerler eklemiştir. Bu süreçte, kamu
işletmecisinin yanında özel sektörün de gelişmelere paralel olarak
büyüdüğü, piyasalarda kayda değer bir paya sahip olduğu, önemli ölçüde
istihdam yarattığı, teknolojiye hızlı uyum sağlayarak modern işletme ve
yönetim tarzları ile kendini gösterdiği gözlemlenmektedir.
Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmelerin sonucu olan yeni haberleşme
araçları posta piyasalarına büyük ölçüde rakip olmakta, evrensel hizmet
sağlayıcılarının gelirleri önemli oranda azalmakta bu durum sosyal
bütünlüğün geleceği adına endişelere yol açmaktadır. Posta hizmetlerinin
ekonomik ve sosyal faaliyetler için hayati bir öneme sahip olduğu göz
önünde bulundurularak, bu hizmetleri modernize etmek ve geliştirmek kamu
yararına olacaktır.
Kamu posta idarelerinin maruz kaldıkları posta hacimlerindeki düşüş, posta
piyasasındaki segmentin türüne, tüketici profiline, söz konusu segmentteki
rekabetin seviyesine ve diğer sektör dışındaki ikame haberleşme
araçlarının tehdidine göre değişiklik arz etmektedir. Bu çerçevede posta
piyasasının sektör dışındaki rekabete en savunmasız segmenti geleneksel
posta hizmeti olarak da ifade edilen yazılı haberleşme gönderileri segmenti
olarak karşımıza çıkmaktadır.
Türkiye Vizyon 2023 Ulaştırma ve Turizm Paneli sonuçları bağlamında:
Alternatif ve yenilenebilir enerji ve yakıt teknolojilerindeki gelişmeler
izlenecek ve uygun olanlar kullanılması desteklenecektir.
Yükün elektronik ortamda anlık izlenmesini sağlayan teknolojiler yaygın
olarak kullanılacaktır.
Türkiye Vizyon 2023 Ulusal Bilim ve Teknoloji Politikalarına uygun olarak:
Bilgi güvenliği standartlarına tam uyum sağlanacak ve bilgi savaşlarına,
elektronik savaşlarına hazır olunması için gerekli önlemler alınacaktır.
Ülkemizin küresel pazarlarda bir yer edinmesi veya mevcut yerini koruyup
güçlendirilmesini sağlayacak stratejik teknolojiler seçilecek ve
kullanılacaktır.
Enerji ve çevre teknolojilerindeki gelişmeler izlenecek ve etkin olarak
kullanılacaktır.
Üretim ve süreç teknolojilerindeki gelişmeler izlenecek ve etkin olarak
kullanılacaktır.
Katma değer zincirinin üretim yanındaki tasarım, teknoloji geliştirme,
dağıtım gibi halkalarında yüksek pay sahibi olunması için gerekli önlemler
alınacaktır.
78
Altyapımız geliştirilen 4. kuşak iletişim sistemleri ile uyumlulaştırılacaktır.
İletişimde uydu uygulamalarında yetkinleşme sağlanarak uydulara dayalı
algılama yapabilen izleme altyapısı oluşturulacak ve bilgi alışverişi
yapabilen akıllı araçlar kullanılacaktır.
Binaların enerji gereksinimlerinin yenilenebilir kaynaklarından sağlanmasını
mümkün kılacak “binayla bütünleşik” yapı eleman ve malzemelerinin
kullanılarak bina ısı kayıplarının azaltılmasına yönelik tedbirler alınacaktır.
2009-2012 yıllarını kapsayan UPU Nairobi Posta Stratejisinde hizmet ağlarına
ilişkin olarak öne çıkan konu ise üç-boyutlu posta ağının sektörün pazardaki
konumunu güçlendirecek ve müşteri ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde birlikte
çalışabilirlik, kalite ve etkinlik sağlamak üzere geliştirilmesidir. Sözkonusu strateji
içerisinde ele alınmış olan diğer kavramlar ise güvenlik, güvenilirlik, bütünlük,
posta ağlarının standart ve normlara uygun etkileşimi ve Bilgi ve İletişim
Teknolojilerinin kullanımıdır.
Genel Eğilimler ve Öngörüler17:
Internet Kullanımı: 2020’de müşteriler bütün ürün ve hizmetlere anında ulaşmak
isteyecekler. Bunun sonucunda tüketiciler tedarikçilerden gerçek zaman
konusunda daha fazla saydamlık ve daha detaylı bilgi talep edecek. Bu da
interneti her zamankinden daha önemli bir hale getirecek. 2020’de dünya
nüfusunun önemli bir bölümü- özellikle gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde-
neredeyse sürekli olarak online olacak ve üç milyarı kişinin işlerini sadece internet
üzerinden yapacağı öngörülüyor. Bu durum sadece ticarette değil hayatın bütün
alanlarında büyüyerek devam edecek. Sürekli ulaşabilirlik ve esneklik talebi
giderek aratacak.
Hizmet sunum altyapısı ve kanalları bu öngörüye uygun şekilde tasarlanmalıdır.
İklim Değişikliği ve CO2 azaltma: İklim değişikliği şimdiden insanlığın karşı
karşıya kaldığı önemli sorunlardan biri olarak görülüyor. Delphi çalışması, gelecek
yıllarda bir mal ya da hizmet satın alırken dikkat edeceğimiz tek noktanın marka,
kalite ve fiyat olmayacağını gösteriyor. Çalışmaya göre gelecekte, satın
alacağımız ürün ve hizmetlerin çevreye olan etkisi büyük bir rol oynayacak.
Hizmet altyapısının oluşturulmasında çevreye olumsuz etkisi en az olan
teknolojilerin seçilmesi ve kullanılması gerekmektedir.
.
Çeşitli posta idareleri tarafından yapılan çalışmalarda ortaya çıkan ortak
konulardan biri de RFID teknolojilerinin (Radio Frequency Identification)
kullanılmasına ilişkindir. Bu teknoloji bir gönderiye ait birçok bilgiyi depolayabiliyor
17
DHL tarafından sektörden ve uzmanlardan oluşan geniş bir grupla yürütülmüş olan katıldığı “Yarına
Ulaşmak, 2020 ve sonrasında Müşteri İhtiyaçları” çalışma sonuçları
79
ve radyo dalgaları aracılığı ile bu bilgileri ilgili merkezlere iletebiliyor. Barcodlama
sisteminden farklı olarak manuel bir işleme gerek duyulmayan RFID teknolojisinin
daha hızlı ve efektiv lojistik sürecini beraberinde getireceği kuşkusuzdur.
RFID teknolojisinin kullanımı konusunda gerekli yatırımlar yapılmalıdır.
USPS (ABD Posta İdaresi) tarafından yayınlanmış olan vizyon çalışmasında öne
çıkan konular ise:
Değer zinciri içerisinde baştan sona izlenebilen Akıllı Posta (Intelligent Mail®)
yaklaşımıdır. Elektronik dokümantasyon ve barkod sistemlerinin entegrasyonu ile
uygulanacak olan bu yaklaşım ile doğru ve güncel adres bilgilerine sahip olmak ve
posta listelerini geliştirmek de mümkün olacaktır.
Esnek Hizmet Ağları: Hizmet ağlarının başta internet olmak üzere teknolojik
olanaklar kullanılarak müşterilere istedikleri anda ve istedikleri yerden
erişebilecekleri esnek hizmet sunumuna uygun şekilde tasarlanması
gerekmektedir. Ağların yapısının nüfus, teknoloji, rekabet koşulları ve müşteri
ihtiyaçlarındaki değişimlere hızla uyarlanabilecek esnek yapıda olmalıdır.
Esnek Çalışma Ortamları: Çalışma ortamları da hizmet ağları gibi nüfus,
teknoloji, rekabet koşulları ve müşteri ihtiyaçlarındaki değişimlere hızla
uyarlanabilecek esnek yapıya dönüştürülmelidir.
Internet: Internetin sağladıkları olanaklar sonuna kadar kullanılmalıdır. Internet
erişimi ve doğrudan kapıya hizmet ile her ev ve işyeri bir anlamda kendi
postanesine sahip olmalıdır. Bulunduğu ortamda bilgisayar erişimi olmayan
müşteriler mobil iletişim araçlarıyla hizmetlere erişebilmeli ve ihtiyaç duydukları
bilgiye kolayca erişebilmelidir.
Posta ile çevrimiçi hizmetler ve multimedya kampanyaların entegrasyonu
sağlanmalıdır. Posta ve dağıtım hizmetleri internet ile tam uyumlu olmalı ve etkin
olarak kullanılmalıdır.
4.2 2023 Stratejileri
Posta sektöründe uluslararası rekabet gücünü elde etmek ve “En İyi
Uygulamalar” a sahip ülkeler arasında yer almak üzere yüksek
teknolojiye dayalı sektörel alt yapının oluşturulması için teknolojik,
ekonomik ve mali etütleri içeren fizibilite çalışmasının yapılması,
kısa/orta/uzun vadeli stratejilerin belirlenerek hayata geçirilmesi,
Uluslar arası gönderi trafiğinde ülkemizin bir hub olmasını sağlamak
üzere; diğer sektörlerle (Havayolu, denizyolu, demiryolu ve karayolu
taşımacılığı) işbirliği yaparak, uluslararası hizmet sunması planlanan
“Lojistik Üs”ler ile entegre bir sistemin oluşturularak etkin bir şekilde
işletilmesi,
80
Posta sektörü uzmanlığı kariyer mesleği oluşturularak, 2023 yılına
kadar bu alanda en az 5.000 kişinin yetiştirilmesinin sağlanması,
Sektörde ihtiyaç duyulan nitelikli insan kaynağını karşılamak üzere
meslek okulları ve üniversitelerde her yıl en az 1.000 öğrencinin
alınması,
Sektörde kullanılan teknolojilerin yurtiçinde üretimi ve ihracı için sanayi
ile işbirliği yaparak kullanılan araç,gereç,yazılım ve donanımın en az
%50 sinin yurtiçinde üretimi ve ihracatını gerçekleştirecek teşviklerin
sağlanması,
Posta sektöründe teknoloji transferini ve yaygınlaştırılmasını
sağlayacak ofislerin kurulması,
Ulusal yazılım şirketlerinin posta sektöründe faaliyet gösteren
işletmelerin ihtiyaçlarını karşılayacak nitelikte özel yazılımlar
geliştirmesi ve bu yazılımların uluslararası piyasada pazarlanmasına
yönelik çalışmaların yapılması,
Posta hizmetlerinin sunumunda çevreye duyarlı politikaların izlenmesi,
Posta sektöründe kullanılan sarf malzemelerinin % 85’inin geri
dönüşümlü ürünler olması,
Sektörde kullanılan yapıların enerji gereksinimlerini azaltarak enerji
ihtiyacının % 90’ının yenilenebilir kaynaklardan (güneş, rüzgâr, vb.)
sağlanması,
Sektörde kullanılan araçların % 70’inin emisyon düzeyini en aza
indiren fosil yakıt, biyoyakıt ya da hidrojen ile çalışan içten yanmalı
motorlara ve yakıt pillerine dayalı hybrid araçlardan oluşması,
Sektörde faaliyet gösteren oyuncular tarafından geri dönüşümlü
ürünlerin toplanacağı ve üretime dönüştürüleceği birimlerin
oluşturulması ve üretime dönüştürülecek ürün hacimlerinin düşük
olduğu lokallerde ortak dönüşüm tesislerinin kurulması,
Taşımacılık işlemlerinde, maliyet tasarrufları sağlamak, çevre kirliliğini
ve araç trafiğini azaltmak amacıyla, sektör oyuncularının birbirlerinin
ulaştırma planlarından haberdar olabilecek ve birbirlerinin boş
kapasitelerinden faydalanmalarına imkan tanıyacak entegre bir bilgi
sistemin oluşturulması,
81
Sektörel haberleşme, tanıtım ve bilgi paylaşımını sağlayacak bir
iletişim ağı kurulması (sektörel internet posta sektörü televizyon kanalı
kurulması )
Sektör oyuncularının, bilgi, deneyim ve know-how’larını uluslararası
ticarete konu etmek üzere en az bir ortak danışmanlık şirketinin
kurulması,
Sektörde gelecekte stratejik bir öneme sahip olacak bilişim
güvenliğinin sağlanması, iyileştirilmesi ve yeni yöntemler geliştirilmesi
için bu alanda uzman insan kaynağının üniversite ve araştırma
merkezleriyle işbirliği içerisinde yetiştirilmesi,
Sektör oyuncularının dağıtım parselasyonu amacıyla Coğrafi Bilgi
Sistemlerinden faydalanmalarını sağlayacak entegre bir sistemin
geliştirilmesi,
İlgili birimlerle işbirliği içerisinde “Adrese Dayalı Kayıt Sistemi”
veritabanının kullanım standartlarının belirlenmesi,
Periyodik olarak düzenlenecek panel, konferans, seminer, sempozyum
vb, etkinliklerle posta sektöründe enerji tasarrufu, alternatif enerji
kaynaklarından faydalanılması ve çevre dostu teknolojilerin kullanımı
konularında sektörel duyarlılığın geliştirilmesine yönelik çalışmaların
yapılması,
Posta hizmet sunum kanallarının teknoloji desteğiyle artırılması,
Posta sektöründe kullanılan tüm taşıtların uydulara dayalı algılama
yapabilen taşıtlara dönüştürülmesi ve bunlarla uyumlu akıllı yol
sistemlerinin kullanılması,
Potansiyeli yüksek yerlerde personelsiz kabul ve teslim işlemini
yapacak cihazlarının kurulması,
Yerel üreticilerin yöresel ürünlerinin, yurt içi ve yurt dışına
pazarlayabilmelerine imkan sağlayacak bir portal oluşturulması ve bu
portal aracılığıyla, üreticiden alınan ürünün tüketiciyle buluşturularak
ülke ekonomisine katkı sağlanması,
Havayolu taşımacılığı sektörü ile işbirliği yaparak posta taşımacılığına
uygun kargo uçağı ve helikopter sayılarının arttırılması,
Sektörde kullanılan binaların enerji gereksinimlerinin yenilenebilir
kaynaklardan sağlanmasını mümkün kılacak “binayla bütünleşik” yapı
eleman ve malzemelerinin kullanılarak bina ısı kayıplarının azaltılması,
82
Tüm gönderilerin ayıt altına alınarak takibinin sağlanması,
RFID ve Barkod Teknolojilerinin kullanlması,
Posta mekanizasyon sistemlerinin yaygınlaştırılması,
Uydudan Takip ve uydulara dayalı algılama yapabilen izleme
sistemlerinin kullanımının yaygınlaştırılması,
Yeni nesil iletişim sistemlerinin kullanımının yaygınlaştırılması ,
Sektörün, taşımacılıkta hızlı demiryolu ağından etkin olarak
faydalanmasının sağlanması,
Tüm aktarma merkezlerinin mekanizasyonunun gerçekleştirilerek
manuel yapılmakta olan ayrım iş ve işlemlerinin otomatik ayrım
sistemleri ile yapılması,
Gezici araçlarla seyyar işlem noktalarının oluşturulması,
Tüm işyerlerinde hizmet sunum süreçlerinin etkinlik ve verimliliğini
artırarak müşteri odaklı hale getirmek üzere modern yönetim
tekniklerinden ( toplam kalite yönetimi, süreç mühendisliği, altı sigma)
yararlanılmasının teşvik edilmesi,
Geri dönüşüm ve atık yönetimi için gerekli altyapı ve hizmeti
geliştirilmesi ve piyasaya sunulması,
Posta sektörüne insan kaynağını sağlayan eğitim kurumlarının
müfredatlarının gelişmelere ayak uyduracak şekilde güncellenmesinin
sağlanması,
Sektöre nitelikli insan kaynakları kazandırmak ve Ulaştırma Akademisi
bünyesinde Posta Sektörü bölümü kurmak
Posta Sektöründe İstihdamın Artırılması; İstihdamı her yıl en az %10
oranında artırarak sektörde çalışan kişi sayısını 380.000 ‘e çıkarmak
Sektörün insan kaynakları ihtiyacı ile eğitim programlarını
uyumlulaştırmak amacıyla her iki tarafın temsilcilerinden oluşan, ortak
yönetim modelleri ile yönetilen eğitim kurumları oluşturulması,
Posta Sektörü Birliği tarafından her yıl en az 10 Yüksek Lisans ve
Doktora düzeyinde sektör ile ilgili yapılan çalışmaya burs desteğinin
sağlanması,
83
Posta Sektörü Birliği tarafından işletmeler nezdinde gerekli girişimlerde
bulunularak sektöre yönelik akademik çalışma ve saha araştırması
yapan kişi ve kurumlara bilgi, belge ve çalışma mekanı gibi imkanların
sağlanması,
Posta sektörü ile ilgili eğitim veren kurumların öğrencilerine mesleki
yeterlilik kazandırmak üzere işletmelerde iş başı eğitimi almalarına
yönelik düzenlemelerin yapılması,
Posta sektöründe eğitim veren kurumların kontenjanlarının arttırılması
ve başka eğitim kurumlarında bölümler açılması,bu bölümlerden
mezun olanlara istihdamda öncelik sağlanması
Posta Sektörü Birliği tarafından üyelerinin sosyal sorumluluk projeleri
geliştirerek hayata geçirilmesinin teşvik edilmesi
Özellikli ürünlerin (soğuk zincir, sağlık, v.b) taşınması ve depolanması
için gerekli altyapının oluşturulması,
Posta sektöründe faaliyet gösteren işletmeciler tarafından sosyal
sorumluluk bilinci ile hizmet verilmesi,
Posta Sektörü Birliği tarafından sektöre ilişkin verilerin toplanması,
işlenmesi ve raporlanmasını bilimsel yöntemlerle sağlanıp, tüm
paydaşların kullanımına sunulması,
Hedeflenmektedir.
4. SONUÇ
Posta sektörü artan rekabet ortamında hizmet kalitesi ve çeşitliliğini artırmak
amacıyla alt yapılarını yeni teknolojilerle modernize etme zorunluluğunu getirmiştir.
Sektörde 2023 yılına giden süreçte teknik alt yapıyı güçlü kılacak, geliştirilebilir ve
yönetilebilir tek veritabanı, genişlemeye elverişli donanım alt yapısı, fiziki ve
elektronik güvenliği sağlanmış bağımsız akılı bina ve tüm bu sistemleri sorunsuzca
yöneten, geliştirebilen ve yeterli sayıda gerekli eğitimleri tamamlamış insan
kaynaklarına ihtiyaç vardır.
Gelişmiş, ileri teknoloji kullanan ülkeler izlenerek, kazanılan deneyimlerin posta
hizmetleri teknolojik alt yapısına yansıtılması ve teknolojik altyapının, bölgesel
boyutta Kafkasya-Ön Asya-Orta doğu ve Balkanlardaki ülkelere pazarlanarak
danışmanlık hizmeti de verilmesi sektördeki etkinliği artıracaktır.
Çağdaş yönetimlerde esas olan insan gücü kaynaklarının en rasyonel şekilde
yönetilmesidir. Bu kapsamda yöneticilerin, insan gücünün kullanılmasında ve
insani ilişkilerin geliştirilmesinde çok duyarlı ve insanlarla her zaman iyi ilişkiler
içinde olmaları kendi kurum ve kuruluşları için büyük önem arz etmektedir.
84
Çalışan personelin gerek eğitim düzeyi ve hizmet içi eğitimi gerekse verimlilik ve
çalışma koşulları önemlidir. Bu amaçla, kamu ve özel sektörde personelin
niteliklerine uygun istihdam yaratılması için politikalar üretilmesinde, personelin
hizmet içi eğitim ve motivasyonuna önem verilmesinde yarar görülmektedir.
Posta sektörü için ihtiyaç duyulan insan gücünün eğitimi, sertifikasyonu, istihdam
esasları, ücretlendirme politikalarının değerlendirilmesi, istihdam kapsamında ve
işin yoğunluğuna göre kısmi zamanlı personel çalıştırılması ve ihtiyaç duyulacak
insan gücünün eğitimi için üniversitelerimizde posta sektörü ile ilgili bölümlerin
oluşturulması uygun olacaktır.
85
BÖLÜM IV
POSTA SEKTÖRÜNDE AR-GE
86
1. ÖZET
Bu raporda, 10.Ulaştırma Şurası kapsamında oluşturulan Posta Ar-Ge Çalıştayı
çerçevesinde bilgi ve iletişim teknolojileri ile Posta Hizmetlerine yönelik ilgili
araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) faaliyetlerinde mevcut durum incelenmekte ve
2023 hedefleri sunulmaktadır.
Posta Sektöründe “Bilim ve teknolojinin gelişmesini sağlayacak yeni bilgileri elde
etmek veya mevcut bilgilerle yeni malzeme, ürün ve araçlar üretmek” yerine
“yazılım üretimi dahil olmak üzere yeni sistem, süreç ve hizmetler oluşturmak veya
mevcut olanları geliştirmek” amaçlanmaktadır.
Rapor üç bölümde ele alınmış olup birinci bölümde Türkiye’deki Ar-Ge politikaları
tarihsel olarak incelenmiş ve Ar-Ge ile ilgili mevzuat çalışmalarına yer verilerek
sektöre dair Ar-Ge alanında yaşanan sorunlar ortaya konulmuştur. Ayrıca sektörün
güçlü, zayıf yönleri ve sektöre ilişkin fırsat ve tehditler de raporun birinci
bölümünde belirtilmiştir. Geçmişten günümüze Ar-Ge faaliyetleri mercek altına
alındığında; Türkiye’de bilgi ve iletişim sektöründe Ar-Ge faaliyetleri için değişik
destekleme mekanizmaları olduğu ancak Posta Sektörü için bu durumun söz
konusu olmadığı görülmektedir.
Raporun ikinci bölümünde, Türkiye’nin yakın çevresi ile Ar-Ge faaliyetleri
konusundaki etkileşimi incelenmektedir. Balkan ülkelerinde ve Kafkas ülkelerinde
Posta Sektöründe Ar-Ge çalışmalarının yeni yeni konuşulmaya başlandığı, AB
ülkelerinde ise süreçlerin geliştirilmesinin dışında yeni süreçler eklenmesi ve
verimliliğin artırılması yönünde Ar-Ge çalışmalarına yoğunlaşıldığı görülmektedir.
Avrupa Birliği de konuya önem vermekte, çeşitli programlar ve kararlarla Ar-Ge
çalışmalarını desteklemektedir. Avrupa Birliği Ar-Ge harcamalarına GSYİH içinde
% 3 pay ayırma gibi dikkate değer hedefler belirlemektedir.Gelişmiş olan ülkelerde
tüm Ar-Ge çalışmaları bir Ar-Ge birimi altında düzenli olarak yapılırken gelişmekte
olan ülkelerde bir Ar-Ge birimi olmadan düzensiz olarak yapıldığından Ar-Ge’ye
ayrılan kaynakların durumu tespit edilememektedir.
Üçüncü bölümde, Ar-Ge alanında bugüne kadar yayınlanmış olan belgelere yer
verilerek Posta Sektöründe yaşanması muhtemel gelişmeler ve beklentiler
özetlenmekte ve Türkiye’nin Posta alanındaki Ar-Ge faaliyetlerini geliştirmesinin
gereği vurgulanmaktadır. Belirtilen hedeflere ulaşılabilmesi için atılması gereken
adımlar tanımlanmaktadır.
Sonuç bölümünde, Posta sektöründe Türkiye’nin 2023 vizyonuna ilişkin hedefleri
ve öncelikleri sunulmaktadır. Buna göre Posta Hizmetlerinde bilgi ve iletişim
teknolojilerinin tüm alanlarda yoğun bir şekilde kullanılarak, hizmetlerin tümü ile
son teknoloji otomasyon ortamında gerçekleştirilmesi hedefinin benimsenmesi ve
Posta sektörünün Ar-Ge ve yenilikçiliği destekleyen politikalar uygulamaları
gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır. Hedef 2023 vizyonu içerisinde Posta pazarında
söz sahibi en az bir ulusal şirket, en az bir ulusal marka hedefi ile mutlaka yer
alınması gerektiği değerlendirilmektedir.
87
2. MEVCUT DURUM ANALİZİ
2.1 Posta Sektörü Ar-Ge Çalışmalarının Tarihçesi ve Türkiye Ar-Ge’si
İçindeki Yeri
1840’da kurulan Posta İdaresi uzun yıllar faaliyetlerini insan yoğun ve manuel
olarak yürütmüştür. İlk başlarda Batı’da geliştirilen postaya ilişkin teknolojik
gelişmelerin izlenmesi ve transferi, gelişme ve ilerlemenin ana kaynağını
oluşturmuştur. Değişen teknolojilerin transferi yoluyla adaptasyonunun
sağlanmasının yanında, gelişme ve ilerlemeye katkıda bulunan bir diğer
çalışmanın da; iş yapma süreçlerinin iyileştirilmesi, etkinlik ve verimliği artıracak iş
ve zaman etütlerinin yapılması olduğu bilinmektedir.
PTT Genel Müdürlüğü posta havalesi ve posta çeki hizmetini manuel olarak
vermeye çalıştığı yıllarda yaşadığı sıkıntılardan sonuçlar çıkararak, BİT
sektöründeki gelişmelerin de yardımı ile 1990’lı yılların başında başlattığı Ar-Ge
çalışmaları sonucunda otomasyon ortamında teknolojiyi en üst seviyede
kullanmaya başlamıştır.
PTT Genel Müdürlüğü Türk Telekom A.Ş. ile bölünme yaşamadan önce 1995
yılına kadar müstakil bir Ar-Ge Müdürlüğü’ne sahipti. Bu birim, ağırlıklı olarak
telekomünikasyon alanında Ar-Ge çalışmaları yapmaktaydı. Posta sektörüne
ilişkin ise müdürlük içerisinde herhangi bir birim olmadığı gibi bu alanda herhangi
bir Ar-Ge çalışması da yapılmamıştır.
Bununla birlikte, PTT Genel Müdürlüğünün Türk Telekom ile ayrışma yaşadığı
yıllarda karşılaştığı teknik personel ve yazılım tecrübe eksikliği 1999 yılından
itibaren Kuruluş içerisinde yazılım ekipleri oluşturularak giderilmeye çalışılmıştır.
Bugün gelinen noktada ise bilgi ve tecrübeye sahip mevcut teknik insan kaynağı
ile ihtiyaç duyulan yazılımların nerede ise tamamının PTT çatısı altında
yazılabilmesi uygulamanın başarılı olduğunu göstermektedir.
Ülkemizde kargo sektöründe faaliyet gösteren diğer firmaların da AR-GE
departmanları yoktur. Büyük çoğunluğun, sadece taklit ve benzerini yapma
kavramları ile çalışmakta, rekabeti tamamen fiyata dayalı yapmakta olduğundan
söz etmek mümkündür. Fiyatlama konusunda neredeyse hiçbir ARGE çalışması
yoktur. Dolayısı ile oluşturulan fiyat sistemlerinin altında ekonomik hiçbir dayanak
ve çalışma bulunmamaktadır.
Cumhuriyetin kuruluş yıllarından 1960 yılı başlarına kadar, sanayileşmenin
kalkınma için temel bir politika olarak benimsenmesinin gereği, üretim altyapısını
geliştirme çalışmalarına önem verilmiştir. 1960’ lı yılların başından itibaren Ar-Ge
çalışmalarına yönelik politikaların geliştirilmesi ve kalkınmanın planlı yoldan
sağlanması yönünde stratejik bir karar verilmiştir.
88
Bu karar doğrultusunda, kaynakların verimli kullanılması ve kalkınmanın
hızlandırılması gayesiyle 1961 yılında Devlet Planlama Teşkilatı (DPT)
kurulmuştur.
Bu döneme dair dikkate değer önemli olaylardan biri de 1962 yılında, OECD
Bilimsel Araştırma Komitesi’nin himayesinde başlatılan ve 1963 yılında Türkiye’nin
de katıldığı ve Pilot Takımlar Projesi (‘The Pilot Teams’ Project on Science and
Economic Development’) adını taşıyan bir projenin yürütülmesidir.
Yine aynı yıllarda, 1963 yılında bilimsel faaliyetin yönlendirilmesinde rol alacak ilk
kurum olan TÜBİTAK kurulmuştur. Aynı dönemde üniversiteler de büyük bir atılım
içerisine girmiş, öğretim üyesi yetiştirmek amacıyla çok sayıda öğrenci yurt dışına
yollanmıştır. 1960'lı ve 1970'li yıllarda, bilim ve teknoloji alanında izlenen ana
politika, doğa bilimlerinde temel ve uygulamalı araştırmaların desteklenmesi
biçiminde olmuştur.
1980'li yılların başında, dönemin konu ile ilgili devlet bakanı Prof. Dr. Nimet
Özdaş‘ın eşgüdümünde, 300 kadar bilim adamı ve uzmanın katılımıyla hazırlanan
“Türk Bilim Politikası: 1983-2003” dokümanıyla, ilk kez ayrıntılı bir bilim ve teknoloji
politikası ortaya konmaya çalışılmıştır. Ne var ki “Türk Bilim Politikası: 1983-2003”
hayata geçirilememiştir. Üstelik, 1985 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi'nce,
yine hükümetin talebi üzerine hazırlanmış olan İleri Teknolojiler Uygulama Projesi
de uygulamaya konulamamıştır. (Göker, 2002)
Haziran 1998’de toplanan 4. BTYK; temelde ulusal enformasyon altyapısının
desteklenmesi, “Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Yasası”’nın çıkarılması, sosyal ve
beşeri bilimler alanındaki araştırmaların desteklenmesi ve teşviki, ulusal Ar-Ge
bütçesi oluşturulması, Ar-Ge’ye devlet yardımı kararı ile ilgili yeni düzenlemeler,
üniversite-sanayi ortak araştırma merkezleri kurulması gibi daha çok altyapıya
yönelik kararların alındığı bir toplantı olmuş ve bu kararların bir kısmı hayata
geçirilmiştir (TÜBİTAK, 1998).
Aralık 1999’da toplanan 5. BTYK, temel olarak 4. BTYK’da karar altına alınan
uygulamaların gelişimini incelemiş, bu incelemede Ar-Ge yardımı kapsamının
genişletilmesi kararı alınmıştır.
Aralık 2000’deki 6. BTYK ise; Ulusal Bilim ve Teknoloji Politikaları Stratejisi
hazırlanması ve ilgili projeler, Avrupa Birliği programlarına katılım, Ulusal
Akademik Ağın çağdaş düzeye çıkarılması ve Devlet İhale Kanununda Ar-Ge
faaliyetlerine pay ayrılması kararları alınmıştır. (TÜBİTAK, 2000).
Aralık 2001’deki 7. BTYK’nın en önemli kararı Ulusal Bilim ve Teknoloji Politikaları,
“2003-2023 Strateji Belgesi”nin Hazırlanmasına yönelik karardır. Hazırlık
çalışmaları sonucu “Vizyon 2023: Bilim ve Teknoloji Stratejileri” adı verilen
çalışmanın Teknoloji Öngörü, Ulusal Teknoloji Envanteri, Türk Araştırmacılar
Envanteri ve Ulusal Ar-Ge Altyapısı projeleri adı altında dört alt proje ile
desteklenmesi öngörülmüştür. (TÜBİTAK, 2001).
89
Teknoloji Bölgeleri Yasası’nın Temmuz 2001’de yürürlüğe girmesi ile Sosyal ve
Beşeri Bilimler Alanındaki Araştırmaların Desteklenmesi ve Teşviki en önemli
gelişmelerden biridir. Başvuru ve desteklenen proje sayılarının artması,
uygulamanın yerleştiğini ve kararın amacına ulaştığını göstermektedir.
BTYK’nın 11. Toplantısında, Türkiye’deki Ar-Ge harcamalarının GSYİH içindeki
payının 2010 yılına kadar %2’ye yükseltilmesi için gerekli ek kamu kaynaklarının
2005 Yılı Bütçesi ile başlayarak tahsis edilmesine ve Türkiye’deki tam-zaman
eşdeğer bilim insanı sayısının 2010 yılına kadar 40.000 kişiye ulaşmasının ve
mesleki ve teknik ara eleman sayısının orantılı olarak artırılmasının bir hedef
olarak belirlenmesi ve gerçekleştirilmesi için gereken tedbirlerin alınmasına karar
verilmiştir (TÜBİTAK, 2005a).
12. BTYK toplantısında ulusal bilim ve teknoloji sisteminin 2010 hedefleri
belirlenmiş ve 2006-2008 döneminde ayrılan Ar-Ge kaynağının Türkiye Araştırma
Alanı Programı (TARAL) bünyesinde kullanılmak üzere TÜBİTAK’a tahsisi
kararlaştırılmıştır (TÜBİTAK, 2005b). 8 Mart 2006 tarihinde yapılan 13. toplantıda
ise bilim ve teknoloji göstergelerine ek olarak ulusal yenilik performans
göstergeleri belirlenmiştir (TÜBİTAK, 2006a).
2007-2013 yıllarını kapsayan Dokuzuncu Kalkınma Planı’nda “Rekabet Gücünün
Artırılması” beş temel eksenden biri olarak yer almış olup, bu eksen içindeki en
önemli bileşenlerden biri “Ar-Ge ve Yenilikçiliğin Geliştirilmesi” olmuştur.
Küçük ve orta ölçekli sanayi kuruluşlarına özellikle Ar-Ge konusunda destek olmak
amacıyla 1990 yılında Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme
İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) kurulmuştur. Yine özel sektörü hedefleyen Türkiye
Teknoloji Geliştirme Vakfı (TTGV) 1991, Ulusal Metroloji Enstitüsü ise 1992’de
kurulmuştur. Yedinci Kalkınma Planı döneminde 544 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname (KHK) ile Türk Patent Enstitüsü kurulmuş, 551 sayılı KHK ile Patent
Hakları, 554 sayılı KHK ile Endüstriyel Tasarımlar, 555 sayılı KHK ile Coğrafi
İşaretler, 556 sayılı KHK ile Markalar koruma altına alınmış, ayrıca ilgili tebliğler
yayımlanmıştır. Türk Patent Enstitüsünün yeniden yapılandırılması, TÜBİTAK
bünyesinde Teknoloji İzleme ve Değerlendirme Başkanlığının kurulması yanında,
Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) ve Türkiye Bilimler Akademisi’nin kurulması
ulusal yenilik sisteminin oluşturulması yönünde kaydedilmiş önemli kurumsal
gelişmelerdir.
2000 yılı sonrasında yaşanan önemli bir diğer gelişme de Türkiye’nin Avrupa
Birliği’nin Bilim ve Teknoloji Alanındaki Altıncı Çerçeve Programına tam katılımıdır.
2.2 Sektörel Ar-Ge’nin Mevcut Durum Analizi
Türkiye’de Ar-Ge harcamalarının 2001 yılı sonrasında ekonomik krizden etkilenen
GSYİH ile birlikte düşme eğilimine girdiği ancak 2003 yılından itibaren ekonominin
canlanmasına paralel olarak istikrarlı bir şekilde artış gösterdiği gözlenmektedir.
Bu artış ile GSYİH içinde Ar-Ge harcamalarının oranı 2007 yılı itibariyle %0,712’ye
90
ulaşmıştır. Ancak bu rakam yakın çevre ülkeleri ile AB ülkeleri mukayese
edildiğinde beklenen ve hedeflenen rakamın çok altındadır.
Beklenen düzeyde olmamakla birlikte, Ar-Ge harcamalarının GSYİH’ ya oranındaki
artışa paralel olarak; tam zamanlı Ar-Ge personeli sayısında da son birkaç yıl
içinde artış gözlendiği söylenebilir. 2004 yılında tam zamanlı Ar-Ge personeli
sayısı 40.000 civarında iken 2007 yılı sonu itibariyle bu rakamın 63.000
seviyelerine ulaştığı görülmektedir.
Türkiye’de posta sektörüne özgü Ar-Ge projelerine rastlanmamaktadır. Buna
neden olarak; sektörde faaliyet gösteren oyuncuların yapmakta olduğu çalışmaları,
Ar-Ge ile ilgili kanun ve tebliğlere dayandırmamaları ve bu amaca yönelik bir Ar-
Ge Birimi altında yürütmemeleri gösterilebilir. Dünyada ise gelişmiş posta
idarelerinin bu konularda çalışmalar yaptıkları ve Ar-Ge birimleri oluşturdukları,
çalışmalarını da bu birimler altında kayıt altına aldıkları görülmektedir.
Posta sektörünün gelişmesine bu alanda oluşturulacak Ar-Ge birimleri altında
yapılacak Ar-Ge çalışmaları katkı sağlayacaktır.
2.3 Sektöre Dair AR-GE Alanında Yaşanan Sorunlar
Gelişmiş ülkelerde posta sektöründe faaliyet gösteren oyuncuların kendi iç
bünyelerinde ya da kendilerine bağlı müstakil bir birim olarak Ar-Ge üniteleri
kurdukları ve bu çalışma ortamları içerisinde Ar-Ge faaliyetlerini yürüttükleri
görülmektedir. Dünya örneklerine bakıldığında sektörde faaliyet gösteren
kuruluşlar Ar-Ge çalışmaları yaparken, iletişim, elektrik-elektronik alanında çalışan
firmalarla, araştırma enstitüleri ve girişimcilerle ortak çalışmalar yürütmektedirler.
Türkiye’de ise posta sektöründe yer alan oyuncuların neredeyse tamamı taklit ve
benzerini yapma kavramları ile çalışmakta, kısa vadede fayda-maliyet ilişkisinden
hareketle Ar-Ge çalışmalarına öncelik verememektedirler.
Ar-Ge çalışmaları emek yoğun işgücü gerektiren uygulamalardır. Bu nedenle Ar-
Ge çalışmalarında ciddi manada yetkin, alanında uzman fazla sayıda insan
kaynağına ihtiyaç vardır. Bu durum da sektördeki oyuncuların Ar-Ge birimleri
kurmalarını zorlaştırmaktadır.
Son yıllarda çıkarılan kanunlar ve bu kanunlara dayalı yayınlanan tebliğler ile Ar-
Ge alanında cazip teşvikler ve mali kaynaklar ortaya çıkmıştır. Bunun yanında
AB’nin Ar-Ge projeleri için ayırmış olduğu fonlardan söz etmek mümkündür. Ancak
sektörel bazda bakıldığında kuruluşların bu fonlardan yeterince faydalanamadığı
görülmektedir. Bunun da temelinde bilgisizlik yatmaktadır.
Ar-Ge çalışmalarının başarıyla yürütülebilmesinin temelinde, bilgi yönetiminin
olması gerektiği gerçeğinin göz ardı edilmemesidir. Ar-Ge birimlerinin ilişki
içerisinde bulunduğu merkezlerden biri de bilgi merkezidir. Ar-Ge çalışmalarının
başlatılabilmesi ve başlatılan bu çalışmaların başarı ile sonuçlandırılabilmesi için
Bilgi Yönetimi adı verilen sisteme geçilmesi gerekmektedir. Bilgi Yönetimi sistemi
91
insan ağırlıklı bir sistem olduğundan bu sistemin kültürünün de gerek kurum içi
gerekse kurum dışı etkileşim içerisinde olunan faktörlerce de benimsenmiş olması
gerekmektedir. Sektör için böyle bir kültürün varlığından bugün için söz etmek
mümkün olmadığı gibi buna ilişkin bir sistemin kurulması çalışmalarının bugüne
kadar başlatılmadığı görülmektedir.
2.4 GZFT Analizi
Güçlü Yönler:
169 yıllık tecrübe
Geniş otomasyon ağı
Bilgisayar okuryazarı personel sayısındaki artış
Zayıf Yönler:
Ar-Ge kültürünün gelişmemiş olması
Ar-Ge Birimleri veya Bilgi Yönetim Sistemlerinin olmaması
Yazılım alanında tecrübeli insan kaynağının yetersizliği
AB mali kaynaklarının kullanılamaması
Fırsatlar:
Ar-Ge konusundaki devlet teşvikleri
Ar-Ge konusundaki yeni yasal düzenlemeler
Teknoloji sayesinde bilgiye erişim kolaylığı
Genç yenilikçi nüfus
AB mali kaynakları
Tehditler :
Eğitim Sisteminin ezbercilik üzerine kurulu olması
Yeniliklere gösterilen direnç
Taklitçi yaklaşımlar
Kısa vadeli vizyon yaklaşımları (kısa vadede kar güdüsü ile hareket etme)
3. TÜRKİYE’NİN KONUMU VE ÇEVRESEL ETKİLEŞİMİ
Türkiye Posta Sektöründe, sektörde faaliyet gösteren oyuncuların Ar-Ge
Birimlerinin olmaması nedeniyle Ar-Ge’ye harcanan kaynak miktarı
bilinmemektedir.
Pazar taleplerine uygun mal ve hizmet üretilerek rekabet gücünün artırılması ve
dünya hâsılasından daha yüksek pay alınabilmesi için Ar-Ge ve yenilikçilik
sisteminin geliştirilmesi giderek daha fazla önem kazanmaktadır. Türkiye’de Ar-Ge
altyapısı büyük oranda üniversiteler ve araştırmalar yapan kamu kurumlarında yer
almakta ve araştırma faaliyetlerinin çoğunluğu bu kurumlarda
gerçekleştirilmektedir.
92
3.1 Dünya Posta Sektöründe AR-GE Örgütlenmesi
Gelişmiş ülkelerin Posta ve Kargo alanında hizmet veren kuruluşları
incelendiğinde, bunların bünyesinde İnovasyon Merkezi (birimi), Teknoloji
Geliştirme Merkezi (birimi), Gelişim ve İş Geliştirme Birimi ya da Ürün Geliştirme
Birimi adı altında Ar-Ge faaliyetlerini devam ettirdikleri görülmektedir.
Bununla birlikte, Ar-Ge çalışmalarında başarılı olan posta idareleri yalnızca kendi
iç bünyelerinde bunu gerçekleştirmek yerine, üniversite, enstitü ve BİT firmaları ile
de işbirliğine girerek, Ar-Ge alanındaki faaliyetlerini daha etkin ve sonuç odaklı
gerçekleştirmektedirler.
Tablo 3-1 Dünyada Ar-Ge Birimleri Olan Posta İdareleri
Ülke Posta AB Ülkeleri Diğer Ülkeler Açıklama
Japonya Japan Post - Japan Post Research Mitsubishi ile ortak çalışmalar
Center yapmaktadır.
Almanya Deutsche DHL Innovation - Inovasyon merkezi uzmanların
Post DHL Center araştırma yaptığı ve son
trendlerin geliştirildiği bir yer ve
aynı zamanda komünikasyon
platformudur. IBM, SAP, Intel,
Motorola, Massachusetts
Institute of Technology (MIT),
Fraunhofer Araştırma Merkezi
ile ortak çalışmalar
yürütmektedir.
G.Kore Korea Post - Postal Technology ETRI (Electronics and
Development Center, Telecommunications Research
İnovasyon Birimi Institute) ile ortak çalışmalar
yürütmektedir.
İngiltere Royal Mail Innovation Lab: - www.mmc.cok.uk sitesi Royal
Research and Mail'in bilgi, ilham ve inovasyon
Development sağlamak için yeni endüstriyel
Centre kaynağıdır.
Fas - Gelişim ve İş Geliştirme
Birimi
Post
Danimarka Denmark İş Geliştirme Birimi -
(*)
İsviçre Swiss Post PostLab - 2002’den itibaren Swiss Post ve
EPFL ile süren ortaklıklarını
güçlendirip, Enstitü
kampüsünde Posta laboratuarı
açarak İsviçre’nin inovasyon
öncülerinden biri olmak için
adım attı.
Fransa La Poste Ar-Ge birimi - Sony ve Sefas Innovation ile
ortak çalışmalar yürütmektedir.
93
ABD United - Innovation Center Ticari şirketler ve girişimciler
States Postal katılımıyla ortak çalışmalar
Service yürütmektedir.
Kanada Canada Post - Innovapost Inc. Ortaklıklar: %51'i Kanada Posta
İdaresine %49'u CGI Bilişim
Sistemleri ve Yönetim
Danışmanlık şirketine ait.
Geliştirme, bakım ve
oprasyonlardan sorumlu.
Innovapost'un toplam ciro
2008'de 176 milyon Dolar.
Hollanda TNT Post NL Prime Vision - Ortaklıklar: Prime Vision TNT
Post'un ve Hollandalı Araştırma
Enstitü TNO'nun ortak şirketidir.
Eleman sayısı 40. Çalıştıkları
alan: OCR (Optical Character
Recognition) teknolojiyi paket
ve posta için iyileştirmek.(**)
Filipinler Philpost - Ürün Geliştirme Birimi
İnovasyon ve
İspanya Correos Geliştirme Birimi
Tunus Tunesia Post - Ürün Geliştirme Birimi
(*) http://www.swisspost.ch/post-startseite/post-konzern/post-medien/post-
medienmitteilungen/post-mm08-postlab-epfl.htm
(**) http://www.postexpo.com/german/review.php?n=review
Posta İdarelerinde Ar-Ge birimlerinin örgütlenmesi incelendiğinde; Ar-Ge
birimlerinin bazı ülkelerde müstakil, kısmen bağımsız bir araştırma merkezi olarak
örgütlendiği, bazılarında ise Posta İdarelerinin kendi iç bünyelerinde yapılandıkları
görülmektedir. Bunun yanında Japonya, Güney Kore, ABD, Almanya, İngiltere,
İsviçre, Hollanda ve Kanada gibi ülkelerin posta idarelerin Ar-Ge birimlerinin
müstakil birim veya bağlı ortaklık olarak yapılandırıldıkları görülmektedir.
3.2 AB’de AR-GE’nin Durumu
Ar-Ge faaliyetleri Avrupa Komisyonu’na göre yenilikçilik, büyüme ve istihdamın
belirleyici etkenidir. AB’nin Lizbon Stratejisi 2010 yılı itibariyle AB’nin Ar-Ge
harcamalarının AB GSYİH’sının en az %3’üne ulaşmasını ve bu miktarın 2/3’ünün
özel sektör tarafından karşılanmasını öngörmektedir. Bu strateji belgesi
yenilikçiliğin de önemine vurgu yapmaktadır.
OECD’nin 2002 yılında yaptığı bir araştırmaya göre Ar-Ge alanında başlıca e-
devlet, e-ticaret, sağlık, güvenlik ve e-eğitim uygulamalarına yer verildiği
görülmektedir. Ülkelere göre duruma bakıldığında Almanya’da çevre (hibrit ve
biomazot ile çalışan araçlar), RFID, GPS uygulamaları, taşıma takip, akıllı kabul ve
teslim projeleri, otomasyon (konteynır boşaltma robotu Mart 2009’dan itibaren DHL
Essen’ de kullanılmaktadır), internet için özel yazılım ve protokoller, mobil internet
ve yeni bileşenler ile materyallere odaklanmaktadır. Güney Kore’ de RFID, e-
ticaret, İtalya’da hizmet inovasyonu, akıllı işyerleri, güvenlik, işyerlerinin
restorasyonu, posta hatlarının optimizasyonu, Fransa’da ise yazılım mühendisliği
94
ile insan-makine etkileşimine yoğunlaşılmıştır. Hollanda da ise güvenlik, internet,
haberleşme sistemleri ile mikro sistemler ve sensörler ilgilenilecek alanlar olarak
belirlenmiştir. Danimarka ise RFID üzerinde çalışmalar yürütmekte olup bu konuda
G. Kore’den sonra Posta sektöründe araştırma yapan ikinci ülke konumundadır.
Şu anda UPU’nun verilerine göre RFID-Chipleri Posta alanında ortalama 50
ülkede denenmektedir. İspanya’nın teknolojik inovasyon kapsamında, Bilgi ve İş
Sistemi (Information and Business systems), RFID teknolojisi ve Mobil çözümler
(Mobility solutions) konularında çalışmaları mevcuttur.
3.2.1 Dünyada Posta Sektörüne İlişkin Ar-Ge Harcamaları
OECD ülkelerinin kamu ve özel toplam Ar-Ge yatırımları 1996 yılında 468 Milyar
ABD Doları iken 2006 yılında 818 Milyar ABD Dolarına yükselmiştir. OECD üyesi
olmayan ülkelere ait Ar-Ge harcamalarının da arttığı ve 2001 yılında toplam Ar-Ge
harcamalarındaki payları %14,6 iken, 2006 yılında bu payın %18,3’e yükseldiği
görülmektedir. Buna göre 2006 yılındaki toplam Ar-Ge harcamaları 1 Trilyon ABD
Doları civarındadır. 2006 yılında OECD ülkeleri içerisindeki Ar-Ge harcamalarının
%70’i özel sektör tarafından yapılmıştır ve bu da 563 Milyar ABD Dolarına karşılık
gelmektedir. 1996 ile 2006 yılları arasında OECD içindeki özel sektör Ar-Ge
harcamaları 2001 ve 2002 yıllarında bir azalma eğilimi gösterse de yıllık ortalama
%4 oranında bir artış hızı yakalamıştır.
OECD ülkelerindeki özel sektör Ar-Ge harcamaları arasında 242 Milyar ABD
Doları ile en yüksek pay ABD’ ye aittir. Son dönemde kaydedilen Ar-Ge
harcamalarının artış oranlarına bakıldığında, ABD’de %1, AB27’de %2 Japonya’da
%4,4 olan artışların Çin’de yıllık ortalama %23 oranında gerçekleşmesi dikkat
çekmektedir. Çin bu artış ile 2006 yılında 62 Milyar ABD Doları Ar-Ge harcaması
seviyesine ulaşmış ve Ar-Ge harcamalarının GSYİH’dan aldığı pay açısından %1
ile AB27 ortalamasını yakalamış bulunmaktadır.
Dünyada Posta Sektörüne ilişkin yürütülmekte olan Ar-Ge projeleri güvenlik ve
rekabet gerekçeleri ile fazlaca kamuoyu ile paylaşılmamaktadır. Aynı şekilde Ar-
Ge birimlerinin varlığı sebebi ile Ar-Ge’ye harcanan kaynak miktarları ilgili
ülkelerce bilinmekte ancak çok az ülkenin bunu yayınladığı görülmektedir. Dünya
posta hacminin yarısına sahip ABD Posta servisinin, 2009 yılı ABD Ar-Ge bütçesi
içinde % 0,03 pay aldığı ve son üç yılda da aynı miktarın (43 milyon ABD Doları)
ayrıldığı görülmektedir.
3.2.2 Toplam Gelirler İçinde AR-GE’nin Payı
ABD’de özel sektörün Ar-Ge harcamaları milli gelirin %1,88’i kadarken AB’de bu
oranın %1,19 civarında kaldığı görülmektedir.
Ar-Ge harcamalarının GSYİH’ya oranı bakımından, AB ortalamasının hala
ABD’nin arkasında kaldığı ve Lizbon Stratejisinde belirtilen % 3’lük hedefin de
uzağında olduğu görülmektedir.
95
AB’de en büyük Ar-Ge yatırımlarının Almanya, Fransa ve İngiltere’de gerçekleştiği
görülmektedir.
Türkiye’de Ar-Ge faaliyetlerini gerçekleştiren, bu faaliyetlere destek sağlayan ve
bu faaliyetlerin sonucunda ortaya çıkan bilgi ve teknolojiyi kullanan kurumlar
arasında güçlü bir bağ kurulamamış olması nedeniyle, Ar-Ge faaliyetlerinin
sonuçları uygulamaya geçirilememekte ya da yapılan araştırmalar genellikle
sektörlerin ihtiyaç ve talebinden uzak olmaktadır. Ayrıca 2005 yılından itibaren
bilim ve teknolojiye ayrılan kamu kaynakları önemli ölçüde artırılmış olmakla
birlikte, Ar-Ge harcamalarının GSYİH içindeki payı hala düşük seviyelerdedir.
Türkiye’de posta ve kargo sektörü alanında Ar-Ge çalışması yapan kuruluşlar
tümüyle özel sektörden gelmektedir. Ancak bu kuruluşlar da, Ar-Ge çalışmaları
sonucunda ortaya çıkan bilgi ve teknolojiyi, bu alanda posta sektörüne destek
sağlayan BİT, makine, elektrik/elektronik gibi Ar-Ge çalışma alanlarındaki diğer
kuruluşlarla paylaşarak geliştirememesi nedeniyle, Ar-Ge faaliyetlerinin sonuçları
uygulamaya geçirilememekte ya da yapılan araştırmalar sonucunda ortaya çıkan
ürünler genellikle posta sektörünün ihtiyaç ve talebinden uzak olmaktadır.
3.3 Genel Değerlendirme
Türkiye’nin Ar-Ge çalışmaları Balkan Ülkeleri ve Kafkas Ülkelerinin ilerisindedir.
Bu ülkeler Türk Posta Sektörü için, deneyimlerin aktarılabileceği potansiyel ülkeler
olarak göze çarpmaktadır. Türk Posta sektörünün yeteri kaynak ayırması
durumunda, bu ülkelere özellikle posta yazılımlarını ihraç edebilir ve bu ülkelerin
posta otomasyonlarını kurmasında katkıda bulunulabilir değerlendirmesini yapmak
mümkündür.
Ülkelerin bilgi ve tecrübelerini yakın komşuları ile paylaşması karşılaşılan bir
durumdur. Özellikle gelişmiş ülkeler bunu bir endüstri halini getirmiş ve elindeki
bilgi ve tecrübeleri ile buna paralel ürettikleri ürünleri yakın komşuları ile
paylaşmakta, bundan çeşitli yollarla artı kazanç elde etmektedir. İtalyan Posta
İdaresinin 2008 yılında Mısır Posta İdaresi ile imzalanmış olduğu “Teknik
Geliştirme ve İyileştirme Projesi” buna örnek olarak gösterilebilir. İmzalanan
anlaşma ile İtalya Posta İdaresi, Mısır Posta İdaresine mevcut bilgi ve becerisini
aktararak, Mısır Posta İdaresinin gelişimine katkı sağlamaktadır.
4. HEDEF 2023
Posta sektörü, insan gücünün yanında bilgi ve iletişim teknolojilerini en üst
düzeyde kullanarak, hizmetlerin sunumunda mükemmelliği sağlamak için
rekabetin yoğun yaşandığı bir sektöre dönüşmektedir. Bu rekabetçi ortamda üstün
başarı sağlamanın temel dinamikleri de değişmektedir. Günümüzde her alanda
olduğu gibi posta sektöründe de rekabet üstünlüğünün temelini inovasyon,
esneklik, değişim, kalitenin sürekli iyileştirilmesi gibi çalışmalar oluşturmaktadır. Bu
96
çerçevede değerlendirildiğinde, yukarıda belirtilen çalışmaların tamamı Ar-Ge
faaliyetleri kapsamında ele alınmak zorundadır. Dolayısıyla, bir yandan
gelişmelere uyum sağlama, diğer yandan gelişmelere öncülük edebilmek için Ar-
Ge faaliyetleri stratejik öneme sahiptir.
Sektörde, yeni sistemlerin ortaya çıkması ile gönderilerin kabulü, ayrımı, sevki ve
dağıtımı ile daha önce kullanımda olan bir çok manuel yöntem yerini modern
alternatiflere terk etmiştir.
Önümüzdeki yıllarda ise posta tekelinin kademeli olarak kaldırılması
öngörülmektedir. Bu sebeple Türkiye’nin posta sektörüne ilişkin temel politikası;
etkin ve rekabete dayalı bir posta sistemi oluşturularak, sektörün toplumsal refaha
katkısının en üst düzeye çıkartılması olmalıdır.
Yeni gelişmeleri ve fırsatları ilk aşamalarında fark ederek gerekli girişimleri yapan
ve kendi araştırma departmanlarına yatırım yapan kuruluşlar piyasada kalıcı
olabilmektedir. Böylesi bir rekabet ortamı içinde geride kalma ve pazar payı kaybı
riskinin yanı sıra kuruluşlar aynı ölçüde yeni fırsatlar yakalayabilme imkanını da
elinde bulundurmaktadır. Kuruluşlar açısından görülen söz konusu tehdit ve
fırsatlar küresel boyutta da ülkeler için geçerlidir. Bu bakımdan inovasyon
politikalarının başarısı ülkelerin küresel boyutta rekabetçi güçlerini artırma yolunda
önemli bir rol oynayacaktır. Bu kapsamda öncelikle üst belgelerde posta sektörüne
ilişkin Ar-Ge perspektifleri ile önümüzdeki yıllarda posta pazarında görülmesi
muhtemel gelişmeler ve eğilimler ele alınmakta, daha sonra ise Türkiye’de Ar-Ge
faaliyetleri açısından hedefler ve bu hedeflere ulaşma yolunda atılması gereken
adımlara yer verilmektedir.
4.1 Üst Belgelerde Posta Sektörüne İlişkin AR-GE Perspektifleri
4.1.1 Uluslararası Üst Belgeler
AB ile 35 fasılda yürütülen müzakereler çerçevesinde, Türkiye’de sanayi
politikaları Mart 2006 ve Mayıs 2006 tarihlerinde “İşletmeler ve Sanayi Politikası”
faslı kapsamındaki tanıtıcı ve ayrıntılı tarama toplantılarında değerlendirilmiştir. Bu
çerçevede 2003 yılında yayınlanan “Türkiye Sanayi Politikası (AB Üyeliğine
Doğru)” isimli sanayi stratejisi belgesinin revize edilmesi, Mart 2007’de Avrupa
Birliği Konseyi tarafından “İşletmeler ve Sanayi Politikası” faslının kapanış kriteri
olarak belirlenmiştir. 2008 yılında ise Sanayi ve Ticaret Bakanlığı liderliğinde,
kamu ve özel sektörden katılımcılarla “Türkiye Sanayi Stratejisi Vizyonu” çalışması
yapılmıştır. Bu Strateji Belgesinde Ar-Ge ile ilişkili aşağıdaki hususlara değinilmiştir
(Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, 2008):
2013 yılı itibari ile Türk özel sektörünün, ülkedeki toplam Ar-Ge
harcamasının en az % 60’ını gerçekleştirmesi hedeflenmektedir. Ayrıca
2013 yılında Ar-Ge harcamalarının GSYİH içindeki payının % 2’ye
çıkması ve tam zamanlı araştırmacı sayısının 80.000’e çıkması
planlanmaktadır.
97
AB’nin bilim ve teknoloji alanındaki Yedinci Çerçeve Programının birinci
yılının sonunda, Türkiye tarafından yapılan katkının % 200’ü oranında
geri dönüş sağlanmıştır. Ayrıca, Türkiye AB’nin Rekabet Edebilirlik ve
Yenilik Programına (Competitiveness and Innovation Program-CIP)
dâhil olmuştur. CIP’in amacı, programa katılan ülkelerdeki KOBİ’lerin
rekabet gücünü; inovasyon faaliyetlerini teşvik etmek, finansmana
erişimlerini kolaylaştırmak suretiyle iyileştirmektir.
Ar-Ge ve inovasyon altyapısını güçlendirmeye yönelik bir diğer girişim
Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin kurulmasıyla gerçekleştirilmiştir. Bu
bölgelerin kurulması ile teknolojik bilgi üretiminin, KOBİ’lerin Ar-Ge
faaliyetlerinin, araştırmacılara yönelik iş imkânlarının ve ileri düzeyde
teknoloji yatırımı yapacak yabancı yatırımların arttırılması
amaçlanmaktadır.
Fikri ve sınai mülkiyet haklarına yönelik mevzuat büyük ölçüde AB
mevzuatı ile uyumlu hale getirilmiştir. Yatırım Ortamını İyileştirme
Koordinasyon Kurulu altında 2001 yılında Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakları
Teknik Komitesi, 2008 yılında ise Ar-Ge Teknik Komitesi kurulmuştur.
4.1.2 Ulusal Üst Belgeler
Son yıllarda Türkiye’de Ar-Ge alanında mevzuat çalışmaları önem kazanmış ve bu
alana gösterilen hassasiyet neticesinde bir takım kanun ve bunlara bağlı tebliğler
yürürlüğe girmiştir. Bu kanun ve tebliğler ile Ar-Ge alanında teşvik ve destekler
sağlanmaktadır. Ar-Ge alanında bugüne kadar yayınlanmış olan kanunlar
arasından;
4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu
5520 sayılı Kurumlar vergisi Kanunu
193 sayılı Gelir vergisi Kanunu
3065 sayılı Katma Değer vergisi Kanunu ile
5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında
Kanunu
dikkat çekmektedir. Yukarıda başlıklar halinde belirtilen kanunlarda; Ar-Ge
çalışmaları yapan kuruluşlara ve bu kuruluşlarda çalışanlara yönelik vergi
indirimleri ve muafiyetleri ile destek ve teşviklere yönelik hükümlere yer
verilmektedir.
Ayrıca, AB’ ye uyum çerçevesinde yürütülen çalışmalar Ar-Ge alanında önem
kazanmaktadır.
5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’na dayanılarak yayınlanan tebliğde aşağıdaki
faaliyetler Ar-Ge faaliyeti olarak tanımlanmıştır.
Bilimsel ve teknolojik alanlardaki belirsizlikleri gidermek ve bunları
aydınlatmak amacıyla, bilim ve teknolojinin gelişmesini sağlayacak yeni
teknik bilgilerin elde edilmesi,
98
Yeni yöntemlerle yeni ürünler, madde ve malzemeler, araçlar, gereçler,
işlemler, sistemler geliştirilmesi, tasarım ve çizim çalışmaları ile yeni
teknikler ve prototipler üretilmesi,
Yeni ve özgün, tasarıma dayanan yazılım faaliyetleri,
Yeni üretim yöntem, süreç ve işlemlerinin araştırılması ve geliştirilmesi,
Bir ürünün maliyetini düşürücü, kalite, standart ve performansını yükseltici
yeni tekniklerin / teknolojilerin araştırılması.
Ar-Ge sayılmayan faaliyetler de aşağıdaki gibidir:
Pazar araştırması ya da satış promosyonu,
Kalite kontrol,
Sosyal bilimlerdeki araştırmalar,
Petrol, doğalgaz, maden rezervleri arama ve sondaj faaliyetleri,
İcat edilmiş ya da mevcut geliştirilmiş süreçlerin kullanımı,
Biçimsel değişiklikler,
Bilimsel ve teknolojik yenilik doğurmayan rutin faaliyetler,
İlk kuruluş aşamasında kuruluş örgütlenmesiyle ilgili araştırma giderleri,
Proje sonucunda geliştirilen ürüne ilişkin fikri mülkiyet haklarının
korunmasına yönelik çalışmalar,
Numune verilmek amacıyla prototiplerden kopyalar çıkarılıp dağıtılması ve
reklam amaçlı tüketici testleri.
4.2 Genel Eğilimler ve Öngörüler
Posta sektöründe Ar-Ge politika ve faaliyetlerini etkileyebilecek genel eğilimler
aşağıda gibi sıralanabilir.
Tüm bilgilerin sayısallaşması ve kayıt altına alınması
Elektronik ortama kayış
İnternet kullanımı yaygınlaşması
Geniş Bant iletişim ağlarının genişletilmesi
Mobil İletişim yaygınlaşması ve kullanım alanları
e-Ticaret
e-Devlet entegrasyonları ve o kanaldan sunulan hizmetlerin artması
Değişen müşteri portföyü
Bilgi Güvenliği
Bilgi toplumunda bilgi güvenliğinin sağlanması
Bilgi savaşlarına, elektronik savaşlara hazır olunma
Bireysel ve kurumsal sosyal sorumluluk bilincinin artışı (çevresel önem)
Taşıyıcı sistemlerde 4.kuşak gezgin iletişim sistemlerinin genişletilmesi
İletişimde uydu uygulamalarının gelişmesi
İşletmeler ve ülkeler açısından, bilginin önemi son yıllarda giderek artan bir
konuma gelmiştir. Ekonomik faaliyetler, bilgi teknolojilerinin önem kazanması ve
ilerlemesinin artmasıyla küresel bir yapıya bürünmüştür. Ekonomi tarihinde,
sanayi devriminin sonucu olan kitle üretimi sonrasında önemli ölçüde değişiklikler
99
meydana gelmiştir. Böyle bir yapılanma hem makineleşmenin hem de insan
gücünün önüne geçmiştir. (Süleyman Kevük, 2006)
1950 ve 60’lı yıllardan beri kullanılan, özellikle 1980 ve 90’lı yıllarda hız kazanan
bilgisayar kullanımının etkileri yeni yeni görülmeye başlanmıştır. Bilgi ekonomisi,
bir taraftan 1990’lı yıllardaki ABD deneyiminin ve bu deneyimin enformasyon ve
iletişim teknolojileri ile bağlantısını kurarken, diğer taraftan küresel rekabet ve
hızlı teknolojik ilerlemelerle birlikte, artık ekonomilerin kuralları ve kurumlarıyla bir
değişim sürecine girdiğini ifade etmektedir (Söylemez, 2001). Bu doğrultuda
1990’lı yıların geç kalınmış buluşuna bilgi ekonomisi denilmiştir.
1994’te internetin ortaya çıkması ve yayılması da bilgi ekonomisinin dünya
ekonomi konjonktüründe yerini sağlamlaştırmıştır. Bilgi ekonomisi; bilginin elde
edilmesi, işlenmesi ve dönüştürülmesi ile birlikte dağıtımı süreçlerini
kapsamaktadır. Bu üç temel süreç, bilginin işlenmesini, elde edilmesini,
dağıtımını ve iletişimi sağlayan bilgisayar sisteminden oluşmaktadır. Fiziksel
araçlarıyla birlikte, insan yardımıyla bütün süreci kontrol eden yazılım sistemi
sayesinde işlemektedir. Bu doğrultuda ürün ve hizmetlerin en önemli özelliği,
bilginin temel üretim faktörü olarak ön plana çıkmasıdır. (Süleyman Kevük, 2006)
Bilgi ekonomisinin en önemli unsurları BİT’tir. Bu teknolojiler sayesinde bireyler,
kamu kurumlarıyla ve işletmelerle daha etkin bir iletişim kurabilmektedirler.
Dolayısıyla işlem maliyetleri azalmaktadır. Bilgi ekonomisinin diğer önemli bir
unsuru da bilgi işçileridir. Bilgi işçileri hem bilginin üretilmesinde hem de BİT’in
gelişmesinde ve kullanılmasında anahtar rolü üstlenmektedirler (Kurt, 2004).
İleri teknoloji donanımlarına olan sermaye harcamalarının eğitimli işgücü talebini
de artırdığı gerçeğinden hareketle, bilgi işçisi tanımı da teknolojik ilerleme ile
şekillenmektedir. Bu noktada en genel tanım Ar-Ge, ürün geliştirme, reklam ve
eğitim, hukuk gibi profesyonel hizmetlerde çalışanlar bilgi işçisi olarak
tanımlanmaktadır. Bilgi işçisi olarak adlandırılan sınıf, bilgi ekonomisinin
yükselişine paralel olarak gelişmiştir (Özgüler, 2003)
4.3 Sektörel Eğilimler ve Öngörüler
Uluslararası posta işletmelerinin EXPO 2008 kapsamındaki teknoloji eğilimleri
şöyle listelenebilir.
Mektup ve ince gönderi ayrıştırma optimizasyonu
Yenilikçi veri Eşleştirme Teknolojisi
Zarf Üzerindeki verinin Eylemsel Bilgiye Dönüştürülmesi
Web Tabanlı Analiz Araçları ile İş Zekasına veri Dönüşümü
Hibrid Posta
Merkezi OCR İşleme
Otomatik veri Toplama
100
Koli ayrıştırma Süreçlerinin Etkinleştirilmesi
Koli Boşaltımında Otomasyon
Kolinin RFID ile tespiti
Yeni nesil Ses Tanıma Sistemleri
Lojistik Dış kaynak kullanım eğilimi artması
Uçtan Uca tedarik zinciri yönetimi
Danışmanlık hizmetleri sunulması
Müşteri Hizmetleri
Self-Servis çözümler
Posta Perakende Ağının Yetkilendirilmesi
Posta Kioskları
Kargo Kutuları
Hizmet Kalitesi
RFID uygulamaları
RFID ile kalite ölçümleri ve süreç kontrolü
Yeni Hizmetler
E- posta hizmeti
Kamu Internet Erişim Noktaları
Elektronik Sertifikalı Akıllı ID Kartı
Adres Eşleştirme Onay Sistemi
“.post”
4.4 Hizmete İlişkin Öngörüler
Evrensel Hizmet Yükümlülüğü
Elektronik ortamda iletişimin ve elektronik/mobil imzanın neredeyse standart hale
geleceği düşünüldüğünde, Evrensel Hizmet yükümlülüğünü yerine getiren
kuruluşların teslimat standartlarının değişmesi kaçınılmaz olacaktır. Gerçekten
önemli teslimatlar için ekspres posta hizmetinin öne çıkacağı beklenmektedir.
Kağıt Posta
Teknolojideki gelişmeler posta iletimi üzerinde kayda değer etkide bulunacak,
entegre iletişim (ağ) sistemleri aracılığıyla mektupların artık doğrudan evlerden
basılması mümkün olacaktır. Gelecekte, tüm posta değerinden bağımsız olarak
izlenecek, müşteriler ise postalarının izlenebilmesi için daha sofistike metotlar
talep edeceklerdir.
101
Faturalama
Faturalama çevrim-içi veya entegre ağlar üzerinden yapılacaktır. Mobil cihaz
erişimleri önemli ölçüde artacak ve faturalar doğrudan mobil cihazlara
gönderilecektir.
Posta ile Pazarlama
veri tabanları daha da sofistike ve akıllı hale gelecek, müşteriler doğrudan
kişiselleşmiş pazarlama aktivitelerinin hedefi olacaktır.
Ekspres Posta
Önemli belgelerin aynı gün iletilmesine ilişkin hizmet gerekliliği, ekspres ve kurye
postacılığını arttıracaktır. Bir sonraki aşamada ise, önemli belgeler de elektronik
ortamda iletilir hale gelecektir.
e-ticaret
İnternetin daha da yaygınlaşması ile e-ticaret de aynı oranda artacaktır. E-Ticarete
hazır posta işletmeleri posta pazarında kazançlı çıkacaklardır.
Posta hacimleri
Önümüzdeki dönem içinde posta hacimlerinin nasıl değişeceğini kestirebilmek
zordur.
Bilgi ve İletişim Teknoloji Hizmetleri
BİT hizmetlerinin posta ağı kanalıyla sunulabilir hale gelmesi sektör için önemli bir
fırsattır. Teknoloji kanalıyla Güvenilir Bilgi Sağlayıcı, Güvenilir Platform Sağlayıcı
ve Güvenilir Uygulama Sağlayıcı, çevre ülkelerin posta idarelerinin otomasyon
yazılımlarını hazırlayarak, bu yazılımları ihraç etme olanakları vardır.
1. Her zaman, her yerde elektronik hizmetlere şeffaf ve güvenli erişim.
Bireysel ve kurumsal aboneliklerin, kimlik ve adres bilgileriyle doğrulandığı,
dolayısı ile (mevzuata bağlı olarak) Ulusal Hizmet Dizini hizmetlerinin
sunulduğu bir platform üzerinden, kullanıcılar, sunulan hizmetlere, çocuklar
dahil (yaşlarına ve ebeveynlerinin izinlerine bağlı olarak) erişebileceklerdir.
2. Multimedya iletişim. Teknolojinin gelişmesiyle iletişimde kullanılan görsel
ögeler artacak, hatta kişiselleştirilmiş multimedya reklam kampanyaları
düzenlenebilecektir. Adres verileri, arabalardaki bilgisayarlara aktarılabilen
yol tarifi, harita gibi Coğrafi Bilgi Sistemi üzerindeki multimedya öğelerini de
içerebilecektir.
3. Sosyal ağlar. Kişilerin ağ üzerinden iletişim ihtiyacı artarak devam
edecektir. Karşınızdakinin kim olduğunun güvenilir bir üçüncü şahıs
tarafından doğrulanabildiği ortamlar hem bireysel hem de belirli koşullara
uyan iş ihtiyaçlarının eşleşmesinde önemli bir avantaj yaratacaktır.
Posta Ağı
Posta ağı toplumun hayatında önemli bir rol oynamaya devam edecektir. Orta
vadede, bu ağda ortak insansız otomatik gişe makinaları kullanımı, değişen
koşullara göre talep edilen ürünlerin satışı düşünülebilir.
102
Lojistik
Lojistik ve Tedarik Zinciri Yönetimi, ülkemizde önemli bir gelişme alanıdır. Farklı
uzmanlaşmalar nedeniyle, büyük ulusal ve uluslararası şirketler lojistik hizmet
sağlayıcılarla daha çok çalışma eğilimine gireceklerdir.
Veri Yönetimi
Veri hacminin artışı, veriden üretilecek bilginin satışı anlamında hem bir zorluk
hem de fırsat yaratmaktadır. Posta adreslerine erişim, internet alışverişi,
posta/elektronik araçlarla reklam, kişiye özgü pazarlama olanakları açısından, veri
üzerinde yapılan analizlerin satılabileceği bir meta haline gelecektir.
Sektör oyuncuları, güvenilir bir üçüncü şahıs olarak müşterileri adına veri yönetim
hizmetleri de satabilir hale gelecektir. Bu hizmetler, lojistik hizmetlerin
tamamlayıcısı olacaktır. Veri yönetimine ilişkin Uygulama Sağlayıcılığı ve
Depolama Hizmet Sağlayıcılığı da ek hizmet alanları olarak ortaya çıkabilir.
4.5 AR-GE Stratejisi ve Yenilik Sistemlerinin Geliştirilmesi
4.5.1 Posta Sektöründe İnovasyon Post Expo 200818
İnovasyon İçin Strateji
Uygulanabilir yenilikçi fikir anlamına gelen inovasyon, posta sektöründe son birkaç
yılda uluslararası platformlarda sıklıkla üzerinde durulan bir kavram haline
gelmiştir. Bundan dolayı bu kavramı sektörde hayata geçirebilmek için çeşitli
stratejiler geliştirilmelidir. Ayrıca posta sektörü gibi dinamik bir çevrede adaptasyon
kurtuluş için anahtardır. Bu sebeple inovasyon kavramına adaptasyonun hızlı bir
şekilde sağlanması gereklidir. İnovasyona adaptasyon posta operatörlerini sektör
takipçisi olmaktan ziyade sektör öncüsü haline getirir.
Sektörü etkileyen ana değişkenler araştırıldığında ilk üç değişkenin;
1) Artan rekabet
2) Müşteri talepleri
3) Bilgi ve iletişim teknolojileri olduğu görülmektedir.
Bu üç ana değişken üzerine yapılacak her türlü Ar-Ge çalışması posta
işletmecilerini rakiplerinin bir adım önüne taşır.
Bunun için yapılması gereken jenerik stratejileri belirlemektir. Herhangi bir
piyasada veya sektörde yer alan herhangi bir firma tarafından rekabet
18
UPU Operasyonlar ve Teknoloji Direktörlüğü (Operations and Technology Directorate) tarafından Nisan
2007’de EPFL (İsviçre Federal Teknoloji Enstitüsü / Ecole Polytechnique Federale de lausanne)’de
düzenlenen GPREN (The Global Postal Research and Educational Network / Küresel Posta Araştırma ve
Eğitsel Ağ) Posta Araştırma Konferansında ilk kez sunulan “Posta Teknolojileri ve İnovasyona Sektörel Bir
Bakış” ve Post Expo 2008’de Kristian J. Sund tarafından sunulan “Posta Sektöründe İnovasyon:
Stratejiler,Engeller ve Destekçiler” adlı çalışmalar.
103
performansını geliştirmek üzere benimsenen stratejik planlamada kullanılan temel
yaklaşımlara jenerik stratejiler denir. Bu stratejiler üç başlık altında incelenebilir:
İnovasyon Odaklı Stratejiler, Müşteri Odaklı Stratejiler ve Piyasanın Kapsamına
Göre Belirlenen Stratejiler.
İnovasyon Strateji Tipolojisi:
İnovasyon Odaklı Stratejilerde; posta operatörleri, üretimin yeni yollarını veya yeni
ürün ve hizmetleri araştırmaya ve uygulamaya gönüllüdür. Piyasa (Müşteri) Odaklı
Stratejilerde ise; operatörler, müşterilerinin ihtiyaçlarını anlayabilen ve
karşılayabilen kuruluşlardır.
Düşük inovasyon ve düşük piyasa (müşteri) odaklı stratejilerde posta operatörleri
izoledir. Bu stratejilerde operatörler; iç odaklı, verimliliğe odaklı, kısa dönem
karlılığı gözeten ve inovasyon-piyasa etkileşimi az olan operatörlerdir.
Düşük inovasyon ve yüksek piyasa (müşteri) odaklı stratejilerde ise operatörler
takipçi pozisyonundadır. Bu pozisyonda operatörler; piyasanın yönlendirdiği
inovasyona dönük, inovasyonu mevcut müşterilerin ihtiyaçlarına cevap için
kullanan ve mevcut ürün ve hizmetlerde gelişimi hedefleyen operatörlerdir.
Yüksek inovasyon ve düşük piyasa (müşteri) odaklı stratejiler biçimleyicidir ve
genel özellikleri; inovasyon piyasayı şekillendirir, inovasyon inovasyonu getirir ve
yeni ihtiyaçlar yaratır. Yüksek inovasyon ve yüksek piyasa (müşteri) odaklı da ise
etkileşim vardır. İnovasyon ve piyasa arasında mükemmel etkileşim gözlenir ve
operatör mevcut ihtiyaçlara cevap verdiği gibi aynı zamanda yeni ihtiyaçlar da
yaratır.
İnovasyon stratejilerine inovasyon odaklı ve piyasa (müşteri) odaklı bakıldığında
etkileşim sayısı şaşırtıcıdır ve çoğu operatör kendisini başarılı bir şekilde
dönüştürmüş görünür.
İnovasyon İçin Fırsatlar
Posta sektöründe hangi alanlarda ne kadar inovasyon fırsatı olduğu
araştırıldığında, müşteri hizmetleri, yeni hizmetlerin yaratılması, promosyon ve
pazarlama ve personel eğitimi başta olmak üzere, teslim, ayrım, organizasyonel
tasarım, taşıma, ücret ödeme sistemleri, toplama ve ücretlendirmede inovasyon
fırsatlarının olduğu görülmektedir.
İnovasyondaki Engeller
İç karar verme süreçlerinin uzunluğu, regülasyon, kalifiye ve inovatif çalışanları
sektöre çekme zorluğu, kurumsal kültürün inovasyonu teşvik etmemesi, potansiyel
piyasanın sınırlandırılmış olması, organizasyonda yüksek seviyede bürokrasinin
varlığı, iş rotasyonunun olmaması, yatırım için fonların olmaması, evrensel hizmet
yükümlülüğü, rekabet yoksunluğu, belirsiz piyasa, yönetimin yaratıcılığı
desteklememesi, üst yönetimin risk almaya hevesli olmaması, müşteri baskısının
olmaması ve tedarikçi firmaların inovatif ürün ve hizmetleri sunmaması başlıca
engellerdir.
104
İnovasyonun Destekçileri
Posta sektöründe “Organizasyonunuzda inovasyonu desteklemesi veya teşvik
etmesi sizce önemli olan paydaşlar kimlerdir?” şeklinde yapılan bir araştırma
sonucunda inovasyonu kuruluşlarda destekleyecek en önemli paydaşın üst
yönetim olduğu tespit edilmiştir. Bu paydaşları iç ve dış olarak ayırırsak en önemli
iç paydaşlar üst ve orta yönetim, dışta ise müşteriler, devlet, uluslararası
organizasyonlar ve tedarikçiler (firmalar) yer almaktadır.
Posta alanında Ar-Ge ve yenilikçilik (inovasyon) ile rekabetçiliğin artırılması için
ülke genelinde uygun ortamın oluşturulması gerekmekte olup, bu amaçla eğitim
sistemi, vergilendirme, yatırım ortamı, kamu satın alımları gibi alanlarda
yenilikçiliği destekleyici iyileştirmeler yapılmalıdır. (Elçi, 2007:93) Bu amaç
doğrultusunda, yenilikçi fikirlerin ortaya çıkması ve bu fikirlerin hayata
geçirilebilmesi için gerekli şartların sağlanması önem arz etmektedir. Bu
çerçevede bir yandan Ar-Ge faaliyetlerinin yürütülmesi desteklenirken diğer
yandan geliştirme aşamasından pazara açılma ve ticarileşme aşamalarına geçiş
kolaylaştırılmalı ve hızlandırılmalıdır. (FMER, 2007:4) Ayrıca kurumsal, idari ve
yasal çerçeve yenilikçiliğin ne derece başarılı olacağını etkileyen bir diğer
husustur. Bu kapsamda piyasa yapısının iyi şekilde işliyor olması, yeni firmaların
kurulması ve büyümesi için kolaylaştırıcı düzenlemeler, yabancı yatırımın
kolaylaştırılması ve özendirici hale getirilmesi başarı performansını etkileyen
hususlar arasında sayılabilir. Ayrıca yeni ürün ve hizmetlere yönelik talebin
artırılması ve inovasyon kültürünün yaygınlaştırılması söz konusu faaliyetlere katkı
sağlayacak unsurlar olarak görülmektedir. Bu kapsamda Ar-Ge ve nihai olarak
inovasyon politikalarının başarısını etkileyen başlıca faktörler ve yapılması
gerekenler şu başlıklar altında sıralanabilecektir:
Makro ekonomik şartların iyileşmesi
İnsan kaynaklarının gelişmesi
Devlet organlarının rolü
Sektör oyuncuları arası işbirliğinin gelişmesi
Rekabetin geliştirilmesi ve korunması
Fikri hakların korunması
Finansman mekanizmalarının gelişmesi
Girişimcilik ve girişim sermayesi yatırımlarının gelişmesi
Kamu araştırma kurumlarında Ar-Ge’nin gelişmesi
4.6 Bilgi Yönetimi
Bilindiği üzere Ar-Ge, kurum ve kuruluşlar içinde, bilgiyi teknolojiye, teknolojiyi de
ürün veya hizmete dönüştürmekle uğraşan, çalışanlarının konusunda uzman
kişilerden oluştuğu birimlerdir. Ancak bu birimlerin başarısının, sınırlı sayıdaki Ar-
Ge çalışanının ufukları doğrultusunda olması kaçınılmazdır. Oysa ki günümüz bilgi
çağıdır ve bilgi kuruluş çalışanlarından, müşterilerden, internet dünyasından,
kısacası milyonlarca kaynaktan gelebilir. Bu sebeple sınırlı sayıdaki Ar-Ge
çalışanının öngörüleri yerine, Bilgi Yönetim Sistemleri içerisinde Bilgi Merkezleri
105
oluşturularak Ar-Ge çalışanlarına işlenmiş bilgi hizmetini sunmak daha verimli
olabilir.
Bilgi yönetimi, Ar-Ge faaliyetlerinden daha kapsamlı olup bütün departmanları
içeren bir bakış açısını, örgüt kültürünü ve katkıyı gerektirmektedir. Kurum
ölçeğinde yürütülmesi gereken bilgi yönetimi, bütün çalışanların yenilikçi fikirlerinin
ortaya çıkarılması, paylaşılması, proje ve ürünlere dönüştürülmesi gibi faaliyetleri
kapsamaktadır.
Posta sektörü için düşünüldüğünde, hala insan-yoğun niteliğini sürdüren ve çoğu
işlerin manuel olarak yapıldığı bir alanda, Ar-Ge konusunda sadece teknolojik
yeniliklere odaklanmak yerine; iş süreçlerinin geliştirilmesi, etkinlik ve verimliliğinin
artırılması ve reorganizasyon gibi yeni yönetim teknikleri, yenilikçi fikirler ile
uygulanmalıdır. Bu uygulamaların kuruluşların performansını olumlu olarak
doğrudan etkileyeceği açıktır. Bu bakımdan, Ar-Ge’nin kuruluş içerisinde bir
departman veya birim olarak organize edilmesinin ötesine gidilerek, yenilikçi
fikirleri ortaya çıkarma ve projelendirmeyi bütün departmanların ve çalışan
herkesin sorumluluğu haline getirecek bilgi yönetimi uygulamalarına bilinçli ve
sistemli bir şekilde ivedilikle geçmek gerekli görülmektedir.
Burada ayrıca açık ve örtülü bilgi kavramlarından söz etmekte fayda vardır. Açık
bilgi, kelimeler veya rakamlardan meydana gelmektedir. Yani açık bilgi işletmeler
açısından kolaylıkla elde edilebilir niteliktedir. Bunlar her firmanın ulaşabileceği
enformasyonlardır. Örtülü bilgi ise erişilmesi mümkün olmayan ve daha özel bir
bilgidir. Paylaşılması açık bilgiye oranla daha zordur. İnternet dünyasında arama
motoru olarak hizmet veren firmaların şimdilik örtülü bilgi sınıfına giren internet
kullanıcılarının PC’lerinin hard disklerindeki bilgileri de taramaya dahil eden yeni
yöntemler geliştirmek için çalışmakta oldukları bilinmektedir.
Bilgi yönetimini, Texas Üniversitesi, İşletme Fakültesi'ne göre, “bir işgörenin belirli
bir ilgi alanındaki anlayışını geliştirmeye yönelik olarak enformasyonun bulunması,
seçilmesi, düzenlenmesi, arıtılması ve sunulmasıyla ilgili sistematik bir süreç”
olarak tanımlanmaktadır.
OECD ülkelerinin, bilgiye yapılan yatırımlarla ilgili karşılaştırmalı ölçmelerde
sıklıkla kullandıkları göstergeler olarak, aşağıdaki belirtilen hususların göz önüne
alındığı görülmektedir:
- bilgi girdisi ve çıktısı (AR-GE yatırımları, patentler, teknolojideki ticari dengeler);
- bilginin yayınımı (üretim süreçlerinde, teknik uzmanlıkta veya enformasyon ve
iletişim teknolojisinde bilginin serbestçe dolaşımı);
- bilgi ağları (üniversiteler arasında, devlet araştırma enstitülerinde ve endüstride
bilginin dağıtımı);
- insan sermayesi (bilginin,becerilerin ve yeteneklerin ekonomik etkinliklerle ilgili
olarak gelişmesi) (Clarke, 2001).
106
Ar-Ge birimlerinin, kurum ve kuruluşlar içinde ilişkide bulunduğu merkezlerden biri
de Bilgi Merkezidir. Bu merkez, doğrudan Ar-Ge’nin içinde bulunabileceği gibi,
kurum veya kuruluşun başka bir yerinde de yer alabilir. Bu merkezin, sadece Ar-
Ge çalışanlarına değil, bütün çalışanlara hizmet vermesi gerektiğinden hareketle,
başka bir yerde rahatlıkla hizmet vermesi gerektiği savunulabilir bir görüştür. Öte
yandan, Ar-Ge içinde, hiçbir birimde olmadığı kadar yoğun bilgi akışına ihtiyaç
duyulması gerekçe gösterilerek, kütüphane ve bilgi merkezinin bu birimin içinde
yer alması gerektiği görüşü de savunulabilir. Kurum, geniş bir fiziksel alanda ürün
veya hizmet üretiyor ve birimleri birbirinden oldukça uzakta yer alıyorsa,
kütüphane ve bilgi merkezinin de dağınık bir örgütlenmeye gitmesi gerekebilir.
Aksi takdirde tek bilgi merkezinin Ar-Ge merkezinin içinde yer alması kaçınılmaz
gibi gözükmektedir. Bilgi merkezi, en az kurumun “öncü birimi” olan Ar-Ge kadar
yeniliğe ve değişime açık olmalı, kurum veya kuruluşun kısa, orta ve uzun vadeli
amaç ve hedeflerine, rekabet stratejisine cevap verecek yapısal, teknolojik, mali
imkanlara sahip olmalıdır.
Bilginin üretilmesi ve geliştirilmesi için uygulanan politikalardan en bilineni,
genellikle “Araştırma ve Geliştirme Bölümü” (Ar-Ge) olarak isimlendirilen tahsisli
bölümler oluşturmaktır. İstatistiklere bakıldığında son on yılda, tüm OECD
ülkelerinde özel sektörün Ar-Ge bölümlerine yaptıkları yatırımların düzenli biçimde
artış gösterdiği görülmektedir. Bununla birlikte bilgi üretme ve geliştirme
faaliyetinin şirkette tek bir bölüme veya birkaç uzmana havale edilemeyeceği,
organizasyonda her elemanın, ekibin veya bölümün bu sürece kendince katkıda
bulunması gerektiği pek çok yazar tarafından ifade edilmektedir. Bu sebeple iyi bir
Bilgi Yönetimi Sistemi kurulması Ar-Ge faaliyetlerinin başarısında ana etken
olacaktır.
4.7 Bölgesel Liderlik Vizyonu İçerisinde Posta Sektörünün Rolü ve Ar-Ge
İşbirlikleri
Son yirmi yılda yeni dünya düzeni içinde uluslararası kurumların varlıkları ve
işlevleri de sorgulanmaya başlanmış ve tüm kurumların yeni dünya düzeninin
ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde yeniden yapılanması talepleri ve bölgesel
işbirlikleri artmıştır.
Bu süreçte Türkiye de 21. yüzyıla ait yeni vizyonu ile üyesi olduğu uluslararası
örgüt ve birliklerde önceki dönemlere kıyasla daha önemli görevler ve işlevler
üstlenmeye başlamıştır. Bunda Türkiye’nin coğrafi konum avantajı ve çoğu bölge
ülkesi ile bir kültür yakınlığının olması önemli bir etkendir. Bu avantajlarını
kullanarak Türk posta sektörünün; HUB vazifesi gören bölgesel bir merkez
olabilmesinin yanında, içerisinden bölgesinde lider bir kuruluş çıkarabilmesi
mümkündür.
Ülkenin ekonomisi geliştikçe Ar-Ge’nin önemi artmaktadır. Başlangıçta şirketler
diğer ülkelerdeki teknikleri taklit ederek yeni ürünler ve hizmetler ortaya çıkarır,
fakat belirli bir ekonomik gelişmeden sonra bu yeterli gelmez çünkü artık
107
teknoloji/teknik komplike bir hale gelmiştir ve bu teknolojiyi/teknikleri anlamak ve
taklit etmek zorlaşır. Bundan dolayı şirket kendisi Ar-Ge yapmak zorunda kalır.
Ar-Ge yeni bilgilerin oluşturulduğu bir yer olduğundan rekabet açısından İşletmeler
için hassas bir bölgedir. İşletmelerin Ar-Ge işbirlikleri kurması her zaman bir tehlike
içermektedir. Ar-Ge işbirlikleri kurmak dışarıya kapılarını açmak ile birlikte aynı
zamanda rekabet pozisyonunu tehlikeye atmak demektir. Söz konusu olan bu
işbirlikleri uluslararası işbirlikleri ise bunun üzerine ayrıca daha farklı etkenler
eklenmektedir. Bununla birlikte, globalleşmiş bir ekonomide ulusal ve uluslararası
Ar-Ge işbirlikleri, artan taleplerin karşılanması ve maliyetlerin düşürülmesi için
şarttır. Bundan dolayı Ar-Ge işbirlikleri her İşletmeci için standart ve gerekli bir hale
gelmiş bir stratejidir. Bu işbirliklere bakıldığında ve fayda-maliyet karşılaştırması
yapıldığında, yukarıda bahsedilen tehlikelerin öneminin azaldığı ortaya
çıkmaktadır. Bunun sonucunda rekabetçi ortamda ürün yaşam döngüsünün
süresinin sürekli kısaldığı ve teknik değişimin hızla geliştiği görülmektedir.
Ar-Ge işbirliklerin avantajları:
- İnsan ve teknik kaynakların ortak kullanımı
- Riskin paylaşılması; bu büyük yatırımlarda ve belirsiz başarı
göstergelerinde önem taşır.
- Sinerji etkileri görülür
- Çift/Çok taraflı aynı konuda araştırma yapılması olasılığı azalır ki bu da
maliyetin düşmesine ve kaynakların en etkin şekilde kullanılmasına neden
olur.
Posta sektörü açısından AB örgütlerine üye olmak Türkiye’nin bölgesinde bir
merkez ve lider ülke olmasına alternatif veya engel oluşturmamaktadır. Türk Posta
sektörü aynı süreç içinde mevcut posta tecrübesini bölgesindeki ülkelere ihraç
ederek bölge ülkelerinin dünya ile bütünleşmesini sağlama rolünü üstlenmelidir.
Bunun nasıl sağlanacağı hususunda Ar-Ge çalışmalarına bir an önce başlanmalı
ve özellikle hem ülkemiz hem de çevre ülkelerde bakir bir alan olan Ar-Ge
alanında bölgesel bir işbirliğinin olup olmayacağı belirlenmelidir.
2023 yılında Türkiye’nin Dünyanın 10 büyük ekonomisinden birisi olma hedefinin
gerekleşebilmesi için, Türk Posta Sektörü Ar-Ge alanında Balkanlar, Ortadoğu,
Arap Ülkeleri ve Kafkaslardaki posta sektörlerini domine eden en az bir firmayı
içerisinden çıkarabilmelidir.
Ulusal firmaların yurt dışından çok yurt içindeki paylarını artırmayı amaçlamaları
bu hedefin önündeki en büyük engeldir. Zira hala sektördeki en büyük oyuncu
Devlet Kuruluşudur ve özel firmaların hedefi bu oyuncudan daha çok pay alma
yönündedir. Söz konusu hedefin gerçekleşmesi için iki seçenek vardır. Birinci
108
seçenek sektörün serbestleştirilmesi ikinci seçenek ise PTT Genel Müdürlüğünün
desteklenerek uluslararası oyuncu olması için gerekli düzenlemelerin yapılmasıdır.
Ar-Ge’ye yapılan yatırımlar kuruluşları liderlik konusunda bir üst seviyeye
çıkarmada en önemli etkenlerden biri olarak sayılabilir. Buradan hareketle en
önemli husus ise Ar-Ge sonucunda ortaya çıkan değerlerin pazarlanmasıdır.
Başarılı bir pazarlamanın sadece pazarlama aktivitelerine değil, pazarlanan
ürünün müşteri taleplerini yerine getirip getirmediğine de bağlı olduğu söylenebilir.
4.8 Hedefe Yönelik Somut Adımlar Neler Olmalıdır?
Türk Posta Sektöründe Ar-Ge ve yenilikçilik açısından hedeflere ulaşılabilmesi için
aşağıda sıralanan adımların atılması gerekmektedir:
Posta, Kargo, Lojistik faaliyetlerinin yoğunlaştığı İstanbul, İzmir, Mersin
ve Ankara’da üniversitelerle işbirliği içinde 4 adet Ar-Ge teknokentinin
kurulması
Üniversiteler ile işbirliği yapılarak sektöre yönelik ortak bir Ar-Ge
merkezinin kurulması
Ar-Ge ve inovasyon konulu her yıl en az iki değişik konuda yarışma
programları düzenlenerek yeni fikirlerin oluşması ve bunların
değerlendirilmesinin sağlanması
Yenilik ve ilerlemeler sağlayacak yeni fikirlerin toplanması, paylaşılması,
ürüne dönüştürülmesini sağlayacak Ar-Ge kültürünün yerleştirilmesi için
sektörel düzeyde elektronik ortamda öneri sistemi ve ortak akıl
platformunun oluşturulması
Dünyadaki sektörel gelişmeleri hızlı ve kapsamlı bir şekilde takip edecek
ve ilgili çevrelere raporlayacak “Yenilikleri İzleme Birimi”nin kamu ve
özel sektör girişimi ile kurulması
Kamu alımlarında ve ihalelerde Ar-Ge ve inovasyonu destekleyici
politikaların geliştirilmesi
Küresel çapta operasyonları olan ulusal veya uluslararası teknoloji
firmalarının Ar-Ge faaliyetlerinden yılda en az birini Posta Sektörüne
ilişkin olarak gerçekleştirmek üzere stratejik işbirliğinin yapılması
Posta Sektörü dışında yer alan kişi ve kuruluşların sektöre ilişkin
yenilikçi fikir ve öneri geliştirmelerini teşvik etmek ve bunları sektör
yararına dönüştürebilmek için ulusal ölçekte yılda bir yarışma
düzenlenmesi, kazanan projelerin hayata geçirilmesi için gerekli
desteğin sağlanması
Posta sektöründe, desteklenecek Ar-Ge proje tekliflerini değerlendirmek
üzere üniversitelerden ve sektörden gelen üyelerden oluşan bir
“Değerleme Komitesi”nin kurulması
Kaynakların ortak amaçlar doğrultusunda birleştirilmesini sağlamak
üzere sektörde faaliyet göstermekte olan kuruluşlar ile üniversite ve
kamu araştırma merkezleri arasında işbirliğinin artırılması
109
Sektörde faaliyet gösteren firmaların gelirlerinin en az %2’sini Ar-Ge
çalışmalarına ayırması için teşvik edici düzenlemelerin yapılması
Sektörde faaliyet gösteren işletmelerden alınan vergilerin en az %2’
sinin sektörün Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesi için ayrılması
İşletmelerce, Ar-Ge projelerine destek veren ulusal ve uluslararası
kuruluşların mali desteklerinden yararlanma düzeyinin her yıl bir önceki
yıla göre en az %10 arttırılmasına yönelik proje önerilerinin geliştirilmesi,
etkinliklerin yapılması
5. SONUÇ
Türkiye’de posta ve kargo sektörüne özgü Ar-Ge projelerine rastlanmamaktadır.
Buna neden olarak; sektörde faaliyet gösteren oyuncuların yapmakta olduğu
çalışmaları, Ar-Ge ile ilgili kanun ve tebliğlere dayandırmamaları ve bu amaca
yönelik bir Ar-Ge Birimi altında yürütmemeleri gösterilebilir. Dünyada ise gelişmiş
posta idarelerinin bu konularda çalışmalar yaptıkları ve Ar-Ge birimleri
oluşturdukları, çalışmalarını da bu birimler altında kayıt altına aldıkları
görülmektedir. Posta sektörünün gelişmesine bu alanda oluşturulacak Ar-Ge
birimleri altında yapılacak Ar-Ge çalışmaları katkı sağlayacaktır.
Posta sektöründe 2023 Ar-Ge politikalarının gerçekleştirilebilmesi ve 2023 vizyon
hedefine ulaşılabilmesi için öncelikli olarak atılması gereken adımlar şunlar
olmalıdır:
Devlet ve özel sektör destekleri geliştirilmeli, özellikle Ar-Ge’ye ayrılan mali
kaynaklar arttırılmalıdır. Sektör oyuncularının mevcut kaynakları kullanmalarını
teşvik edici mekanizmalar oluşturulmalıdır.
Küresel çapta operasyonları olan ulusal teknoloji firmalarının Ar-Ge faaliyetlerinin
bir kısmını Posta Sektörüne ilişkin olarak gerçekleştirmeleri için üst düzeyde
girişim sağlanmalı ve gerekli olanaklar sunulmalıdır. Uluslararası oluşumlardan
elde edilebilecek destekleme araçlarından (AB 7. Çerçeve Programı vb.) azami
fayda sağlanmalıdır.
Kamu alımlarında ve ihalelerde Ar-Ge ve inovasyonu destekleyici politikalar
izlenmeli, özellikle yazılım alımlarında kullanılmak üzere diğer ihalelerden farklı
kriterler geliştirilmelidir. Ar-Ge, inovasyon ve girişimcilik kültürü bireylere erken
yaşlarda kazandırılmalıdır. Ar-Ge ve inovasyon konulu bilgilendirme ve ilgili
tarafları bir araya getirme amaçlı etkinlikler arttırılmalıdır.
Sektörde faaliyet göstermekte olan kuruluşlar ile üniversite ve kamu araştırma
merkezleri arasında işbirliği artırılmalı, kaynakların ortak amaç doğrultusunda
birleştirilmesi sağlanmalıdır. Meslek okulları ve üniversiteler, posta sektörünün
taleplerine uygun nitelikte insan gücü yetiştirmelidir. Bu amaç doğrultusunda,
meslek okulları ve üniversitelerde bölümler açılmalıdır. Eğitim kuruluşlarına Ar-Ge
alanlarında ihtiyaç duyulan elemanların veya danışmanların yetiştirilmesi ile
110
mezuniyet sonrası uzmanlaşma eğitimlerinin sunulması konularında önemli
görevler düşmektedir.
Ar-Ge desteklerinin sağlanmasında ve kullanımının denetlenmesinde açık ve
şeffaf yöntemler uygulanmalı ve proje sonuçları ile başarı oranlarının izlenmesi
yoluyla destek yönetim ve denetim süreçlerinin ve dolayısı ile Ar-Ge faaliyetlerinin
etkinliği arttırılmalıdır.
Ar-Ge desteklerinin etkilerinin ve sonuçlarının incelenmesi için fayda – maliyet ve
benzeri yöntemlerle analizler yapılmalı, elde edilecek sonuçlara göre süreç ve
önceliklerde iyileştirmeler yapılmalıdır. Teknoloji transfer ofisleri kurulmalı ve
yaygınlaştırılmalıdır. Ar-Ge ve teknolojik gelişim faaliyetleri ülke geneline
yayılmalıdır.
Posta Sektörü alanında Ar-Ge çalışmalarının motivasyonunu arttırıcı ulusal
boyutta büyük yarışmalar düzenlenmeli, kazanan projelerin hayata geçirilmesi için
gerekli destek sağlanmalıdır. Ar-Ge, üretim, hizmet ve markalaşma birbirini
tamamlayan süreçler olarak birlikte izlenmelidir. Sivil toplum kuruluşlarının Ar-Ge
alanlarına düşünce ve görüş bildirimlerinin arttırılması için resmi kanallar ile
desteklenmesi sağlanmalıdır.
Ar-Ge desteklerinin sağlanma mekanizması gözden geçirilmeli ve etkinliği
artırılmalıdır. Ar-Ge çalışması planlayan taraflar ne tür destekleri nasıl
alabilecekleri konusundaki bilgiye sahip olmalı ve gerektiğinde basit başvuru
yöntemleri ile hızlı biçimde bu desteğe ulaşabilmelidir. Desteklenen projenin
sonuçları da dikkatli biçimde takip edilmeli, sürecin verimli işlemesi için gerekli
güncellemeler yapılmalıdır.
Ar-Ge çalışmalarındaki ana hedef ulusal pazar değil küresel pazar olmalıdır. Bu
yüzden bu konudaki çalışmalarda uluslararası işbirliği olanakları mutlaka
değerlendirilmeli, uluslararası bilgi birikimden yararlanılmalı ve küresel piyasa
talepleri göz önünde bulundurulmalıdır.
Yenilikçiliği güçlendirmek ve sektörün tabiatına uygun hızlı değişime ayak
uydurmak adına; Ar-Ge, üretim, satış ve pazarlama faaliyetlerini yürüten ayrı
organizasyonların, uluslararası işbirliklerine de açık, sinerji yaratacak işbirlikleri
teşvik edilmelidir.
5809 sayılı Kanun ile bilgi ve iletişim alanındaki Ar-Ge ve eğitim faaliyetlerinde
kullanılmak üzere Ulaştırma Bakanlığı kontrolünde bir mali kaynak yaratılmış
olması önemli bir fırsat olarak görülmeli ve bu alandaki Ar-Ge faaliyetlerinin
arttırılması için etkin biçimde kullanılmalıdır.
Hedef 2023 içerisinde posta sektöründe söz sahibi en az bir ulusal şirket, en az bir
ulusal marka ile dünyaca kabul görecek bir posta hizmet modelini yaratma hedefi
mutlaka yer almalıdır. Bunun da yolu Ar-Ge faaliyetlerinin verimliliğinin
sağlanmasından geçmektedir.
111
SONUÇ
10. Ulaştırma Şurası’nda Posta Sektörü Paneli çerçevesinde yapılacak tespit,
tartışma ve önerilere bilgi desteği sunmak amacıyla sektörün dünü, bugünü ve
yarını değerlendirilmek üzere yapılan; regülasyon, üstyapı, altyapı ve Ar-Ge
çalıştaylarında posta sektörü çok yönlü ve kapsamlı bir şekilde ele alınmıştır.
Çalıştaylarda yapılan değerlendirmeler analiz edildiğinde, hepsinin ortak bazı
noktalara işaret ettikleri görülmektedir. Çalıştaylarda öne çıkan stratejik önemdeki
ortak noktalar şunlardır:
Mevcut durum değerlendirmesi ve ülke karşılaştırmaları çerçevesinde yapılan
incelemeler esas alındığında, ülkelerin posta sektörleri gelişmişlik ve rekabetçilik
düzeyleri bakımlarından üst, orta ve alt gruplara ayrıldığında Türk posta
sektörünün birçok bakımdan orta grupta yer aldığı görülmektedir. Ancak dört
çalıştayda da, Türk posta sektörünün potansiyeli göz önüne alındığında, yerinin
üst grup olması gerektiği vurgulanmıştır.
Dünyada artan global ticaret posta sektörüne büyük bir potansiyel kazandırmış ve
daha da kazandıracaktır. Ülkemizde ise posta sektörünün dünya ortalamasının
üzerinde bir büyüme potansiyeline sahip olmasına yol açabilecek özel bazı
nedenlerden söz edilebilir;
a) Ülkemizin dünyadaki stratejik konumu,
b) Ülkemizin gelişmekte olan pazarlar içinde ön sıralarda yer alması.
Ülke ekonomisinin son yıllarda dünyada en hızlı büyüyen
ekonomilerden birisi olması ve devamının beklenmesi,
c) Avrupa Birliğine katılım süreci,
d) Posta sektörüne ilişkin yeni regülasyon çalışmalarının getireceği
dinamizm.
Bu unsurların etkisiyle ülkemizdeki posta sektörü, belki de dünyada en hızlı
büyüyebilecek posta sektörü olma potansiyeline sahiptir.
Üst grupta yer alabilmesi için posta sektörümüzün bir vizyon çerçevesinde yeniden
yapılandırılması, sektöre stratejik açıdan yaklaşılarak uzun vadede rekabet
gücünü elde etme ve sürdürebilmenin yollarının aranması, yükselişe geçen yeni
eğilimlerden (teknolojik fırsatlar ve yeni alışkanlıklar gibi) ilk yararlananlar arasında
yer alarak öncü olmanın avantajlarının elde edilmesinin gerekliliğine dikkat
çekilmiştir.
Üst grupta yer alma hedefi aynı zamanda Türkiye’nin son yıllarda ortaya koyduğu
büyük ülke olma vizyonunun da bir gereği olarak değerlendirilmiştir. Türkiye’nin
dünyanın en zengin 10 ülkesi arasında yer alma, bölgesinde lider ve dünyada söz
sahibi olma gibi ulusal stratejik bakışıyla sadece örtüşmediği aynı zamanda
bunların gerçekleşmesinde önemli bir rol oynayacağı belirtilmiştir.
112
Posta sektörünün geleceği, emek-yoğun posta hizmetleri ile teknolojinin birbiri ile
sağlıklı bir şekilde bütünleşmesinin sağlanması ile şekillenecek olup, bu kapsamda
teknolojinin posta hizmetlerinde uygulanması personel verimliliğini olduğu kadar
müşteri memnuniyetini de arttıracaktır. Posta teknolojilerinin uygulanması,
sektörde faaliyet gösteren aktörlerin çok daha isabetli karar mekanizmaları
geliştirilmesine imkân sağlayacak ve doğrudan hizmet kalitesinin ve hizmet
çeşitliliğinin artmasını sağlayacaktır.
Gelecekte en önemli tehdit ve fırsatın teknoloji olacağı göz önünde
bulundurulduğunda, teknolojiyi bir fırsat olarak değerlendirip, posta hizmetlerinin
modernizasyonuna ve çeşitlendirilmesine olanak sağlayacak çalışmalarının
gerçekleştirilmesi ve bu sayede posta hizmetlerinin kalitesinin arttırılması ve posta
hizmetlerinin geliştirilmesinin önündeki yasal engellerin ortadan kaldırılması en
önemli hedeflerden biri olmalıdır.
Ayrıca regülasyon, üstyapı, altyapı ve Ar-Ge hususlarında yapılacak çalışmalar,
yenilikler ve atılımlarda elde edilecek bilgi ve deneyimlerin diğer ülkelerin kamu ve
özel sektör temsilcilerine “know how” olarak pazarlanmasının yapılabileceğine
dikkat çekilmiştir. Bunun bilgi ekonomisi çağında düşünülmesi gereken önemli bir
ürün olmasının yanı sıra bölgesel liderlik ve dünyada söz sahibi olma vizyonunun
da bir parçası olarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.
Yukarıda belirtildiği üzere posta sektörrü Regülasyon, Üstyapı, Altyapı ve AR-GE
yönleriyle dört ayrı çalıştay konusu olarak ele alınmıştır. Yukarıda belirtilen ortak
noktaların yanı sıra, her bir çalışmada ortaya çıkan sonuçlar şöyle özetlenebilir:
a. Regülasyon
Türkiye’de posta pazarı özellikle son 20 yılda çok genişlemiş ve sektörde
faaliyet gösteren aktör sayısı çok fazla artmıştır. Bu durum posta tekeli
ihlallerinin artmasına ve mevcut mevzuatın sektörü denetlemede yetersiz
kalmasına da sebep olmaktadır.
Avrupa Birliği Parlamentosu ve Konsey Direktifi, AB üyesi ülkelerde
düzenleyici otorite ile işletmeci için ayrı birimler oluşturulmasını zorunlu
kılmakta ve AB üyesi 27 ülkede de bu işlem gerçekleşmiş bulunmaktadır.
Burada bahsedilen işletmeci Evrensel hizmet sağlayıcısı, düzenleyici otorite
ise ilgili pazardaki kuralları belirleyen işletmeciden bağımsız kuruluştur.
Ülkelerin bir bölümünün, sektörün regülasyonu için posta hizmetini yerine
getiren kamu kurumunda ya da bu kurumun bağlı olduğu bakanlıkta
Düzenleyici Otorite benzeri komisyonlar oluşturduğu ve pazarı bu
komisyonlar vasıtasıyla regüle ettiği, diğer bir bölümünün ise bağımsız tüzel
kişilikler oluşturarak pazarı regüle ettiği görülmüştür.
Avrupa’da posta sektörüne ilişkin regülasyon çalışmalarına yaklaşık 20 yıl
önce başlanmış olmasına ve Avrupa Birliğinde regülasyonunu
tamamlamamış ülke kalmamasına rağmen, ülkemizde bu çalışmalara son 4
113
yılda hız verilmiş olup henüz sektörün tamamının bütüncül olarak ele alan
bir regülasyon yapılmamıştır. Mevcut durumda Posta pazarı, doğrudan
Ulaştırma Bakanlığı tarafından regüle edilmekte ve Avrupa Birliği
Direktiflerinde bahsedilen, işletmeciden bağımsız ve regülasyon yetkisini
havi bir kurum bulunmamaktadır.
Sektördeki bu regülasyon ve denetim eksikliği, pazarın karlı alanlarında
yatırım yapan kuruluş ve firmalar ile pazara hiç bir kurala uymadan giren
diğer firmalar arasında haksız rekabete sebep olmaktadır.
Bu nedenle hızla gelişmekte olan ancak düzenleme ve denetleme eksikliği
sebebiyle sorunlu bir yapıda olan pazarın etkin şekilde regüle edilmesi,
ülkemiz posta pazarını dünya ölçeğinde önemli oyuncuları oluşturacak
konuma taşıyacaktır.
Bu amaçla mer’i mevzuatta tespit edilen eksiklik ve boşlukların giderilmesini
ve sektörde hizmet kalitesinin yükseltilmesini sağlayacak sağlıklı bir rekabet
ortamında, faaliyet gösterilmesini teminen posta sektörünün
düzenlenmesine ilişkin kanun çalışmalarının bir önce tamamlanarak etkin
rekabet ortamının sağlanması ve hizmet kalitesinin uluslararası alanda
rekabet edebilecek düzeye erişmesi, teknoloji destekli altyapı
iyileştirmelerinin teşviki ile müşteri memnuniyetinin artırılması
hedeflenmelidir.
Bugün itibariyle Türkiye’deki posta sektöründeki genel bir yasal düzenleme
olmamasına rağmen, kamu posta işletmecisiyle birlikte yerli ve yabancı özel
işletmeler posta hizmetlerini verebilmektedir.
Sektörde ücretlendirme, hizmet kalitesi, ciro, gönderi trafiği ve müşteri
şikayetleri gibi hizmet unsurlarının belli bir norm ve kriterlere göre yapılıp
yapılmadığının denetlenmemiş olması haksız rekabeti de beraberinde
getirmekte ve ülke ekonomisine de dolayısıyla zarar vermektedir.
b. Üstyapı (Operasyon)
Dünyada meydana gelen hızlı değişim süreçlerine paralel olarak teknoloji,
önümüzdeki 25 yıl içinde de posta hizmetlerinin sağlanması açısından
önemli tehdit ve aynı zamanda fırsat olacaktır.
Kişi başına mektup oranının önemli ölçüde azaldığı bu ortamda planlanan
teslimat ağlarına ihtiyaç da azalacaktır.
Avrupa ülkeleri içinde nufüs ve temel nicelik özellikleri yakın ülkeler
açısından bakıldığında, Türkiye’de kişi başına gönderi sayısının düşüklüğü
ortaya çıkmaktadır. Avrupa ailesi içerisinde yer almayı hedefleyen
Türkiye’de kişi taleplerinin yeni ürün ve hizmetlerle artırılması ve
destekleyici tanıtım ve pazarlama faaliyetlerine önem verilmesi kaçınılmaz
olacaktır.
114
İyimser bir bakışla, teknoloji posta hacimlerinin artması için yeni fırsatlar
sağlayacaktır. 1980’li ve 1990’lı yıllarda telefon ve faks hizmetlerinin
artışıyla posta ihtiyacının azalacağı düşünülmüş olmasına rağmen, internet
gibi yeni teknolojiler ve internet üzerinden yapılan alış veriş, posta hacmini
azaltmak yerine, yeni posta fırsatlarını doğurmuştur. Finansal hizmetlerdeki
hacimler düşse de diğer posta alanları bu düşüşü telafi etme konumuna
gelmiştir.
Gelişen pazarlardaki büyüme önümüzdeki yıllarda aynı hızda yaşanacak ve
e-ticaret açısından önemli fırsatlar sağlayacaktır. Ancak, hizmet
sağlayıcıların uzun dönemde geleneksel posta hacimlerindeki düşüşe hazır
olması ve buna göre stratejilerini belirlemeleri gerekmektedir.
Avrupa ülkelerinin sunmuş olduğu yeni hizmetler incelendiğinde lojistik,
internet ve elektronik gibi yeni hizmetler ön plana çıkmakta ve Türkiye’nin
de bu alandaki hizmet çeşitliliğinin yetersiz olduğu gözlenmektedir.
Kargo alt sektörü gerek ulusal gerekse uluslararası alanda en hızlı gelişin
sektörlerden biridir. Bu durumun önemli sebeplerinden biri kargo sektörünün
diğer sektörlere hizmet vermesi ve diğer sektörlerin gelişen ihtiyaçları
doğrultusunda farklılaşmak ve büyümek zorunda olmasıdır. Yapılan
araştırma sonucunda, Türkiye’de 50 milyar dolar olması gereken pazarın
sadece 6 milyar dolar büyüklüğünde olduğu görülmüştür. Kargo sektörünün
yeni gelişmeye başlayan bir sektör olduğu göz önüne alındığında, daha
büyümenin ilk evrelerinde yer aldığı söylenebilir.
Türkiye’nin coğrafi konumu da sektör olarak bölgesinde lojistik üs ve
aktarma merkezi olma potansiyeline sahip olmasının önemli bir nedeni
olarak değerlendirilebilir. Ayrıca, Avrupa’dan Türkiye üzerinden Ortadoğu ve
Asya ya 600 milyar dolarlık bir mal sirkülasyonu gerçekleştiğinden, Avrupa
ile Ortadoğu ve Asya arasında bir kargo köprüsü kurularak sirkülasyondan
çok büyük bir pay alınabilir. Kargo sektörünün yaşanan gelişmelerle dış
pazara açılması önem teşkil etmektedir.
Lojistik alt sektörüne bakıldığında; faaliyet hacimlerinin yaklaşık 89 milyar
TL olduğu, hizmet sağlayıcı pazar büyüklüğünün de yaklaşık 49 milyar TL
olduğu görülmüştür. Hizmetlerde mükemmelliği, etkin rekabeti ve güvenliği
esas alan politikalarla hızlı, yaygın ve teknolojik yeniliklere sahip entegre bir
ulusal ve uluslararası posta ve lojistik sektör sistemi oluşturulmalıdır. AB'yi
hedefleyen bir Türkiye, AB'nin takip ettiği teknoloji destekli ürün ve
hizmetleri uygun zamanda ve ortamda pazara sunabilecek konumu da
belirlemeli ve teknolojide yaşanan gelişmelere paralel olarak gerekli
operasyonel düzenleme çalışmalarını ivedilikle tamamlanmalıdır.
115
c. Altyapı
Posta sektörünün alt yapısına gelince, müşterilerinin sürekli yükselen
beklentilerine cevap verebilmek amacıyla, klasik posta hizmetlerinin
yanında parasal posta ve kargo hizmetlerinde de söz sahibi olan, teknolojik
gelişmelerin paralelinde işyerlerinin ve hizmet noktalarının
modernizasyonunu sağlayan Kamu İktisadi Kuruluşu olan PTT öne
çıkmaktadır. Posta hizmetleri açısından Avrupa ülkeleri ile personel, iş
yerleri, kullandıkları otomasyon, mekanizasyon ve teknik altyapı
bakımından karşılaştırıldığında Türkiye’deki posta hizmetlerini yürüten
kamu hizmet sağlayıcısının çok üzerinde olduğu görülmektedir.
PTT dışında kargo sektöründe faaliyet gösteren yerli ve yabacı birçok özel
işletmecilerin daha ziyade faaliyetlerini nüfusun yoğun olduğu bölge ve
şehirlerde yürüttükleri görülmektedir.
Sektör altyapısı bakımından Türkiye üç tarafı denizlerle ve Avrupa-Asya
geçiş noktası olmasına rağmen karayolları haricinde alternatif demir, deniz
ve hava yollarının yeterince ve yetkin olarak kullanılmaması teslim süresi ve
maliyetlerinin artmasına sebebiyet oluşturmaktadır. Bu nedenle öncelikle
Ulaştırma Bakanlığı’nın 2023 stratejileri kapsamında posta altyapısının
temelini oluşturan ulaşım ağlarının çağdaş teknolojiye ve uluslararası hukuk
ve kurallara uyumlu, çevrenin en üst düzeyde korunduğu bir yapıya
kavuşturulması önem arz etmektedir.
Bilgi ve iletişim altyapısının ve teknolojilerinin küresel ısınma ile mücadele
ve daha temiz bir çevrenin oluşturulması da dikkate alınarak posta
sektöründe faaliyet gösteren hem kamu hem de özel kuruluşlar, enerji ve
çevre teknolojilerindeki gelişmeleri izleyerek etkin olarak kullanmalı,
genişlemeye elverişli alt yapısını, teknolojik gelişmelerin ışığında modernize
etmeli ve bilişim sistemleri ile entegre bir yapı oluşturmalıdır.
Bölgesinde söz sahibi olmayı hedefleyen posta sektörü altyapı olarak,
geliştirilebilir ve yönetilebilir bir bilgi merkezi ile hizmet ve gerçekleştirim
süreçlerinin teknolojik yetkinlik ile izlenebilirlini sağlanması, müşteri
memnuniyetinin artırılması ve rekabet ortamının güçlendirilmesi ve kalifiye
insan kaynakları ile sağlamalıdır.
d. Ar-Ge
Türkiye’ de son yıllarda çıkarılan bazı kanunlar ile Ar-Ge alanında faaliyet
gösteren kuruluşlara ve buralarda çalışanlara sağlanan vergi indirimleri,
vergi muafiyetleri, destek ve teşvikler Ar-Ge konusunda önemli aşamaların
kaydedilmesini sağlamıştır.
Çıkarılan kanunlarla; Ar-Ge ve yenilik yoluyla ülke ekonomisinin uluslararası
düzeyde rekabet edebilir bir yapıya kavuşturulması için teknolojik bilgi
üretilmesi, üründe ve üretim süreçlerinde yenilik yapılması, ürün kalitesi ve
standardının yükseltilmesi, verimliliğin artırılması, üretim maliyetlerinin
düşürülmesi, teknolojik bilginin ticarileştirilmesi, rekabet öncesi işbirliklerinin
116
geliştirilmesi, teknoloji yoğun üretim, girişimcilik ve bu alanlara yönelik
yatırımlar ile Ar-Ge’ye ve yeniliğe yönelik doğrudan yabancı sermaye
yatırımlarının ülkeye girişinin hızlandırılması, Ar-Ge personeli ve nitelikli
işgücü istihdamının artırılması amaçlanmıştır.
Türkiye’ de Ar-Ge alanında yaşanmakta olan pozitif gelişmeler ışığında;
BİT, Makine-İmalat, Elektrik-Elektronik gibi alanlarda ortaya çıkan projelerin
dikkat çekmeye başlamasına karşın, maalesef posta ve kargo sektörüne
özgü Ar-Ge projelerine rastlanmamaktadır. Buna neden olarak; sektörde
faaliyet gösteren oyuncuların yapmakta olduğu çalışmaları, Ar-Ge ile ilgili
kanun ve tebliğlere dayandırmamaları ve bu amaca yönelik bir Ar-Ge Birimi
altında yürütmemeleri gösterilebilir.
Dünyada ise gelişmiş posta idarelerinin Ar-Ge birimleri oluşturdukları veya
müstakil, kısmen bağımsız bir araştırma merkezi olarak örgütlendikleri
görülmektedir. Bunun yanında bazı gelişmiş ülkelerin posta idarelerinin Ar-
Ge birimlerini bağlı ortaklık olarak yapılandırdıkları da dikkat çekmektedir.
Gelişmişliğin olmazsa olmaz unsurlarından biri olarak kabul edilen Ar-Ge
faaliyetlerine son yıllarda gelişmekte olan ülkelerde de özel önem verildiği
ve bunun sonucu olarak da Ar-Ge alanında faaliyet gösteren kuruluşlara
GSYİH’den pay ayrılmaya başlandığı gözlenmektedir.
Son yıllarda gelişmiş ülkelerde Ar-Ge birimlerinin yanında Bilgi Yönetimi ve
Bilgi Merkezi kavramları ortaya atılmaktadır. Bu yeni anlayışta Ar-Ge
birimlerinin etkin çalışabilmesi için bilgiye erişmek kadar onun depolanması,
sınıflandırılması, arşivlenmesi, paylaşılması; bu paylaşımı kolaylaştırmak
için rahat, özgür ve işbirliğine dayalı ortamların oluşturulması
gerekmektedir. Klasik anlamdaki Ar-Ge birimlerinin başarısı sadece Ar-Ge
çalışanlarının vizyonuna bağlı iken, Bilgi Yönetimi kavramı ile çalışan
herkesin fikri katkısının değerlendirilmesi, örtülü bilgiye ulaşılması ve
etkinliğin artırılması için tüm çalışanların katılımına önem verilmektedir.
Türkiye’nin Posta Sektöründeki çalışmaları Balkan Ülkeleri ve Kafkas
Ülkelerinin ilerisindedir. Bu ülkeler Türkiye Posta Sektörü için, deneyimlerini
ve teknolojilerini aktarılabileceği potansiyel ülkeler olarak değerlendirilebilir.
Bu potansiyelin etkin şekilde ortaya çıkarılabilmesi bakımından; Türkiye
Posta Sektörünün Ar-Ge alanındaki yapılanması; gelişmiş dünya
ülkelerindekine benzer şekilde bilgi yönetimi ve bilgi merkezini içine alan bir
Ar-Ge yapılanması olmalıdır. Eğitim kuruluşlarına da Ar-Ge alanında ihtiyaç
duyulan elemanların veya danışmanların yetiştirilmesi ile mezuniyet sonrası
uzmanlaşma eğitimlerinin sunulması konularında önemli görevler
düşmektedir. Ar-Ge ve teknolojiyi geliştirme yatırımları; nitelikli, yetişmiş
insan gücü gerektiren ve uzun vadede karlı olan yatırımlardır.
117
POSTA SEKTÖRÜNÜN 100 HEDEFİ
1. Posta pazarının kontrollü ve kademeli bir şekilde serbestleştirilerek tam
rekabetçi ortamın sağlanmasına yönelik yasal altyapının oluşturulması,
2. Serbest rekabet ortamında evrensel hizmet sunumunun belirlenecek
yasal standartlar içerisinde sürekliliğini garanti etmek üzere
yetkilendirilen işletmelerin evrensel hizmet sunumundaki mali zararların
nasıl hesaplanacağı ve sübvanse edileceğine ilişkin gerekli
düzenlemelerin yapılması
3. Sektörde hizmet standartlarını belirleyici ve bu standartlara uygun
hizmet sunulup sunulmadığını kontrol eden “Düzenleyici ve Denetleyici
Otorite” oluşturularak “düzenleyici” ve “işletmeci” kurumların ayrı ayrı
yapılandırılması
4. PTT’nin Türk Ticaret Kanunu ve özel hukuk hükümlerine tabi anonim
şirket şeklinde yeniden yapılandırılarak serbest piyasa şartlarında
faaliyet gösteren bir işletmeye dönüştürülmesi,
5. Düzenleyici ve Denetleyici Otorite tarafından; ilgili kurum ve kuruluşlar
arasında etkin bilgi paylaşımını sağlamak suretiyle rekabeti artırıcı ve
haksız rekabeti önleyici mekanizmanın oluşturulması
6. Oluşturulacak “Düzenleyici ve Denetleyici Otorite” de sektördeki tüm
paydaşların görüşlerini yansıtacak kapsamlı bir temsilin sağlanması,
7. Sektörde oluşabilecek ihlallere yönelik cezai ve idari nitelikte yaptırımları
hayata geçirecek hukuki altyapının oluşturulması,
8. Gönderi tesliminde ıslak imza yanında elektronik ortamda alınan
imzanın da hukuken geçerliliğine yönelik yasal düzenlemelerin
yapılması
9. Sektörde faaliyet gösteren işletmelerin uluslararası arenada yabancı
şirketlerle rekabet edebilecek kapasiteye kavuşturulmasına yönelik
kolaylaştırıcı düzenlemelerin yapılması,
10. Sektördeki gelişme ve ihtiyaçlara göre gümrük işlemlerinin posta
hizmetlerini kolaylaştırıcı şekilde düzenlenmesi ve güncelleştirilmesi
118
11. “Düzenleyici ve Denetleyici Otorite” tarafından, teknolojik gelişmeleri ve
buna bağlı olarak değişecek olan hizmet standartlarını sürekli bir şekilde
güncellemek üzere ulusal ve uluslararası alanlarda araştırmalar yapacak
ekiplerin kurulmasına yönelik düzenlemeler yapılması,
12. “Düzenleyici ve Denetleyici Otorite” tarafından, yasal boşluklar, sektörel
gelişmeler ve teknolojik gelişmeler ile ortaya çıkacak yeni suç ve ihlalleri
hızla belirleyip bunların engellenmesine yönelik yasal ve yapısal
önlemleri önerecek araştırma ekiplerinin kurulması,
13. Düzenleyici ve Denetleyici Otorite tarafından sektörün gelişimini ve
uluslararası arenada diğer ülkelerle rekabet etmesini engelleyen
sorunların tespitine ve geleceğe yönelik stratejilerin belirlenmesine
yardımcı olacak araştırmaların yapılması ve işletmelerle paylaşılması,
14. Posta, Kargofaaliyetlerinin yoğunlaştığı İstanbul, İzmir, Mersin ve
Ankara’da üniversitelerle işbirliği içinde 4 adet Ar-Ge teknokentinin
kurulması,
15. Uluslararası kuruluşların belirlediği ve gelecek için öngörebileceği
minimum uluslararası teslim sürelerinin üzerine çıkma ana hedefi
çerçevesinde yurtdışı çıkışlı öncelikli gönderilerin %90’ının Gün + 2’de
tesliminin sağlanması,
16. Sektörde faaliyet gösteren tüm işletmelerin kabul ettikleri yurtiçi öncelikli
gönderiler ile Balkanlar, Orta Doğu ve Ön Asya Ülkeleri çıkışlı öncelikli
gönderilerin %90’ının en geç ertesi gün (Gün+1) teslim edilmesi,
17. Posta sektöründe uluslararası rekabet gücünü elde etmek ve “En İyi
Uygulamalar” a sahip ülkeler arasında yer almak üzere yüksek
teknolojiye dayalı sektörel alt yapının oluşturulması için teknolojik,
ekonomik ve mali etütleri içeren fizibilite çalışmasının yapılması,
kısa/orta/uzun vadeli stratejilerin belirlenerek hayata geçirilmesi,
18. Posta hizmetlerine ilişkin uluslararası kararların alındığı ve her 4 yılda
bir düzenlenen Dünya Posta Birliği (UPU) Kongresinin kamu ve özel
sektör işbirliği ile Türkiye’de yapılması,
19. Kıtalararası köprü konumunda olan ülkemizin sınırları içerisinde
uluslararası posta, koli, kurye ve kargo hizmetlerinde aracılık yapmak
üzere, hizmet itibariyle en az on adet sınır ötesi “Alıp Verme Merkezi”nin
kurulması, ,
119
20. Sürekli gelişen ve büyüyen posta sektörünü Ticaret Odaları nezdinde
temsil etmek üzere, kargo-kurye-lojistik ve dağıtım iş kollarında diğer
meslek komitelerinden bağımsız yeni bir meslek komitesi oluşturulması,
21. Rekabet gücü bakımından sektörün bir bütün olarak “Dünyada ilk on
arasında yer alma vizyonu” çerçevesinde uluslararası pazarlardaki
payını arttırmak için ortak Ar-Ge, pazarlama ve kullanım alanları
geliştirilmesinin teşvik edilmesi,
22. Uluslararası posta pazarında söz sahibi olma potansiyeline sahip en az
üç ulusal işletmenin seçilerek uluslararası birer marka olması için
yönlendirilmesi ve desteklenmesi,
23. Sektörde faaliyet gösteren tüm işletmecilerin hizmet kalitesi ölçümlerinin
yapılması ve kamuoyuna duyurulması için ulusal ve uluslararası
bağımsız kuruluşlarca denetim zorunluluğunun getirilmesi,
24. Farklı coğrafyalarda konumlanan sanayi kümeleri ve pazarları birbiri ile
ilişkilendirecek posta kanalları geliştirmek,
25. Uluslararası gönderi trafiğinde ülkemizin bir hub olmasını sağlamak
üzere; diğer sektörlerle (Havayolu, denizyolu, demiryolu ve karayolu
taşımacılığı) işbirliği yaparak, uluslararası hizmet sunması planlanan
“Lojistik Üs”ler ile entegre bir sistemin oluşturularak etkin bir şekilde
işletilmesi,
26. Üniversiteler ile işbirliği yapılarak sektöre yönelik ortak bir Ar-Ge merkezinin
kurulması,
27. Ar-Ge ve inovasyon konulu her yıl en az iki değişik konuda yarışma
programları düzenlenerek yeni fikirlerin oluşması ve bunların
değerlendirilmesinin sağlanması,
28. Posta sektörü uzmanlığı kariyer mesleği oluşturularak, 2023 yılına kadar
bu alanda en az 5.000 kişinin yetiştirilmesinin sağlanması,
29. Sektörde ihtiyaç duyulan nitelikli insan kaynağını karşılamak üzere
meslek okulları ve üniversitelerde her yıl en az 1.000 öğrencinin
alınması,
120
30. Yenilik ve ilerlemeler sağlayacak yeni fikirlerin toplanması, paylaşılması,
ürüne dönüştürülmesini sağlayacak Ar-Ge kültürünün yerleştirilmesi için
sektörel düzeyde elektronik ortamda öneri sistemi ve ortak akıl
platformunun oluşturulması,
31. Dünyadaki sektörel gelişmeleri hızlı ve kapsamlı bir şekilde takip edecek
ve ilgili çevrelere raporlayacak “Yenilikleri İzleme Birimi”nin kamu ve
özel sektör girişimi ile kurulması,
32. Kamu alımlarında ve ihalelerde Ar-Ge ve inovasyonu destekleyici
politikaların geliştirilmesi,
33. Küresel çapta operasyonları olan ulusal veya uluslararası teknoloji
firmalarının Ar-Ge faaliyetlerinden yılda en az birini Posta Sektörüne
ilişkin olarak gerçekleştirmek üzere stratejik işbirliğinin yapılması,
34. Posta Sektörü dışında yer alan kişi ve kuruluşların sektöre ilişkin
yenilikçi fikir ve öneri geliştirmelerini teşvik etmek ve bunları sektör
yararına dönüştürebilmek için ulusal ölçekte yılda bir yarışma
düzenlenmesi, kazanan projelerin hayata geçirilmesi için gerekli
desteğin sağlanması,
35. Sektörde kullanılan teknolojilerin yurtiçinde üretimi ve ihracı için sanayi
ile işbirliği yaparak kullanılan araç, gereç, yazılım ve donanımın en az
%50 sinin yurtiçinde üretimi ve ihracatını gerçekleştirecek teşviklerin
sağlanması,
36. Posta sektöründe teknoloji transferini ve yaygınlaştırılmasını sağlayacak
ofislerin kurulması,
37. Posta sektöründe, desteklenecek Ar-Ge proje tekliflerini değerlendirmek
üzere üniversitelerden ve sektörden gelen üyelerden oluşan bir
“Değerlendirme Komitesi”nin kurulması,
38. Sektör vizyonunu geliştirmek üzere kamu ve özel sektör temsilcileri ve
uzmanlardan oluşan yılda en az bir kere toplanacak “Posta Sektörü
Konseyi”’nin kurulması,
39. Posta sektöründeki yenilikler hususunda bilgilendirme ve teşvik amaçlı,
yabancı katılımcılara da açık bir “Posta Sektörü Fuarı”nın her yıl
düzenlenmesi,
121
40. Ulusal yazılım şirketlerinin posta sektöründe faaliyet gösteren
işletmelerin ihtiyaçlarını karşılayacak nitelikte özel yazılımlar geliştirmesi
ve bu yazılımların uluslararası piyasada pazarlanmasına yönelik
çalışmaların yapılması
41. Posta sektörünün geleceğini, sorunlarını ve çözüm önerilerini tartışmak
üzere yılda en az bir kez, panel, sempozyum, seminer ve çalıştay gibi
etkinliklerin yapılması,
42. Kaynakların ortak amaçlar doğrultusunda birleştirilmesini sağlamak
üzere sektörde faaliyet göstermekte olan kuruluşlar ile üniversite ve
kamu araştırma merkezleri arasında işbirliğinin artırılması,
43. Sektörde faaliyet gösteren firmaların gelirlerinin en az %2’sinin Ar-Ge
çalışmalarına ayırması için teşvik edici düzenlemelerin yapılması,
44. Sektörde faaliyet gösteren işletmelerden alınan vergilerin en az %2’
sinin sektörün Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesi için ayrılması,
45. İşletmelerce, Ar-Ge projelerine destek veren ulusal ve uluslararası
kuruluşların mali desteklerinden yararlanma düzeyinin her yıl bir önceki
yıla göre en az %10 arttırılmasına yönelik proje önerilerinin geliştirilmesi,
46. Posta hizmetlerinin sunumunda çevreye duyarlı politikaların izlenmesi,
47. Posta sektöründe kullanılan sarf malzemelerinin % 85’inin geri
dönüşümlü ürünler olması,
48. Sektörde kullanılan yapıların enerji gereksinimlerini azaltarak enerji
ihtiyacının % 90’ının yenilenebilir kaynaklardan (güneş, rüzgâr, vb.)
sağlanması,
49. Sektörde kullanılan araçların % 70’inin emisyon düzeyini en aza indiren
fosil yakıt, biyoyakıt ya da hidrojen ile çalışan içten yanmalı motorlara ve
yakıt pillerine dayalı hybrid araçlardan oluşması,
50. Sektörde faaliyet gösteren oyuncular tarafından geri dönüşümlü
ürünlerin toplanacağı ve üretime dönüştürüleceği birimlerin
oluşturulması ve üretime dönüştürülecek ürün hacimlerinin düşük olduğu
lokallerde ortak dönüşüm tesislerinin kurulması,
122
51. Taşımacılık işlemlerinde, maliyet tasarrufları sağlamak, çevre kirliliğini
ve araç trafiğini azaltmak amacıyla, sektör oyuncularının birbirlerinin
ulaştırma planlarından haberdar olabilecek ve birbirlerinin boş
kapasitelerinden faydalanmalarına imkan tanıyacak entegre bir bilgi
sistemin oluşturulması,
52. E-Ticaretin depolama, pazarlama, satış, dağıtım ve teslim faaliyetlerini
aynı değer zinciri içerisinde ele alınmasını sağlayacak iş modellerinin
geliştirilmesi,
53. Sektörel haberleşme, tanıtım ve bilgi paylaşımını sağlayacak bir iletişim
ağı kurulması (sektörel internet posta sektörü televizyon kanalı
kurulması )
54. Kayıtlı elektronik posta hizmetlerinin verilmesine yönelik yasal
düzenlemelerin yapılması ve altyapının oluşturulması,
55. Sektör oyuncularının, bilgi, deneyim ve know-how’larını uluslararası
ticarete konu etmek üzere en az bir ortak danışmanlık şirketinin
kurulması,
56. Sektör oyuncularının, bilgi, deneyim ve know-how’larını, yurtdışında
yatırım ve ortaklıklara dönüştürülmesini sağlayacak sektörel vizyon ve
anlayışların geliştirilmesi ve teşvik edilmesi,
57. İlgili birimlerle işbirliği içerisinde “Adrese Dayalı Kayıt Sistemi”
veritabanının kullanım standartlarının belirlenmesi,
58. “Adrese Dayalı Kayıt Sistemi” veritabanının sektör tarafından etkin
kullanımını sağlanması, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü
ve Belediyeler ile işbirliği yaparak cadde ve sokak isimlerinin sık
değişmesinin engellenmesi,
59. Posta sektörü için kritik öneme sahip Bilgi Güvenliği Standartlarının
belirlenerek sektör oyuncularının tam olarak uymalarının sağlanması ve
sektör standartlarından ödün vermemek amacıyla ihlallerin önlenmesine
yönelik gerekli tedbirlerin alınması,
60. Sektörde gelecekte stratejik bir öneme sahip olacak bilişim güvenliğinin
sağlanması, iyileştirilmesi ve yeni yöntemler geliştirilmesi için bu alanda
123
uzman insan kaynağının üniversite ve araştırma merkezleriyle işbirliği
içerisinde yetiştirilmesi,
61. Sektör oyuncularının dağıtım parselasyonu amacıyla Coğrafi Bilgi
Sistemlerinden faydalanmalarını sağlayacak entegre bir sistemin
geliştirilmesi,
62. Periyodik olarak düzenlenecek panel, konferans, seminer, sempozyum
vb, etkinliklerle posta sektöründe enerji tasarrufu, alternatif enerji
kaynaklarından faydalanılması ve çevre dostu teknolojilerin kullanımı
konularında sektörel duyarlılığın geliştirilmesine yönelik çalışmaların
yapılması,
63. Posta hizmetlerinin elektronik ortamda daha etkin verilebilmesi için
"Geniş Bant İletişim Ağı"nın kullanılması,
64. Posta hizmet sunum kanallarının teknoloji desteğiyle artırılması
65. Sektöre ait müşteri şikâyet ve taleplerinin izlenmesi için oluşturulan
birimlerin çalışma standartlarının oluşturulması,
66. Posta sektöründe kullanılan tüm taşıtların uydulara dayalı algılama
yapabilen taşıtlara dönüştürülmesi ve bunlarla uyumlu akıllı yol
sistemlerinin kullanılması,
67. Hizmet kalitesinin arttırılarak müşteri şikayet oranının her yıl %10
azaltılması,
68. Potansiyeli yüksek yerlerde personelsiz kabul ve teslim işlemini yapacak
cihazlarının kurulması,
69. Yerel üreticilerin yöresel ürünlerinin, yurt içi ve yurt dışına
pazarlayabilmelerine imkan sağlayacak bir portal oluşturulması ve bu
portal aracılığıyla, üreticiden alınan ürünün tüketiciyle buluşturularak
ülke ekonomisine katkı sağlanması,
70. Havayolu taşımacılığı sektörü ile işbirliği yaparak posta taşımacılığına
uygun kargo uçağı ve helikopter sayılarının arttırılması,
71. Sektörde kullanılan binaların enerji gereksinimlerinin yenilenebilir
kaynaklardan sağlanmasını mümkün kılacak “binayla bütünleşik” yapı
eleman ve malzemelerinin kullanılarak bina ısı kayıplarının azaltılması,
124
72. Tüm gönderilerin kayıt altına alınarak takibinin sağlanması,
73. RFID ve Barkod Teknolojilerinin kullanılması ve posta mekanizasyon
sistemlerinin yaygınlaştırılması,
74. Uydudan Takip ve uydulara dayalı algılama yapabilen izleme
sistemlerinin kullanımının yaygınlaştırılması,
75. Yeni nesil iletişim sistemlerinin kullanımının yaygınlaştırılması ,
76. Sektörün, taşımacılıkta hızlı demiryolu ağından etkin olarak
faydalanmasının sağlanması,
77. Gezici araçlarla seyyar işlem noktalarının oluşturulması,
78. Tüm işyerlerinde hizmet sunum süreçlerinin etkinlik ve verimliliğini
artırarak müşteri odaklı hale getirmek üzere modern yönetim
tekniklerinden ( toplam kalite yönetimi, süreç mühendisliği, altı sigma)
yararlanılmasının teşvik edilmesi,
79. Modern yönetim tekniklerinin posta sektörüne uyarlanmasına yönelik
çalışmalar yapacak danışmanlık kuruluşlarının desteklenmesi,
80. Posta Sektöründe İstihdamın Artırılması; İstihdamı her yıl en az %10
oranında artırarak sektörde çalışan kişi sayısını 380.000 ‘e çıkarmak
81. Üreticilerin ana faaliyetlerinde yoğunlaşarak temel yetkinlik
kazanabilmeleri için lojistik hizmetlerini dışarıdan satın almaları
hususunda teşvik edilmeleri,
82. Katma değer zincirinin üretim yanındaki tasarım, teknoloji geliştirme,
dağıtım gibi halkalarında yüksek pay sahibi olunması,
83. Posta sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin, ülkemizin coğrafi
konumunun sunduğu avantajları kullanarak kıtalararası mal trafiğindeki
pazar paylarının her yıl %5 arttırılması,
84. Doğrudan posta, adressiz basılı kağıt ve reklama yönelik broşürlerin,
ürün pazarlanmasında oynadıkları etkin rol konusunda üreticilerin
125
bilinçlendirilmesi ve bu tür gönderilerin basım ve dağıtımına yönelik
bütünleşik modeller geliştirilmesi, sektörel hasıla büyüklüğü bakımından
dünya sıralamasında ilk 10 arasında yer almak üzere elde edilen gelirin
en yüksek 10 ülke arasında yer alacak şekilde artırılmasının
sağlanması,
85. Uluslararası düzeyde posta sektöründe yaşanan gelişmeleri yakından
takip etmek ve karar süreçlerinde etkin rol oynamak üzere uluslararası
kuruluşlar tarafından düzenlenen her türlü organizasyona aktif katılımın
sağlanması, Dünya Posta Birliğinin seçimle belirlenen işletme konseyine
Türk Posta Sektöründen bir temsilcinin başkan seçilmesinin sağlanması,
86. Ulusal ve Uluslararası düzeyde sektörü bir bütün olarak temsil etmek,
Ulusal ve Uluslararası düzeyde sektörle ilgili araştırmalar yapmak üzere
“Posta Sektörü Birliği”nin kurulması,
87. Posta sektörüne insan kaynağını sağlayan eğitim kurumlarının
müfredatlarının gelişmelere ayak uyduracak şekilde güncellenmesinin
sağlanması,
88. Sektörün insan kaynakları ihtiyacı ile eğitim programlarını
uyumlulaştırmak amacıyla her iki tarafın temsilcilerinden oluşan, ortak
yönetim modelleri ile yönetilen eğitim kurumları oluşturulması,
89. Sektöre nitelikli insan kaynakları kazandırmak ve Ulaştırma Akademisi
bünyesinde Posta Sektörü bölümünün kurulması
90. Posta Sektörü Birliği tarafından her yıl en az 10 Yüksek Lisans ve
Doktora düzeyinde sektör ile ilgili yapılan çalışmaya burs desteğinin
sağlanması,
91. Posta Sektörü Birliği tarafından işletmeler nezdinde gerekli girişimlerde
bulunularak sektöre yönelik akademik çalışma ve saha araştırması
yapan kişi ve kurumlara bilgi, belge ve çalışma mekanı gibi imkanların
sağlanması,
92. Posta sektörü ile ilgili eğitim veren kurumların öğrencilerine mesleki
yeterlilik kazandırmak üzere işletmelerde işbaşı eğitimi almalarına
yönelik düzenlemelerin yapılması,
126
93. Posta sektöründe eğitim veren kurumların kontenjanlarının arttırılması
ve başka eğitim kurumlarında bölümler açılması,bu bölümlerden mezun
olanlara istihdamda öncelik sağlanması
94. Posta Sektörü Birliği tarafından üyelerinin sosyal sorumluluk projeleri
geliştirerek hayata geçirilmesinin teşvik edilmesi,
95. Alternatif hizmet sunum kanallarının geliştirilmesi ve etkinliğinin
artırılması suretiyle kişi başına düşen gönderi sayısının her yıl %20
artırılması,
96. Özellikli ürünlerin (soğuk zincir, sağlık, v.b) taşınması ve depolanması
için gerekli altyapının oluşturulması,
97. Posta sektörünün Türkiye'nin uluslararası rekabet gücünün
geliştirilmesine katkı sağlaması,
98. Posta sektöründe faaliyet gösteren işletmeciler tarafından sosyal
sorumluluk bilinci ile hizmet verilmesi,
99. Posta Sektörü Birliği tarafından sektöre ilişkin verilerin toplanması,
işlenmesi ve raporlanmasını bilimsel yöntemlerle sağlanıp, tüm
paydaşların kullanımına sunulması,
100. Dünya posta sektörüne ilişkin karar süreçlerinde etkin rol almasını
sağlamak amacıyla Türkiye’nin önderliğinde Dünya Posta Birliği
tarafından alt birlik statüsü verilecek, en az on ülkenin üye olarak
katılacağı bir bölgesel birliğin oluşturulması,
hedeflenmektedir.
127
KAYNAKLAR
1. PTT Genel Müdürlüğü 2008 Yılı Sektör Raporu
2. Dokuzuncu Kalkınma Planı (Posta Hizmetleri Alt Komisyon Raporu)
3. 97/67 EC sayılı AB Direktifi
4. Türkiye’de Posta Hizmetlerinin Serbestleştirilmesi ve Regülasyonu- Volkan
Recai Çetin (DPT Çalışması)
5. UPU veritabanı, http://www.upu.int
6. Universal Postal Union International Bureau, “Status and Structures of
Postal Administrations”,Update/June 2006, (Çevrimiçi)
7. Posta Hizmetlerinde Türkiye’nin AB’ye Uyum Süreci, Sanem Gürbüz,
Yüksek Lisans Tezi, Eylül 2007
8. Doğal Tekellerde Özelleştirme ve Regülasyon, Recep Çakal Uzmanlık Tezi,
1996
9. Rekabet Düzenlemeler ve Politikalar Kongresi, Mustafa Parlak Eylül 2008,
Muğla Üniversitesi
10. Posta Hizmetlerinin Serbestleştirilmesi, Uğur Emek DPT Yayınları, Yayın
No: DPT: 2672, Mayıs 2003, Ankara
11. Evrensel Hizmet Türkiye Posta Sektöründe Evrensel Hizmet Regülasyonu
için Öneriler, Işıl Irmak, Planlama Uzmanlığı Tezi,
12. Main Developments in Postal Sector (2006-2008) Ecorys Netherlands, DR
13. http://circa.europa.eu (ülke incelemeleri)
14. http://www.russianpost.ru
15. http://www.upu.int/publications/en/index.html, 01.04.2007
16. Dünya Posta Birliği (UPU)
17. Türkiye Posta Sektöründe Evrensel Hizmet Regülasyonu (DPT)- Işıl
IRMAK - Ocak 2009
18. PTT Çalıştayı - McKinsey & Company - 2009
19. Türkiye Kargo, Kurye ve Lojistik İşletmecileri Derneği (KARİD)
20. T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Genel
Müdürlüğü 2007 Sektör Raporu (Ocak 2009)
21. DPT, Dokuzuncu Kalkınma Planı (Posta Hizmetleri Alt Komisyon Raporu)
22. Türkiye’de Posta Hizmetlerinin Serbestleştirilmesi ve Regülasyonu (DPT) -
Volkan Recai Çetin - Kasım 2007
23. EETT Market Overview 2007
24. BTK Taslak Strateji Raporu
25. DPT, Mayıs 2006, Bilgi Toplumu Stratejisi (2006 – 2010)
26. DPT, Dokuzuncu Kalkınma Planı (2007–2013)
27. Ulaştırma Ana Planı Stratejisi
28. TÜBİTAK, Ulusal Bilim ve Teknoloji Politikaları 2003-2023 Strateji Belgesi -
Kasım 2004
29. T.C. Bahçeşehir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Tedarik Zinciri ve
Lojistik Yönetimi Uzmanlık Projesi - Günay YEŞİLBAŞ – Ocak 2009
30. Memleket Dahilinde Havayolu ile Nakledilecek mektup, posta paketi ve
saireden alınacak Ücretler Hakkında 29.10.1939 tarih ve 376 numaralı
Posta Kanununa Bazı Maddeler İlavesine Dair Kanun,
31. TBMM Kavanin Mecmuası, Cilt:12, Ankara, 1934, s.975
128
32. Diker, Cumhuriyet’in …,a.g.e, s.81
33. Wik-Consult , 2003:220 den uyarlanmıştır.
34. Wik-Consult , 2006:171 den uyarlanmıştır.
35. EU, 2006 (http://epp.eurostat.cec.eu.int/); DPT, 2006a *AB-25 için AB-25 içi
ve yurtiçi taşımalar, Türkiye için yurtiçi taşımalar.
36. 2023 Türkiye Vizyonu, Teknoloji Öngörü Panelleri Raporları ve Makina ve
Malzeme Paneli ile Tekstil Paneli öncülüğünde yapılmış olan “2023
Dünyasında Türkiye” Çalıştayı sonuç dokümanından alınmıştır
37. Posteurope Annual Review 2004
38. 9. Kalkınma Planı, Bilgi ve İletişim Teknolojileri Özel İhtisas Komisyonu
Posta Hizmetleri Alt Komisyonu Raporu, DPT Yayınları,- 2748, Ankara
2007
39. T.C Ulaştırma Bakanlığı, T.C Ulaştırma Bakanlığı 1923-1973 , Başbakanlık
Yayınları, Ankara, 1973
40. Diker Handan, “Cumhuriyet’in İlk Döneminde Haberleşmenin Gelişimi; PTT
Örneği”, Yıldız Teknik Üniversitesi SBE, Yayınlanmamış Yüksek Lisans
Tezi, İstanbul, 1995
41. http://www.upu.int/statistics/en/index.shtml
42. “2008 Türkiye Lojistik Sektörü Araştırması”, Quadro Yönetim Danışmanlığı
ve Dış Ticaret Ltd. Şti, 2008
43. Babacan Muazzez, ”LOJİSTİK SEKTÖRÜNÜN ÜLKEMİZDEKİ GELİŞİMİ
ve REKABET VİZYONU”, Dokuz Eylül Üniversitesi
44. http://www.bilgisite.com/information_links/lojistik.pdf
45. “Lojistik”, İhracatı Geliştirme ve Etüd Merkezi”
46. 9. Kalkınma Planı, Sayı : 1 Temmuz 2006 Tarih ve 26215 Sayılı Resmi
Gazete
47. “Ulusal Bilim ve Teknoloji Politikaları 2003-2023 Strateji Belgesi”, TUBİTAK,
2 Kasım 2004
48. “Vizyon 2023 Ulaştırma ve Turizm Paneli”, Temmuz 2003
49. “Bilgi ve İletişim Teknolojileri Paneli Sonuç Raporu“ Şubat 2004
50. Yeşil Başgünay, “Karayolu yük taşımacılığı ve Türk kargo sektörü tedarik
zinciri ve lojistik yönetimim uzmanlık projesi” , Bahçeşehir Üniversitesi FBE,
Ocak 2009
51. Commission of the European Communities, 13.03.2009, A Strategy for ICT
R&D and Innovation in Europe: Raising the Game, COM(2009)116, Brüksel
52. DPT, Dokuzuncu Kalkınma Planı (2007–2013), 1 Temmuz 2006, Resmi
Gazete, Sayı: 26215
53. Elçi, Ş.; 2007, İnovasyon: Kalkınmanın ve Rekabetin Anahtarı,
Technopolis/TYD, Türkiye
54. Göker A., 2002, Türkiye’de 1960’lar ve Sonrasındaki Bilim ve Teknoloji
Politikası Tasarımları Niçin Tam Uygulayamadık? ODTU öğretim elemanları
derneği ulusal bilim politikası paneli, Haziran 2002, Ankara.
55. OECD (1997), National Innovation Systems, Paris, Fransa
56. OECD Key ICT Indicators,
http://www.oecd.org/document/23/0,3343,en_2649_34449_33987543_1_1_
1_1,00.html, Nisan 2009
57. OECD, 2008, OECD Information Technology Outlook
129
58. TÜBİTAK, 2005b, Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 12. Toplantısı,
Gelişmelere ilişkin Değerlendirmeler ve Kararlar
http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/BTYPD/btyk/12/12btyk_karar.
pdf, Mayıs 2009
59. TÜBİTAK, 2006, Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 13. Toplantısı,
Gelişmelere ilişkin Değerlendirmeler ve Kararlar
http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/BTYPD/btyk/13/13btyk_karar.
pdf, Mayıs 2009
60. TÜBİTAK, 2006b, Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 14. Toplantısı,
Gelişmelere ilişkin Değerlendirmeler ve Kararlar
http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/BTYPD/btyk/14/14btyk_karar.
pdf, Mayıs 2009
61. TÜBİTAK, 2007b, Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 16. Toplantısı,
Gelişmelere ilişkin Değerlendirmeler ve Kararlar
http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files//BTYPD/btyk/16/16btyk_karar
.pdf, Mayıs 2009
62. TÜBİTAK, 1993, Türk Bilim ve Teknoloji Politikası 1993-2003
http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/BTYPD/btyk/2/2btyk_karar.pd
f, Mayıs 2009
63. TÜBİTAK, 1998, Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 4. Toplantısı,
Gelişmelere ilişkin Değerlendirmeler ve Kararlar.
http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/BTYPD/btyk/4/4btyk_karar.pd
f
64. TÜBİTAK, 1999, Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 5. Toplantısı,
Gelişmelere ilişkin Değerlendirmeler ve Kararlar
http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/BTYPD/btyk/5/5btyk_karar.pd
f, Mayıs 2009
65. TÜBİTAK, 2000, Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 6. Toplantısı,
Gelişmelere ilişkin Değerlendirmeler ve Kararlar
http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/BTYPD/btyk/6/6btyk_karar.pd
f, Mayıs 2009
66. TÜBİTAK, 2001, Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 7. Toplantısı,
Gelişmelere ilişkin Değerlendirmeler ve Kararlar
http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/BTYPD/btyk/7/7btyk_karar.pd
f
67. TÜBİTAK, 2003, Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 9. Toplantısı,
Gelişmelere ilişkin Değerlendirmeler ve Kararlar
http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/BTYPD/btyk/9/9btyk_hazirlikn
otlari.pdf, Mayıs 2009
68. TÜBİTAK, 2005a, Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 11. Toplantısı,
Gelişmelere ilişkin Değerlendirmeler ve Kararlar
http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/BTYPD/btyk/11/11btyk_karar.
pdf, Mayıs 2009
69. TÜBİTAK, 2007a, Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 15. Toplantısı,
Gelişmelere ilişkin Değerlendirmeler ve Kararlar
http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files/BTYPD/btyk/15/15btyk_karar.
pdf, Mayıs 2009
130
70. TÜBİTAK, 2008, Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 18. Toplantısı,
Gelişmelere ilişkin Değerlendirmeler ve Kararlar
http://www.tubitak.gov.tr/tubitak_content_files//BTYPD/btyk/18/18btyk_karar
.pdf, Mayıs 2009
71. TÜBİTAK, Şubat 2004, Vizyon 2023 Teknoloji Öngörüsü Projesi, BİT Paneli
Sonuç Raporu
72. İsviçre Posta İdaresi Annual Report 2008
73. www.postexpo.com 2008
74. Yrd.Doç.Dr. Fatma ÖZMEN Anadolu Üniversitesi, 21. Yüzyılda Bilgi
Yönetimi ve Eğitim Örgütleri, 2002
75. Prof.Dr. Mehmet BARCA, Yeni Ekonomide Bilgi Yönetiminin Stratejik
Önemi, 2003
76. A. Şenol Armağan, Deneysel Bir Çalışma: Bir Ar-Ge Bilgi Merkezi, Ar-Ge
Birimi İçin Neler Yapılabilir? Haziran 2004
77. http://www.managementfirst.com/articles/business.htm, Ağustos 2009
78. Davenport and Prusak, a.g.e., http://www.oecd.org
79. OECD, (2002), “changing business strategies for R&D and their
implications for science and technology”, http://www.oecd.org
80. UPU Operasyonlar ve Teknoloji Direktörlüğü (Operations and Technology
Directorate) tarafından Nisan 2007’de EPFL (İsviçre Federal Teknoloji
Enstitüsü / Ecole Polytechnique Federale de Lausanne)’de düzenlenen
GPREN (The Global Postal Research and Educational Network / Küresel
Posta Araştırma ve Eğitsel Ağ) Posta Araştırma Konferansında ilk kez
sunulan “Posta Teknolojileri ve İnovasyona Sektörel Bir Bakış”
81. Post Expo 2008’de Kristian J. Sund tarafından sunulan “Posta Sektöründe
İnovasyon: Stratejiler,Engeller ve Destekçiler” adlı çalışmalar.
82. Süleyman KEVÜK, Bilgi Ekonomisi, 2006
83. Wirtschaftsordnung und wirtschaftliche Entwicklung’ von Spiridon
Paraskewopoulos, Werner Baer, 1997
84. Koorperation, Allianzen und Netzwerke: Grundlagen – Ansätze –
Perspektiven von Joachim Zentes, 2.baskı, 2005
85. F&E-Kooprerationen und Innovationsaktivität von Heinz König (Zentrum für
Europäische Wirtschaftsforschung und Universität Mannheim), Georg Licht
(Zentrum für Europäische Wirtschaftsforschung), Matthias Staat (Universität
Mannheim), aus: Europäische Integration aus wirtschaftswissenschaftlicher
Sicht, Autoren: Bernhard Gahlen, Helmut Hesse, Hans Jürgen Ramser,
1994
86. Performance measurement in der Forschung und Entwicklung, Robert
Hauber, 2002
87. Kemal KÖPRÜLÜ
www.ari.org.tr/index2.php?option=com_content&do_pdf=1
131
