020

Document Sample
020 Powered By Docstoc
					KAPAK
Orta Vadeli Program’dan beklentiler:


RASYONEL
HERfiEY
2009’un Ocak-
fiubat-Mart
aylar›nda h›zla
küçülen ekonomide
düflme h›z›
Nisan-May›s-
Haziran-Temmuz
aylar›nda yavafllad›.
Y›l›n ikinci yar›s›nda
pozitif büyüme ve
2009 y›l›
toplam›nda yüzde
5.2 küçülme
bekleniyor.



E
          ylül 2009’day›z. Y›l›n ilk   salar Hükümet’ten, inand›r›c›l›¤›     2013 y›llar›n› ele alaca¤›z.
          yar›s›n› gördük, ikinci      yüksek ve mali istikrar garantisi
          yar›y› da do¤ruya yak›n      veren bir program› bir an önce          2009/‹LKYARI
          görebiliyoruz. Hem dün-      aç›klamas›n› bekliyor.
          ya, hem Türkiye ekono-          Bu say›m›z›n kapak konusun-          EKONOM‹K
misinde krizin, “bundan daha kö-       da, 2009 y›l›n›n ilk yar›s›n›n ke-      SONUÇLARI
tüsü olmaz” denilen dip noktas›-       sinleflmifl sonuçlar›na k›saca bak-
n› geride b›rakt›k. Art›k toparlan-    t›ktan sonra y›l›n ikinci yar›s›yla      ‹fl dünyam›z ekonomik aç›dan,
man›n h›z›n› tart›fl›yoruz. Türki-      ilgili en gerçekçi öngörüleri de-     hem 2009 y›l›n›n kalan yar›s›n›,
ye’de toparlanman›n h›z›n› belir-      ¤erlendirece¤iz. Böylece 2009’un      hem de 2010-2o12 y›llar›n› kapsa-
leyecek çok çeflitli d›fl ve iç eko-     do¤ruya en yak›n toplam de¤er-        yan Orta Vadeli gelece¤i görme
nomik etmenler var. Bunlardan          lendirmesini yapm›fl olaca¤›z.         gayreti içindedir. Ç›k›fl noktas›
biri de Hükümet’in uzun süredir        Kriz konusunda giderek güçlenen       olarak 2009 y›l›n›n ilk yar›s›n›
haz›rl›¤›n› yapt›¤› fakat henüz        iyimserli¤in nedenlerine bakt›k-      esas al›yoruz.
aç›klamad›¤› “Orta Vadeli Prog-        tan sonra Orta Vadeli Ekonomik           Türkiye 2009’un ilk yar›n›n ilk
ram” olacak. ‹fl dünyas› ve piya-       Program’›n kapsayaca¤› 2010-          üç ay›n› endifleli, ikinci üç ay›n›

20 KobiEfor Eylül 2009
umutlanarak yaflad›. Dolay›s›yla
y›l›n ilk yar›s› bize, ekonomik di-                       ORTA VADEL‹ PROGRAM VE
namiklerin ne yönde seyredece-
¤ini de gösterdi.
                                                          TÜRK‹YE’N‹N IMF PROBLEM‹
    2009’un ilk üç ay› ürkütücü bir            Türkiye yol çatal›nda. Finansman gereksinmesini “d›fl borç”la m› yoksa “iç
ekonomik daralma gösterdi. Sa-                 borç”la m› karfl›layacak? ‹ç borçlanma IMF’siz, d›fl borçlanma IMF ile yola
nayi üretimi h›zla düflerken                    devam demek. Ekonomide iyileflme alameti IMF’siz, durgunluk veya kötü-
                                               leflme alameti IMF’li seçene¤i güçlendiriyor. Orta Vadeli Ekonomik Prog-
GSMH yüzde 13.8 gibi tarihimizin               ram (2010-2011-2012) bu iki yoldan birine göre flekillenece¤inden, belirsiz-
en yüksek ikinci daralmas›n› gös-              likler program›n aç›klanmas›n› geciktiriyor. IMF-Hükümet müzakerelerinde-
terdi. Ancak Nisan-Haziran döne-               ki en temel meseleyi, flu anda eksi olan Faiz D›fl› Denge oluflturuyor.
mi düflüfl yavafllad›.                            IMF’siz seçenek flu dört nedenle hala canl›:
                                               ● Hazine, eriyen faiz dıflı dengeye ra¤men faiz baskısı olmadan borçlana-
                                               biliyor, bu kan›tland›.
  Ekonomik daralman›n                          ● Döviz nispeten istikrarlı bir seyir izliyor.
  bileflenleri:                                 ● Güven endekslerinde görece iyileflmeler oldu.
    Türkiye’nin ekonomik daral-                ● Gayri Safi Yurt ‹çi Hasıla’ya (GSY‹H) oran olarak Faiz dıflı dengeyi - yüz-
                                               de 1.5’tan + yüzde 2.5’a geçirmek, 1 trilyonluk bir GSY‹H hesab› üzerinden
mas› flu dört unsurdan olufltu:                  program süresince 40 milyar lira gibi bir tasarrufu zorunlu k›ld›¤›ndan, Hü-
    ● Küresel ticaret darald›¤› için           kümet bunu politik manada göze alam›yor.
d›fl talep zay›flad›.                           Ancak IMF’li seçenek de halen canl› duruyor. Çünkü ekonomide büyük bir
    ● Özel sektörde yat›r›m e¤ilimi            daralma yafland›. Ayr›ca 2010 y›l›nda ve Orta Vadeli Pro›gram boyunca Tür-
                                               kiye, yak›c› bir finansman ihtiyac› içinde olacak. ‹ç borçlanmada flimdiki iyi
birden bire kesildi.                           durumun sürüp sürmeyece¤i belirsiz oldu¤undan garantisi yok, ama d›fl
    ● ‹ç piyasada tüketim talebi               borçlanma yönünden IMF kesin bir garanti oluflturuyor.
önemli ölçüde geriledi.
    ● Geliflmelere müdahalede ak-
tif olunamad›.

  Büyümemiz d›fl
  ticaretimize ba¤l›
   Avrupa’dan Türk ihraç ürünle-
rine talep azal›nca ihracat›m›z, ih-
racat›m›z›n ara mal girdileri Avru-
pa’dan oldu¤u için ithalat›m›z da
h›zla düfltü. Örne¤in Türkiye'nin
AB ülkelerine yaptı¤ı ihracat
Ocak 2002-Eylül 2008 dönemin-


   2009 YILI EYLÜL AYI BAfiINDA DÜNYA EKONOM‹K GÖRÜNÜM RAPORU
  Eylül ay› bafl›nda dünya ekonomisi, kriz ba¤lam›nda flu           rumda. Kötüleflme en fazla Avrupa ve Orta Asya bölge-
  foto¤raf› veriyordu: En keskin ekonomik düflüfl, yat›r›m          sinde yayıldı. Buna yüksek kamu borçları sebep oldu.
  mal› ve dayanıklı tüketim malı üretiminde ihtisaslaflm›fl         Yüksek gelirli ülkelerde gayrı safi iç hasılalardaki hızlı
  ülkelerde görüldü. Ciddi makroekonomik sorunlar› olan           düflüfl durdu. 2009’un ilk yar› göstergeleri ekonomik
  ülkeler s›k›nt›ya düfltüler. Dünyada, akaryak›t ve g›da fi-      iyileflmenin baflladı¤ın› gösterdi. Baz› ülkelerde ihracat-
  yatlar› düfltü¤ü için büyük ve kitlesel bir yoksullaflma          ta iyileflme bafllad›. Ak›ll› mali teflvik önlemleri yer yer
  yaflanmad›. Petrol ithalci ülkelerde bas›nç azald›, petrol       talep patlamalar› yaratt›. Küresel gayrı safi iç hasılan›n
  ihracatç› ülkelerde gelir yüzde 17 düfltü. 2009 y›l› top-        2009’da yüzde 2.9 düflece¤i kesinleflmifl görünüyor.
  lam›nda mali denge, yüksek gelirli ülkelerde gayrısafi iç       2010 yılında yüzde 2, 2011 yılında yüzde 3.2 düzeyinde
  hasılanın yüzde 3’ü, geliflmekte olan ülkelerde ise yüz-         iyileflme bekleniyor. Geliflmekte olan ülkelerde büyüme
  de 4’ü dolayında kötüleflecek görünüyor.                         oranları 2009’dan 2011’e kadar sırasıyla yüzde 1.2, 4.4
  Geliflmekte olan ülkelere sermaye ak›fl› henüz aç›lm›fl            ve 5.7 olarak tahmin ediliyor. Dünya ticaret hacminin
  de¤il. Düflük ve orta gelirli pek çok ülke ciddi finansal        gelecek yıl yüzde 3.8, 2011’de ise yüzde 6.9 artaca¤ı
  zorluk çekiyor. Bir çok ülke yeterli borç alam›yor. Kriz-       hesapland›. Buna göre petrolün varil fiyatı bu yıl için or-
  de 16 ülke dıfl rezervlerinin yüzde 20’den fazlas›n› tü-         talama 55.5 dolar, 2010 için 63 dolar, 2011 yılı için ise
  ketti. 18 ülkede halihazırdaki rezerv stokları, ithalatları-    65.9 dolar olarak tahmin edildi. Çin 2009’da yüzde 6.5,
  nın dört aydan az bir bölümünü karflılayabilecek du-             Hindistan yüzde 5.1, Endonezya yüzde 3.5 büyüyecek.


                                                                                                        Eylül 2009 KobiEfor   21
KAPAK
                                       Programda mikro reformlar olmal›
                                       Orta Vadeli bir ekonomik program beklentisi içindeyiz. Program›n 2010
                                       y›l›ndan itibaren sürdürülebilir büyümenin önünü açacak, üretimi teflvik
                                       edecek bir program olmas› gerekir. Program öncelikle belirsizli¤i orta-
                                       dan kald›rmal›. Bütçedeki harcama kalemlerinin, gelir unsurlar›n›n neler
                                       olaca¤›n› aç›k bir flekilde görme ihtiyac› içindeyiz. Bugün geldi¤imiz re-
                                       el faiz oran› uzun süreden beri en az›ndan benim hiç görmedi¤im bir se-
                                       viyede. Bu çok olumlu, yat›r›mlar aç›s›ndan olumlu bir faktör. Bunu kay-
                                       betmek istemiyoruz. Dolay›s›yla uygulanacak maliye politikalar›n da bu-
                                       na yard›mc› olmas› laz›m. Vergi reformunun yap›lmas› gerekir. Gelir ‹da-
                                       resi’nin özerklefltirilmesi, kay›t d›fl›yla mücadele önemlidir. Bunlar yap›l-
     Arzuhan Do¤an Yalç›nda¤           mas› gereken orta vadeli bir ekonomik program›n içinde olmas› gereken
     TÜS‹AD Baflkan›
                                       mikro reformlar, yap›sal reformlard›r.


de y›lda ortalama yüzde 23               2009'un ilk altı ayında yaklaflık        racat›m›z düflüfl h›z› yavafllarken
oranında artarken, krizin bafllad›-       yüzde 50'ye ulaflm›fl bulunuyor-          sadece flu 4 sektör Haziran ay›n-
¤› Ekim 2008-Ocak 2009 döne-             du. Ayn› durum tersinden de ge-         da ihracat›n› verilen yüzdelerle
minde yüzde 32 azald›. Bunun             çerli oldu¤u için ihracatç›m›z›n        pozitif olarak art›rmay› baflard›:
böyle olmas›n›n nedenleri de             vadesi geçmifl alacaklar›n›n oran›
                                                                                    ● Kuru meyve yüzde 53.92
flunlar oldu:                             yüzde 13.5 artt›. Bu olumsuz ge-
                                                                                    ● Yafl meyve ve sebze
   ● Al›c› ülkelerde ithalatç›lar        liflmeler belli oranda bir “ihracat-
kredi bulma güçlü¤üne düfltüler.          tan kaç›fl” e¤ilimi yaratt›. Böylece        yüzde 43.73
                                         geriye dönük hesaplamayla Hazi-            ● Hayvansal ürünler
   ● Sigorta primleri yükseldi, d›fl
ticaretin maliyetleri artt›.             ran 2008-Haziran 2009 dönemi               yüzde 5.62
                                         toplam bir y›ll›k ihracat›m›z 130          ● F›nd›k mamulleri
   ● Avrupa ülkelerinde piyasa-
larda tüketici talebi darald›.           milyar dolardan 101 milyar dolara          yüzde 2.60
   D›fl ticaretimizdeki daralman›n        düflmüfl oldu.
bir baflka nedeni daha oldu: Tür-                                                    ‹hracatta iyimserli¤in
kiye ithalatın›n yüzde 50'sinin fi-         Dört sektörümüz                         kaynaklar›
nansmanında ithalatçı için en               ihracatını artırabildi:                Son bir y›lda ihracat›m›z yüzde
riskli yöntem olarak kabul edilen           2009’un ikinci çeyre¤inde ih-        20’den fazla daral›rken olumlu
peflin ödeme yöntemini kullan›-
yor. ‹thalat›m›zda peflin ödeme-             Rifat Hisarc›kl›o¤lu
mizin toplam içindeki pay› örne-            TOBB Baflkan›
¤in 1998'de yüzde 33           iken,
                                                            Belirsizlik giderilmeli
                                            H›zla büyümüfl olan kamu bütçe a盤›n›n›n ekonomik istikrar›
                                                    tehdit etmemesi ve mali sistemdeki kaynaklar› tüketip
                                                     flirketleri kaynaks›z b›rakmamas› için yeniden mali di-
                                                     siplini tesis edecek ad›mlara h›zla ihtiyaç var.
                                                     Yat›r›m Teflvik Sistemi uzun vadede ülkemiz sanayine
                                                     rekabet gücünü kazand›racak çok önemli bir bafllang›ç
                                                              oldu. Teflvik paketi 1.5 y›l sürecek, mevcut f›r-
                                                                satlar› de¤erlendirmek gerekir. Yeni ortaya ç›-
                                                                    kacak Orta Vadeli Ekonomik Program’la
                                                                       beraber güven ortam› Türkiye'ye tekrar
                                                                         yay›lacakt›r. Tablo Türkiye'nin gelece-
                                                                          ¤inin ayd›nl›k oldu¤unu gösteriyor.



22   KobiEfor Eylül 2009
            EKONOM‹K DARALMA
             SEBEB‹ FAKTÖRLER
                VE ETK‹LER‹
   ‹ç pazar talep yetersizli¤i        yüzde   53.3
   Dıfl pazar talep yetersizli¤i       yüzde   28.8
   Finansman darl›¤›                  yüzde   3.5
   Yerli hammadde yetersizli¤i        yüzde   3.5
   ‹thal hammadde yetersizli¤i        yüzde   1.9
   ‹flçi sorunlar›                     yüzde   1.4



geliflmeler de oldu. Henüz yeterli     Yap›lan sözleflmelerle Irak’la tica-
olmasa ve Avrupa’ya ihracat kay-      retimizin 2012 y›l›nda 20 milyar
b›n› karfl›lamaktan uzak bulunsa       dolar düzeyine ulaflmas› beklen-
da, ihracatç›m›z d›fl pazar›n› çe-     mektedir. Bu ülkeye, sadece Ga-
flitlendirmede baflar›l› oldu. Örne-    ziantep’ten yap›lan ihracat 1 mil-
¤in krizin en yükse¤e ç›kt›¤› Ekim    yar dolara ulaflm›flt›r ve üç y›l
2008-Ocak 2009 döneminde Or-          içinde 5 milyar dolara ç›kaca¤›na
tado¤u ülkelerine ihracat› yüzde      kesin gözüyle bak›lmaktad›r.
11 artarken Kuzey Afrika ülkeleri-                                          Mustafa Boydak
ne ihracat›m›z›n art›fl› yüzde 32         Sanayi üretiminde                  Kayseri Sanayi Odas› Baflkan›
oldu. Bu da özel sektörümüzün            toparlanma gözüktü
rekabetçi kapasitesini gösterdi.         2009 ilk çeyre¤indeki sert dü-     Borçlar yeniden
   ‹yimserli¤i güçlendiren bir di-    flüflün aksine ikinci çeyrekte sa-      yap›land›r›lmal›d›r
                                      nayi üretimi toparlanma iflaretleri
                                      verdi. Sanayicinin cirosu Haziran     Hem mikro iflletmeler, hem
                                      ayında bir önceki aya göre yüzde      küçük iflletmeler hem de orta
                                      7.5, ald›¤› yeni sipariflleri yüzde    boy iflletmelerimize yönelik
                                      7.3 artıfl gösterdi. Geçen yılın       yeniden yap›land›rma beklen-
                                      aynı ayına göre ise ciro yüzde        timiz var. KOB‹ iflletmelerimi-
                                      9.7, siparifller ise yüzde 15.3        zin özellikle yasal takibe düfl-
                                      azaldı.                               müfl, kredileri temerrüde düfl-
                                         Ana Sanayi Grupları sınıfla-       müfl, finans kesimine olan
                                      masına göre Aylık Sanayi Ciro En-     borçlar›n› ödemede gecikmifl
                                      deksi incelendi¤inde, en yüksek       firmalar›m›z için, kamu borç-
                                      düflüfl yüzde 24.4 ile enerjide gö-     lar›n› dahil ederek biraz daha
                                      rüldü. Bunu, yüzde 18.2 ile ara-      perspektifini geniflleterek bir
¤er önemli geliflme ise 2009’un        malı ‹malatı takip etti.              kez daha bu borçlar›na yöne-
ilk yar›s›nda ald›klar› sonuçlarla                                          lik yeniden yap›land›rma im-
Almanya ve Fransa ekonomileri-                                              kan› sa¤lanmas› çok büyük
nin, beklenmedik flekilde pozitif         2009/‹K‹NC‹ YARI                   önem arz etmektedir. Ekono-
büyüme yakalamalar›yd›. Alman-           EKONOM‹K                           minin ve istihdam›n önemli
ya yüzde 0.9 büyüme elde etmifl-                                             bir k›sm›n› oluflturan bu ifllet-
ti ve bu iki ülke Türkiye’nin Avru-      TAHM‹NLER‹                         melerimizin gözden geçirilme-
pa’da en çok ihracat yapt›¤› iki                                            sine fliddetle ihtiyaç oldu¤u-
ülkeydi. Di¤er bir olumlu geliflme       Pozitif büyüme bafllayacak:          nu hatta flart oldu¤unu düflü-
de Türkiye’nin Irak ile ticaretinin   Ocak-Mart 2009 aylar›nda yüzde        nüyoruz.
dikkatlerden kaçan büyümesidir.       22 gerileyen Sanayi üretimi yü-


                                                                                        Eylül 2009 KobiEfor   23
KAPAK
  Ayhan Zeytino¤lu
  Kocaeli Sanayi Odas› Baflkan›

 Borçlar yeniden
 yap›land›r›lmal›d›r
  Orta Vadeli Program’da 2010 ve sonras› için ekonomik büyümenin
  önünü açacak önlemlerin al›nmas›n› görmek istiyoruz. Bu aflamada
  reel sektörün desteklenmesi önem arz etmektedir. Kriz döneminde
  erozyona u¤rayan mali kaynaklar›n desteklenmesi için Merkez Ban-
  kas›’nca tekli rakamlara indirilen faiz oranlar›n›n finans kurulufllar›
  taraf›ndan kredi taleplerinde de kabul edilebilir bir seviyeye indiril-
  mesi gerekmektedir. Üretimin canland›r›lmas› için, alternatif pazar
  aray›fllar› özellikle ekonomik kriz döneminde desteklenmesi gereken
  bir yöntemdir. Söz konusu pazarda yer almak için, rekabet flartlar›-
  n›n iyilefltirilmesi gerekmektedir. Yerel girdi maliyetlerinin (elektrik,
  su, do¤al gaz vb.) önemi de burada ortaya ç›kmaktad›r.
  Mevcut pazarlar› da korumak gere¤i, yap›lan yat›r›mlar aç›s›ndan zo-
  runluluktur. Tekrar kazanmak zorunda kalmamal›y›z. ‹hracat teflvik-
  leri bu yönde desteklenmelidir.
  Kredi Garanti Fonu’nun güçlendirilmesi ve kaynak aktar›m› konusu
  çok uzun zamand›r beklenen bir uygulamayd›. Özellikle Orta Vadeli
  Program’da bu konuya s›cak bak›lmas› gerekmektedir. Bu geliflimde
  en büyük unsur ise bankalard›r.
  Yeni teflvikler uzun vadede önemli fakat bugün yaflanan s›k›nt›lar›-
  na çok fazla çözüm getirmemektedir, bu sebeple orta vadede önce-
  lik üretimin teflviki yoluyla mevcut kapasitenin ifller hale getirilmesi
  ve üretimi canland›r›yor olmas›d›r.                                        rekleri hoplatm›flt›. Bunun büyü-
  Orta vadede piyasalar› canland›racak di¤er bir uygulama ise do¤ru-         medeki karfl›l›¤› olan negatif 13.8
  dan istihdam sa¤lay›c› kamu harcamalar›n›n art›r›lmas› olacakt›r. Ka-      karamsarl›¤› büyütmüfltü. Ancak
  mu yat›r›mlar›n› art›rarak devam ettirmek, k›sa vadede istihdama           sanayi üretiminde düflüfl h›z› Ni-
  katk› sa¤layacakt›r.                                                       san’da 18.5 ve Mayıs’ta yüzde
  Ayr›ca kamu al›mlar› ve hizmet iflleri karfl›l›klar›n›n ödenmesinin h›z-     17.4 gerçekleflince, ekonomide
  land›r›lmas›, tahsisatlar›n aç›lmas› ifl hacminin geliflmesine neden         iyileflme beklentileri yeniden can-
  olacakt›r.                                                                 land›. Haziran ay› üretim rakam-
                                                                             lar› da olumlu ç›k›nca y›l›n ilk ya-
                                                                             r›s› toplam daralmas› yüzde 8.4
                                                                             olarak flekillendi. Bu veriler y›l›n
                                                                             ikinci yar›s›n›n “ekonomide to-
                                                                             parlanma” dönemi olarak geçe-
                                                                             ce¤ine iflaret fleklinde alg›land›.
                                                                             O halde, küçük sapmalar› ve de-
                                                                             ¤iflik global de¤erlendirmeleri bir
                                                                             kenara koyarsak, yavafllayan da-
                                                                             ralma Temmuz-Eylül döneminde
                                                                             duracak, Ekim-Aral›k 2009 döne-
                                                                             minde ise yüzde 3.7 olarak he-
                                                                             saplanan bir pozitif büyüme hızı
                                                                             yakalanm›fl olacak. Bu büyüme
                                                                             iflareti sanayi üretimi, kapasite
                                                                             kullanım oranı, tüketim endeksi,
                                                                             ithalat ve ihracat endeksleri, kre-
                                                                             di verileri vb. ilgili bütün ekono-

24 KobiEfor Eylül 2009
                           TÜRK‹YE’N‹N DIfi T‹CARET
                                 PERSPEKT‹F‹
                       Daralmas› beklenen        Genifllemesi beklenen
                            pazarlar                    pazarlar
                          Almanya                     Azerbaycan
                          ABD                         Cezayir
                          B. Arap Emirlikleri         Çin
                          Irak                        Fransa
                          ‹ngiltere                   Hollanda
                          ‹spanya                     ‹talya
                          ‹srail                      Katar
                          ‹sviçre                     Kazakistan
                                                      Meksika
                                                      Mısır
                                                      Özbekistan
                                                      Rusya
                                                      Suudi Arabistan        Nurettin Özdebir
                                                      Türkmenistan           Ankara Sanayi Odas› Baflkan›
                                                      Ukrayna

                                                                             Küçük sanayici
                                                                             kan a¤l›yor
                                                                             Ekonomi yönetiminin yerel
                                                                             seçimlerden sonra ald›¤› bir
                                                                             dizi tedbirin ekonomi üzerin-
                                                                             deki olumlu etkileri hissedil-
mik alanlar› kapsayacak. Bu du-         vaadediyor.                          mifltir. Özellikle ÖTV-KDV in-
rumda 2009 y›l›n›n tamam›nda                                                 dirimleri piyasalara bir nefes
                                                                             alma imkan› sa¤lam›flt›r. Bu
Türkiye ekonomisi yüzde 5.2 kü-            D›fl ticarete paralel
çülmüfl olacak.                                                               indirimler büyük sanayicilere
                                           cari aç›k                         yaram›flt›r. OST‹M'deki, ‹ve-
                                           D›fl ticaretimiz yüzde 20’den      dik'teki küçük sanayiciler
  ‹kinci yar›da d›fl ticaret             fazla darald›¤› için cari a盤›m›z   hala kan a¤l›yor. Ancak, ar-
  canlanacak                            2009 y›l›n›n tamam›nda 25 mil-       tan bütçe a盤› nedeniyle hü-
   Y›l›n ikinci yar›s›nda d›fl tica-     yar dolar civar›nda gerçeklefle-      kümetin ekonomiyi canlan-
retimizin canlanaca¤›na dair tah-       cek. 2008 y›l›nda Türkiye’ye ge-     d›rmak için alabilece¤i ted-
minlerin güçlü argümanlar› bulu-        len yat›r›mc› sermaye 20 milyar      birler de s›n›rl›d›r. Daha flim-
nuyor. Bunlar›n bafl›nda, baflta          düzeylerinden bu yıl 6.5-7 milyar    diden y›ll›k bütçe a盤›n›n 50
Almanya ve Fransa olmak üzere,          dolara (net) gerilemifl olacak.       milyar liraya yaklaflaca¤› gö-
Avrupa ekonomilerindeki nisbi           Portföy yatırımlarının da buna       rülmektedir. Kriz döneminde
toparlanma geliyor. Di¤er yan-          benzer zayıf bir seyir izleyece¤i    bütçe a盤›n›n artmas› do¤al-
dan Türkiye-Irak ticareti 2012 y›-      tahmini a¤›r bas›yor. Faizlerin      d›r ancak, artan bütçe a盤›-
l›na endeksli olarak 25 milyar          içine girdi¤i düflme trendinin,       n›n önümüzdeki dönemlerde
dolar düzeyine çıkaca¤ı bir pers-       Orta Vadeli Program’da güven-        nas›l kontrol alt›na al›naca¤›
pektife kavufltu. ‹yimserli¤in di-       ceye al›nmas› halinde 2010 y›l›      aç›kça ortaya konmal›d›r.
¤er nedeni, Türk özel sektörü-          ortalar›na kadar düflmeye devam       Ekonomi yönetiminin yo¤un
nün kaybetti¤i pazar›, alternatif       edece¤i, ifl dünyam›z›n ortak gö-     bir biçimde bu program üze-
pazarlar kazanarak ikame etme           rüflü niteli¤inde. 2009 y›l›nda       rinde çal›flt›¤›n› ve daha faz-
kapasitesinin yüksek oldu¤unu           çok ciddi bir finansman sıkıntısı    la gecikmeden orta vadeli
kan›tlamas›. Ayr›ca Türkiye’nin         beklenmiyor. Yılın geri kalanında    ekonomik program› aç›klaya-
ihracat› bak›m›ndan, ilgili tablo-      özel sektörün borç çevirme ras-      ca¤›n› umuyoruz.
da görülen baz› ülkeler yükselifl        yosunun yüzde 70 düzeyinde

                                                                                           Eylül 2009 KobiEfor   25
KAPAK



                                                                            Savafl M. Özaydemir
                                                                            Eskiflehir Sanayi Odas› Baflkan›


                                                                            Büyüme
 kalmas› bekleniyor.                  ciddi bir paran›n tasarruf edilme-
                                                                            canland›r›lmal›
                                      sini gerektiriyor.
                                                                            Orta Vadeli Program’dan en
    ORTA VADEL‹                          Oysa 2010 y›l›nda ekonominin
                                                                            büyük beklentimiz güven, is-
                                      finansal gereksinmesi 2009’daki
    PROGRAM                           kadar hafif olmayacak. Daha s›-
                                                                            tikrar ve öngörülebilirliktir.
                                                                            Program temelinin, bu y›l h›z-
    2010-2011-2012                    k›nt›l› olacak. 30 milyar dolara
                                                                            la art›fl gösteren bütçe aç›kla-
                                      yakın bir cari açık orta ç›kacak.
                                                                            r›n›n nas›l finanse edilece¤i ve
     ‹fl dünyam›z Hükümet’ten          Buna 40 milyar doların üzerinde
                                                                            buna iliflkin kaynaklar›n nas›l
 inandırıcılı¤ı yüksek Orta Vadeli    uzun vadeli borç amortismanı
                                                                            sa¤lanaca¤› olarak görülmek-
 Program› aç›klamas›n› sab›rs›zl›k-   eklenecek. Ayr›ca hazine gelecek
                                                                            tedir. Y›llard›r sözünü etti¤i-
 la bekliyor. Aç›klama en geç Ekim    y›l 175-180 milyar lira civarında
                                                                            miz kay›t d›fl› ekonominin ka-
 ay› bafl›nda bekleniyor. Önce ni-     bir iç borç yükünü çevirmek zo-
                                                                            y›t alt›na al›nmas› yönündeki
 çin gecikti¤ini söyleyelim.          runda kalacak. Ancak faiz dıflı
                                                                            reform çal›flmalar› ve buna
     Orta Vadeli Program Türkiye      denge a盤› vermek suretiyle
                                                                            iliflkin tedbirler orta vadeli
 için ayn› zamanda krizden ç›k›fl      çevrilmesi gereken bu iç borç
                                                                            program›n temel hedeflerin-
 stratejisi olacak. Program›n         nedeniyle d›fl borçlanma önem
                                                                            den biri olmal›d›r. Kay›t d›fl›
 IMF’li veya IMF’siz olmak üzere      kazanacak. Böylece 2010 y›l›nda
                                                                            kesimlerin kontrolünün sa¤la-
 iki seçene¤i var. IMF’li seçene¤i    Türkiye ekonomisi yüzde 4.5 bü-
                                                                            narak kamu kesimi vergi gelir-
 arka plana iten beklenmedik iyi      yümüfl olacak. IMF’li seçene¤i
                                                                            lerinde de önemli art›fl sa¤la-
 geliflmeler de oldu. Birincisi, Ha-   zorunlu olarak gündemde tutan
                                                                            narak bütçe aç›klar› büyük öl-
 zine, eriyen faiz dıflı dengeye       da, bu objektif mali tablo oluyor.
                                                                            çüde finanse edilece¤i unutul-
 ra¤men herhangi bir faiz bask›-         Özetlersek, Türkiye bir dönüm
                                                                            mamal›d›r. Bu program›n di-
 s›yla karfl›laflmadan borçlanabili-    noktasında bulunuyor.
                                                                            ¤er bir aya¤› ise sürdürülebilir
 yor. ‹kincisi, döviz görece istik-      Güçlü ve istihdam yaratan bir
                                                                            ve yüksek oranl› ekonomik
 rarl› bir seyir izliyor. Üçüncüsü,   büyüme ortamına dönebilmek
                                                                            büyüme rakamlar›na tekrar
 güven endekslerinde dramatik         için inand›r›c› ve gerçekçi bir Or-
                                                                            ulafl›lmas› için yeni hedefler
 iyileflmeler yaflanmaya baflland›.      ta Vadeli Program’a sahip olma-
                                                                            belirlenmesi olmal›d›r. Reel
 Bu durumda Türkiye, büyüme           s› gerekiyor. Böyle program›n
                                                                            kesim Türkiye’de ekonomik
 kaynaklar›n› içeride arayaca¤› bir   mali disiplin, yapısal reformlar
                                                                            büyümenin en önemli faktörü
 bir modeli sakl› tutuyor.            kendi kaynaklarıyla finanse ede-
                                                                            olmas›na ra¤men yeni yat›r›m-
     Bir de flu var: IMF ile görüfl-    ce¤i bir büyüme modeli tarif et-
                                                                            lar konusunda finansman te-
 melerde temel meseleyi “faiz d›-     mesi kaç›n›lmaz. Bunlar yap›ld›k-
                                                                            mininde ciddi s›k›nt›lar ve en-
 fl› denge” teflkil ediyor. Türki-      tan sonra Türkiye ekonomisinin
                                                                            gellerle       karfl›laflmaktad›r.
 ye’de flu anda bu denge -%1.5         gerçek anlamda büyüme kul-
                                                                            Aç›klanacak programda bu se-
 dolay›nda. Bu da dengenin +%         varına girmesi ancak sonraki bir-
                                                                            beple ekonomik büyümeyi
 2.5 gibi bir orana geçmesi için      kaç yıl içinde gerçekleflebilecek.
                                                                            canland›r›c› etkin ve uzun va-
 ortalama 1 trilyon liral›k bir          Sonucu görmek için Ekim ay›-
                                                                            deli tedbirlere de mutlaka yer
 GSY‹H hesab› üzerinden ve prog-      n› bekleyelim.
                                                                            verilmesi gerekmektedir.
 ram süresince 40 milyar lira gibi

26 KobiEfor Eylül 2009

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:3
posted:2/8/2012
language:
pages:7