1
2009/3 (36)
Îþóíëàã çóóíû õýðýãöýý
Íîì Õýâëýë Ëåêö Ñóðãàëò
¿íý 700¥
“Õºãæèë” õ¿íèé õºãæëèéí êëóá Ǻâëºãºº
2009/03ñàð ¹06 (36)
www.yaruus.amjilt.com
Ñóðãàëòûí àãóóëãà 1. Îþóí ñàíàà, ¿çýë áîäëûí òºëºâøèë Á¿òýýë÷ ñýòãýëãýýã õýðõýí õºãæ¿¿ëýõ âý Ýåðýã ñýòãýëãýýã õºãæ¿¿ëýõ àðãà Ìýäëýãýý õýðõýí öýãöëýõ âý Íîì óíøèõ ÷àäâàð (õóðäàí óíøèõ àðãà) Õè÷ýýë õèéõ äóð ñîíèðõîëîî õýðõýí íýìýãä¿¿ëýõ âý áóþó õè÷ýýëýý àìüäðàëòàé õîëáîæ îéëãîõ àðãà áàðèë ¯ð ºãººæòýé õè÷ýýë äàâòàõ àðãà 2. Ñýòãýë ç¿éí òºëºâøèë, ñýòãýëèéí áîëîâñðîë Àéäàñûã äàâàí òóóëàõ àðãà áàðèë Ñýòãýëç¿éí òîãòâîðã¿é áàéäàëûã øèéäâýðëýõ àðãà ªºðòºº èòãýõ èòãýëýý õýðõýí íýìýãä¿¿ëýõ âý Òóóøòàé, òýâ÷ýýðòýé çàí ÷àíàð òàíä õýðýãòýé þó 3. Áèå ìàõáîäèéí ººð÷ëºëò áà ýð¿¿ë ìýíä Ýð¿¿ë àìüäðàõ õýâ ìàÿã, õýìíýëýý áèé áîëãîõ Ýð¿¿ë çîõèñòîé õîîëîëò Õýðõýí ñàéõàí çàëóó, ñàéõàí á¿ñã¿é áîëîõ âý?
ªñâºð íàñíûõàíä çîðèóëñàí “ªºðèé㺺 îëîõóéí” ñóðãàëò
4. ªºðèé㺺 îëîõóé ªºðèé㺺 òàíèõ àðãóóä ªºðèé㺺 äàé÷ëàõ àðãà áàðèë Õóâèéí çîõèîí áàéãóóëàëò Ìýðãýæëýý õýðõýí ñîíãîõ âý Áè òîì õ¿í áîëîõîä áýëýí ¿¿ Õýðõýí çºâ äàäàë áèé áîëãîõ âý? Àâúÿàñ ÷àäâàðàà õýðõýí íýýæ õºãæ¿¿ëýõ âý? Õýðõýí ººðèé㺺 èëýðõèéëýõ âý? 5. Õàðèëöààíä ó÷ðàõ áýðõøýýëèéã øèéäýõ àðãà óõààí Ãýð á¿ë äîòîðõ õàðèëöàà Òîì÷óóäòàé õýðõýí îéëãîëöîõ âý Íàéçóóäòàéãàà îéëãîëöîõ ¯åðõýë íºõºðëºë, øîõîîðõîë Ñóðãóóëü, îëîí íèéòèéí õ¿ðýýíèé õàðèëöàà Õàðèëöààíä ó÷èð÷ áîëîõ áýðõøýýë, òýäãýýðèéã äàâàí òóóëàõ Áàãààð àæèëëàõ ÷àäâàðûã òºëºâø¿¿ëýõ íü Äàâàà- Áààñàí ãàðèãóóäàä ºäºð á¿ð 15:00- 17:30 ýñâýë 18:00- 20:30, Íèéò 12,5 öàã
Áè ÷àäíà Áèä èë¿¿ èõèéã ÷àäíà
ÕYÍÈÉ ÕªÃÆËÈÉà ÄÝÌÆÈÃ× FM
Íýìýëò çàõèàëãà àâ÷ áàéíà Íýìýëò çàõèàëãûí ¿íý 1400 òºã
Ìîíãîë øóóäàí 322049, Óëààíáààòàð øóóäàí 70127027
ÕYÍÈÉ YÍÝÒ ÇYÉË
Õàðíóóä îâãèéí Ãîìáîñ¿ðýíãèéí Ãàëáàäðàõ
2009/3 (36)
2
Òýðã¿¿í ºã¿¿ëýë
Çàëóó áàéõ ¿åä “Õ¿íèé àìüäðàë õàðâàñàí ñóì øèã ºíãºðäºã” ãýñýí ìºð¿¿äèéã õàà íýãòýéãýýñ óíøèõäàà “þóí ÷ ñ¿ðòýé ç¿éðëýë âý? 60 ìàãàäã¿é 70 æèë ãýäýã èõ õóãàöàà ø¿¿ äýý” ãýæ áîäîãäîæ àñàí. Áàãàã¿é öàã õóãàöààíû äàðàà ýðãýæ õàðàõäàà “Áè þó õèéæ àìæèâ àà? þó õèéæ ÷àäàõ áàéæ âý?” ãýæ áîäîãäîõ. Íèéòëýë÷ Áààáàð íýãýí íèéòëýëäýý “õ¿í õîðüòîéäîî äýëõèéã ººð÷ëºõ õ¿ñýëòýé áàéäàã áîë ãó÷òàéäàà ¿ã¿éäýý ë óëñ îðíîî, äº÷òýéäýý ÿäàæ ãýð îðíîî, òàâüòàéäàà åð人 ë ººðèé㺺 ººð÷èë÷èõ þìñàí ãýæ õ¿ñäýã. Ãýõäýý íýã íü ÷ á¿òäýãã¿é” ãýñýí èøëýë àâñàí áàéñàí. Öàã õóãàöàà ãýäýã ÿã ë ãîëûí óðñãàë øèã á¿õíèéã õàìàí îäíî. Òýð óðñãàë äóíä ë õ¿í ººðèéí ¿íý öýíý, çîðèëãî áàñ õ¿ñýë òýì¿¿ëëýý áèé áîëãîæ àìæèõ ó÷èðòàé áàéõ. Õ¿íèé àìüäðàëûí öàã õóãàöààíû õàìãèéí ñàéõàí ¿å íü çàëóó íàñ. Çàëóó íàñ õ¿í á¿ðèéí õàðààã áóëààæ áàõàäëûã òºð¿¿ëíý. Íàìàéã áàë÷èð æààõàí ¿åäýý õ¿ññýí ãî¸ õóâöàñàà äýëã¿¿ðýýñ àâàõóóëæ ÷àäààã¿éíõýý òºëºº õîðñîí óéëæ ñóóõàä, õºãøèí ààâ ìèíü” çàëóó íàñ ãýäýã ÷èíü ººðºº ãî¸ë, òà íàð óðàíõàé ìóó õóâöàñ ºìññºí ÷ ãî¸ õàðàãäàíà, õàðèí ºòºëæ õºãøèðñºí õîéíîî õè÷íýýí ãî¸ õóâöàñ ºìññºí ÷ ãî¸ õàðàãäàæ ÷àääàãã¿é þì” ãýæ çýìëýæ õýëñýí íü ºíºº ÷ ñàíààíààñ ãàðäàãã¿é þì. Îäîî ÷ ãýñýí ýðäýì óõààíòàé, àâüÿàñ ÷àäâàðòàé, àæèë÷ õºäºëìºð÷ çàëóóñûã õàðàõ á¿ðä òýäýíä áàÿðëàæ, áàõäàí òàëàðõàæ, òýäíèéã äýìæèí óðàìøóóëàõ õ¿ñýë õ¿í á¿ðä ë òºðäºã. Òèéì ýý! Çàëóó íàñ- æèíõýíý ãî¸ë. Ãýõäýý ýíý á¿õýí ìºíõ áèø áºãººä ¿¿ëýí ÷ºëººíèé íàð øèã ë ºíãºðíº. Àìüäðàë áîëîí öàã õóãàöààíû
óðñãàë á¿õíèéã ýëýýäýã.
Çàëóó íàñ- Æèíõýíý ãî¸ë
, àìüäðàëûí áàë áóðìûã àìòàëäàã. Õàéðàíä ñîãòñîí óðóóëûí ¿íñýëò, äàðñàíä ìàíñóóðñàí ç¿ðõíèé àãñàì ¿ãñ, õºíãºí õºãæìèéí àÿíä ãîî ñàéõíàà ãàéõóóëàõ õºäºë㺺í á¿õíèéã çàëóó íàñíû áèëýã òýìäýã øèãýýð òºñººëíº. Òýä çàëóó íàñàà ìºíõèéí þì øèã ýíý á¿õýí õýçýý ÷ äóóñàõã¿é þì øèã ë çóãàà öýíãýëä óìáàíà. Ýíý ë õýìæýý õÿçãààðã¿é çóãàà öýíãýëèéí ãàéãààð çàðèì çàëóóñ ýíý íàñàà ¿ëäñýí á¿õ àìüäðàëòàéãàà õàìòàä íü óóíà. Çàëóó öàðàéëàã ñàéõàí çàðèì á¿ñã¿é÷¿¿ä ¿¿ðä èéì ë áàéõ þì øèã ñàíàæ ººðèé㺺 “¿íý õ¿ðãýí” õóäàëäàæ, “¿ñ ãýçýã íü öàéãààä èðýõèéí öàãò ¿çýæ õàðàõ õ¿íã¿é áîëîõ íü” ÷ áàñ áèé. Çàëóó íàñ ãîî- ñàéõíàà ºíº ìºíõèéí þì øèã ñàíàæ ººðèé㺺 õóóðàõ àâààñ àìüäðàëûí àìò øèìò íü áàë áóðàì áóñ ãàøóóí ÷èíæ¿¿ áîëîí õóâèðäàã. Çàëóó íàñ ãîî ñàéõàí ìºíõèéí áèø ãýäãèéã òà íàðûí òºëºº ¿ãëýæ ó÷èðëààä áàéãàà ààâ ýýæ, àõ ýã÷ ÷èíü áèåýðýý íîòîëæ áàéãàà þì. Òýä ÷ áàñ çàëóó àõóéäàà òà íàðààñ èë¿¿ íü ¿ã¿é ãýõýä äóòóóã¿é ñàéõàí, öàðàéëàã áàñ öîã çîëáîîòîé ÿâñàí õ¿ì¿¿ñ. Òèéìä ÷ òýäíèé ÷àìä õàíäàí ñàíóóëæ ó÷èðëàõ ¿ã á¿õýí íü àìüäðàëûí óõààí áàñ òóðøëàãà íü þì ø¿¿ äýý. Çàëóó íàñ- ãîî ñàéõàí ìºíõèéí áèøýý. ñóóõàä, ÿðèàíààñàà òýð õ¿í ãýðýëòýæ ýñâýë óíòàð÷ áàéäãèéã òà àíçààðñàí óó? Íýãýí ñàéõàí õ¿íòýé òàíèëöààä ÿðèëöàæ ñóóõàä öààä õ¿íèé òýíýã ÿðèà íü òýð õ¿íèé òàëààð òºðñºí ñàéõàí ñýòãýãäëèéã ààæèì ààæìààð á¿äýãð¿¿ëæ, ÿâààíäàà ÿìàð ÷ ñîíèðõîëã¿é áîëäîã òîõèîëäîë áàéäàã. Çàëóó íàñàíäàà èõ óíøèæ, ñóäàëæ, óõààð÷, ìýäýð÷ ñóðâàë ¿¿íèéõýý à÷ààð áàéíãà ãýðýëòýæ, áóñäûí áàõàðõàë òàëàðõëûã õ¿ëýýí õ¿íäëýãäýæ ÿâàõ áîëíî. Èõ ìýäëýã òóðøëàãà, ººäðºã ººðòºº èòãýëòýé áàéäëàà äàðóó òºëºâ, áóñäûã õ¿íäýëæ ÷àääàã ÷àíàðààð ñýëáýâýë òà îëîí ñàéí íàéç íºõºäòýé áàñ àìüäðàë òàíü ¿ðãýëæ ñîíèðõîëòîé áàéõ áîëíî. ¯¿íèé õýðýýð Àìüäðàë òàíü óòãà ó÷èðòàé, ãýðýë ãýãýýòýé áàéõ áîëîìæ á¿ðäýíý.
Çàëóó íàñ- îìãîëîí çºð¿¿ä áàñ áèå òîîñîí
Çàëóó íàñàíäàà õ¿í á¿ð ººðèé㺺 á¿õ ç¿èëèéã ìýääýã ÷àääàã ìýòýýð òºñººëæ îìãîðõäîã. Òýä áóñäûí ñóðãààëü ¿ãñèéã òºâºãøººí ñîíñîæ, àëèâ ç¿éëä õàéõðàìæã¿é õàíäàõ íü ýëáýã. ...Çàëóó õîñ õóðèìàà õèéæ áàéæ ãýíý. Õóðèìûí çî÷èä çàëóó õîñîä áýëýã ãàðäóóëæ åðººëèéí ¿ãñ õýëíý.
Õàðàìñàë
Áèäíèé ¿åèéíõýí õààÿà óóëçàæ ÿðèëöàæ ñóóõàä “Çàëóó íàñàíäàà áè ìºí òýíýã áàéæýý. Òýð ¿åä æààõàí óõààíòàé áàéæ ÷àäñàí áîë ºäèéä ìèíèé àìüäðàë øàë ººð áàéæ áîëîõ áàéñàí” ãýæ ÿðèõûã îëîíòàà ñîíñîíî. Ýðã¿¿ëæ áîëäîãã¿é öàã õóãàöààíû òîõóóðõàë ýíý. Õ¿í áîëãîí ë èíãýæ áîääîã. “Òýð ¿åä áè ¿¿íèéã îëæ õàðñàí áîë, áè ¿¿íèéã óõààðñàí áîë, ¿¿íèéã îéëãîæ ÷àäñàí áîë, õýðýâ áè æààõàí òýâ÷èæ ÷àäñàí áîë” ãýõ÷èëýí îëîí îëîí õàðàìñàë õ¿ì¿¿ñèéí ñýòãýëèéã õºíääºã. Òèéìäýý ÷ òýä ¿ð õ¿¿õýääýý, ä¿¿äýý, à÷ çýýäýý òýñýëã¿é ¿ãëýæ óíäóóöëûã íü òºð¿¿ëäýã. Ýíý áîë äàðàìò áèø. Òýäíèé ñýòãýë ç¿ðõíèé õàðàìñëààñ ¿¿äýëòýé ñýðýìæë¿¿ëýã. Çàëóóñ òà íàð ¿¿íèéã òºâºãøººõ áóñ ñýòãýë ç¿ðõýíäýý ñîíñîæ ìýäðýõèéã õè÷ýýäýã áîë áàñ îéëãîõûã õè÷ýýäýã áîë àìüäðàëä õîæèì àðàé ë áàãà àëäàæ áàãà õàðàìñàõñàí äàà. Îðîñûí íýðò çîõèîë÷ Í.Îñòðîâñêèéí “Õ¿íä õàìãèéí ýðõýì ç¿éë àìüäðàë. Òýðýýð ãàíöõàí óäàà îëäîõ áºãººä ò¿¿íèéãýý ¿ð àøèãã¿é ºíãºð¿¿ëñíèé òºëºº õîæèì õàðàìñàõã¿éãýýð àìüäðàõ õýðýãòýé” ãýñýí ýíý ¿ãýíä áè äóðòàé. Õîæèì õàðàìñàõã¿é àìüäðàõûí òóëä ºíººäºð èõ òýâ÷èæ èõ óíøèæ, èõ õºäºëìºðëºõ õýðýãòýé áîëæ áàéíà äàà çàëóóñ ìèíü. (Yðãýëæëýë 3-ð í¿¿ðò)
Ýðõëýã÷ Åð/ìåíåæåð Ìåíåæåð
Æ.Ëóâñàíäîðæ 99278174 Æ . Õ î ð ë î î 9 9 1 5 8 8 2 5 Á . Õ à ë è ó í 9 9 1 6 8 9 3 4
Ǻâëºõ ÍÑÌÒÕ-íû òýðã¿¿í Æ.Áýãçñ¿ðýí Á.Áàòçîðèã “ßðóó ñýòãýã÷” ñîíèíû õ¿íäýò ãèø¿¿ä Î.Áóëãàíõàíãàé, Á.Äàøõ¿¿, Ï.Íàðàíõ¿¿,Á.Áýëã¿òýé,Ý.Îäáàÿð Õ.Íîìèíçîë, Á.Õàíäìàà, Ã.Íàñàíöýöýã, Á.Àëòàíãýðýë E-mail: luka_itgel@yahoo.com Ö-õóóäàñ: http://yaruus.amjilt.com Õàÿã: Ä.Íàöàãäîðæèéí íýðýìæèò Óëààíáààòàð õîòûí òºâ íîìûí ñàí 8 òîîò, Ѻ¿ëèéí ãóäàìæ- 7, ÓÁ - 28 ÍÎÌÛÍ ÑÀÍ ÁÀ ÌÝÄÝÝËËÈÉÍ ÒÅÕÍÎËÎÃÈÉÍ ÕÎËÁÎÎ ýðõëýí “Ñóòðà” ÕÕÊ-ä õýâëýâ Óëñûí á¿ðòãýëèéí äóãààð 1536, Èíäåêñ 101536, ISSN 1995-0004
Ñîíèíû àíäóóä
* “Äàéð Ýò¿ãýí” íèéãýìëýã * www.amjilt.com * “Yíäýñíèé óõàìñàð” êëóá * “Ñýòãýëèéí òîëü” ñýòãýëç¿éí òºâ * Íýýëòòýé ìýòãýëöýýíèé õîëáîî * “Ýìîñ” êëóá * “VIP êëóá” ÒÁÁ * “Òýòãýëýãò áîëîâñðîë” êëóá * Ð3 ðàäèî FM 100.9 * “Ëàâàéí ýãøèã” ðàäèî FM 97.5
Á¿õ çî÷èä ¸ñ þì øèã ë “Aç æàðãàëòàé ñàéõàí àìüäðààðàé. ªíºð ºòãºí ñàéõàí àéë áîëîîðîé” ãýõ÷èëýí åðººíº. Íèëýýä ñ¿¿ë ð¿¿ õºäººíèé áîëîëòîé íýãýí ºâãºí áýëãýý ºãººä ¿íñýõäýý “Ìèíèé õî¸ð õ¿¿ õààÿà áèå áèåäýý áóóæ ºã÷ áàéãààðàé” ãýæ õýëæ. Àç æàðãàëäàà óìáàñàí çàëóó õîñóóä õºãæèëòýéãýýð èíýýëäýýä ºíãºð÷. Îëîí æèëèéí õîéíî ºâãºíèé õýëñýí ýíý ë ¿ã àìüäðàëä íü ¿íýõýýð õýðýã áîëñîí ãýäýã. Àìüäðàëûí àëäàà îíîîíû äýíñýí äýýð ¿ãëýæ äóóëàõ ýöýã ýõèéí ¿ãñýýñ òºâºãøººæ, “Ýýæ ãýæ ýðã¿¿ þì, ààâ ãýæ òýíýã þì” ãýñýí ¿ãñ õààÿàäàà ñîíñäîíî. ßìàð ñóóò óõààíòàí, àóãàà ñóðãàí õ¿ì¿¿æ¿¿ëýã÷èä áèø, àìñàæ ºíãºð¿¿ëñýí, ¿çýæ õàðñàí ìýäýðñýí ººðèéí óõààíàà ¿ð õ¿¿õýääýý èëýðõèéëæ áàéãàà õýðýã. ªºðèéíõºº òºëºº áóñ ¿ð õ¿¿õäèéíõýý òºëºº ¿ãëýæ ÿíøèæ àñàí “ýðã¿¿ , òýíýã”-¿¿äýý áàéõã¿é áîëñîí õîéíî íü ¿ãíèé íü ñýòãýëèéí íü ¿íý öýíèéã ìýäýðíý. ªºðñ人 ¿ð õ¿¿õýäòýé áîëæ, òýäíèéãýý òºð¿¿ëæ ºñãºí õîîëëîæ õóâöàñëàí, õ¿ì¿¿æ¿¿ëýõ ãýæ õè÷ýýõäýý ë “Õººðõèé人 ìóó ààâ ýýæ ìèíü áèäíèéã õ¿í áîëãîõ ãýæ ÿàæ øàíàëæ ç¿äýð÷ áàéæ âý?” õýìýýí õàðàìñàæ ºðºâäºíº. Õýí íýãýíòýé ìàðãàëäàæ ìýòãýëöýõäýý õ¿ðòýë ººðèé㺺 ë ºìººð÷, áóñäûã áóðóóòãàíà. Áîëîõ áîëîõã¿éã ýâýýð áèø õ¿÷ýýð áàñ íóäàðãààð øèéäýõ ãýæ ç¿òãýõ çàëóó íàñ îìãîëîí çºð¿¿ä áàñ òýíýã.
Õ¿í äîòðîîñîî ãýðýëòäýã
Ìýäýýæ õ¿í á¿ð ñàéõàí àìüäàð÷ áóñäàä õ¿íäëýãäýæ ÿâàõûã õ¿ñäýã. Õàðèí ¿¿íèé òºëºº áàãàã¿é òýâ÷ýýð ãàðãàæ, èõ õºäºëìºðëºõ õýðýãòýé áîëäîã. ¯å òýíãèéí îëîí íºõºä ÷èíü áààðäàæ äèñêîäîæ, íàðãèæ öýíãýæ áàéõàä, õýñýã áîëîâ÷ ¿¿íýýñ òàòãàëçàæ, ñóð÷ ìýäýõèéí òºëºº öàã çàâàà çàðöóóëæ, òýâ÷ýýð ãàðãàí ººðèé㺺 àëáàäàí õºäºëìºðëºñíèéõºº òºëºº òà õîæèì õýçýý ÷ õàðàìñàõã¿é. Ñàéõàí èðýýä¿éíõýý òºëºº ººðèéíõºº ºìíº çîðèëãî òàâüæ, ò¿¿íäýý õ¿ðýõèéí òóëä òýâ÷ýýðòýé, óéãàã¿é õºäºëìºðëºõ íü òàíä èõ ýåðýã ñàéí îëîí ç¿éëèéã àâ÷ èðäýã. Õààÿà íàðãèæ õºãæèëäºæ áîëîëã¿é ÿàõàâ. Ãýõäýý õýìæýý õÿçãààðòàé. Öàã õóãàöàà ãýäýã õýíä çàõèðàãäàõã¿é, õýíèéã ÷ õ¿ëýýäýãã¿é ãýäãèéã ë á¿¿ ìàðò. Çàëóó íàñàíä õ¿íèé ãàäààä òºðõ òºäèéã¿é îþóí ñàíàà áèå áÿëäàð íü ÷ àäèë ãîî ñàéõíààðàà áàéäàã áîëîõîîð ¿¿íèéãýý õºãæ¿¿ëýõèéí òóëä çîðèóëæ áàéãàà òàíû õºäºëìºð õýçýý ÷ òàëààð ºíãºðºõã¿é. Õ¿í èõ óíøèæ ñóäàëæ áàñ óõààð÷ áàéíà ãýäýã ººðèé㺺 “öýíýãëýæ” áàéãàà õýðýã. Ýíý ë íàñàíä òàíû ººðòºº îëæ àâñàí öýíýã õýçýý ÷ áàðàãääàãã¿éãýýð áàðàõã¿é ò¿¿íèéã õýí ÷ õóëãàéëæ áàñ øàòààæ ÷àääàãã¿é þì. Òýãýõýýð ýíý íü òàíû áàÿëàã òºäèéã¿é ýíý öýíýã òàíûã äîòðîîñ òàíü ãýðýëò¿¿ëæ áàéäàã þì äàà. Òàíèõã¿é õýí íýãýíòýé ÿðèëöàæ
Çàëóó íàñ- ãîî ñàéõàí
Çàëóó íàñàíäàà õ¿í á¿ð ë öàðàéëàã, ãîîëèã ñàéõàí õàðàãääàã. Ýíý ë ¿åäýý òýä õàéðëàæ äóðëàæ, áóñäûí àòààðõëûã òºð¿¿ëæ, íàðãèæ öýíãýæ
Ñîíèíòîé õîëáîîòîé ñàíàë õ¿ñýëò, õàìòðàí àæèëëàõ ñàíàë áîëîí íèéòë¿¿ëýõ á¿òýýëýý luka_itgel@yahoo.com õàÿãààð èëãýýíý ¿¿
3
2009/3 (36)
ÑÀÉÕÀÍ ÃÝÐ ÁYË
Õ¿¿õäèéí õºãæèë ñóäëàà÷, Õóâü õ¿íèé õºãæëèéí ñóðãàã÷ áàãø Æ.Õîðëîî Ãóðâàí íàñ áîë õ¿¿õäèéí õàìãèéí òàéâàí íàñíû íýã þì. Ò¿¿íèéã ñýòãýë ñàíààíû õÿìðàë òýð áîëãîí òýâä¿¿ëýõã¿é áºãººä õî¸ð íàñòàé ¿åèéí ò¿ãø¿¿ð, àéäàñ áàðàã àðèëñàí áàéäàã. Òýäýíä öîî øèíýýð áèé áîëñîí õàìòðàí òîãëîõ, íààäàõ õÿçãààðã¿é èõ õýðýãöýý íü ãàíö ýöýã ýõòýé íü áèø àõ, ýã÷ áîëîí áóñàä õ¿¿õä¿¿äòýé òîãëîõ ¿íäýñ áîëäîã. Õýðýâ æèëèéí ºìíº ò¿¿íä õýëæ, ÿðüæ , òàéëáàðëàæ áîëäîãã¿é áàéñàí áîë îäîî ¿ãýíä àìàðõàí îðæ, áóñäûã ñîíñ÷ ýõëýäýã. Ýíý ¿åýñ íü ë àéëûí õ¿¿õä¿¿äòýé òîãëóóëæ, òîãëîîìîî áóñäààñ õàðàìëàõã¿é áàéõ, ýýëæèëæ òîãëîõ, áóñäûãàà ñîíñîõ, íàéðàìäàëòàé áàéõ çýðýã ñàéí çàí ÷àíàðóóäûã òºëºâø¿¿ëýõ çàìààð “áàã”-ààð àæèëëàõ ÷àäâàðûí ñóóðèéã òàâüæ áîëíî. Ãóðâàí íàñíààñ õ¿¿õäèéí ¿ãèéí íººö íýìýãäýæ, ººðèéí áîäîë ñàíààãàà ÷ºëººòýé èëýðõèéëíý. Õàðèí ºã¿¿ëýõ ýðõòýí ã¿éöýä á¿ðýí õºã溺ã¿éí óëìààñ õýëæ áóé ¿ãèéíõýý çàðèì àâèàã áóðóó äóóääàã. ͺ㺺òýéã¿¿ð õ¿¿õýä òºðºëõ õýëíèéõýý ¿íäñýí ä¿ðì¿¿äèéã ÿìàð ÷ òóñãàé ñóðãàëòã¿éãýý𠺺𺺠áèå äààí ýçýìøäýã òóë ýöýã ýõ, îéð äîòíû õ¿ì¿¿ñ õ¿¿õýäòýéãýý áàéíãà õàðèëöàæ áàéõ íü þó þóíààñ ÷óõàë. Çàðèì ýöýã ýõ÷¿¿ä õ¿¿õäýý ýíõðèéëæ, õàéðëàæ áàéãààãàà áóðóóãààð èëýðõèéëäýã. Æèøýý íü, òîì÷óóäûí ìèíèé õ¿¿ õººðõèé õººðõèé ãýõèéí îðîíä “ãººëãèé, 㺺ëãèé”, ÷èõýð ãýõèéã “æèãýë” ãýõ ìýò ÿðèõ íü ÿðüæ ñóð÷ áóé õ¿¿õäèéí õóâüä ¿ã ÿðèàã áóðóó õýëýõ, óëìààð õ¿¿õäýý Ẻðºíõèé õýëòýé íýãýí áîëãîíî ãýäãèéã àíõààðààðàé. Ãóðâàí íàñòíû íýã îíöëîã áîë ãýð á¿ëèéí äîòîðõ õàðèëöàà, òóõàéëáàë ýöýã, ýõèéí õîîðîíä ¿¿ñýõ õàðèëöààíä òóí ñîíîð ñîðãîã õàíääàã ÿâäàë þì. Õýð¿¿ë ìàðãààí, îðèëîîí õàøãèðààí
ÕYÍÝÝÐ ÕYÍ ÕÈÉÕ
á¿¿ õýë, º÷¿¿õýí ÷ ãýñýí ¿ãèéí çºðºº õ¿¿õäèéí ñýòãýëèéã õÿìðóóëæ òýäíèéã ä¿íñãýð, óóðòàé, ýñâýë çºð¿¿ä áîëãîäîã áàéíà. Òèéìýýñ ýöýã, ýõ÷¿¿ä õ¿¿õäèéíõýý äýðãýä áèå áèåäýý õ¿ëýýöòýé áàéæ, àëü áîëîõ õ¿íäýòãýëòýé õàðüöàõ, áèå áèåíýý õàéðëàõ íü õ¿¿õýä ººðèé㺺 õàéðëàõ,
¹7 Ãóðâàí
ãýð á¿ëýý õàéðëàæ õ¿íäýòãýõ, áóñäûã õàéðëàõ, áóñäûã õ¿íäýòãýõ çàí òºëºâøèõ ¿íäýñ áîëæ ºãíº. Ãóðâàí íàñàíä õ¿¿õäèéí õ¿ëýýí àâàõ ÷àäâàð õºãæèæ ýõýëäýã. Õóâöàñëàõäàà òýâ÷ýýð ãàðãàí, òîãëîõ ¿åä íü ÿìàð íýã þì äóðã¿éöýõ ÿâäàë ãàðâàë áèåý áàðüäàã áîëæ èðíý. Àíõààðàë íü ñàéæèð÷ ÿìàð íýã ç¿éëèéí òóõàé óäààí òîãòîæ ÿðüäàã áîëíî. Ýíý íü òýäíèé õýë ÿðèàíû ÷àäâàð íýìýãäñýíèé øèíæ þì. Õýë ÿðèàíû õºãæèëòýé õîëáîîòîéãîîð ò¿¿íèé ä¿ðñëýí áîäîõ, ñýòãýõ¿éí àæèëëàãàà õºãæèíº. Ãóðâàí íàñòíóóä øèíý ¿ã á¿ðèéã ñýòãýë õºäëºí õ¿ëýýí àâäàã.Òýä çàðèìäàà ººðòýéãýý ÿðüæ , ò¿¿íèéãýý ¿éë õºäºëãººíººð èëýðõèéëíý.Ãóðâàí íàñòíóóä òîãëîîìîîñ àñàð èõ ñýòãýëèéí áàÿð
áàÿñàë àâäàã. Òýä çóðàã çóðàõ òóí äóðòàé. Þìíû ºí㺠ìýäðýõ, ÿëãàõ ÷àäâàð ñàéæèðíà. Çóðæ áàéãàà ç¿éëð¿¿ãýý àíõààðàë íü òºâëºð÷ ýõýëäýã. Çóðàã çóðæ áóäàõ íü õ¿¿õäèéí åðºíõèé õºãæèë, ìýäðýõ¿é áîëîí ãàð, ñàðâóóíû áóë÷èí õºãæèõºä íü òóñòàé òóë ýöýã ýõ÷¿¿ä õ¿¿õäýäýý öààñ äýâòýð õàðàíäàà, ºíãèéí áóäàã, çóðàãòàé íîì áýëòãýæ çóðæ áóäàõûã íü äýìæâýë çîõèíî. ªíãèéã íýðë¿¿ëæ òîãòîîëãîõ íü ç¿éòýé. Ãóðâàí íàñòàé õ¿¿õäèéí áàñ íýã îíöëîã áîë îð÷èí òîéðíûã àæèãëàæ þìñûã òàíèí ìýäýõ õýðýãöýý ºíäºð áàéäàãò îðøèíî. Òèéìýýñ ýíý ¿åä õ¿¿õýääýý åðòºíöòýé òàíèëöàõ áîëîìæ îëãîí, ãàäóóð çóãààëàõ, äýëã¿¿ðýýð ÿâàõäàà îð÷èí òîéðíû áàéãàëü, ìîä, óðãàìàë, äýëã¿¿ð, õàøàà, ñàðàâ÷, ìàë, ìàøèí ãýõ ìýò õ¿ðýýëýí áàéãàà þìñûã íýðë¿¿ëæ ÿðèëöàæ áàéõ íü ÷óõàë. Ýíý íàñàíä õ¿¿õäýä ººðò íü õ¿ðýýëýí áàéãàà îð÷èí áàéãàëèéí áîëîí ýä þìñûí òóõàé òîäîðõîé òºñººëºë á¿ðýëäýæ ýõýëäýã. Òóõàéëáàë: íàð, ñàð, öàñ, áîðîî, ñàëõè, óóë, óñ, ìàë, àìüòàí, öýöýã, óðãàìëûí òàëàà𠺺ðòºº òîõèðñîí òºñººëºëòýé áîëäîã. Ìàãàäã¿é òàíààñ áîðîî ÿàãààä îðäîã, íîãîî ÿàãààä ºíäºð óðãàäàã ãýõ çýðýã àñóóëò àñóóâàë ýõëýýä çààâàë ººðººñ íü, ìèíèé õ¿¿ãèéí õóâüä ÿàãààä ãýæ áîäîæ áàéíà ãýæ ººðèéíõ íü ¿çýë áîäëûã àñóóæ, ººðèé㺺 èëýðõèéëýõ áîëîìæ îëãîîä, äàðàà íü òàéëáàðëàæ ºã÷ áàéõ õýðýãòýé. Õýðâýý òà ººðºº õàðèóëòûã íü ìýäýõã¿é áîë, ìèíèé õ¿¿ þó ãýæ áîäîæ áàéíà ãýæ õàðèóëòûã ñîíñîîä, ààâ íü äàðàà òàéëáàðëàæ ºãüå ãýæ õýëýýä, ìýääýã õ¿íýýñ àñóóæ ñóðàãëàí, õàðèóëòûã îëîîä äàðàà íü çààâàë õ¿¿õýääýý õýëæ áàéãààðàé. Èíãýõ íü õ¿¿õýä àìëàëòàà áèåë¿¿ëýõ, ¿çýë áîäëîî áóñàäòàé õóâààëöàõ, óëàì èõèéã ñóð÷ ìýäýõ, õàðèóöëàãàòàé õàíäàõ çàí ÷àíàð òºëºâøèõèéí ¿íäñèéã òàâüæ ÷àäíà.
íàñòíû îíöëîã
Ãýð á¿ëèéí áîëîâñðîë
Ãóðâàí íàñíààñ õ¿¿õäýä áèå äààõ ãýñýí îðîëäëîãî àæèãëàãääàã. Òýð ¿åä íü ýöýã ýõ÷¿¿ä õ¿¿õäýý ÷àäàõã¿é, áîëîõã¿é ãýæ õîðèãëîõ íü áóðóó áºãººä, íýã òàëààñ õ¿¿õýä ººðºº áèå äààí õèéõ ãýñýí õ¿ñýë îðîëäëîãî, íºãºº òàëààñ òîì÷óóë íàñàíä õ¿ðýã÷èä ýíý õ¿ñëèéã íü îéøîîæ àíõààðäàãã¿éãýýñ áîëæ õ¿¿õäèéã çºð¿¿ä çàíòàé áîëãîäîã òàë áèé. Èéì ó÷ðààñ õ¿¿õäýýð õýð õýìæýýíä íü òîõèðñîí ç¿éë õèéëãýõýä àíõààð÷ äýìæèæ, õàðèí ÿàæ õèéõ àðãûã íü òàéëáàðëàæ ºãºõ íü ç¿éòýé. Æèøýý íü: õîîëëîõ ¿åä ººðò íü òîõèðñîí øèðýý ñàíäàë áýëòãýí òóõòàé ñóóëãààä õàëáàãàà ÿàæ áàðüæ õýðõýí õîîëëîõûã íü õýëýýä ºãâºë õ¿¿õýä ººðºº òóõòàé õîîëëîõ áîëíî. “Áè ººðºº” ãýñýí áèå äààõ õ¿ñëèéã íü àøèãëàæ õ¿¿õäèéã õºòºâ÷èí人 ñóóæ áèå çàñàõ ÷àäâàðûã íü óëàì áàòæóóëàõ, óëìààð õ¿¿õýääýý òîä ºíãºòýé õºòºâ÷èéã àâ÷ ºãºí õ¿¿õýä ººðºº àìàðõàí îëæ ÷àäàõ íýã ë ãàçàð òàâüæ áàéâàë ñàéí. Ò¿¿í÷ëýí òîãëîîìûã íü áàéíãà õóðààëãàõ, ººðººð íü õóâöñûã òàéëóóëàõ, ýâõýæ òàâèóëàõ çýðýã íü õ¿¿õäýý áàãààñ íü ýìõ öýãöòýé, íÿìáàé çàí ÷àíàð áîëîí õºäºëìºð÷ áîëãîõ ¿íäñèéã òàâèíà. Õàðèí õ¿¿õäèéí ñàéí ¿éëèéã áàéíãà äýìæèæ, ìèíèé õ¿¿ ìóíäàã ø¿¿, àæòàé ø¿¿, õóðäàí õèéäýã ø¿¿, öýâýð÷ ø¿¿ ãýõ ìýò ñàéõàí ¿ã õýëæ óðàì õàéðëàæ áàéõ íü ç¿éòýé áºãººä õ¿¿õýä ¿¿íä ìàø èõ óðàìøäàã. Õàðèí õ¿¿õäýý òîãëîîìîî õóðàà÷èõâàë ¿¿íèéã ºãíº, òýãâýë èíãýæ øàãíàíà, èéì òèéì þì àâ÷ ºãíº ãýõ ìýò ¿éëäë¿¿ä íü õ¿¿õäèéã çºâõºí þìíû òºëºº ë õºäºëäºã, ¿ã¿é áîë õºäºëäºãã¿é øóíàëòàé õ¿í áîëãîæ õóâèðãàõ òóë àíõààðóóøòàé.
(Yðãýëæýë, ò¿ð¿¿÷ íü 2-ð í¿¿ðò)
Ñîíãîëò
Çàëóó íàñíû ãîî- ¿çýñãýëýí, àâüÿàñ áèëýã, õ¿÷ ÷àäàë á¿õýí òýíãýðèéí õèøèã. Ýíý á¿õýí æàðãàæ áàéãàà íàð øèã, öàõèëæ ÿâàà ãºðººñ øèã, íóìíààñ òàâüñàí ñóì ìýò íýã ë ìýäýõýä ºíãºðíº. Äýëáýýëæ áàéãàà öýöýã øèã ìàíäàæ áàéãàà íàð øèã, Òýíãýðò òàòñàí ñîëîíãî øèã ¿ëãýðèéí ìýò ýíý ñàéõàí íàñàíäàà ººðèé㺺 íýýæ, ººðèéí ¿íý öýíýý áèé áîëãîæ àâ. ¯¿íèé òºëºº ìàðãààøèéí ñàéõàí àìüäðàëûíõàà òºëºº, îëîí ç¿éëýýñ òàòãàëçàæ ãàãöõ¿¿ ººðèéíõºº òºëºº õè÷ýýíã¿éëýí õºäºëìºðëº. Ýíý ë ç¿òãýë õºäºëìºðèéí à÷ààð áèé áîëãîñîí òàíû ¿íý öýíý áàÿëàã òàíü òàíû ýíý íàñíû ñàéõàí àìüäðàëä õ¿ðýëöýõýýð áàðàõã¿é ¿ð õ¿¿õäýä òàíü ºâëºãäºí ¿ëäýõ áîëíî. Ýíý öàã äîð á¿õíèéã îãîîðîí çºâõºí çóãàà öýíãýëèéã ýðõýì áîëãîâîîñ ¿ëäýõ àìüäðàë òàíü ¿íý öýíýã¿é äóòóó ãóöóó áàéõ áîëíî. Àìüäðàëûí ãàøóóí ¿íýí ýíý. Ýíý áîë çàëóó òàíû ñîíãîëò.
Àìüäðàë òàíü ¿ðãýëæ ººäðºã áàéæ, òà ¿ðãýëæ äîòðîîñîî ãýðýëòýæ áàéã.
“Ãàíöõàí çàÿàõ àìüäðàëàà îéëãî” Î.Áóëãàíõàíãàé
ÓÕÀÀÍ ÓÍÄÐÀÍÀ
2009/3 (36)
4
Íî¸í õóòàãò Äàíçàíðàâæàà “Õàâàð öàãèéÍ çóãàà” õýìýýõ ñóðãààëààñ
Ýðòíèé àâüÿàñ åðººë ñàéí áîëáîë Áàë÷èð áîëîâ÷ ÿëãàìæòàé òºðíº Ýíý íàñàíä áóÿí ñàéí õóðààâàë Õîéò íàñàíä õóâèëãààí áîëúþó. Íîãîî íÿëõ áîëîâ÷ Òýíãýðèéí õóðààð òýæýýâýë óäàëã¿é ºñºõ Õ¿í áàãà áîëîâ÷ Ñóðãààë ¿ãýýð òîðäâîë îþóíû ëÿíõóà íýýõ Ýõèéíõýý ýëãýýð ýñ äàðóóëñàí ºíäºã õàòàõ Èòãýë, áóÿí ñàäíààð ýñ ýçëýãäñýí Íÿëõàñ áóðóóäàõ. Ãàäàëü ìîäûã ºâ÷èâ÷ äîòîð áèå íü õîîñîí Ãàíü ìóíõãèéã òýòãýâ÷ ¿íýí ñýòãýëýýð õîîñîí Õàð í¿¿ðñèéã ç¿ëãýâ÷ öàãààí ºí㺠¿ë ãàðàõ Õàðàíõóé îþóòûã ñóðãàâ÷ òóñòàé ¿ãèéã ¿ë àâàõ Ýëäýâ öýöýã áîëîâñðîí íàéãàâ÷ ̺íäºð õÿðóóíä õýçýý äàéðàãäàõ áîëçîîã¿é Èäýð íàñíû öîãò àæèãã¿é áàðäàâ÷ ªâ÷èí çîâëîíä àâòàõ íü ìàãàä ¿ã¿é. Ýíý íàñàíä ºòëºõ, ¿õýõ ¿ã¿é áîë Õ¿í ÿàõàí òºðºõ âý? Ýðòíèé çàÿàíä ñàéí, ìóó ¿ã¿é áîë Ãóðâàí ìóó, ãóðâàí ñàéí çàÿà ÿàõàí á¿òíý. Ýâ ¿ã¿é áîë ýõ õºâã¿¿í õî¸ð ÷ áîë äàéñàí Ýâòýé áîë ýíãèéí õàð ýëýãò õ¿í ÷ áîë ñàäàí. Èòãýñýí ñýòãýë ¿ã¿é áîëáîë ßíàã ÷ áîë óðâàõ Ýíñëýõ ñýòãýë ¿ã¿é áîëáîë Ýâòýé ÷ áîë õîë ñóóëöàíà.
ÓÕÀÀÍÒÀÍ ÍÜ ÒÀ ªªÐªª
P3 ðàäèîãèéí “Óõààíòàí íü òà ººðºº” áóëàíã õºòëºã÷ Áîëäûí Áîëîðìàà
Äîòîð äàâ÷äàõàä äàëàé öóõàëäàíà Ñýòãýë ¿éìðýõýä òýíãýð áóëèíãàðòàíà Ç¿ðõíèé õýì àëäàõàä äýëõèé òýíõëýãýý àëäàíà Ǻâõºí ãàíö ¿ãýíä ñýòãýëèéí øóâóóä äóóëàäàíà
/Òºðèéí øàãíàëò çîõèîë÷ Øàðàâûí Ñ¿ðýíæàâ/
Õàâðûí óÿðóó ñàëõèíä õºãëºãäºæ àëõñàíäàà ÷ òýð ¿¿, ñýòãýë ãýãýëãýí îðãèñîîð ºðººí人 îðæ èðëýý. ª÷èãäºð îðîéõîí ç¿¿äýëñýí òàâã¿é ç¿¿äýý áàéí áàéí ñàíàõûã õýëýõ ¿¿, ç¿ðõ òèéì Èõñýýñ ýðäýì ñóðàõàä õ¿íäëýõ õýðýãòýé ãýõèéí àðãàã¿é áîäëîîð ëóãøààä áàéõ øèã… Áàãààñ òóñûã àâàõàä óðìûã òýæýýõ õýðýãòýé. Øèðýýíèéõýý àðä ñóóëàà. Èõýñòýé çºð÷âºë ò¿øãýý áàðàõ Þó áè÷èõ âý? ãýæ óäààí ýðãýö¿¿ëñýíã¿é, Áàãàñûã äàðëàâàë ãàíöààðäàõ. ñýòãýëýý ë òýð ÷èãýýð íü áóóëãàìààð... ¯å ¿åõýí íóëèìñ öèéëýëçýýä, ¿íýíäýý õ¿¿ãýý ë Àâàõ õ¿íä õýðýãòýé ¿ã õàòóó ÷ áîë ÿðóóõàí ñàíààä áàéõ øèã. Çîâèíîë äóíä ìèíü õàéðûí Îðõèõ õ¿íä 纺ëºí ¿ãýýð ºã¿¿ëýâ÷ óéääàã. çºí ýðãýëäýýä õàìãèéí èõýýð óõààðàë àâ÷, áè Ìóíõàã õ¿í ñóðãààëààñ, îëõèî ¿ãýíä ñýðãýæ áàÿñäàã ¿ðòýé õ¿í ø¿¿ ãýäãýý ¿ðãýëæ ñàíàõ þì. Ýíäýýñ ë áè ýõ õ¿íèé ¿ðèéíõýý òºëºº Îþóíòàé õ¿í öàíãàâ÷ òóñòàé ¿ãèéã õ¿¿ðíýíý. øàíàëäàã, áàñ áàÿðëàäàã ñýòãýëèéã ººðºº Ǻâ ñýòãýëòýé õ¿í áóðóó ¿ãèéã ÷ áîë õ¿ëöýíý Áóðóó ñýòãýëòýé õ¿í çºâ ¿ãèéã ÷ áîë õàðäàí îðõèíî. ìýäýð÷ áàéæ ë àíçààðëàà. Õýö¿¿ ¿å, õýö¿¿ ºäºð àìüäðàëä òîõèîõîä õýíýýñ ÷ èë¿¿ òàéâàí áàéõ íü ë ÷óõàë þì áàéíà ëýý. Îëîí àìüòíû òóë áîë íýãèéã àëàõàä ãýì îãò ¿ã¿é Çîâæ áàéíà àà ãýýä óéëàõ áèø, çîðèãëîí õàòóóæèæ áàéæ ë õýö¿¿ á¿õíèéã òóóëäàã þì ªíäºð, äîðä, òóñëàõ, õîðëîõ á¿õýí áàéíà. Òèéì áîëîõîîðîî ë õ¿í ãýäýã ÷èíü ªºðèéí ÿâäëààñ áîëíî. àìüäðàëàà ñºðæ ÿâäàã þìñàí óó?!...
ªºðèéí ñ¿¿äðýýñ äóòààæ ¿ë áîëîõ. ¯éëäñýí ¿éëýýñ áóëçààð÷ ¿ë ãàðàõ.
Óóñàí àðõèíäàà í¿ä íü ñ¿¿ìèéñýí çàëóó õààíà ÿâààãàà ÷ ìýäýõã¿é ãóéâëàíà. Õýö¿¿ áàéíà ãýæ øàëòàãëàñàí õóâü çàÿàãàà àðõèíä äààòãàæ íºõºð뺺ä ÿâààäàà åð ñàíàà çîâñîí øèíæã¿é. Ãýòýë ò¿¿íèé òºëºº ààâ ýýæ íü, õàíü á¿ë íü, ¿ð õ¿¿õýä íü, ìàãàäã¿é õàéðòàé á¿ñã¿é íü ñàíàà çîâíèí ñóóãàà. Õàðèí òýð ¿¿íèéã ìýäýõã¿é. ßàãààä ìýäýõã¿é áàéäàã þì áîë? “Áîäîõûã õ¿ñäýãã¿é!” Ìèíèé òºëºº óéëäàã, áàñ áàÿðëàäàã õ¿ì¿¿ñ áàéãàà ãýæ ãàíö óäàà ÷ áîëîâ áîäîæ ¿çñýí áîë ñîãòòîëîî óóÿ ãýæ ç¿òãýõã¿é áàéñàí áèç. Òèéì áîëîõîîðîî ë õ¿í ãýäýã ÷èíü ñýòãýëýý ººðºº çàõèðäàã þìñàí óó?!... Ñàéõàí èíýýìñýãëýñýí õ¿í õàðààä ãóíèã õ¿ðòýë ¿ðãýæ îðõèäîã íü þóòàé àìàð ãýý÷! Õýí íýãýíä ãîìä÷èõîîä ¿çýí ÿäàëã¿é ìàðòàæ îðõèäîã íü õè÷íýýí ñàéõàí ãýý÷! Ýãýë äàðóóõàí ñýòãýëýýðýý óõààðàë ºã÷ ÷àääàã òèéì õ¿íèé ¿ãèéã ñîíñîõ ÿìàð àÿòàéõàí ãýý÷! Ýíý õîðâîîä ìóóãààñàà èë¿¿ ñàéí íü îëîí áàéäãèéã àíçààðàõ ÿìàð èõ àç ãýý÷! Àìüäðàëûã ñºðæ òýìöýæ, õàéðûã ººðººñºº óðãóóëæ óñàëæ, ñýòãýëýý ººðºº çàõèð÷ æîëîîäîæ ÿâáàë Õ¯Í ãýäýã ýðõýì àëäðàà ºíäºðò ºðãºæ áàéãàà íü ýíý áèëýý… Ñàëõèëæ áàéñàí þìñàí, íàìäàà áîëîâ óó ãýñýýð øèðýýíèéõýý àðààñ áè ºíäèéæ öîíõ ðóó õàðëàà. Ñàëõè çîãñ÷èõæýý. Þì á¿õýí íàìóóõàí, äóëààõàí ñàíàãäàõàä áîäîëäîî àâòñàí ìèíèé ñýòãýë ÷ áàñ áè÷ñýí ç¿éëäýý òàéâøðàõ øèã áîëëîî.
Øóâóó ÷ áîëîâ äàëàâ÷íûõàà õ¿÷èíä Õ¿í ÷ áîëîâ ÿâäëûíõàà õ¿÷èíä Ñóóãààä áàéâàë çîðüñîí ãàçðàà ¿ë õ¿ðýõ Çàëõóóðààä áàéâàë àëñûí õýðýã ¿ë á¿òýõ Õóðààâàë áóÿí àðâèäàõ Äàäâàë ýðäýì ñóðàõ Àâàõ õ¿íä íýã ¿ã ÷ ýðäýì Îðõèõ õ¿íä ìÿíãàí ñóðãààë ÷ óëèã Öººí õýëáýë áèëýã õýìýýæýý.
…Ñýòãýë íü ò¿ãøèíã¿é àëõàõ á¿ñã¿é ãýðòýý îðîõ ãýæ ÿàðñàíã¿é. Õàìòäàà àìüäðàëûã òóóëúÿ ãýæ ãàðààñ íü õºòºëñºí õàíüäàà õàëóóí äóëààí ¿ã õýëæ, áàñ ñîíñ÷ ÷àäàõã¿é áàéãààãèéíõàà øàëòãààíûã õýíýýñ õàéõàà ìýäñýíã¿é. Ç¿ãýýð ë á¿ãäèéã ìàðòàõûã õ¿ñ÷ áàéëàà. Äýðãýä¿¿ð íü çºðñºí õýí íýãíèé èíýýìñýãëýëèéã ÷ àíçààðàëã¿é ä¿íñèéõ ýíý á¿ñã¿éä þó õýðýãòýé þì áîë? “Õàëóóí äîòíî ¿ã!” “Ñàëõèòàé ºäºð áàéíà, æèíäýõ âèé äýý ÷è ìèíü” ãýæ õýëýõýä ë á¿ñã¿é èíýýìñýãëýõã¿é áàéæ ÷àäíà ãýæ ¿¿? Òèéì áîëîõîîðîî ë õ¿í ãýäýã ÷èíü õàéðûã ººðººñºº óðãóóëäàã þìñàí óó?!...
“Ãàíö îëäîõ á¿õíýý õàéðëà” Ä.Öýðýíáàò
5
2009/3 (36)
Õ¿í ýíý ñàéõàí äýëõèé äýýð èðýýä ë áóöäàã. Ìýëõèé, õóëãàíà çóðàì, àðààòàí æèã¿¿ðòýí, õîðõîé øàâüæ áóñ ãàãöõ¿¿ õ¿í áîëæ òºðíº ãýäýã èõ õóâü çàÿà. Öýíõýð óóæèì, òàíñàã ãî¸ìñîã ýíý äýëõèé äýýð ìºíõ àìüäðàõ þì øèã ñàíàæ, áàãòàëöàæ ÿäàí, áà÷èìäàí áóõèìäàæ àìüäðàõ íü õ¿í ãýã÷ áîäüãàëèéí áàñ ë íýã ìóó çóðøèë. Èðýýä áóöàõ ýíý õóãàöààíäàà óòãà ó÷èðòàé, óó÷ ñýòãýëòýé, áàÿð áàÿñàë, ººäðºã
Í¿¿ðíèé áàÿñëûã äàãàæ àç æàðãàë èðäýã
áàñ áàÿðëóóëìààð ñàíàãäàõ âèé. Ýíý á¿õíèé äýðãýä òàíû ñýòãýëèéí áóõèìäàë çîâëîí øàíàëàë þó ÷ áèø. Ãàãöõ¿¿ òà õ¿í ãýäýã àãóó õóâü çàÿàãàà ìýäðýõ áîëíî. àðä èðãýäèéã ¿íýõýýð áóõèìäóóëæ áàéíà. ßëàíãóÿà õóóëèéí òýãø áóñ ¿éë÷èëãýý, íèéãìèéí áàÿëãèéí òýãø áóñ õóâààðèëàëò, æèðèéí èðãýäèéã ÿëãàâàðëàí ãàäóóðõàæ áàéãàà íèéãìèéí õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýý òýäýíä ººðòºº èòãýõ èòãýëã¿é, ãóòðàë, Áèäíèé àíçààðäàãã¿é áóñäûã õàðäàõ, ¿çýí ÿäàõ îëîí äàðàìò øàëòãèéã áèé áîëãîæ áàéíà. Ìîíãîë÷óóä áèä ÿàãààä èíãýòëýý Ìîíãîë÷óóä áèäíèé áèå áèåäýý ¿ë óöààðëàí áóõèìäàæ, áèå áèåäýý èòãýõ, ¿çýí ÿäàõ îëîí øàëòãóóäûí ýåëäýã õàðèëöàæ, áàÿðëóóëàõààñ íýã õýñýã íü ýíý. Áèä ººðñ人ñºº ýõëýýä îëîí þìûã ººð÷ëºõ õýðýãòýé áîëæ áàéíà. Äýëãýñýí òýðëýã øèã òýð ë ñàéõàí ãàçàð íóòàãò òà ãàíöààðàà áèø áèä á¿ãäýýðýý õàìòäàà àìüäðàõ áîëîõîîð õ¿ññýí ÷ ýñ õ¿ññýí ÷ áèä áèå áèåýýñýý õàìààðàëòàé áîëäîã. ßäàõíàà ë áèä ãýð á¿ëäýý ¿ð õ¿¿ä¿¿ääýý õàíäàõààñ ýõëýýä áîëîâñðîëûí òîãòîëöîîã øèíý÷ëýõ, íèéãýìä øóäàðãà ¸ñûã òîãòîîõ õ¿ðòýë îëîí ç¿éë òà áèäýíä àäèëõàí õàìààòàé.
ÑÝÒÃÝË ÑÝÐÍÝ
ñàéõàí àìüäðàõ íü óõààíò õ¿ì¿¿íèé òàòãàëçäàã þì áîë. øèíæ áóþó. - Ìîíãîë÷óóä áèä õ¿¿õä¿¿äýý áàãààñ íü èõ òºëºâ çýìëýæ çàíäàð÷ Ñ¿¿ëèéí ¿åä Ìîíãîë÷óóä áèä àðàé õ¿ì¿¿æ¿¿ëäýã. Àëèâ ç¿éëèéã áàãà ë èõ áóõèìäàæ óöààðëàæ àìüäðààä ãýëòã¿é òàéëáàðëàæ îéëãóóëàõûí áàéõ øèã. Ñàÿõàí áîëæ ºíãºðñºí îðîíä “áîëîõã¿é” ãýäýã ãàíöõàí 7-ñàðûí 1-íèé ¿éìýýíýýñ õîéø èðãýä ¿ãýýð õîðèã òàâèíà. ×àíãà äóóãààð 2 òàëöàæ á¿ä¿¿ëýã ìóóõàé äîðîìæ çàíäàð÷ çýìëýýä, ººðººñºº àéí ¿ãñèéã áèå áèå ð¿¿ãýý ÷óëóóäàæ ýìýýõ õ¿¿õäýý õàðàõäàà ººðèéí “ñ¿ð áàéãàà íü ¿íýõýýð õàðàìñàë òºð¿¿ëæ õ¿÷ýý” ìýäýð÷, ¿ð õ¿¿õä¿¿äèéíõýý áàéíà. Áèä õè÷íýýí èõýýð áóõèìäàæ, äóóëãàâàðòàé õ¿ì¿¿æèëòýéä “ñýòãýë äîòîð ñýòãýëäýý øàíàëæ õîðñîâ÷, õàíàíà”. Õàðèí ºòºëæ õºãøèðñºí ýíý á¿õíýýñ ¿ë õàìààðàí àëòàí õîéíîî ººðèéã íü çàíäðàí çýìëýõ íàð ìàíääàãààðàà ìàíäàæ, øóâóóä ¿ð õ¿¿õäèéíõýý àðàíøèíã “áàéäàã æèðãýäãýýðýý æèðãýæ áàéãàë äýëõèé ë ç¿éë” ìýòýýð õàíäàæ, ººðèéã íü ¿çýñãýëýíò ñàéõíààðàà ãàéõóóëíà. àíõààðàí õàëàìæèëæ áàéãààãèéí íýã Áèäíèé óóð áóõèìäëààñ áîëæ õýëáýð ìýòýýð õ¿ëýýí àâíà. ãàëàâ þ¿ëæ, äýëõèé ººð÷ëºãääºãã¿é - Ñóðãóóëüä îðñîí öàãààñàà áîëîõîîð áèä åð人 ë º÷¿¿õýí. ñóðãóóëü áîëîí áàãø íàðûí îëîí Õàðèí òà òýðòýýä õàðàãäàõ óóë õîðèã äàðàìòòàé ó÷èðíà. Õ¿¿õäèéí ðóó àëõàæ î÷èí îðîé äýýð íü ãàð÷ ñóð÷ ìýäýõ îðãèëóóí õ¿ñëèéã íü òýðòýýõ àëñûí áàðààã íýã àæààðàé. “ä¿í” ãýýð ÿëãàæ, õÿçãààðëàíà. Òàíû ýðãýí òîéðîíä õàðàãäàõ Àëèâ ç¿éëèéã ººðèéíõºº òºëºº áàéãàëèéí ¿çýñãýëýí, óÿíãàëàã õºã ñóð÷ ìýäýõýýñ èë¿¿òýé, áàãøäàà ÿëãóó, ñàëõèíû 纺ëºí èëáýý þóòàé øàëãóóëæ ä¿í àâäàã ýíý ãàæ ñàéõàí. Òà õ¿í áîëæ òºðñíèéõýý òîãòîëöîî èäýð íàñíû îëîí õ¿ñýë õóâüä ýíý á¿õíèéã ìýäýðíý ãýäýã òýì¿¿ëëèèã óíòðààæ áàéãàà íü íóóö èõ õóâü çàÿà, àç æàðãàë áóñ óó. Óóð áèø. Ìàíàé àíãèéí “îíö ñóðëàãàòàí” óöààð çîâëîí øàíàëëàà òýðòýýä ñóðàã÷ áîë á¿õíýýñ îíöãîé ìóíäàã îðõèîä óðòààð àìüñãàà àâ÷ ñàéõàí õ¿¿õýä, “äóíä ñóðëàãàòàí” ìèíèé èíýýìñýãëý. áèå ò¿¿íèé õýìæýýíä õýçýý ÷ õ¿ð÷ Òýíãýðò õóðàëäñàí áàðààí ¿¿ëñèéã ÷àäàõã¿é, äóíäàæ õóâü çàÿàòàé 纺ëºí ñàëõè àÿäóóõàí õººæ, òýðòýý ãýñýí àíãèëñàí îéëãîëò íü ìàø ÷àíàä íàð ãàð÷ èðýí, íàðíû á¿ëýýí îëîí õ¿¿õäèéí ººðòºº èòãýõ èòãýë, äóëààõàí ñàöðàã á¿õýí íü òàíûã óðàì çîðèã, àâúÿàñ ÷àäâàðûã ¿ã¿é èëáýí àðãàäàõ ìýò. Òà á¿õíèéã õèéæ áàéíà. óìàðòàæ, íàðíû ñàöðàãààð á¿õ - ªºðèéí èðãýí á¿ðòýý ñóð÷ áèåä òàíü ñ¿ëýãäýí îðæ èðýõ òýð áîëîâñðîõ, àæèëëàæ õºäºëìºðëºõ, ë á¿ëýýõýí, ýíõðèéõýí èë÷èíä ººðèé㺺 õºãæ¿¿ëýõ, ñýòãýë òàéâàí ñýòãýë òàíü óÿðàí á¿ëýýñ÷, õýí àìüäðàõ òýãø áîëîìæèéã õàíãàæ íýãíèéã õàéðëàìààð, óó÷èëìààð äýìæèõ ó÷èðòàé òºð çàñãèéí øóäàðãà áóñ, àð÷ààã¿é áàéäàë
ñýòãýëèéí èë÷èéã ìýäýð÷ áàéãààäàà áè ¿íýõýýð áàÿðòàé áàéíà - Òàíû äýìæëýã íàäàä èõ õýðýã áîëëîî. Òàíä èõ áàÿðëàëàà ãýõ÷èëýí ÷èí ñýòãýëýýñýý õýëæ áàéõ òàëàðõàë, óðìûí ñàéõàí ¿ãñ áèäýíä ¿íýõýýð äóòàãäàæ áàéíàà. Òýð÷ëýí ãàäààäàä áàéãàà Ìîíãîë÷óóäàä ìààíü èéì ¿ãñ , ñýòãýë á¿ð ÷ èõ äóòàãäàæ áàéãàà. Ýöýæ öóöàòëàà àæèëëàæ àð ãýð àëèâ á¿õíýý ñàíàí áýòãýð÷ áàéãàà òýäýíä èëãýýñýí ìºíãºíèé íü õàðèóä: “ Òà áèäíèéõýý òºëºº èíãýæ ç¿òãýæ áàéãààä ÷èíü áàÿðëàæ áàéíà. Òà ìèíü áèåý áîäîæ áàéãààðàé. Áèä õàìòäàà óäàõã¿é ñàéõàí àìüäàðöãààõ áîëíî. ¯¿íèé òºëºº áèä ÷ áàñ õè÷ýýíýý” ãýæ ¿íýí ñýòãýëýýñýý çààâàë õýëæ áàéãààðàé. Çóñàð õîîñîí áèø, ÷èí ñýòãýëýýñýý õýëæ ÷àäàõ óðàì òàëàðõëûí ñàéõàí ¿ãñ ë õ¿íèé ç¿ðõ ñýòãýëä õ¿ðäýã. Þó ÷ áîëîîã¿é õýðíýý óðñãààä áàéäàã çóñàð çóëãóé ¿ãñ öààä õ¿íýý ÷ ÿäðààæ ººðèé㺺 ÷ ýâã¿é áàéäàëä îðóóëàõ Õ¿í á¿ð ñàéõàí ¿ã óðìààð äóòàæ íü áàñ áèé. áàéäàã Õýðýãòýé ¿åä íü äóòàæ áàéãàà ãàíö - ×è ñàéõàí õàðàãäàæ áàéíà ø¿¿ ñàéõàí ¿ãèéã íü îëæ õýëýõ þóòàé - Áèòãèé äîðîìæëîîä áàéãààðàé, ñàéõàí. ìóóõàéãàà ìýäýæ áàéíà Õ¿íèé ñýòãýëèéí äàëä óòñûã îíîæ - ×àìä èõ áàÿðëàñàí ø¿¿ õýëñýí ãàíö ñàéõàí ¿ã õºãëºæ, òýð - Çà çà þóí ñ¿ðòýé þì áý õ¿íýýñ óíäðàí ãàðàõ ãàéõàìøèãò - Áè ÷àìäàà õàéðòàé ø¿¿ àÿëãóó îëîí îëîí õ¿íèé ç¿ðõ ñýòãýëä - ×è ÷èíü þó áîëîîä íÿëóóðààä õ¿ð÷ áàÿñãàäàã þì äàà. óíàâ? ßìàð íýãýí þì áîëîî þó? Õ¿í á¿ð äîòîð ñýòãýëäýý óðìûí Í¿¿ðíèé áàÿñëûã äàãàæ ñàéõàí ¿ãèéã ÿìàãò õ¿ñ÷ ÿâäàã. àç æàðãàë èðäýã Õèéæ á¿òýýñíèéõýý òºëºº, áóñäûã - ªíäºð õºãæèëòýé îðíóóäàä áàÿðëóóëñíû òºëºº õýí íýãíýýñ õ¿ì¿¿ñèéã òàòäàã õàìãèéí ñàéõàí ñîíñîõ òàëàðõàë, óðìûí ñàéõàí ç¿éë íü, õ¿íèé òºëººõ ¿éë÷èëãýý ¿ãñ íü õ¿íèé ñýòãýë ç¿ðõýíä áàÿð ò¿¿íèéã äàãàñàí ¿éë÷ëýã÷èéí ñàéõàí áàÿñãàëàí àâ÷ èðæ, øóâóó ìýò ä¿¿ëýí èíýýìñýãëýë. Áàíê äýëã¿¿ð, ÿìàð ÷ íèñýõ õ¿ñýë òýì¿¿ëëèéã ºãäºã. Ààâ ¿éë÷èëãýýíèé ãàçàð îðîõîä, ñàéõàí ýýæäýý ìàãòóóëæ, ñàéõàí ¿ã ñîíññîí õóâöàñëàñàí çàëóóñ òàíûã óãòàí áÿöõàí õ¿¿õäèéí í¿ä íü î÷òîí òîñ÷, “òàâòàé ìîðèë, òàíä þóãààð ãÿëàëçàæ, ººðºº ÷ ìýäýëã¿é õººð÷ òóñ áîëîõ âý?” ãýæ ñýòãýë òàòàì îíãèðîõ íü ¿íýõýýð ºõººðä캺ð èíýýìñýãëýõýä ë òà ººðèéí ¿íý öýíýý õººðõºí õàðàãääàã. æèíõýíý ìýäýðíý. Òýä àëèâ àñóóäëûã Áóñäàä óðìûí ñàéõàí ¿ã õýëæ, òàíü øèéäýõäýý ÿìàð ÷ õ¿íä ñóðòàë, áóñäûã áàÿðëàæ áàéõûã õàðàõäàà èõýìñýã òºðõ ¿ç¿¿ëýõã¿é. Òà áàÿí ººðºº ÷ áàÿðëàæ áàÿñäàã õ¿ì¿¿ñ ÿäóó õººðõºí ìóóõàé àëèí áàéõààñ ÿìàãò ººðººñºº ãýðýë ãýãýý öàöðóóëæ õàìààðàõã¿é òýãø ¿éë÷èëíý. Òýð ºíãºëºã ñàéõàí õàðàãäàíà. ãàçðûí õàíàíä íü “Õýðýãëýã÷äèéí Ìîíãîë÷óóä áèä õýäèé áîëòîë íàéäâàðòàé ò¿íø áàéãóóëëàãà”, äàðóó òºëºâ, ñýòãýëèéí õºäºëãººí “Õýðýãëýã÷äèéã õààíä ºðãºìæèëñºí áàãàòàéãàà èëýðõèéëæ, òàëàðõàë õàìò îëîí” ãýõ÷èëýí áè÷èãòýé øàð óðìûí ñàéõàí ¿ãñýý ººðººñºº áîëîí öàöàãòàé õºõ äàðöàã áîëîí æààçòàé ºðººë áóñäààñ õàðàìëàæ ÿâàõ ºðãºìæëºë áàéõã¿é õýäèé ÷ òýä áèëýý. Ãýñýí àòëàà ìàðãàëäàæ òàíä ÿã ë “õààí” -ä ¿éë÷èëæ áóé ìýò ìóóäàëöàõäàà ç¿ðõ ç¿ñýæ, ñýòãýë õ¿íäýëæ ¿éë÷èëíý. õèðòýí, äîòîð äàâ÷äàì ìóó ¿ãñèéã Ãàäààäàä ÿâàõ ãýæ õ¿ñýýä áàéãàà õýëýõ õýðýã þóí. Ìîíãîë÷óóäûí ýäýëæ ¿çýõèéã õ¿ñýýä Õàéðòàé õàíü, àëàã ¿ð, àñðàëò ààâ áàéãàà ýðõèéí íýã íü ýíý. Õàðèí ýýæ, àíä íºõºä á¿ãä ë óðìûí ñàéõàí îäîî Ìîíãîëä àæèëä àâàõ çàðàíä ¿ãýýð äóòàæ ë ÿâàà. áè÷èãääýã “Çàëóó öàðàéëàã, ãîîëèã - Õàéðò ìèíü, áè ÷àìäàà ìàø èõ ñàéõàí áèåòýé” ãýäýã ¿ãýý “Ñàéõàí õàéðòàé ø¿¿ èíýýìñýãëýäýã, ýåëäýã ñàéõàí - Õ¿¿ ìèíü ÷àìàã ñàéí õ¿í áîëæ õàðüöààòàé” ãýñýí ¿ãýýð ñîëèõ áàéãààä áè ¿íýõýýð áàÿðòàé áàéãàà öàã áîëæýý. ¯éë÷èëãýýíä ñàéõàí ø¿¿ èíýýìñýãëýë õàìãààñ ÷óõàë áàéäàã - Ìèíèé òºëºº ãàðãàñàí ñýòãýë, àæýý. õèéæ ÷àäñàí á¿õýíä òàíü ààâ ýýæ òà 2-òîî ¿íýõýýð áàÿðëàí áèøèð÷ (Yðãýëæëýë, 8-ð í¿¿ðò áèé) ÿâäàã ø¿¿ - Íàéç ìèíü ÷èíèé õàëóóí
“Ãóòðàíãè ¿çýëòýí áîë áîëîìæ á¿õýí äîòðîîñ õýö¿¿ã íü îëæ õàðäàã, õàðèí ººäðºã ¿çýëòýí áîë õýö¿¿ á¿õíèé äîòðîîñ áàéãàà áîëîìæèéã îëæ àøèãëàäàã” Ó.×åð÷èëë
ÕYÍÈÉ ÕªÃÆÈË
ªâººãèéí ¿ëãýð
2009/3 (36)
6
Òýâ÷ýýð áà ãýãýýðýë
(Ñóðãàìæèò ¿ëãýð)
Íýã õ¿í ãýãýýðýõèéí òóëä íàñ õýâèéòëýý íîì ¿çñýí áîëîâ÷ ãýãýýðñýíã¿é ãýíý ýý. Ãýòýë Íàðàäà ãýäýã õ¿í èðýýä “Áè áóðõàí áàãø ðóó ÿâæ áàéíà, òàíä àñóóëãàõ þì áàéíà óó?” ãýõýä ºâãºí “Áè õýçýý ãýãýýðýõ âý ãýäãèéã àñóóæ ºãºº÷” ãýæýý. Íàðàäà áóðõàí áàãøààñ àñóóñàõàä ºâãºíèéã ãýãýýðýõã¿é õýìýýí àéëäæýý. Èðýýä ºâãºíä õýëýõýä ºâãºí òýñãýëã¿é óóðëàæ þó òààðñíàà Íàðàäà ðóó øèäýæ ãýíý äýý. ªâãºí òýâ÷èæ ÷àäàõã¿éã íü ìýäýýä áóðõàí òýãæ àéëäñàí áàéæ ë äýý. Äàðàà íü Íàðàäà áÿñàëãàæ ñóóñàí áÿöõàí õ¿¿òýé òààð÷ýý. Õ¿¿ í¿äýý àíèàä ë ñóóãààä áàéæ. Íàðàäà ñàéõàí ¿íýð ñýíãýí¿¿ëýí õ¿¿ãèéí õàæóóãààð íààø öààø õîëõèñîí áîëîâ÷ õ¿¿ ñóóñààð ë. Òýãýýä Íàðàäà áàñ ë íºãºº àñóóëòàà àñóóæ ãýíý. “Áè áóðõàí áàãø òàé óóëçàõààð ÿâæ áàéíà, ÷àìä àñóóõ ç¿éë áàéíà óó?” ãýõýä õ¿¿ “Çà òýãâýë, áè åð íü ãýãýýðýõ áîëîâ óó ãýæ àñóóÿ äàà” ãýæýý. Íàðàäà ýðãýæ èðýýä ºâãºíèéã ñàíàí õ¿¿ãýýñ íýëýýä õîëäîæ çîãññîíîî “×è í¿äýý íýýãýýä ºìíºº áàéãàà òîì ìîäûã õàð äàà” ãýæýý. Õ¿¿ í¿äýý íýýí ìîäûã õàðàõàä Íàðàäà “Áóðõàí áàãø ÷àìàéã ãýãýýðíý ãýæ áàéíà. Ãýõäýý, ýíý ìîäíû íàâ÷íû òîîãîîð ÷è õ¿í áîëæ òºðººä òýãýýä äàðàà íü ãýãýýðíý ãýíý ýý” ãýõýä õ¿¿ èõýä áàÿðëàñàíä Íàðàäà ãàéõàí “×è ýíý îëîí íàâ÷èéã õàðæ áàéãàà áèç äýý, ÿàãààä áàÿðëààä áàéãàà þì áý?” ãýõýä õ¿¿ “Òýãýëã¿é ÿàõàâ äýý. Òà ýíý äýëõèéí á¿õ ìîäûã òºñººë 人. Òýð á¿õíèé íàâ÷èéã áàñ òºñººë 人, òýðíèé õàæóóä ýíý ÷èíü öººõºí õÿçãààðòàé áàéíà. ßìàð ÷ áàéñàí ë áè ãýãýýðýõ þì áàéíà ø¿¿ äýý” ãýæýý. Èíãýýä õ¿¿ òýð øºíºäºº ãýãýýðýýä õîíîñîí þìñàíæýý.
Òà èéì ¿ã ñîíñîæ áàéñàí óó? - Òýð ìàø ñýðãýëýí - ¨ñòîé ãÿëàëçóóð - Þó ÷ äààëãàñàí áèåë¿¿ëäýã - Àìæèðãààòàé ãàð - Òýäíèé õ¿¿õä¿¿ä ¸ñòîé ñ¿ðõèé Òýä áóñäààñ þóãààðàà ÿëãààòàé þì áý?
Àìæèëòòàé õýðýãæ¿¿ëýëò áóþó àìæèëòàíä õ¿ðãýõ 15 ìèíóò
ç¿éëèéã ë îéëãîñîí þì. ªºðººð õýëáýë òýð ñàãñóó õ¿ì¿¿ñò íýã ë íèéëýã øèíæ áàéñàí. Ýíý íü ñàãñóóð÷ áóþó îíãèð÷ ÷àäàõ, õàðèí áèçíåñò õýëëýãò íü õºðâ¿¿ëáýë ýíý íü îíãèð÷ ÷àääàã áóþó çîðèëãîî õîëæ òàâüæ ÷àääàã ÷àíàð þì. Ìèíèé áîäëîî õ¿ì¿¿ñ çîðèëãî òàâèõàä èõýíõèäýý çîðèëãîäîî á¿ðýí ä¿¿ðýí õ¿ð÷
ßìàð ÷ óòãàã¿é íýã íàñíû àìüäðàëààñ óòãàòàéõàí õýäýí õîðîì èë¿¿ ¿íýòýé
Áè ø¿¿ãäýí çîãñîíî. Öàã õóãàöàà íàäààñ àñóóíà. - Á¿õ ç¿éë õóâèðàí ººð÷ëºãäºæ áàéõàä ÷è ë ýíý áàéðàíäàà îãò õºäëºõã¿é áàéãààä ë áàéõ þì. ×è íàäàä òýðñëýõ ãýý þó? ×è îð÷ëîíãèéí õóóëèéã ñºðºõ ãýý þó? - Áè ÿàæ ÷ ººð÷ëºã人ã¿é ýý. Óó÷ëààðàé. Òà íàìàéã õºãøð¿¿ëñýí ÷ ñýòãýë ç¿ðõèéã ìèíü õóâèðãàæ ÷àäàõã¿é áàéãàà áîëõîîð ë áóõèìäààä áàéíà óó? Òàíààñ ÷ õ¿÷òýé õàéð ãýæ íýã ç¿éë íàìàéã ýçýìäñýí áîëõîîð áè ò¿¿íèé ýðõøýýë äîð òàíûã ¿ë òîîìñîðëîí, òýð ÷ á¿¿ õýë òàíûã ñºðºí çîãñîæ áàéíà. - Þó ãýíýý? ×èíèé òýð õ¿÷òýé ãýýä áàéãàà îëîí ìÿíãàí õàéðóóä ìèíèé ºìíº ºâäºã ñºãäºí óíàæ áàéñàí þì. ×è ÷ ãýñýí óäàëã¿é ìèíèé ºìíº òîëãîé áºõèéõ ë áîëíî. - Áè õºãøèð÷ áîëíîî. Áè ¿õýæ ÷ áîëíî. Ãýõäýý ìèíèé ñýòãýë õóâèðàõã¿é ýý. ßàãààä áè ºäèéã õ¿ðòýë èéì õ¿÷òýé áàéñíûã ìýäýæ áàéíà óó. ßàãààä ãýâýë áè õýçýý ÷ íàäàä èðýõã¿é õ¿íèéã õàéðëàæ, õ¿ëýýæ áàéãàà ó÷èð íàäàä öàã õóãàöàà òà îãò õàìààã¿é. - ×è òýãýýä èíãýæ ¿íýí÷ áàéñíûõàà òºëºº þó îëæ äîëîîæ áàéãàà þì? Yõòëýý õ¿ëýýãýýä áàéãàà õ¿í ÷èíü èðýõã¿é þì áîë ººð ç¿éëèéí òºëºº àìüäðàà÷. - ßìàð ÷ óòãàã¿é íýã íàñíû àìüäðàëààñ óòãàòàéõàí õýäýí õîðîì èë¿¿ ¿íýòýé. Óòãà ó÷èðòàé áàéæ áàéæ ë öàã õóãàöàà òà ¿íýòýé áàéíà. Õýðýâ ¿ã¿é áîë òà ç¿ãýýð ë íýã ÿëûí òîãòîîë ãýñýí ¿ã. - ×è òýãâýë ÿëàà äóóñãàõûã õ¿ñýý þó? - Òèéìýý. Òýãýýä ë áè ýíä áàéíà. Ìèíèé õýëñýí ç¿éëä óíäóóöñàí öàã õóãàöàà ýðãýæ õàðààä öààø àëõëàà. ßâàõäàà íàäàä íýã õîðìûã ÷ ¿ëäýýëã¿é á¿ãäèéã íü àâàí îäëîî. ßã ýíý ìº÷èä õ¿ì¿¿ñ øóóãèëäàí, õýí íýãíèé öîãöñûã á¿÷èí çîãñëîî.
Ýíäýýñ òà á¿õíèéã íýãýí òóðøèëòûã õèéõèéã óðèàëæ áàéíà. Ýíý íü òà àìæèëòòàé ã¿éöýòãýã÷, õýëñýíäýý õ¿ðýã÷ áóþó çîðèëãîäîî õ¿ðýõýä òóñ áîëîõ þì. Òà îðîé îðîí äîòðîî îðîîä óíòàõààñàà ºìíº ìàðãààø õèéõ ¸ñòîé àæëàà ýõíýýñ íü äóóñòàë íü á¿õ ïðîöåññèéã äóóñòàë íü áîä, òºñººë, í¿äýíäýý õàð.. Èíãýñíýýð òà òóõàéí ºäºð ºãëººíººñ îðîé 6 öàã õ¿ðòýë á¿òýí õèéãýýä àìæèõã¿é áàéõ áàéñàí àæëàà 4 öàã ãýõýä õèéãýýä äóóñãà÷èõíà. Ýñâýë àíçààðàãã¿é õèéõã¿é ºíãºð¿¿ëýõ áàéñàí àæëàà àìæèëòòàé õèéæ ã¿éöýòãýíý. ªºðººð õýëáýë ºìíºõ ºäºð òà ìàðãààø õèéõ àæëàà öàã ãàðãàí ñàéí òºñººëæ ÷àäâààñ ìàðãààøèéí àæëûí ã¿éöýòãýëèéí àëäàà áàãàñäàã ãýñýí ¿ã þì. Àíõíû óäààä 15 óäàà 7 õîíãèéí äàðàà 5 óäàà 2 ñàðûí äàðàà 2-3 óäàà Ýöýñò òà ÿìàðâàà àæëûã ñàíàõäàà ë àìæèëòòàé õýðýãæ¿¿ëýã÷ áîëîõ þì. ªºðººð õýëáýë òàíû ã¿éöýòãýëèéí õýâ ìàÿã ººð÷ëºãäºõ þì. Îäîî äàðààãèéí àìæèëòòàé õýðýãæ¿¿ëýã÷ áîëîõ äàðààãèéí øàòûã àâ÷ ¿çüå. ¯¿íèéã ãîë ñàíàà íü òà æèíõýíý òºëºâëºã÷ áîëîõ àëõàì þì. ¯¿íèé òóõàé ÿðèõààñ ºìíº áè òà á¿õýíä áàñ íýã ç¿éëèéí òóõàéí äóðüäìààð áàéíà. Ýíý íü àìæèëòàíä õ¿ðýãñäèéí òóõàé îéëãîëò þì. Íýãýí ìàø òóðøëàãàòàé íàñòàé õ¿íòýé áè õàìò àæèëëàäàã áàéëàà. Òýð áèä 2 òàìõèíû íàéçóóä áàéñàí þì. Áàéíãà ë áèå áèåíýý óðóó òàòàæ òàìõè òàòàíãàà ñîíèí õà÷èí ç¿éëñèéã ÿðèëöàõ, áèå áèåíèéõýý àæëûí òàëààð ñàíàë ñîëèëöîí ºíãºð¿¿ëäýã áàéëàà. Ãýòýë íýã ºäºð õàìòðàã÷ ìààíü: Ñîíèí þì ø¿¿, ýíý àìæèëòòàé àìüäàð÷ áàéãàà õ¿ì¿¿ñèéã õàðàõààð èõýíõèäýý ë ºìíº íü þó ÷ ¿ã¿é áàéõäàà èõ ñàãñóó áàéñàí õ¿ì¿¿ñ áàéäàã þì” ãýñýí þì. Ýíý áîë ìàø ñîíèí îéëãîëò áàéëàà. Áèäíèé àìüäðàëä ìàø îëîí õóäëàà, ¿íýí ñàãñóóðàã÷èä áàéäàã ÷ òýä á¿ãä ñàéí ÿâæ áàéãàà õàðàãääàãã¿é. Õàðèí ¿¿íýýñ áè íýã
áàéãàà íü õîâîð áàéäàã õýäèé ÷ áàñ íýã àíçààðñàí þì áîë òóõàéí çîðèëãèéíõîî îéð îð÷èìä ë ¿ð ä¿í íü õ¿ðäýã. Ýíäýýñ þóã õýëýõ ãýýä áàéíà âý ãýõëýýð çîðèëãîî îéð òàâèàä ò¿¿íäýý õ¿ðñýí õ¿íýýñ çîðèëãîî õîë òàâèàä ò¿¿íäýý õ¿ðýýã¿é õ¿í èë¿¿ àìæèëòòàé àìüäàðñàí áàéõ ìàãàäëàëòàé áîëæ áàéãàà þì. Èíãýõýýð ìàíàé òàìõèíû íàéçûí õýëñíýýñ ä¿ãíýâýë ìàø îëîí ñàãñóó õ¿ì¿¿ñ çîðèëãîî õîë òàâèàä ò¿¿íäýý õ¿ðýõã¿é áàéãàà õýñýã íü îëîíõè ÷ íºãºº òàëààñ õ¿ðñýí õýñýã íü íèéò àìæèëòòàé àìüäàð÷ áàéãàà õ¿ì¿¿ñ äîòîð äèéëýíõè æèíã äàðæ áàéäàã òóõàé ë ÿðüñàí áàéãàà þì. Òýãâýë îäîî àìæèëòòàé õýðýãæ¿¿ëýã÷ áàéõ 2 ò¿âøèí áóþó ¿íäýñëýëòýé õîë çîðèëãî òàâèã÷ áàéõûí òóëä ò¿ð¿¿íèé îðîí äîòðîî îðæ ìàðãààøèéí àæëàà áîääîã áàéñàí áîë: Àíõíû óäààä 1 ºäðèéí àæèë 1 ñàðûí äàðàà 3 ºäðèéí àæèë 3 ñàðûí äàðàà 7 ºäðèéí àæèë Äýýðõè çàð÷èìààð 3 ñàðûí äàðàà ãýõýä òà óíòàõààñàà ºìíº 7 õîíîãèéí àæëàà òºëºâëº÷èõººä óíòäàã áîëîõ íü áàéíà. Ýíý äàñãàëûí ãîë à÷ õîëáîãäîë íü òàíûã ¿íäýñëýëòýé çîðèëãîî õîë òàâèã÷ áîëãîõ ÿâäàë þì. Õàìãèéí ãîë õýðýâ òà ìàðãààø þó õèéõýý ìýääýããã¿é, ýñâýë òà äàðàà 7 õîíîãò þó õèéõýý ìýääýãã¿é áîë òà ÿàæ 1ñàð, 3ñàð, 6ñàð, 2æèë, 5æèë-èéí äàðàà þó áîëîõûã õàðæ ÷àäíà ãýæ? Èéìä õýðýâ òà ìèíèé äýýðõè çºâëºãººã äàãàñíààð òàíû çîðèëãîî òºëºâëºõ人 ÷ ¿íäýñëýëòýé áàéõàä íýã àëõàì îéðòîõ þì. Ýöýñò íü ä¿ãíýæ õýëýõýä õýðýâ òà àìæèëòòàé õýðýãæ¿¿ëýã÷, ººðèé㺺 äàé÷ëàã÷ áàéæ ÷àäâàë òàíûã ÿìàð ÷ òîì çîðèëãî ìîõîîæ ÷àäàõã¿é, òàíû èðýýä¿éí àìüäðàëä àìæèëò õ¿ñüå..
“ªºðèé㺺 õºäºëãºõ øàòàõóóíûã ººðòºº ë òà õèéõã¿é áîë, ººð õýí ÷ òàíä õèéõã¿é” Î.Áóëãàíõàíãàé
7
2009/3 (36)
Õýäýí æèëèéí ÷ ºìíº áèëýý “Ìóóõàé ìîíãîë õ¿í” õýìýýõ íèéòëýë ãàð÷ áàéæ áèëýý. Åð íü ë ìîíãîë õ¿í ãýõýýð ë ìóó ìóóõàé, òàìûí òîãîîíû ¿ëãýð ãýýä ¿ðãýëæ ë ÿðüæ áè÷äýã. Ãýõäýý ýíý ÿðèàã áèä ººðñ人 ë ãàðãàäàã. ªºðºº Ìîíãîëä òºðººã¿é, ìîíãîë ýõýýñ ìýíäëýýã¿é þì øèã ë “ìàíàé ìîíãîë÷óóä õýðýã àëãà, àð÷ààã¿é, àæèëã¿é, ýâ íýãäýëã¿é” ãýýä ÿðèõûã ìîíãîë÷óóäûíõàà àìíààñ çºí人 ë ñîíññîí. Òýãâýë íýã óäàà ÷ ãýñýí ººðñäèéíõºº ñàéí ñàéõíûã ÿðüæ, Ìîíãîëîîðîî íýã áàõàðõàÿ ë äàà. Áèä îëæ õàðäàãã¿é, õàðàõûã õ¿ñäýãã¿é áîëîõîîñ ìîíãîë÷óóäàä ìààíü ººð õýíä ÷ áàéõã¿é àâóóøòàé ÷àíàð çºí人 áèé. Ìîíãîë õ¿í, ìîíãîë ìîðü õî¸ð íóòàã àìüòàé ªíººäºð ÷óõàì õýäýí ìÿíãàí ýëýã íýãòí¿¿ä ìààíü õ¿íèé ãàçàð àæèëëàæ, àìüäðàëûí ìºð õººæ ÿâààã õýëýõýä õýö¿¿. Àìåðèêò ë ãýõýä áàðàã 20000 îð÷èì ìîíãîë÷óóä áèé ãýäýã þì áèëýý. Îðîí îðíû öàãàà÷äûí “äèâààæèí” õýìýýí õºë òàâèõûã ìºðººääºã, íýãýíò õºë òàâüñàí áîë õýçýý ÷ ýðãýæ õàðèõã¿éãýýð øèíãýæ ¿ëäýõèéã áîääîã “õ¿íèé õ¿ì¿¿ñýýñ” ìàíàéõàí òýñ îíäîî. Á¿ðìºñºí ñóóðüøààä ¿ëä÷èõ þìñàí ãýæ áîääîã ìîíãîë õ¿í òóí öººõºí áàéõàà. Ýõ îðíîî, èæèé, ààâàà, ýëãýí ñàäíààñàà õîë áàéæ ÷àääàãã¿é íü ìîíãîë÷óóäûí ìààíü òºðºëõ çàí þì äàà. Ñýãñãýð ÷ ãýñýí ýýæ ìèíü, ñèéìõèé ÷ ãýñýí ãýð ìèíü ãýäýã, íóòàãòàà ë î÷èæ ÿñàà òàâèíà ãýýä ç¿òãýäýã íü ìîíãîë÷óóä óíàñàí ãàçàð, óãààñàí óñàíäàà õ¿éí õîëáîîòîé áàéäãèéí òîäîîñ òîä æèøýý àæãóó. Ìîðüä íü õ¿ðòýë õ¿íèé ãàçàð òîãòîõã¿é íóòãàà çîðèí ã¿éæ èðýýä, íóëèìñ áºìáºð¿¿ëýí çîãñîæ áàéäàã òèéì ë ñàéõàí ýõ îðîíòîé àðä ò¿ìýýí, áèä. Îð÷ëîíãèéí ñàéõàí á¿ñã¿é÷¿¿ä Ìîíãîë á¿ñã¿é÷¿¿ä øèã ñàéõàí íü, ñàéí íü õààíà áàéíà. Íÿëõ áàë÷èð ¿ðýý òºðñºí öàãààñ íü ýõëýýä õàéìðàí óãæ ¿ëã¿¿ëæ, áèåèéí àìðàà áîäîí òóñãàé ºðººíä óíòóóëæ, íàñ áèåä õ¿ðìýãö íü “îäîî ÿàõ íü ÷èíèé ë õýðýã” ãýýä “ò¿ëõ÷èõäýã äýãæèí øààâàé õàðü îðíû õ¿¿õí¿¿äèéã áÿöõàí ¿ðýý ýõèéí öàãààí ñ¿¿ãýýðýý àìëóóëàí, á¿¿âýéí äóó àÿëàíõàí, ýíãýðòýý íààæ, ýëãýíäýý òýâðýí ºñãºäºã, ¿õòýë ¿ðèéíõýýý òºëºº ãýäýã ìîíãîë ýõòýé ÿàæ ÷ ç¿éðëýõ âý äýý. Ýð íºõ𺺠“Òà” õýìýýí õ¿íäýëäýã, èðñýí çî÷èí öàéòàé óíäòàé, ¿éëýíä óðàí, ¿ã íü öýöýí, õàëàìæ õàéðààð õýíèéã ÷ äàãóóëàõã¿é, õàöàð ãîî ìîíãîë á¿ñã¿é øèã õ¿íèé ñàéõàí, ñàéí õàíü áîëäîã õ¿¿õí¿¿ä òèéì ÷ ýëáýã áèø ë áîëîâ óó. Àëóíãîî ýõèéí ñóðãààëòàé , ª¿ëýí ýýæèéí ýíýðýëòýé, Öýöýí Ìàíäóõàé õàòíû çîðèãòîé ìîíãîëæèíãîî á¿ñã¿é÷¿¿ä ìèíü ýý.
Ñàéõàí Ìîíãîë õ¿í
ÕªÕ öÝÐÃYYÄ ÈÐÍÝ
íààäàìä ãóðâàí äàâààòàé, íàéðàíä ãóðâàí äóãàðààòàé áèëýý, òýä. À÷òàéõàí ¿ðñ ªòºë íàñàëñàí ýýæ, ààâûãàà “îäîî òà íàðûí õýðýã äóóññàí” ãýõ øèã àñðàìæèéí ãàçàð àâàà÷ààä “õàÿ÷èõäàã”, ñàéíäàà ë ãýðèéí àñðàã÷ îëæ ºãººä ñàð æèë òîéðîõîä ãàíö íýãõýí ¿çýãäýæ, õóäëàà èíýýãýýä õýäýí ¿ã äóðòàé äóðã¿é ñîëèîä ãàðäàã àìåðèê õ¿¿õä¿¿ä, õºãøäèéíõºº õºëèéã àëãààðàà äóëààöóóëæ, àìàíä íü á¿ëýýí ñ¿¿ õèéæ ºã÷, à÷ëàë õàéðààð äóòààëã¿é òîéëæ, àäàã ñ¿¿ëä
Àøèãã¿é íàéìàà
Ìàíàéõàí ãýæ íýã ë èõ óóðòàé õ¿ì¿¿ñ. Äîøèí äýýðýý òîìîð÷ áèå áèåíýý çàãíàñàí ë õ¿ì¿¿ñ ø¿¿. Çàìààð ãàðàõàä æîëîî÷ íü ãàðöàí äýýð ÷ õ¿ëýýõã¿é òîìîðíî. Õàðèí çàìààð ãàð÷ áàéãàà õ¿ì¿¿ñ íü íàìàéã õ¿ëýýñýíã¿é ãýæ óóðëàíà, òýãýõýýñ òýãýõ ãýæ óäààí ãýã÷ íü ìºëõºõ øàõàæ æîëîî÷èéí óóðûã áàðíà. Õàà íýãòýýãýýñ öàãäàà ãàð÷ èðýýä íºãºº æîëîî÷èä òîìîðíî, òîðãîíî. Õýðýâ àñóóäàë ýâã¿éäâýë õàðèí æîëîî÷ óòàñ öîõèí òàíèëûí õ¿ðýýíýýñýý îëñîí õýí íýã àëáàí òóøààëòíààð öàãäààã íîìõðóóëæ àâíà. Èíãýýä ë ãèíæèí ñ¿ëæýý øèã áèäíèéã õýðíý. Òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé áàéãóóëëàãóóäààð ¿éë÷ë¿¿ëýõ ãýæ Ẻí þì áîëíî. Õ¿ëýýæ áàé, áè àæèëòàé áàéíà. ×àäàõã¿é áîë áîëü ãýíý. Áàñ ë íºãºº òàíèëûí õ¿ðýýíýýñ ýðýë ¿¿ñíý. Àäàãëààä äýëã¿¿ðò îðîîä áàðàà ñîíãîæ àâàõ ãýæ õà÷èí þì áîëíî äîî. Õóäàëäàã÷ íü ãýæ èõýíõäýý ë ÿìàð ÷ ¿éë÷èëãýýíèé ìýäëýãã¿é, ñî¸ëã¿é õ¿í. Áàðààãàà ¿ç¿¿ëæ, òàíèëöóóëàõ ãýæ èõýýõýí “çîâæ íü òîëãîéã íü ò¿øèí áàéæ õîðâîîãîîñ ¿ääýã ç¿äýðíý”. Õÿëàëçàíà, öýõýëçýíý, äóó íü ãàðàõã¿é ìîíãîë ¿ð õ¿¿õäèéí õîîðîíä õýìæýýä áàðøã¿é öààøàà îðíî. èõ ÿëãàà áèé. Ýõèéíõàà öàãààí ñ¿¿ã àìëàæ òîðíèñîí, àõ çàõ Èíòåðíýò äýõ Ìîíãîë àãóóëãà íýìýãäýõèéí õ¿ì¿¿ñýý “÷è” áèø “Òà” õýìýýí ºññºí, àéëûí àõûã õýðýýð áàÿðëóóøòàé áîëîâ÷ íýëýýä íü õýð¿¿ëèéí ÷ àëãàäààä àâàõàä äààæ ñóðñàí, õºëä îðîõîîñîî àëèì òàðüñàí ìýäýýí¿¿ä. Õîò õºäººãèéíõººðºº ýõëýí õóðãà, èøèã, òóãàëûí áýë÷ýýðò ÿâæ ºë÷èð äóóäàëöàíà. ×àìààñ íàäààñ áîëæ óòàà, õîã ñóóäàã, õóðäàí ìîðèíû äýëýí äýýð õèéñ÷ ÿâäàã ãàðñàí ãýíý. Äóó÷èä íü ÷ õ¿ðòýë ¿õýð ìàë äóóëñàí õººðõºí áîð ìîíãîë õ¿¿õä¿¿ä ìèíü. çîõèîëûí äóó÷èí, ýñâýë ¸ñ áóñààð ¿ãëýñýí õèï Ñ¿¿í öàãààí ñýòãýëò Ìîíãîë çîí îëîí Äàâõèàä î÷èõîä öîîæã¿é àéë ìàë÷èí ìîíãîë÷óóäààñ ººð õààíà áàéõ áèëýý. Àÿí çàìûí íýãýí öîîæã¿é òýð àéëä ººðèéí þì øèã òóõëààä õîîë öàé õèéæ èäýýä ÿâäàã ãýýä ÿðüâàë ãàäààäûíõàí ¿íýìøèõã¿é ë áàéõ äàà. Àëü ºíãºòýé ººäòýé ãýñíýý õ¿íä õàðàìã¿é áàðüäàã, àõ ä¿¿ àíä íàéç íàðòàà ñýòãýë õàðàìã¿é òóñëàæ ÷àääàã, çîâñîí öàãò íºõ𺺠õàÿäàãã¿é çîí îëîí ø¿¿ äýý, áèä ÷èíü. Áèäýíä áàõàðõàõ, áàðäàìíàõ þì îëîí. Äýýä Õºõ Òýíãýðýýñ çàÿàòàéãààðàà, äýëõèéí òàëûã ýçýãíýæ ÿâñàí ºâºã äýýäñýýðýý áàðäàìíàëã¿é ÿàõ þì áý. Äýëõèéí õàà íýãòýý ìîíãîë õ¿íèéõýý íýð õ¿íäèéã ºíäºðò ºðãºæ ÿâàà îëîí îëîí ìîíãîë çàëóóñààðàà, øèíæëýõ óõààíû îíüñûã òàéëæ ìýðãýäèéí ìýðãýäòýé öýöýëæ ñóóãàà ýðäýìòýí ìýðãýäýýðýý, èäýõ õîîë ºìñºõ õóâöàñã¿é ÷ õýí íýãýíä ãàé áîëîëã¿é, õóëãàé õèéæ õóäàë õýëýëã¿é àìüäàð÷ ÷àäñàí õýí íýãíýýð, ºâëèéí õ¿éòýíä õîíøîîð íü öîîðõîé ãóòàëòàé àëõàæ ÿâàà ÷ øàíòàð÷ àìèà õîðëîëã¿é àìüäàð÷, òýìöýæ ÿâàà õ¿¿ãýýð, óóæèì öàãààí ñýòãýëò õ¿í àðäààðàà, óñ öýíãýã, óóë ºíäºð óóäàì ñàéõàí òàë íóòãààðàà, óÿõàí çàìáóóëèíã áèøð¿¿ëýõ óðòûí äóóãààðàà, õîðâîîãèéí æàðãàë çîâëîíã õî¸ðõîí ÷àâõäàñò áàãòààõ ìîðèí õóóðààðàà, õîñã¿é ãàéõàìøèãò áè÷ãèéí ºâ “Íóóö òîâ÷îîãîîðîî” áàõàðõàõã¿é ÿàõ þì áý. Àéðãèéí àìò ñýíãýíýñýí, àðãàìàã õ¿ëýã íü òîîñîî òàòóóëñàí, àðàëòàé áºõ÷¿¿ä íü áÿðàà ¿çñýí, ýðõèé ìýðãý÷¿¿ä öýö ñîðüñîí, ýðäýíýò õ¿ëýã ìîðüäîî ìºíãºí õàçààðààð ãî¸ñîí ýíý ë íààäìààðàà ãàíö óäàà ÷ ãýñýí ìîíãîë õ¿í ãýäãýýðýý, Ìîíãîë ýõ îðíîîðîî á¿ãäýýðýý íýã áàðäàìíàÿ ë äàà. “Òàâàí öàðèðàã” ñîíèíû ÀÍÓ äàõü òóñãàé ñóðâàëæëàã÷, ñýòã¿¿ë÷ Ö.Ýíõò¿âøèí õîï÷èä, ýñâýë ÷àäàë ìóóòàé õîîëîéíäîî àì áàðüñàí ðîê ïîïûíõîí ãýæ íýãíèéãýý ÷è÷èëíý. Òýð ÷ á¿¿ õýë èõýíõ ñàéòóóä äýýð á¿¿¿ð... Ýð, ýìýýðýý òàëöàí õýðýëäýíý ãýý÷. Òºðèéí òîëãîéä áàéäàã õýä íü ÷ ÿëãààã¿é, îãòõîí ÷ ÿëãààã¿é ãýý÷. Õàðèí ÷ õýð¿¿ëèéã çààæ ºãäºã ãýëòýé. Çà áàñ íýãíèéãýý àâèëãà÷, õóãàé÷ààð íü äóóäàæ ìóóëæ ñóóíà. Çà íýã èéìýðõ¿¿ ºí㺠òºðõòýé àìüäðàë ¿ðãýëæèëñýýð ë... Õýð¿¿ë õèéæ, óóðëàæ áàéãàà ýäãýýð õ¿ì¿¿ñèéí õýíä ÷, ÿäàæ íýãýíä íü ÷ àøèãã¿é. Ìîíãîë÷óóä èíãýæ äýýð äîîðã¿é ãýäñýíäýý õºëºº æèéëöýõ íü õýíä àøèãòàé âý? Õàà ñàéã¿é ë íýã ë èõ óóðòàé äîãøèí õ¿ì¿¿ñ... Áèä èíãýæ íýãíýý ç¿õýæ ñóóëàà ãýýä àøèã íü õýíä âý? Áèä àâèëãà÷òàéãàà, õóëãàé÷òàéãàà, õóäàë÷òàéãàà, ìóóòàéãàà, ñàéòàéãàà á¿ãä íèéëýýä Ìîíãîë ãýñýí íýã íýðýýð îâîãëîíî. Íýãíýý ìóóëæ öàãàà ¿ðýõèéí îðîíä óðäàà áàéãàà àæëàà õèé ë äýý. Øèéäýæ ÷àäàõã¿é ç¿éëäýý îðëèæ öàìíàõûí îðîíä íîì óíø ë äàà. ªºðèé㺺 õºãæ¿¿ë ë äýý. ªºðèéíõºº àìüäðàëûã àÿòàéõàí àâààä ÿâ÷èõ ë äàà. ßìàð àðä ò¿ìýí áàéíà òèéì Òºð áàéíà ãýäýã áèç äýý. Áèä ìóíõàã áàéãàà ó÷ðààñ ë ìóíõàã õ¿ì¿¿ñýý ñîíãîñîí þì áèø ¿¿. Õîäîîäîîðîî ñîíãîëò õèéæ ìóíõàã, õóëãàé÷ íýãíýý ñîíãî÷èõîîä äàðàà íü ¿ãëýæ ñóóõ. Òýðíèé îðîíä ººðèé㺺 áîëîâñðóóë ë äàà. Òà óõààíòàé áàéæ ÷àäâàë Óõààíòàé òºðèéã áèé áîëãîæ ÷àäíà áèç äýý. Áóñäûã ìóóëæ ¿ãëýæ ñóóõûí îðîíä ººðèé㺺 ìóó ë äàà. ªºðèé㺺 ø¿¿ìæèë ë äýý. Òà áóñäûã ººð÷èëæ ÷àäàõã¿é ÷ ººðèé㺺 õºãæ¿¿ëæ ÷àäàõ þì áàéãàà áèç äýý. ªºð÷ëºëòèéã ººðººñºº… Ýõ ñóðâàëæ: http://dok134.blogspot.com
Æèíõýíý ýð õ¿í Ìîíãîë ýð÷¿¿äýý “äîîøîî” õèéäýã, àæèëã¿é àð÷ààã¿é ãýýä ë ìóóëàõàà ò¿ð¿¿íä áîäîæ, õàðèéí õóäàë èíýýñýí ýð÷¿¿äèéã “áààñòàé áóðõàí” ëóãàà ñàíàäàã, ãàäààäûí ë õ¿í áîë õºãøèí çàëóó, áîëîâñðîë ìýäëýãã¿é ÷ õàìààã¿é ñóóõûã õ¿ñýæ ÿâäàã õ¿¿õí¿¿ä òèéì îëîí áèø ÷ áàñ öººíã¿é áîëæ. Óóæóó òàéâàí, õàë íü ãàäíàà ÷ õàéð íü äîòðîî ÿâäàã, õîðâîîãèéí õàð öàãààíûã ñýòãýëäýý äýíñýëæ ÿâäàã, õàòóó õýö¿¿ã ãàí õèéëã¿é òóóë÷èõ òýíõýýòýé, õýíýãã¿éõýí áàñ ã¿íä¿¿ã¿é æèíõýíý ýð õ¿íèé õóãàðõàé áîë ìîíãîë ýð÷¿¿ä ø¿¿ ãýæ òýäýíä õýëýõñýí. Õèéãýýä ºãñºí õîîëûã ÷èíü ãîëæ øèëýëã¿é èä÷èõäýã, õýäýí áîð òºãðºãºº ÷è ë çàðöóóë ãýýä òóøàà÷èõäàã, õàéðòàé ãýýä òîòü øèã äàâòààä áàéäàãã¿é ÷, õàíü ìèíü ãýýä äóóäàõäàà ë õàðöàíäàà õàéðàà àãóóëñàí, õ¿íèé õàéëàí ø¿¿ äýý ìîíãîë ýð÷¿¿ä ìààíü. ¯ð õ¿¿õýääýý óóë øèã áàðààòàé, õàíü èæèëäýý õàíãàé øèã ò¿øèãòýé
“Yíý ìàðòàãäàæ ÷àíàð vëäýíý” Õåíðè Ðîëññ (Ðîëññ Ðîéñèéã víäýñëýã÷)
ÀÌÜÄÐÀËÛÍ ÍÎ¨Í ÍÓÐÓÓ
2009/3 (36) (Yðãýëæëýë, ò¿ð¿¿÷ íü 5-ð í¿¿ðò)
8
Àæëûí 8 öàã äóóñëàà. Äàðàà íü ...
Íàñàíä õ¿ðñýí èðãýä áèä Ìîíãîë óëñûí Õºäºëìºðèéí õóóëèéí äàãóó ºäºðò 8 öàã áóþó 7 õîíîãò 40 öàã, ñàðä äóíäæààð àæëûí 22 ºäºðò 176 öàã àæèëëàæ, õºäºëìºðèéí õºëñíèé äîîä õýìæýý 108000 òºãðºãººñ áàãàã¿é öàëèíã àâäàã. Òºñºâò áîëîí òºðèéí áàéãóóëëàãóóäàä àæèëëàæ áàéãàà ¿éë÷ëýã÷, íîìûí ñàí÷, áàãø, ýì÷ íàðààñ ýõëýýä åðºíõèé ñàéä, åðºíõèéëºã÷ õ¿ðòëýý á¿ãä Ìîíãîë óëñûí Çàñãèéí ãàçðààñ øèíý÷ëýí áàòàëñàí 2007áàéñíû ýöýñò áóðõàí áîëëîî. ĺíãºæ ñàðûí ºìíºõºí áóþó 2007-6-5 ºäºð ýýæèéíõýý òóãàëòàé ¿íýý õóäàëäàí àâàõ ñàíàà÷ëàãûã á¿ðýí äýìæèæ, ýýæäýý 350000 òºãðºãººð òóñàëæ, ààâ ýýæ õî¸ð ìèíü òà à÷ çýýòýéãýý ñ¿¿òýé öàé óóæ, òàðàã äîëîîæ, ãýäýñ äîòðîî öàãààðóóëàõ õýðýãòýé õýìýýí äýìæñýí íü õîæèì ààâûí ìèíü áóÿí áîëæ ìèíèé 6 àì á¿ëä áóöàæ èðñýí þì.
2007-9-1 ºäðººñ ¿íäñýí àæëûí 8 öàãèéíõàà äàðàà ìèíèé õèéõ àæèë ýõýëñýí áèëýý. Èòãýìýýðã¿é þì. Ãýíýòèéí ë ñàíàà. Èíãýõýýñ ÷ àðãà áàéõã¿é. Õ¿íñíèé çàõ äîòîð áîëîí èë õ¿íñíèé íîãîî çàðäàã õóäàëäàà÷äààñ íîãîîíû õàÿãäàë àëü áîëîõ ¿íýã¿é àâàõ, óëìààð îð÷íûõ íü íîãîîíû õàÿãäàë, óóò ñàâ, õîãèéã öýâýðëýäýã áîëëîî. Øóóäàéëæ àâñàí 1-3 óóò íîãîîíû õàÿãäëàà óíàäàã äóãóéíûõàà àðä à÷èæ, äóãóéãàà óíàõ ýñâýë ò¿ðýõ õîñëóóëñààð 5 êì çàìûã òóóëàí, 19-21 öàãèéí ¿åä ãýðòýý èðæ, òóãàë, ¿íýýíèéõýý äýðãýä î÷èæ, Ìàíàé ãýðèéõýí ßïîíû æóóë÷èäòàé õàìò áàéãàà íü øóóäàéíûõàà àìûã íýýõýä, 9-27 ºäðèéí 236 òîîò Òºðèéí çàõèðãààíû îäîî ë ìèíèé ãýð á¿ëèéí îðëîãîä ýåðãýýð íºëººëæ áîëîí òºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé àëáàí òóøààëûí áàéãàà äàðààõ íýìýëò îðëîãóóä õàðàãäëàà. àíãèëàë, çýðýãëýëèéã øèíý÷ëýí òîãòîîõ 1. Õ¿í èäýõýýðã¿é ÷ õîð áèø õ¿íñíèé íîãîîã òóõàé, 2007-12-26 ºäðèéí 351 òîîò Òºðèéí èäñýí ¿íýýíèé ìààíü ñ¿¿íèé ãàðö íýìýãääýã àëáàí õààã÷èéí àëáàí òóøààëûí öàëèíãèéí 2 . ¯ õ ð è é í õ ý ý ò ý æ ý ý ë ä ç î ð è ó ë à í ñ¿ëæýý, äîîä æèøãèéã øèíý÷ëýí òîãòîîõ òóõàé õ ó ä à ë ä à í à â à õ º â ñ , õ è â ý ã í è é ç à ð ä à ë òîãòîîëóóäûí äàãóó àëáàí òóøààë, öàëèíãûí ò î ä î ð õ î é õ ý ì æ ý ý ã ý ý ð á à ã à ñ ä à ã äîîä õýìæýýãýý òîäîðõîéëóóëæ, àæèëëàñàí 3 . Õ ¿ í ñ ý í ä ý ý õ ý ð ý ã ë ý æ á î ë î õ 0 . 5 èë¿¿ öàã, óð ÷àäâàð, ñàíàë ñàíàà÷ëàãà, ¿íýí÷ 2êã òºìñ, ëóóâàí ãýõ ìýò ýëäýâ õ¿íñíèé øóäàðãà õºäºëìºð, ìàíëàéëëàà öàëèíãèéí íîãîîã ÿëãàí àâñíààð çàðäëàà õýìíýäýã íýìýãäëýýð ¿íýë¿¿ëæ öàëèíæèí àæèëëàæ 4. Îð÷íûõ íü íîãîîíû õàÿãäàë, çàðèì íýã õîãèéã öýâýðëýñýí, ýð õ¿íèé ÷àäëûã õàðóóëæ ãàíö áàéíà. íýã øóóäàé íîãîîã íü ºðãºæ ºãñºíä áàÿðëàñàí õóäàëäàà÷èí ýã÷, ýìýãòýé÷¿¿äèéí ñýòãýëèéí Õàðèí áè. Õîòûí òºâ íîìûí ñàíãèéí êîìïüþòåðèéí èëýðõèéëýë õîîëíû íîãîîíóóä áàñ ë áýëýí èíæåíåðýýð 11 äýõü æèëäýý àæèëëàæ áàéãàà ìºí㺠çàðàëã¿éãýýð õààÿà èðäýã. Áè àæëûíõàà 8 öàãèéí äàðàà õèéäýã ìèíèé áèå 2009 îíû 3-ð ñàðûí áàéäëààð Ò¯ÑÓ-7-5 öàëèíãèéí æèøèã äýýð 50 õóâèéí 1-2 öàãèéí àæèëäàà äóðòàé. Òýð àæëààñàà íýìýãäýë òîîöóóëæ 424229 òºãðºãèéí áè öàãèéí ìºí㺠ãýæ àâäàãã¿é ÷ ñýòãýëèéí õ¿÷ ¿íäñýí öàëèí, äýýð íü íîìûí ñàíãèéí íèéò òýíõýý àâ÷, ãàð õºäºëáºë àì òîñäîíî ãýäýã àæèëëàãñàäàä îëãîäîã àâòîáóñ, õîîëíû 12000 ç¿éð ¿ãèéã ñàíàí ñàíàí, ºíãºðñºí 18 ñàðûí òºãðºãèéí íýìýãäýë òîîöóóëæ, á¿ãä öàëèí õóãàöààíä ºâëèéí õ¿éòýí, çóíû õàëóóíòàé 436229 òºãðºãíººñºº íèéãìèéí äààòãàëûí çîõèöîí ýíý ºäðèéã õ¿ðòýëõ õóãàöààíä 556 óóò øèìòãýë 42422.90 òºãðºã, õ¿í àìûí îðëîãûí íîãîîíû õàÿãäàë /11 òîíí 120 êã/-ûã óíàäàã àëáàí òàòâàðò 31181.60 òºãðºã òóøààæ, ýöýñò äóãóé, àâòîáóñ, ìàøèíààð 纺æ èðæ, 414 îð÷èì êã /ìºí㺺ð õóäàëäàæ àâñàí áîë õàìãèéí íü ãàð äýýðýý 362625 òºãðºãèéã àâ÷ áàéíà. Ñàðûí öàëèíãààðàà ýõíýð áîëîí 3, 4, áàãàäàà ë 207000 òºãðºã/ íîãîîã ºðõ ãýðèéí 8, 10 íàñòàé 4 õ¿¿õýä, ººðèé㺺 íýìýýä 6 õ¿íñýíäýý õýðýãëýæýý. àì á¿ëýý òýæýýæ áàéãàà ãýâýë àðàé ë ¿íýíä íèéöýõã¿é. Èíãýýä àæëûí 8 öàã äóóññàíû äàðàà, çààâàë íýã ç¿éë õèéæ, ºðõèéí òºñºâòºº èë¿¿ îðëîãî íýìýõ øàëòãààí îëäëîî. Àæèë äýýðýý ¿ëäýæ, ÷ ýðã¿¿ëýí îëæ àâ÷ ÷àäàõã¿é ýð¿¿ë ìýíäýýðýý õîõèðìîîðã¿é áàéíà. êîìïüþòåðèéíõàà àðä ¿ðãýëæë¿¿ëýí ñóóæ, êîìïüþòåð, èíòåðíýò àøèãëàõ, ïðîãðàìûí êîä áè÷èæ ñóóõ áîëîìæ áàéãàà ÷ í¿ä, õ¿ç¿¿, íóðóó, ñóóäëûí ÿäàðãààãàà ¿ðãýëæë¿¿ëæ, õýçýý ßìàðòàà ë ºã뺺 àæèëäàà, îðîé ãýðòýý óíàäàã äóãóéãààð ÿâàõûã ýðõýìëýõ áèëýý. 2007-7-12 ºäºð ìèíèé ààâ 3 æèë ºâ÷òýé Ýöýñò íü íàìàéã ò¿øèæ òóëæ, ºðõ ãýðèéí àð òàëûã àâ÷ ÿâàà ìèíèé õàéðòàé ãýðãèé Á.̺íãºíñî¸ìáî, íîãîî õóäàëäààëäàã Òóóë, Îòãîî ýã÷, ýìýãòýé÷¿¿ääýý òà á¿õýí áîë ìèíèé àìüäðàëûí áàõàðõàëò ò¿¿õèéã á¿òýýëöýæ áàéãàà ýðõýì õ¿ì¿¿ñ ìºí ãýäãèéã ßðóó ñýòãýã÷ ñîíèíîîð äàìæóóëàí òàëàðõàëòàéãààð èëýðõèéëüå. Õîòûã Òºâ íîìûí ñàíãèéí êîìïüþòåðèéí èíæåíåð Æ.Áýãçñ¿ðýí
- Ìîíãîë÷óóä áèä õàðèëöàæ áàéãàà õ¿í ð¿¿ãýý õºìñ㺺 çàíãèäàí, í¿äýý õóðöàëæ õàðàõ íü “ýðýëõýã äàé÷èí” ýñâýë “ýðõ ìýäýë”-èéí èëýðõèéëýë ìýòýýð òºñººëäºã ¿çýãäëýýñýý ñàëàõ öàã áîëæýý. ªºðò õè÷íýýí õýö¿¿ áàéñàí ÷ áóñàä ðóó ýåëäãýýð èíýýìñýãëýæ áàéõ íü áóñäààñ õàðèó èíýýìñýãëýë àâ÷ òýð õýðýýðýý ýåðýã ñàéõàí ýíåðãèéã ººðòºº øèíãýýäýã. Òàëàðõàë óðìûí ñàéõàí ¿ã ñîíññîí õ¿íèé í¿¿ðýíä èíýýìñýãëýë òîäîð÷ æàðãàëòàé ñàéõàí õàðàãääàã. ªã뺺 àæèë, õè÷ýýëäýý èðýõäýý òýð ºäðèéã õàìòäàà ºíãºðººõ õ¿ì¿¿ñòýý ñàéõàí èíýýìñýãëýí ìýíä÷èëæ, óðàì òàëàðõëûí ñàéõàí ¿ãñ õýëýëöýõ íü òýð ºäðèéí àæèë á¿òýìæòýé ñàéõàí áîëîõûí ýõëýë áîëíî. ªã뺺 àæèëä ÿâàõ, îðîé àæëààñàà èðýõäýý ñàéõàí õàíü, õàéðòàé õ¿¿õä¿¿äýý áàéíãà ¿íñýæ , áàÿðòàé ñàéõàí ¿ãñ õýëýëöýæ áàéõ íü “íÿëóóð÷” áàéãàà õýðýã îãòõîí ÷ áèø. Ñýòãýëèéí ñàéõàí ýíåðãèéã õàðèëöàí áèå áèåäýý ºã÷ áàéãàà õýðýã. Òýð ë ýíåðãèéí õ¿÷ýýð òà á¿òýí ºäºðæèí㺺 áàÿð õººðòýé, öîãëîã, ýð÷ õ¿÷òýé, õºãæèëòýé áàéæ ÷àäàõ áîëíî. - Õ¿íèé àìüäðàëä þó ýñ òîõèîëäîõ áèëýý. ¯õýë õàãàöàë, ºâ÷èí çîâëîí, ñýòãýëèéí øàíàëàë, àçòàé ó÷ðàë, áàÿð õººð, àç æàðãàë ýýëæëýí èðäýã ýíý õîðâîîä õýí ÷ þóã ÷ óðüä÷èëàí òààõ àðãàã¿é. “Õàçãàð”, “ñîõîð”, “õýëã¿é” “áàëàé” ãýõ÷èëýí õ¿íèé ÿìàð íýãýí çîëã¿é ãàæèãààð íü íýðëýí äóóäàõ, øîîëæ òîõóóðõäàã áàçààõã¿é çóðøèë Ìîíãîë÷óóä áèäýíä áèé. Èéì çîëã¿é òîõèîëäîë áèäíèé õýí íýãýíä ó÷èð÷ áîëîõ áàéñàí òºäèéã¿é òýäíèé ºíººäºð àìüäàð÷ ÿâààä íü áèä òàëàðõàí óðàìøóóëæ áàÿðëóóëæ áàéõ ó÷èðòàé. Çîëã¿é òîõèîëäëîîð ºâäºæ çîâñîí, òàõèð òàòóó áîëñîí õýí íýãíèéã ñýòãýëýýñýý õ¿íäýòãýí, õýñýãõýí õîðîìä ÷ óðìûí ñàéõàí ¿ã èíýýìñýãëýë áýëýãëýæ, áàÿðëóóëæ ÷àäâàë òýð ñàéõàí ñýòãýëèéí õàðèóä áàÿðëàñàí ñýòãýëèéí ýíåðãè íü òàíä î÷èæ, òýð ÷èãýýðýý áàÿð áàÿñàë, ãýðýë ãýãýý ºã÷ áàéäàã. ªâäºæ ÿäàðñàí õ¿íèéã áàÿðëóóëæ, òýäíèé áàÿðëàæ òàëàðõàí èíýýìñýãëýæ áàéãààã õàðàõ íü õ¿íä èõ àç æàðãàë àâ÷èðäàã. Õ¿í ººðèé㺺 ìºíõ îðøèõ þì øèã ñàíàæ, õýçýý ÷ ºâäºæ çîâîõã¿é þì øèã òºñººëæ áàéäàã º÷¿¿õýí áîäëîî ººðººñºº çàéëóóëæ, ýíý õîðâîîä õ¿í èðýýä áóöäàã ãýäãèéã æèíõýíýýð îéëãîæ ÷àäñàí õ¿í ë õ¿íèéã æèíõýíýýð õàéðëàæ áàñ áàÿðëóóëæ ÷àäääàã. Òèéì ýý! Áèä õ¿í áîëæ òºðö㺺í íýã ë îð÷ëîíä õàìòäàà àìüäàð÷ áàéãààãûíõàà õóâüä áèå áèåý õ¿íäýëæ, óðìûí ñàéõàí ¿ã õýëæ, áàÿðëóóëæ áàéõ íü òóí ÷óõàë áàéíà. Òºãñãºë Ìîíãîë÷óóä áèäíèé ýâòýé áàéõûí ãîë ¿íäýñ íü áèå áèåäýý óðìûí ñàéõàí ¿ã õýëæ, ñàéõàí èíýýìñýãëýæ, áàÿðëóóëæ, õ¿íäýëæ áàéõ ÿâäàë ø¿¿. Òà áóñäûã õ¿íäýëæ áàÿðëóóëæ áàéâàë õàðèóä íü áóñäààñ õ¿íäëýë áàÿð õººð àâíà. Öàã ÿìàãò àëèâ ç¿éëèéã ººäðºã ñàéõíààð òºñººëæ, áóñàäòàé èéì áàéäëààðàà õàðüöàæ ÷àäâàë òà ÷ ººðºº ººäðºã ñàéõàí, æàðãàëòàé àìüäàð÷ ÷àäíà. Õ¿íä ñàéõàí ñýòãýëèéí ýíåðãè áýëýãëýâýë õàðèóä íü ñàéõàí ýíåðãè àâ÷ õàðèëöàí áèå áèåý ãýðýëò¿¿ëæ áàéõ áîëíî. ×óëóóã ÷óëóó õàãàëæ õàðèí ãîëûí óñ ìºëèéëãºäºã áèëýý. Óíøèã÷ òà ÷ ãýñýí ýíý á¿õíèéã ýðãýö¿¿ëæ íýã áîäîîä ºíººäðººñ îëîí ç¿éëèéã ººð÷ëºõ ãýýä ¿ç. Òàíû ãýð îðíîîñ óëñ ã¿ðýí ýõýëäýã. Òàíû ãýð á¿ëýýñ ýíý åðòºíö ýõýëäýã. Ãàäàà íàð ìàíäàæ, øóâóóä æèðãýí, ìîäîä íàéãàæ, îð÷ëîí äýëõèé ¿íýõýýð ¿çýñãýëýí òºãñ õàðàãäàæ áàéíà. Èíýýìñýãëýõã¿é áàéõûí àðãàã¿é. Òà ºíººäðººñ ýõëýí áóñäàä óðìûí ñàéõàí ¿ã õýëæ ÷èí ñýòãýëýýñýý èíýýìñýãëýæ, áóñäûã áàÿðëóóëæ áàéõûã õè÷ýýãýýðýé. Òà ¿íýõýýð àç æàðãàëòàé ñàéõàí õàðàãäàæ áàéíà ø¿¿. Õàðíóóä îâãèéí Ãîìáîñ¿ðýíãèéí Ãàëáàäðàõ
“Óòãàã¿é àìüäðàë ãýæ ¿ã¿é, ò¿¿íèéã õ¿ì¿¿ñ õ¿ì¿¿ñ ë óòãàã¿é áîëãîäîã, àìüäðàë áîë õàìãèéí øóäðàãà” Î.Áóëãàíõàíãàé
ªâººãèéí ¿ëãýð
9
2009/3 (36)
ÕYÍ ÕYÌYYÆÍÝ
ÅÐÒªÍÖÈÉÍ ÄªÐªÂ ÁÓÞÓ Åêª ÍÀÐÃÈÀ
Áè÷ñýí: Ìîíãîëõ¿¿ Öýöýí öýëìýã ºâºã äýýäñýýñ ìèíü áèäýíä ¿ëäýýñýí àæ òºðºõ¿éí àìàí õóóëü áîëîõ åðòºíöèéí ãóðàâ õýí á¿õíèé óíøñàí áàéâàë çîõèëòîé íýãýí ñî¸ë áèëýý. Ýíýòõýã Ò¿âäèéí ¿íäýñòýí¿¿äýä õîâîðõîí áàéäàã áºãººä òýð á¿ð ò¿ãýí äýëãýðýýã¿é, Åâðîïûí îðíóóäàä á¿ð îãò áàéõã¿é ãýýä áîäîõîîð ÿàõ àðãàã¿é Ìîíãîë÷óóä áèäíèé ñýòãýõ¿éí, àæ òºðºõèéí îíöëîã, ºâºðìºö õýëëýã þì. Ò¿¿õ øàñòèð ñºõºæ îëîí ç¿éë äóðäàÿ ãýòýë ãýíýò áÿöõàí ä¿ðñã¿éòìýýð ñàíàãäàâ. Òà á¿õýíä öººí õýäýí ãóðâàëûã äºðâºë áîëãîí õ¿ðãýå ¿¿ ãýæ áîäëîî.
Èé èé, Õý õý
Õàäíààñ õàëüæ ¿õñýí õàã øààçãàéí ìàõ íýã îëäîõã¿é Ìîäíîîñ óíàæ ¿õñýí ìîðèí øîðãîîëæ íýã îëäîõã¿é Õèéäýä ñóóãààä òóðæ ¿õñýí ãýëýíãèéí ìàõ íýã îëäîõã¿é Áîäëîãûí õ¿¿ãýý íýìæ õÿìðàëààñ ãàðñàí òºâáàíê íýã îëäîõã¿é. *** Õîîë ãîðüäñîí õàâ íýã øàðâàãàíóóð Õîâ ãîðüäñîí õóòãàã÷ íýã øàðâàãàíóóð Õóâü ãîðüäñîí áÿëäóó÷ íýã øàðâàãàíóóð Ñîíãóóëü îéðòîõîä äýýäýñ íýã øàðâàãàíóóð. *** ªíäðººñ óíàñàí ÷óëóó íýã äîãøèí Ýìýýëýý òóéëñàí ìîðü íýã äîãøèí Ýõíýðýý ãîëñîí õàðõ¿¿ íýã äîãøèí Ãèø¿¿íýýð ñîíãîãäñîí íàéìàà÷èí íýã äîãøèí. *** Ó÷èð ìýäýõã¿é õ¿íä ¿ã íýã õàéðàí ¯íýð ìýäýõã¿é õ¿íä çàíäàí íýã õàéðàí ¯çýýä ìýäýõã¿é õ¿íä ýä íýã õàéðàí Àøèãëàæ ÷àäàõã¿é õ¿íä Îþóòîëãîé íýã õàéðàí. *** Îðîõ òýíãýðèéí îðîé öîîðõîé Îðñîí áóóðûí øèë öîîðõîé Îõèí õ¿íèé ÷èõ öîîðõîé Îìãîëîí ãèø¿¿íèé õîäîîä öîîðõîé. *** Ýðäýíýä àëò íýã øàð Ýäýíä æàí÷ íýã øàð Èäýýíä óóðàã íýã øàð Èõýñ äýýäýñä ... íýã øàð *** Õºãøèðñºí ¿õðèéí õýë íýã øèð¿¿í Õàäíààñ ãàðñàí õàéðãà íýã øèð¿¿í Õààíû òîãòîîñîí õóóëü íýã øèð¿¿í Õàðö àðäàä õÿìðàë íýã øèð¿¿í. *** Àìàíöàð ìîðü àâûí øèâøèã Ààëüã¿é àâãàé ãýðèéí øèâøèã Õýð¿¿ë÷ õ¿í õýýðèéí øèâøèã Õýäýð óëñ òºð÷ òîéðãûí øèâøèã. ***
Àëãàíäàà õºõòýé àðñëàí íýã õà÷èí Àìàà áàéòàë øèëýýðýý äóóãàðäàã ãîëèî íýã õà÷èí Àìðàãûí äýýä ààâ, ýýæ õî¸ð çîëãîäîãã¿é íýã õà÷èí Àâèëãàòàé òýìöýõ ãàçàð àâèëãà àâäàã íü íýã õà÷èí *** ªíä㺺 äàðñàí á¿ðãýä íýã õàðàì÷ ªºõ çóóñàí ¿íýã íýã õàðàì÷ ªºäòýé ÿâàà ëàì íýã õàðàì÷ ªâãºí îïïåðàòîð ... íýã õàðàì÷ *** Íîìã¿é áàíäèéí öýýæ õàðàíõóé Õîíüã¿é àéëûí õîò õàðàíõóé Õîéøîî õàðñàí í¿õ õàðàíõóé Ãýð õîðîîëëûí ãóäàì õàðàíõóé. *** Óðñàõàä óñ õºíãºí Õèéñýõýä ºä õºíãºí ªðãºõºä ºâñ õºíãºí ̺íãºòýéä õóóëü õºíãºí. *** Áàðüæ òàâüæ áàéâ÷ ç¿¿ä õîîñîí Áàðàéæ èðèéæ áàéâ÷ çýðýãëýý õîîñîí Áàõèð÷ öàõèð÷ áàéâ÷ öóóðàé õîîñîí Áààðàãã¿é áèåë¿¿ëíý ãýæ áàéâ÷ àìëàëò õîîñîí. *** Ãàõàé - èäýø èõòýé Ìîãîé- óóð èõòýé Òàõèà- òà÷ààë èõòýé Àâèëãàë÷ - îâ èõòýé. *** Ýãíýãò áàòã¿éí òóë ýíý íàñ õýâðýã ¯¿ðä õàíèëàõã¿éí òóë àìðàã ñàäàã õýâðýã Ýöýñòýý áàðàãäàõûí òóë ýä õºðºí㺠õýâðýã Ýíý öàãààí ñàðààð öóãëóóëñàí áýëýã íýã õýâðýã. *** Ǻºæ áóóõàä ç¿ëýã ñàéõàí Ǻâëºæ ÿðèõàä ààâ ñàéõàí Ýðãýæ óóëçàõàä ýýæ ñàéõàí Ýýä ýý òà íàðûí ìèíü ñýòãýãäýë ñàéõàí.
“ªã뺺 á¿õýí íàð øèíýýð ìàíääàã, ÿã òýð øèíýýð ìàíäàõ íàðòàé àäèë áèäíèé ñýòãýë õîðîì á¿ðä øèíý áàñ ñàéõàí áîäîë á¿õíýýð áÿëõàæ, ãýãýýëýã òýð áîäîë á¿õýí áèäíèé ñýòãýëýýñ óðñàí ãàð÷ áàñ áèäíèé áèä á¿ãäèéí ñýòãýëä ãýãýýí óõààðëûã àâ÷èðäàã ãýäýãò áè èòãýäýã” Ýðäýíèéí Öàñæèí ×èõýíäýý í¿ãýëò ¿ãèéã á¿¿ ñîíñî¸ õýìýýí õè÷ýýãò¿í Í¿äýíäýý ñàìóóí ºíãèéã á¿¿ ¿çüå õýìýýí õè÷ýýãò¿í Àìàíäàà ÷àë÷àà øàëèãèéã á¿¿ ºã¿¿ëüå õýìýýí õè÷ýýãò¿í Ñàíààíäàà õîðòîé ñýòãýëèéã á¿¿ ¿¿ñãüå õýìýýí õè÷ýýãò¿í
“Ýðñäýëýýñ àéõ íü àìæèëòààñ òàòãàëçàíà ãýñýí vã” À.Ñ.Ìàêàðåíêî
ÌÝÐÃÝÍ ÓÕÀÀÍ
2009/3 (36)
10
“Óðñãàë ãîëûí óñàíä õî¸ð îðæ áîëäîãã¿é” ãýäýã ¿ãèéã òà îëîíòàà ñîíññîí áàéõ. Ýíý ¿ãèéã õýëñíýýðýý Ãåðàêëèòûí íýð ôèëîñîôèéí åðòºíöºä çàðòàé áîëñîí þì. ÍÒª VI-V çóóíû ¿åä õàìðàãäàõ Ýðòíèé Ãåðåãèéí èõ ñýòãýã÷èéã 535 îíû ¿åä òºðººä 60 îð÷èì íàñëàñàí þì áîëîâ óó ãýæ òààìàãëàñàí áàéäàã. Ãåðàêëèò ýðòíèé ñóäàðò òýìäýãëýãäñýí èõ õààäûí óäìûí õ¿í. Àíäðîêëûíõîí õýìýýõ îâãèéí øóóä ¿å çàëãàìæëàã÷ áîëîõûíõîî õóâüä ýöýã äýýäñèéí ¿íäýñëýñýí Ýôåñ õîò-óëñûã çàõèðàõ ýðõ ºâëºñºí ÷ õààí ñóóäàëä òºðñºí ä¿¿ãýý ñóóëãààä ººðºº ôèëîñîôèéí çàì ìºð õººñºí àæ. ßìàãò áîäîëä äàðàãäàæ, îíüñîãî ìýò öàðàéëæ ÿâäàã, “á¿ðõýã”, “óðóó öàðàéò ñýòãýã÷” õýìýýõ õî÷òîé Ãåðàêëèò òóí ààø ìóóòàé, áàéñõèéãýýä ë áóñàäòàé õýðýëäýýä ìóóä÷èõäàã õ¿í áàéæýý. ªºðòýé íü ¿çýë áîäëîîð ãîéä íèéëäýã Õåðìîäîð ãýã÷èéí õàìò Ýôåñèéí óëñ òºðèéí òàâöàíä òîìîîõîí ÿëàãäàë õ¿ëýýí á¿òýëã¿éòñýíèéõýý äàðàà óëñ íèéãìèéí àìüäðàëààñ íýã ìºð àíãèæèð÷, íàñ õýâèéñýí ¿åäýý óóë ðóó ÿâààä àãëàãò äàÿàí÷ëàí ñóóñàí ãýëöäýã. Åð íü Ãåðàêëèò ýòãýýä ñîäîí àâèðòàé õ¿í áàéñàí áîëîëòîé. Òýðýýð ãàäàãø ãàð÷ õ¿ì¿¿ñòýé òààðàëäàõ á¿ðòýý òýäíèé õèéæ áàéãàà þì äààí÷ ºðºâä캺ð, äýìèé ñàíàãäàõàä ãóòðàí óéëäàã áàéæýý. Íýãýí óäàà Ýôåñèéíõýí ò¿¿íýýñ õóóëü çîõèîæ ºãºõèéã õ¿ñýõýä òýð: -Àäãèéí íîâøíóóä, òà íàðûí òºðèéí õýðýãò îðîëöñîíîîñ ìºðèéòýé òîãëîîì õººñºí íü äýýð ãýæ çàíä÷ààä, Àôèíû Ñîëîíä îíîãäñîí øèã õóóëü òîãòîîã÷ õýìýýí ò¿¿õýíä áè÷èãäýõ áîëîìæîî õèéñãý÷èõñýí ãýäýã. Äîìîãò ºã¿¿ëäãýýð áîë, Ýôåñ õîòûí çàëóó÷óóä àõìàä íàñòíóóäàà õººí öºëñºí áàéæýý. Òýä “Áèäíýýñ èë¿¿ ãàðàõ óõààíòàí á¿¿ áàéã. Áàéâàë ººð óëñàä, ººð õ¿ì¿¿ñèéí äóíä ë áàéíà áèç” ãýöãýýñýí àæ. ¯¿íä íü ýìçýãëýæ, ãóòàðñàí ã¿í óõààíòàí òèéì ààø ãàðãàñàí ÷ áàéæ ìýäíý. “Ëîãîñ” õýìýýõ ãåðåã ¿ãèéã ã¿í óõààíû íýð òîìü¸î áîëãîñîí õ¿í áîë Ãåðàêëèò àãààä óã “øèäýò” ¿ã íü åðòºíöèéí õºãæëèéí ¿íäýñ áîëäîã ãýæ ¿çæýý. Òýð áàñ áèäíèé “ñàíñàð õîðâîî /êîñìîñ/” õýìýýí íýðëýäýã òîìü¸îëáîðûã àíõ ò¿ð¿¿í õýðýãëýñýí ãýäýã. Ãåðàêëèò ººðºº: -Êîñìîñ áîë íýã õ¿íä õèéãýýä íèéò õ¿í òºðºëõòºíä àäèëõàí õ¿ðòýýëòýé, ÿìàð ÷ áóðõàíû õèéãýýä õ¿íèé ãàðààð á¿òýæ áóé áîëîîã¿é, ãýõäýý ¿ðãýëæèä îðøèí áàéñàí, îðøèí áàéãàà, îðøèí áàéñààð ÷ áàéõ ìºíõèéí àìüä ãàë þì. Òýð ãàë íýãýí ¿å áºõºõºº øàõàâ÷, íýãýí ¿å áàäðàí ä¿ðýëçñýýð àæãóó... õýìýýí òîäîðõîéëñîí áàéíà. Ýíýõ¿¿ “êîñìîñ” õýìýýõ ¿ãèéí ýõ ÿçãóóð “ýìõ öýãö, äýã æóðàì” ãýñýí óòãàòàé àæ. Òºðèéí çîõèîí áàéãóóëàëò, ýìýãòýé õ¿íèé ãî¸ë ãàíãàëààã èéí íýðëýäýã áàéæ ë äýý. Îð÷èí öàãèéí “êîñìåòèê” õýìýýõ ¿ã ÷ ýíäýýñ ãàðàëòàé, á¿ñã¿é õ¿í öàðàé ç¿ñýý äýã æàÿãò íü îðóóëàí öýãöýëæ áàéíà ãýñýí ¿ã. Ãåðàêëèòûí çîõèîë á¿òýýëýýñ “Áàéãàëü åðòºíöèéí òóõàé” õýìýýõ íàéðàãëàëûíõ íü 130 îð÷èì õýñýã á¿ëýã ë ºíºº ¿åä èðñýí áàéíà. Ò¿¿íèéã öýãíýæ ¿çýýä Îðîñûí ýðäýìòýí, àêàäåìè÷ À.Ëîñåâ “Ýðòíèé ãîî ç¿é” õýìýýõ á¿òýýëäýý: -Õåðàêëèò ýýëæëýí õóâüñàõ ç¿éëýýñ áàéíãûí îðøèã÷ ÷àíàðûã íü, çàäðàëààñ íýãäëèéã íü, ýðñ òýñ ÿëãààíààñ èæèë òºñººã íü, äºíãºæ ¿¿ñýí áóé áîëæ áóé ç¿éëýýñ ýöñèéí õýìæýýã íü, çóóðäûí þìñààñ ìºíõèéí øèíæèéã íü òîäðóóëàí îíöîëñîí... õýìýýí ä¿ãíýæýý.
“Óðñãàë ãîëûí óñàíä õî¸ð îðæ áîëäîãã¿é” Ä.Óðèàíõàé èõ ñýòãýã÷ Ãåðàêëèò Åðòºíöèéí òîõèðóóëãà
Ãåðàêëèòûí ¿çýë áîäëîîñ
• Á¿õ þì óðñ÷ áàéäàã. Á¿õ þì ººð÷ëºãäºí õóâèð÷ áàéäàã. Ýíý ¿ãèéã ñóäëàà÷èä íýëýýä îëîí ÿíçààð õàðñàí áàéäàã íü Ïèòòàêûí “Ñàéí õ¿í áàéõ õýö¿¿ þó?” õýìýýõ ¿ãèéí îëîí òàëò óòãàòàé òºñòýé þì. “Á¿õ þì” ãýäýã äýýð ÷, “óðñ÷ ººð÷ëºãäºíº” ãýäýã äýýð ÷ ºðãºëòòýé îéëãîæ áîëíî. Çàðèì ôèëîñîôè÷: -Ãåðàêëèò “Á¿õ þì óðàãøèëæ áàéäàã” ãýñýí óòãààð õýëñýí ÷ ãýëöäýã. • Ãàë ¿õýõ àâààñ àãààð òºðºõ áîëîé. Àãààð ¿õýõ ãýäýã íü óñ òºðºõ áîëîé. Ýíý÷ëýí øîðîî ¿õýõýä óñ òºðæ, óñ ¿õýõýä àãààð òºðäºã. Àãààðûí ¿õëýýñ ãàë àìèëäàã. • Þì á¿õýí ãàë áîëîí õóâèð÷, ãàë ººðºº þì á¿õýíä õóâèëíà. Ýíý íü àëò ýä áàðàà áîëîí õóâèð÷, ýä áàðàà àëò áîëäãèéí àäèë. • Á à ð à ã á ¿ õ õ¿íèé áàãø áîë Õåñèîä þì. Þì á¿õíèéã ìýääýã òýðáýýð ºäºð øºíèéã îãò ÿëãàäàãã¿é áàéñàí: ªäºð, øºíº ãýäýã ÷èíü óãòàà íýã ë þì ÷èíü. • ̺íõ íàñòàé á¿õýí ¿õíý. ¯õýõ ¿éëòýé á¿õýí ìºíõ íàñàëíà. Õýí õýíèéõýý ¿õýõ ¿éëýýð àìüä áàéæ, õýí õýíèéõýý ìºíõ íàñààð ìºíõ áóñûã ¿çíý. • Øóëóó äàðäàí çàì, òîéðóó áýðõ çàì õî¸ð ýöñèéí ä¿íäýý ÿëãààã¿é, íýã ë çàì ø¿¿ äýý. • Ñ à ð í è í áóòðàã÷ á¿õýí ÿìàãò õîîðîíäîî ýðãýí çîõèöäîã. • Á¿õ þìíààñ “íýã” áèé áîëíî. Íýã ç¿éëýýñ á¿õ “á¿õ þì” áèé áîëíî. • Íóìûí íýð “àìüäðàë”, ¿éë õýðýã íü “¿õýë”. • Áèä íýã ë ãîëûí óñàíä îðîîä áàéãàà õýðíýý ÿã òýð óñàíäàà îðîîã¿é áàéäàã. Îðøèí áàéãààãèéíõàà çýðýãöýý îðøîîã¿é áàéäàã. • Õ¿ì¿¿ñèéí äóíäààñ õàìãèéí óõààíòàé íü áóðõàíòàé õàðüöóóëàõàä óõààí áèëèã, ãîî ¿çýìæèéí õóâüä ñàðìàã÷èí ìýò. • Ñýòãýíý ãýäýã ë õàìãààñ àóãàà þì. Óõààíòàé áàéíà ãýäýã áîë ¿íýíèéã ÿðüæ, áàéãàëèéí æàìûã äàãàí çîõèöîõûí íýð þì. • Õ¿ì¿¿ñèéí á¿õ õ¿ñýë áèåë÷èõâýë òýäýíä ººðñäºä íü ë ñàéí þì áîëîõã¿é äýý. • ßìàð ÷ õ¿í ººðèé㺺 òàíüæ, ñýòãýõ ÷àäâàðòàé. • Áóñäûí ¿ãèéã ñîíñîîä áàéãàà õýðíýý òóñãàæ îéëãîäîãã¿é õ¿í òàã ä¿ëèéòýé èæèë. “Áàéãàà ìºðò뺺 áàéõã¿é” õ¿ì¿¿ñ ãýãäýã÷èä ÷óõàìäàà òýä ë áîëîé. • Õàìãààñ ñàéí ãàíö ç¿éë áóñàä ìÿíãàòàéãàà ä¿éíý. • Óóð óöààðòàé òýìöýõ àìàðã¿é ø¿¿. Óóð õèëýíãèéí àäãóó õ¿ñýë àìèíû ¿íýòýé áàéäàã. • Çóãàà öýíãýëòýé òýìöýëäýíý ãýäýã óóð öóõàëòàéãàà òýìöýõýýñ ÷ õýö¿¿. • Áàéãàëü íóóãäàõ äóðòàé. • Õýðýâ çýý ñîõîð õ¿íýýñ õàðàà ãýæ þó áîëîõûã àñóóâàë, òàã õàðàíõóéã ë íýðëýõ âèé.
Äóñàë èë¿¿äýõ ãàçðàà äàëàé èõýýð èë¿¿äýæ, äóòàõ ãàçðàà äàëàé èõýýð äóòíà. Ãàãöõ¿¿ õýðýãòýé ãàçðàà õýìæýý çîõèæ äóòóóã ã¿éöýýíý. Èë¿¿ã çîõèðóóëíà. Ä¿¿ðýíä äóòóó áóé. Ä¿¿ðýí þì òýð “äóòóó”-ãèéí õýìæýýãýýð äóíäóóð áàéëàà ÷ “Äóíäóóð þì” ãýãäýõã¿é, “Ä¿¿ðýí”-èéõýý íýð, ÷àíàðàà õàäãàëíà. Ä¿¿ðýíä èë¿¿ ÷ áóé. Ä¿¿ðýí þì òýð “èë¿¿”-ãèéíõýý õýìæýýãýýð õàëèí áàéëàà ÷ “Èë¿¿ þì” ãýãäýõã¿é, “Ä¿¿ðýí”-èéõýý íýð, ÷àíàðàà õàäãàëíà. Äóñàë áîë “ä¿¿ðýí”-èé õèéãýýä “äóíäóóð”ûí íýð, ÷àíàð õàäãàëàãäàõóéí äýíñ-
òýíöýòãýë þì. Äóñàëûí õýìæýý ¿ë ÿëèã ÷ õýðýãòýé ãàçðàà àóãààòàé òýíöýíý. Äóñëûí àóãàà íü Èõèéã áóñäààñ èõ, Áàãûã áóñäààñ áàãà áîëãîõ, “áàãà”-ûã “èõ”-ýä õ¿ðãýí ã¿éöýýõ, “Èõ”-èéã “áàãà’’-ä õ¿ðãýí õîðîîõ øèä õ¿÷èíä áóþó “¿ë ÿëèã”-ûí èõýñãýõ- áàãàñãàõ ã¿éöýýõ- äóòààõ çîõèñ õýìæýýíèé õ¿÷èðõýã ÷àíàðò îðøèíî. Åðòºíöèéí ãîî ñàéõàí ãýã÷ íü àëèâ þìíû èë¿¿ ¿ã¿é äóòóó ÷ ¿ã¿é òºãñ çîõèñîîð ø¿òýëöñýí õýâ õýìæýý áºãººä þìûã èõýñãýã÷- áàãàñãàã÷, ã¿éöýýã÷- äóòààã÷ àóãàà “¿ë ÿëèã”- ûí ÷àíàð, õýìæýýãýýð òîõèðóóëàãäàíà. Äóñàëûí “äóñàëõàí” ÷àíàð, õýìæýýíèé àóãàà õ¿÷ åðòºíöèéí ãîî ñàéõàíû á¿òýõ, ýñ á¿òýõèéí îíüñ àãààä “äóñàëõàí” ÷àíàð, õýìæýýíèé àóãàà íü äóñàë äóñàë ÷èãýýðýý áàéõàä íü èëðýõ áóñ ãàãöõ¿¿ “èõ”-òýé íèéëýõ, íýãäýõ îðîõ õóãàöààíä ë èëðýíý...
“Íýí ÷óõàë àæèë õýðýãò ÿàðàí ä¿ãíýëò ºãºõ õýðýãã¿é” Ãåðàêëèò
11
2009/3 (36)
ªªÐ×˪ËÒÈÉà ªªÐªªÑªª
Posted by Ãàíàà_áæ Ãàíààãèéí áëîã åðòºíöººð: http://miniibodol.blogspot.com
Çà, ñàéí óó. Òà á¿õýíä õàãàñ ñàéíû ìýíä. Õàãàñ ñàéíûã ÿàãààä õàãàñ ñàéí ãýñýí þì áîëîî? Àæëûí çóðãààí ºäºðòýé áàéõàä õàãàñ àæèëëààä àìàðäàã áàéñàí áîëîõîîð ë òýð áàéõ äàà. Á¿òýí àìàðäàã áîëîõîîð íü Íÿì ãàðèãàà áàñ á¿òýí ñàéí ãýñýí... Òýãýõýýð ýíäýýñ ãàíö ãàðãàëãàà ë ãàð÷ áàéíà. Àæèëëàõ ìóó ãýñýí ¿ã ¿¿? Àæèëëàõã¿é àìðàõàà ñàéí ãýýä áàéõààð...
Ñýòãýë ãýäýã áàãàäàõã¿é
Èæèé ìèíü, îõèíîî óó÷ëààðàé Äýðãýä íü áàéõäàà òýãòëýý èõ áîäîæ, ñàíàà çîâæ
áàéãààã¿é ç¿éëñ ¿å ¿å ñýòãýëèéã ìèíü çîâîîæ ìóó èæèéãýý ÿàõ ãýæ òýãæ ãîìäîîæ, ãîëûã íü ãîíñîéëãîæ áàéâ äàà ãýæ áîäîãäîîä áàéõ áîëæýý. Îäîî ë æààõàí óõààæèõ òàë ðóóãàà ÿâæ áàéãàà þì áîëîâ óó... ªñâºð íàñíû îõèí áàéõäàà áóðóó ç¿éë õèéñíèéõýý òºëºº èæèéäýý çýìë¿¿ë÷èõýýðýý òóíèðõààä äîð õàÿæ ë õî¸ð ãóðàâ õîíîã äóóãàà õóðàà÷èõäàã áàéñàí, îäîî ººð äýýðýý ç¿éðëýýä áîäîõîîð ìóó èæèé ìèíü ÿìàð ÷ òýâ÷ýýðòýé áàéñàí þì. Íàìàéã òàéòãàð÷ ººðºº ýõýëæ þì ÿðüòàë çºí㺺ð ìèíü îðõè÷èõäîã áàéæ áèëýý. Òýãýõýä áè áîë òýãæ òýñýõã¿é ýý. Õ¿¿ãýý æààõàí áóõèìäààä äóóãàà õóðàà÷èõàíãóóò ë àì õýëíýýñ íü òàòàæ ÷àíãààõ íü õîëã¿é, ÿàâ èéâ ãýýä ë øàëãààãààä ë, òàéòãàð÷ ÿäàæ áàéãàà õ¿íèé ñýòãýëèéã óëàì äýíäýëç¿¿ëýýä öóõàëäóóëààä õàÿ÷èõ æèøýýòýé. Îþóòàí áîëîîä õîëûã çîðèõäîî ãýðýý à÷ààä ÿâàõ íü õîëã¿é, ýíý òýðèéã ãîëîí øèëýí áàéæ àâ÷ ÿâ÷èõààä èðýõäýý èæèéäýý ãýõýýñýý èë¿¿ íàéç íºõºä人, àéë àìüòàí, õàìààòàí ñàäàíäàà áýëýã ñýëò öóãëóóëæ ÿâñíàà áîäîõîîð îäîî õ¿éòýí óñ íóðóó ðóóãàà öóòãóóëàõ øèã áîëîõ þì... Èæèé ìèíü “Áè ÿàõ âý, õ¿ì¿¿ñò ë õîîñîí èðæ áîëîõã¿é ø¿¿” ãýõýýð íü ñýòãýëèéã íü îéëãîäîãã¿é ãýíýý... ¯íýí òýíýã áàéæýý... Íýã ë èõ àæèëòàé, çàâã¿é õ¿í, òºðñºí ãýðýýðýý çàðèìäàà õóé ñàëõè øèã ë äàéðààä ãàðäàã áàéæ äýý. Èæèé ìèíü õýäýí ñàéõàí õóóøóóð õàéð÷èõààä, õàëóóí ñàâàíä õèéãýýä òàâü÷èõñàí, “Äàíäàà ë ÿàðóó ÿâàõ þì. Òóõòàé ñóóãààä ñàéõàí õîîë óíä èäýæ óóæ, õýäýí ¿ã ñîëü÷èõã¿é ë õ¿í þì äàà” ãýýä ë ñàíàà àëäààä, äààâóóí òîðîíä õàëóóí ñàâòàé õóóøóóðàà õèéæ çîãñäîãñîí. Áè ãóàé íýã èõ ÷óõàë öàðàéë÷èõààä õèéæ ºãñºí õèéöòýé öàéíûõ íü òàëûã ÿàðóó ñàíäðóó óó÷èõààä ë, õàöðàà ºã÷ ¿íñ¿¿ë÷èõýýä ñàâòàé õóóøóóðûã íü áàðèàä ãàðààä ã¿é÷èõíý. Îäîî áîäîõîä íàéç á¿ñã¿é÷¿¿ëäýý ãàðãàäàã öàã çàâíûõàà õàãàñûã ÷ àòóãàé èæèéäýý çàðæ áàéõ ìèíü ÿàëàà. Òºðñºí ºäðººð íü õóðàëòàé áàéæ òààðààä, íýëýýä îðîéòîæ î÷èõîä ìèíü èæèé ìèíü èõ ë äóó ñóëòàé óãòàæ áèëýý. Íýã èõ ñ¿ðæèí òýìäýãëýýä áàéäàãã¿é ÷ ãýðòýý ñàéõàí õîîë óíä õèéæ èäýõ ÷ þì óó, ¿çâýð ¿çýõ ÷ þì óó, ÿìàð íýãýí áàéäëààð àÿòàéõàí ºíãºðººõèéã õè÷ýýäýã áàéñàí. Òýð îðîé õóðàë òàðààä ºðººãººðºº îðæ ö¿íõýý ø¿¿ð÷ àâààä ë ãàðààä ã¿é÷èõñýí. Òàêñèäàæ “Èâ ðîøå” îðîîä, ºìíº íü õàìò äýëã¿¿ð õýñýæ ÿâàõäàà àÿòàéõàí ¿íýðòýé þì ãýýä ñîíèðõîîä áàéñàí ¿íýðòýé óñûã õàì õóì áîîëãîæ àâààä ë î÷èæ áàéãàà íü òýð. ªäºð àæëûíõàà çàëóóã ãóéæ àâàõóóëñàí öýöãèéí áàãëààíû õàìò ¿íýðòýé óñàà ºãòºë íýã ë ÿíçã¿é, “Öààíàà òàâü÷èõ” ãýñýí ÷èíü ãîë ðóó þì çóðààä ë ÿâ÷èõñàí. ªäºð óòñààð ÿðèõ ìèíü ÿàëàà ãýæ áîäîãäîîä. Èæèé ìèíü íàìàéã çàëãàíà ãýæ èõ õ¿ëýýñýí øèã áàéãàà þì. Áýëýã ãîë íü áèø, îõèíûõîî äóóã îéð îéðõîí, ÿäàæ ë ºäºðòºº íýã ñîíñîæ áàéõ ë èæèéä ìèíü èë¿¿ òîì áýëýã áîëîõ áàéñàí øèã ñàíàãääàã þì. Ìàø èõ þì óíøäàã, îëîí òàëûí ìýäëýãòýé, ýðãýýä õàðàõàä õèéñýí á¿òýýñýí þìòàé ìèíèé èæèé áàõàðõàõã¿é áàéõûí àðãàã¿é õ¿í äýý. Õýòýðõèé çàð÷èì÷, “ä¿ðìýýð” áàéõ ãýäãýýñ íü áîë áèäíèé ñàíàë èõ çºðºëäºíº. Áàñ öàã ¿åèéí ÿëãàà ÷ èõ íºëººëæ áàéãàà. Áàÿðûí ýíý ºäºð îõèí íü èæèé òàíûõàà òóõàé áîäîæ ñóóíà äàà... Îð÷ëîíãèéí á¿õ ýýæ¿¿äýä Áàÿðûí ìýíä õ¿ðãýæ ýð¿¿ë ýíõèéã õ¿ñüå. Èðýýä¿éí ýýæ áîëîõ îõèä á¿ñã¿é÷¿¿äýý ÷ ýíä áàñ áàãòààæ áàéãàà þì ø¿¿.
ãýæ. Òýãñýí òýãýýã¿é èõ áàãà õýìæýýãýýð ¿ñýð÷ áîõèðäîæ ë áàéãàà. Äàðàà íü òýð õºíäëºâ÷èí äýýð ÷èíü õàéðòàé ýìýãòýé÷¿¿ä ÷èíü ñóóíà ãýýä áîä äîî. ªäºð áîëãîí öýâýðëýäýã ÷ áàéëàà ãýñýí òàíû ãàðãàñàí ñýòãýë ñóóëòóóðûã ÷èíü óëàì ºí㺠îðóóëàí ãÿëàëçóóëæ, öýâýð öýìöãýð áàéëãàõ áîëíî. Íèéòèéí áèå çàñàõ ãàçàðò áîë ººð õýðýã ë äýý.
Çà òýãýýä àìðàëòûí ºäºð áîëîõîîð ÿàäàã áèëýý Íýãýí ç¿éë. Õàäààñ õàäàæ ÷àäàõã¿é ýð õ¿í ãýæ äýý, þóí ò¿ð¿¿íä ë á¿ñã¿é÷¿¿äèéí ìààíü àæèë áàéõã¿é áàéõ ë äàà. óíäàð÷ ºãäºã áèç äýý. Óãààæ Ãýõäýý áîäîõîä, õýëýõýä à ð ÷ è õ , àìàðõàí áîëîâ÷ íýã öýâýðëýõ øèðõýã õàäààñûã õ à ç à é ë ã à æ ìóðèéëãàëã¿é òýãøõýí õàäàæ þì çàõààñàà àâààä ë çºí人. ñóðàõ ÷èíü áàñ ë Òóñëàã÷òàé íýã íü ÷ ÿàõàâ. ýðäýì ø¿¿. Ìèíèé Õàìæààä õàìòðààä íýã òàíèë çàëóó õèéãýýä ãÿëàëçóóëààä õàÿ÷èõíà. Òóñëàã÷ ãýäýã íü îõèí þì óó, ýìýãòýé ä¿¿òýé áîë íàñààðàà íîì øàãàéñàí, îéð çóóðûí ãýæ áàéãàà þì. ¯ã¿é áîë ãàíöààðàà ë ¿çýæ òàðíà àæèëä ¸ñòîé ýâ ä¿éã¿é íºõºð áàéäàã þì. ø¿¿ äýý. Õè÷íýýí ãÿëàëçóóð ãàâøãàé øàëàìãàé ¯éë ¿ðòñýíä òààðóóõàí á¿ñã¿é÷¿¿ëèéã “Õºõ ýõíýð ýçýãòýé áàéëàà ãýýä ìàøèí òåõíèê áèø ç¿¿ õºíäëºí áàðüæ ¿çýýã¿é” ãýæ èðýýä ë õ¿í ë þì áîëîõîîð ýöýæ öóöíà, ÿäàðíà. Ýíý ç¿éðë¿¿ëäýã äýý. Òýðýí øèã òýð õàðõ¿¿ áîë ¿åä ë çàëóó õàðõ¿¿, ºâºº, ààâ, íºõºð, àõ, ä¿¿, “àëõ õàäààñ õºíäëºí áàðüæ ¿çýýã¿é” ãýõýä õ¿¿ òà íàð ìèíü ýìýý, ýýæ, ýõíýð, ýã÷, ýìýãòýé õèëñäýõã¿é. Çà äàà, èéì ýð õ¿í ÷èíü íýã ë ä¿¿, îõèíîî óðìûí ¿ãýýð øàãíàæ, ÷àäëûí õýðýýð áèø þì áèëýý ø¿¿. Áèäíèé õýäýí á¿ñã¿é÷¿¿ä òóñ õ¿ðãýâýë òýä ÷èíü õè÷íýýí èõ áàÿðëàõ ýõíýðèéíõ íü òºðñºí ºäðººð íýã ñàéõàí áèëýý. Çààâàë íýã èõ òîì þì õèéæ òóñëàõ ãýýä æààçòàé çóðàã áýëýãëýñýí þì. Ìàðãààø ñ¿ðæèãíýýä ÿàõàâ. íü ýõíýð íü óòàñäàæ áàéíà. ͺ㺺 çóðãàà Ãýðèéí àæëûã ãàíö ýìýãòýé õ¿íèé àæèë ãýýä õàíàíäàà òîãòîîæ ÷àääàãã¿é ýý ãýýä. “Òàíàé îéëãî÷èõñîí çàëóóñ ºíººäðººñ ýõëýýä óóñàí õ¿ðãýí àõ ÷èíü ãàðûí ä¿éòýé áèë¿¿? Ìàíàéä ãàíö àÿãàà ÷ áîëòóãàé óñààð çàéëààä õàòààãóóð èðýýä çóðàã òîãòîîãîîä ºãºº÷ ãýýä ãóéãààä äýýð òàâü÷èõáàë ãýð îðíû ÷èíü óóð àìüñãàëä ºãºõã¿é þó” ãýâ ýý. Áè ÷ õ¿ðãýí àõäàà õýëæ, áàñ íýã 纺ëºí õºã àÿñ íýìýãäýýä, ºí㺠îðîîä ë ìàðãààø íü òýäíèéä î÷èõîîð áîëîâ. Õàíàíä ÿâ÷èõíà ø¿¿. ¯¿íèéã áè ººð äýýðýý ìýäýðäýãèéí öàõèëãààí ºð캺ð áÿöõàí í¿õ ãàðãàæ áàéãààä õóâüä õýëæ áàéãàà þì. Äàíäàà ë çàâã¿é ãýýä ãàë øóðóóï òîãòîîæ, çóðãèéã íü ºëãºæ ºãººä, õýäýí òîãîî ðóóãàà øàãàéäàãã¿é áîë ÿäàæ àìðàëòûí æèëèéí ºìíº õàíàíäàà ºëãºõ ãýæ õóäàëäàæ ºäð¿¿äýýð õîîëîî èäýæ äóóñàíãóóòàà ýõíýðýý, àâààä îäîî õ¿ðòýë ºëãºæ “çàâäààã¿é” áàéñàí íàéç á¿ñã¿éãýý, ýã÷èéãýý, îõèí ä¿¿ãýý, õàìãèéí õèâñèéã ïÿíç òîãëóóëàã÷èéí ç¿¿ãýýð áåòîíîí ýðõýì õ¿í- ýýæèéãýý øèðýýíýýñ áîñîõîîñ íü õàíàíä íü íýã èõ çîâëîíã¿éãýýð òîãòîîæ ºãººä ºìíº õóðäõàí ºíäèé㺺ä öýöýãòýé õîðìîã÷èéã èðëýý ãýæ íàäàä óòñààð ìýäýýëýâ. Ìàíàé óðäóóðàà óÿæ àâààä ë “Ãàíö ºäºð áè óãàà÷èõúÿ õ¿ðãýí àõ áàñ òèéì ÷ øèëäýã ãàðûí ä¿éòýé äàà” ãýýä èíýýìñýãëýâýë ÷àìàéã äîòðîî äàíäàà ìóæààí äàðõàí õ¿í áèø, õºäºº ºññºí áîëîõîîð ë òóñëàõ þìñàí ãýñýí ñýòãýë òýýæ ÿâäãèéã ÷èíü ýíý òýð þìíû çàõ çóõòàé, ººðòºº ë áîëîîä áàéäàã õ¿í áàéãàà þì. Òýãýýä áîäëîî. Áèä åð òºâºãã¿é îéëãîæ áàÿðëàíà äàà. Ìàíàéä àæ òºðäºã õî¸ð õàðõ¿¿ áîëáîîñ áàãà íü íü ýðýãòýé õ¿¿õäýäýý îéð çóóðûí þì áàãààñ àÿãà óãààõ, òîì íü òîîñ ñîðîõ ¿íýí õîááèòîé. íü çààæ, ýâ ä¿éòýé áîëãîõ õýðýãòýé þì áàéíà Òýð áîëãîí õèéãýýä áàéõ çàâ çàé íü ë áîëäîãã¿é ø¿¿ ãýæ áîäëîî. Îäîî ¿åä íýã èõ àëõ õàäààñ áîëîõîîñ àìðàëòûí ºäðººð áîë õàðèí ÷ íýã õàðøóóëààä áàéõ þì òýð áîëãîí áàéõã¿é ë ñýòãýëýýñýý õèéíý. Ýíäýýñ ë ãýð á¿ëèéí àç áîëñîí áàéõ ë äàà. Ãýõäýý ë ãýð îðîíäîî, æàðãàë ýõýëäýã þì øèã ñàíàãäààä áè ãóàé àæèë òºðºë äýýðýý ýð õ¿íèé õèé÷èõýýð áóñàä àæëàà óðàìòàé íü àðãàã¿é àìæóóëæ ç¿éëèéã “àñóóäàëã¿é” õèéäýã áîë÷èõâîë àøòàé þó. Õºãæèë äýâøèë äýýøëýõ òóñàì õ¿íèé áàéãàà þì äàà. õºäºëìºðèéã õºíãºâ÷èëñºí ýëäýâ áàãàæ çýìñýã, Íýãýí ç¿éë. Õýðâýý òàíàé ãýðò íýã ÷ àòóãàé þì þì ë ýëáýã äýëáýã áàéäàã áîëñîí ÷ ãýëýý ýìýãòýé õ¿í áàéäàã áîë íýã æèæèãõýí ç¿éë òýð á¿õíèéã áàñ õýðýãëýíý, àæèëëóóëíà ãýäýã äýýð ñýòãýë ãàðãà÷èõàä õýð çýðýã õ¿íäýëæ îãò îðîëäîæ ¿çýýã¿é õ¿íèé õóâüä “ìýääýãã¿éä õàéðëàäãàà ìýäð¿¿ëæ áîëîõ þì øèã ñàíàãääàã. ýðýýí öîîõîð” ë áîëîõ áàéõ äàà. Ýíý áîë àðèóí öýâðèéí ºðººíèé ñóóëòóóð. Ìàíàé õî¸ð, ñóóëòóóð äýýðýý “ìîðäîæ” ñóóæ Çà, àìðàëòûí ºäð¿¿äýä “õ¿íä” ÷àíàðûí áàéãààä õºíãºíººð áèå çàñäàã áîëîîä íýëýýä áè÷ëýãýýð ýð÷¿¿ä, õºâã¿¿äèéíõýý òîëãîé óäàæ áàéãàà þì. Áè òýã ãýæ õýëýýã¿é ë äýý. òàðõèéã ãàøèëãàæ îðõèñîí áîë ã¿íýý õ¿ëöýë ªºðñ人 ë òýãæ øèéäñýí õýðýã. Èíýýäýìòýé º÷üå. Á¿ãäýýðýý ñàéõàí àìðààä øèíý äîëîî ñàíàãäàæ ìàãàäã¿é ÷ ýíý áîë áàñ º÷¿¿õýí ÷ õîíîãîî ýð÷ õ¿÷òýé, óðàì çîðèãòîé ýõëýýðýé. ãýñýí ñýòãýë ãàðãàæ áàéãààãèéí èëðýë ãýæ áè áîäîîä áàÿðëàäàã þì. Áîñîîãîîðîî ñóóëòóóð ëóó ñàâèðóóëàí áàðèí øýý÷èõýýä õýýâ íýã óñàà òàò÷èõààä ãàðààä ÿâ÷èõàæ áîëíî ë äîî. Ìàãàäã¿é òà íàð õýëýõ áàéõ ë äàà. “Ñóóëòóóðûí õºíäëºâ÷èéã ºðãºæ áàéãààä ë øýýäýã ø äýý”
“Áè àçûí òýíãýð áàéäàã ãýäýãò õàòóó èòãýäýã, èõ àæèëëàõ òóñàì èõ àç äàéðäãèéã áè àíçààðñàí” Òîìàñ Æåôåðñoí
2009/3 (36) Ë.ªëçèéòºãñ ÁÈ ÁÓÑÄÀÀÑ ªªÐ ... Àç æàðãàëûí ç¿ã èíýýìñýãëýí àëõàõ á¿ðòýý Àìüäðàëààñ áè þó ÷ õ¿ñýýã¿éãýý ìýäýðäýã Íàäàä þó ÷ õýðýãã¿é, õàâðààñ ººð Íàäàä ººð þó ÷ õýðýãã¿é Õàéð, õ¿ñýë ìèíèé ýðñýí çàì áèø Õàðàíõóéãààñ áè àéäàãã¿é, ¿õëýýñ ÷ çóãòäàãã¿é Ǻðºõ íýãíèé ç¿ðõèéã ÷àãíàõ á¿ðòýý Ǻí㺺ðºº, áè áóñäààñ ººð ãýäãýý ìýäýðäýã Íàäàä þó ÷ õýðýãã¿é, íàðíààñ ººð Íàðíààñ ººð þóã ÷ áè ø¿òäýãã¿é Õóâü òàâèëàíãèéí îíîîëòûã ñºðºí àëõàõ á¿ðòýý Õóó÷èí ýíý àìüäðàëààñ õýäèéíý àíãèæèðñíàà ìýääýã Ð.×îéíîì Ýöñèéí ýöýñò òýãýýä ººðºº ººðòºº íºxºð Ýðñëýýä èðýx àþóëä ººðºº ººðòºº ¿íýí÷ Ýíýíýýñ áóñàä öºì xóóðàì÷ áàéäãèéã óõààðëàà Ýðx ÷ºëºº ãýäýã x¿íä áèø ººðò áàéíà Ã.Áàÿð Òýð á¿ñã¿éí õºõíû òîâ÷... Òýíãýðèéí í¿ä ìýò äýëõèé ð¿¿ õàíàäñàí õýëáýðòýé Òýãýýä áàñ ãàçðûí óðñãàë ìýò ñàð ðóó óðññàí ãýçýãòýé Òýð á¿ñã¿éí õºõíû òîâ÷ Óëààí óäâàë öýöýã ìýò äîòîîðñîî íîöñîí ãýðýëòýé ªâñíèé ñàíàà àëäàëò ìýò òàðõè ðóó ÿðàãñàí çóðàãòàé Òýð á¿ñã¿éí õºõíû òîâ÷ Ýðýã÷èí ýðâýýõýéí í¿äíèé õèð óíàæ àìæààã¿é òóíãàëàã Ýõèéí óìàé ìýò áóðõàíëàã ìºí ÷àíàðòàé *** Öàñàí äóíä íýã õ¿í Íàðûã ¿¿ð÷ àëõàíà Òýð áóðõàí ÷ áàéæ ìýäýíý *** Îíãîí á¿ñã¿éí áèåí äýýã¿¿ð Ñàð ãýçãýý ÷èðæ ºíãºðºõºä Íýãýí öýöãèéí áèåíýýñ, íýãýí öýöýã óðãàíà Èòãýëýýñ ìèíü óðâàõûí öàãò ÷àìàéã áè ºðºâäñºí .. Èòãýñýí á¿õýí ñýòãýë ãèøãýõèéí öàãò ¯õýë õ¿ðòýë 纺ëºí ìýò áàéñàí Àíä ìèíü . . . . Óðâàõûí ãàøóóí ýëýã ºìëºõèéí ¿åñò Ñàð õ¿ðòýë á¿ëýýí ìýò áàéñàí Àìðàã ìèíü . . . Íóëèìàñàà çàëãèæ òýðã¿¿í ºðãºõèéí öàãò Íàäàä ÷è º÷¿¿õýí áàéñàí ø¿¿ Øàíàëàí ìèíü. *** *** Ýý àÿí çàì, àÿí çàì.. Ýíý ¿ãèéã xýëýxýýð ë Xºë人 äºíãºòýé áàéòëàà. Ýðx ÷ºëººòýé òýí¿¿÷èëæ ÿâàà ìýò ñàíàãäàíà Ýý, àÿí çàì, àÿí çàì, àÿí çàì... Ýíý ¿ãèéã õýëýõýýð ë Çàëóóãèéí îìîã áàäàð÷ Ýöãèéí ìèíü ãîëîìò, ýõèéí ìèíü ýíõèéðýë ÷ ìàðòàãäàíà.
12
Íàìàéã óíòñàí õîéíî ç¿¿äèéã ìèíü òîãø Íàðàí óëñààñ ãàðààä ñàðàí óëñàä î÷÷èõñîí áàéäàã þì Íàì ã¿ìõýí áàéõàä ç¿ðõèéã ìèíü á¿¿ òîãø Íàìàéã äàéðñàí àìüäðàëûã ñîíèðõîîä áè õàà íýã òèéøýý ÿâ÷èõñàí áàéäàã Äýí äóíõàí îðøèõ òýíýãëýëèéã ìèíü õàðèí òîãø Äýíä¿¿ áàëìàä òºðõºº îëæ íýã õàðúÿ Ýðýýëýõ ÿíçã¿é öóâðàõ ¿ãñèéã ìèíü òîãø Ýõ çàõã¿é òºðñºí ¿íýíýý áè îëú¸... “Õºãæèë êëóáûí” ãèø¿¿í Ä.Ýðäýíýáààòàð Óðãàõ íàðàí áèäýíä ãýðýë ãýãýýã àâ÷èðäàã Óãòàõ èðýýä¿é áèäíèéã àç æàðãàëààð òîñíî. Ó÷ðàõ áýðõøýýë á¿õýí òýìöýë äóíä çàìõàðäàã Åðòºíö äýëõèé ÷èíèé ãýãýýí ñýòãýëýýð ýðãýäýã Åð áóñûí ãàéõàìøèãòàé á¿õýí ÷èíèé îþóí ñàíààíä äýëãýðíý. Àëñàä àíèâ÷èõ îäîä áèåñýýñýý ºðñºí ÷àìä òààëàãäàõ ãýæ àíèâàëçàí ãÿëàëçäàã Àíèðã¿é ñàíñàð äîð ãýãýýí ìºðººäºë ä¿¿ðýí çàëóó íàñ ÷èíü ÷àìàéã ë ãî¸íî. Ç¿ðõ ñýòãýëýý ÷è ñàéõàíä óìáóóëæ ÷àäâàë Òàíñàã ÿðóó á¿õýí ÷àìàéã òîéðîí îðøèæ ̺ðººäëèéí îðãèë äóíä ÷è æàðãàõ áîëíî.
Òàéëáàð íü òàíä áóé...
“Ñýòãýëèéí øóâóóä” ìåññåæíèé ø¿ëýã 99158825-ä èëãýý
Ë.Áàéãàëìàà. 99329520 Ãàíöõàí ÷àìäàà ë ýðõýëìýýð... Óòàñíû öààíààñ äóóãààðàà ýðõýëäýã Óÿíãà ø¿ëãýýðýý áè÷èæ ýðõýëäýã Õàà ÷ ÿâñàí ñýòãýëä ÷èíü ýðõýëäýã Õàðóóëäàæ, õàéãààä òóíèðõàæ ýðõýëäýã Óíòàõ íîéðîíä ÷èíü ç¿¿äýýð ýðõýëäýã Óðàì íýõýæ õàðöààðàà ýðõýëäýã Óðóóë äýâñýæ òîìîîã¿éòýæ ýðõýëäýã Óéëæ, äóóëæ òàéòãàð÷ ýðõýëäýã Ç¿ðõýíä ÷èíü íóóãäàæ ýðõýëäýã Çîðãîîðîî, äóðààðàà äóóäàæ ýðõýëäýã Ǻâäºæ, áóðóóäàæ ãýíýäýæ ýðõýëäýã Ǻð¿¿äýëæ, 纺ëºð÷ ç¿ãã¿éòýæ ýðõýëäýã Óóë øèã íºìºðò ÷èíü æàðãàæ ýðõýëäýã Óõààëàã õàðöàíä ÷èíü óóæèð÷ ýðõýëäýã Ó÷èðëûí çàéíä ¿ã¿éëæ ýðõýëäýã Óóëçàõûí õîîðîíä ñàíàæ ýðõýëäýã Àíèñãàíä ÷èíü ä¿ðýýðýý áóóæ ýðõýëäýã Àëãàíû ÷èíü õýýíä çóðààñòàé ýðõýëäýã Õèéìîðü ñ¿ëäýíä ÷èíü ñ¿ñëýí çàëáèð÷ ýðõýëäýã Õ¿í, õ¿íýýñ äýýäýëæ ÷àìäàà ë áè ýðõýëäýã ýý. 95833138 Äóòóó çàÿàíä æàðãàë ñºã人ã¿é Äóðëàñàí á¿õýí ýðãýæ èðýýã¿é Õ¿ñëýýñýý áè íýãèéã ÷ îëîîã¿é Õ¿ëöëýýñýý áè óó÷ëàë ñîíñîîã¿é Á¿ãäèéã áè ýðæ àìüäàðäàã Á¿òýýã¿éã áè òýñ÷ ºíãºðººäºã Ãýòýëñýí á¿õýí çîâëîí áàéäàã Ãýãýýõýí á¿õýí õîëäñîí áàéäàã Ýíèéã ë áè áîäîæ ÿâñààð Ýðýýã¿éã áè ýðæ õàéñààð ë ... 95773779 ¯õýë ¿íýí ¿¿, àìüäðàë ¿íýí ¿¿ ¯õýõ íü ë ¿íýí, áóñàä íü õóäëàà áàéäàã õ¿ì¿¿ñ áàéäàã áàéõàä ¯õýë íü õóäëàà àìüäðàë íü ¿íýíýýñ ¿íýí õ¿í áàéäàã áîëîâ óó... 99864702 Õàéðò Óäâàëöýöýãòýý... Äýíä¿¿, äýíä¿¿ äàñëààäàà Äýðãýäýýñ ÷èíü õîëäìîîðã¿é áàéíà Àëàã ç¿ðõíèéõýý ã¿íäýý Àìü øèãýý õàéðëàæ ÿâúÿ ÷àìàéãàà 99864702 Ýðýëõýã ×èíãèñèéí óäàì áè Ýõ îðíûõîî àìàð àìãàëàíãèéí òºëºº ç¿òãýäýã Ýãýë æèðèéã ýðã¿¿ëèéí öàãäàà áè Ýõíýðòýý õàéðòàé öàãäàà çàëóó áè 88928068 Õàéðò ̺íõáàÿðòàà (̺íõáóéð) çîðèóëúÿ Áè àìüäðàëä õàéðòàé Áèåèéã ìèíü òºð¿¿ëñýí ýýæäýý áè õàéðòàé Á¿òýëã¿é ÷ ãýñýí ººðòºº áè õàéðòàé Á¿õíýýñ èë¿¿ ÷àìäàà áè õàéðòàé 95685507 “Ýõèéí ñýòãýë èéì ë áàéäàã” Àìüäðàëä õàçãàé ãèøãýñýí á¿õíýý Õóâü òàâèëàí ãýæ áèåý ºìººðäºã Àðàã ¿¿ðñýí ýýæäýý Äýì áîëæ ÷ àìæèõã¿é õýðíýý À÷èéã íü çààâàë õàðèóëíà ãýæ èõ þì àìëàõ õýðýãã¿é À÷èò ýýæ ÷èíü ÷èíèé ñàéí ÿâàà ñóðãèéã ÷èíü ë ìýäýæ áàéâàë Àðàã ä¿¿ðýí àðãàëûã ÷èíèé òºëºº òýíõýë íýìýí ¿¿ðíý. Àçàé áóóðàë ýýæ ÷èíü ÷àìààñ íýã ë ç¿éëèéã ãîðäèíî Àðààñ ÷èíü øàíàëñàí ñýòãýë íü Ñàéí ÿâíà ãýñýí ñóðãèéã ÷èíü ë ãîðäèíî ×èíèé ë òºëºº àìüäðàõ ãýæ òºðñºí þì øèã Ýõ õ¿íèéã õàéðëàìààð ×èíèé ë òºëºº øàíàëàõ ãýæ ñýòãýë íü ñýìýðñýí èæèéäýý ×èìýýã¿éõýí ç¿¿äýíä áóöàõäàà òàéòãàðàë ¿ëäýýãýýä áóöàõñàí Ñàéí ÿâíà ëýý ãýñýí ñóðàã îëíû àì äàìæñààð Ñàéíã¿é ÿâíà ëýý ãýæ Ýýæèéí ÷èíü ñàíààã çîâîîõâèé
Áóñàä ø¿ëýã¿¿ä íü www.yaruus.amjilt.com-ä íèéòëýãäýâ