Shalat dalam satu masjid bertingkat

HIMPUNAN FATWA MAJELIS ULAMA INDONESIA









17

SHALAT DALAM SATU MASJID BERTINGKAT









Komisi Fatwa Majelis Ulama Indonesia dalam sidangnya pada

tanggal 16 Ramadhan 1403 H., bertepatan dengan tanggal 27 Juni

1983, setelah :





Membaca : Surat permintaan pengurus Masjid Mubasyirin

tanggal 7 Ramadhan 1403 H/ 18 Juni 1983 M,

yang berisi laporan tentang adanya pendapat

sebagian jamaah dari masjid tersebut perihal

tidak sahnya shalat ma’mum di tingkat atas

masjid tersebut sehingga terjadi shalat Tarawih

dilakukan oleh dua imam, yaitu bagian atas

mempunyai imam tersendiri dan bagian bawah

pun demikian.



Memperhatikan : 1. Kitab Syarah Muhadzab (al-Majmu),

karangan Imam Nawawi (Misr : Matba’ al-

Imam, t.th) juz 4, halaman 197.



‫ﺪ‬ ‫ﺔ‬ ‫ﻣ‬

‫ﺃﹶﻥﹾ‬(‫ﺎ‬‫ﻫ‬ ‫)ﺃﹶﺣ‬‫ﺍﻝﹴ‬‫ﻮ‬‫ﺃﹶﺣ‬‫ﹶﺛﻼﹶﺛﹶ ﹸ‬‫ﻜﹶﺎﻥ‬‫ﺍﻟﹾﻤ‬‫ﻲ‬‫ﻓ‬‫ﻡﹺ‬‫ﻮ‬ ‫ﺄﹾ‬‫ﺍﻟﹾﻤ‬‫ﻭ‬‫ﺎﻡﹺ‬‫ﻟﻺﻣ‬ ِ

‫ﺀ ﺮ‬ ‫ﹺ ﹶ ﺢ ِ ﺀ‬

‫ﺖ‬‫ﺑ‬ ‫ﻗﹶ‬ ٌ ‫ﺍ‬‫ﻮ‬‫ﺳ‬ ،ُ ‫ﺍ‬‫ﺘﺪ‬‫ﺍﹾﻹﻗﹾ‬  ‫ﻴﺼ‬‫ﻓ‬ ‫ﺠﺪ‬‫ﺴ‬‫ﻣ‬ ‫ﻲ‬‫ﻓ‬ ‫ﺎ‬‫ﻧ‬‫ ﹸﻮ‬‫ﻳ‬ ‫ﻜ‬

‫ﺀ‬ ‫ﻌ‬ ‫ﹶﺔ ﻬ‬

ُ ‫ﺍ‬‫ﻮ‬‫ﺳ‬‫ﻭ‬ ،‫ﺠﹺﺪ‬‫ﺴ‬‫ﺍﻟﹾﻤ‬ ‫ﺮﹺ‬‫ﺒ‬‫ﻜ‬‫ﻟ‬ ‫ﺪﺕ‬ ‫ﺑ‬ ‫ﺃﹶﻡ‬ ‫ﺎ‬‫ﻤ‬ ‫ﻨ‬‫ﺑﻴ‬ ‫ﺎﻓ ﹸ‬‫ﺴ‬‫ﺍﻟﹾﻤ‬

‫ﺻﻔ‬ ‫ ﹶ‬ ‫ ﺀ ﹺ‬ ‫ﺗ‬

‫ﻪ‬‫ ﱠﺘ‬ ‫ﻭ‬ ‫ﺠﹺﺪ‬‫ﺴ‬‫ﺍﻟﹾﻤ‬ ‫ﻦﹺ‬‫ﻛﺼﺤ‬ ‫ﻠﹶﻒ‬‫ﺘ‬‫ﺍﺧ‬ ‫ﹶﺃﻡ‬ ُ ‫ﺎ‬‫ﺍﻟﹾﺒﹺﻨ‬ ‫ﺤﺪ‬‫ﺍ‬

‫ﻟ‬   ‫ ﺳ‬

‫ﻰ‬‫ﺍﱠﺘ‬‫ﺓ‬‫ﺎﺭ‬‫ﻨ‬‫ﺍﻟﹾﻤ‬‫ﻭ‬‫ﻪ‬‫ﺘ‬‫ﺎﺣ‬‫ﻭﺳ‬‫ﻄﹾﺤﻪ‬ ‫ﻣﻊ‬‫ﺑﹺﺌﹾﺮﹴ‬‫ﻭ‬‫ﻪ‬‫ﻴ‬‫ﻓ‬‫ﺍﺏﹴ‬‫ﺩ‬‫ﺮ‬‫ﻭﺳ‬ 

‫ﺼ‬ ‫ﺢ ﺼ ﹶﺓ ﻛﻞ‬ ‫ﹺ‬

‫ﺭﹺ‬‫ﻮ‬ ‫ﺍﻟ‬‫ﻩ‬‫ﺬ‬‫ﻫ‬‫ ﹸ ﱢ‬‫ﻲ‬‫ﻓ‬‫ﻼ ﹸ‬ ‫ﺍﻟ‬ ‫ﺗﺼ‬.‫ﺠﺪ‬‫ﺴ‬‫ﺍﻟﹾﻤ‬‫ﻦ‬‫ﻣ‬‫ﻲ‬‫ﻫ‬

‫ﺪ‬ ِ  

،‫ﻪ‬‫ﻠﹶﻴ‬‫ﻋ‬ ‫ﻡ‬ ‫ﻘﹶ‬‫ﺘ‬‫ﻳ‬ ‫ﻟﹶﻢ‬‫ﻭ‬ ‫ﺎﻡﹺ‬‫ﺍﹾﻹﻣ‬ ‫ﺻﻼﹶﺓﹶ‬ ‫ﻠﻢ‬‫ﻋ‬ ‫ﺇﹺﺫﹶﺍ‬ ‫ﺎ‬‫ﻬ‬‫ﻬ‬‫ﺒ‬‫ﹶﺃﺷ‬ ‫ﺎ‬‫ﻭﻣ‬

 ‫ﻪ‬

.‫ﺬﹶﺍ‬‫ﻫ‬‫ﻲ‬‫ﻓ‬‫ﻼﹶﻑ‬‫ﺧ‬‫ﻻﹶ‬‫ﻭ‬‫ﹶﺃﺳﻔﹶﻞﹶ‬‫ﹶﺃﻭ‬ ‫ﻨ‬‫ﻣ‬‫ﻼﹶ‬‫ﹶﺃﻋ‬‫ﻛﹶﺎﻥﹶ‬ٌ ‫ﺍ‬‫ﻮ‬‫ﺳ‬ ‫ﺀ‬



...‫ﻦ‬‫ﻠﻤﻴ‬‫ﺴ‬ ‫ﺍﻟﹾ‬‫ﺎﻉ‬‫ﻤ‬‫ﹺﺇﺟ‬‫ﻪ‬‫ﻴ‬‫ﻓ‬‫ﺎ‬‫ﻨ‬‫ﺎ‬‫ﺤ‬‫ﹶﺃﺻ‬‫ﻧﻘﹶﻞﹶ‬‫ﻭ‬

 ‫ﻤ‬ ‫ﺑ‬



‫ﺻﻔ‬ ‫ ﹶ‬

‫ﻪ‬‫ ﱠﺘ‬ ‫ﻭ‬ ‫ﺠﹺﺪ‬‫ﺴ‬‫ﺍﻟﹾﻤ‬ ‫ﻦﹺ‬‫ﻛﺼﺤ‬ ‫ﻠﹶﻒ‬‫ﺘ‬‫ﺍﺧ‬ ‫ﹶﺃﻡ‬ ُ ‫ﺎ‬‫ﺍﻟﹾﺒﹺﻨ‬ ‫ﺤﺪ‬‫ﺍ‬‫ ﺀ ﹺ‬ ‫ﺗ‬

‫ﻰ‬‫ ﺻﻟ‬‫ﺍﻟﹾﻤ‬ ‫ﺍ ﻤ‬ ‫ﻦﹺ‬‫ﻛﺼﺤ‬ ‫ﺳ‬‫ﻠﹶ‬ ‫ﺍﹴ‬ ‫ ﻡ‬ ‫ ﺀ‬‫ﺍﻟﹾﺒﹺﹴ‬ ‫ﺮ‬‫ﺳ‬

‫ﻔ‬  ‫ ﹶ‬ ‫ﹺ‬

‫ﻪ‬‫ﱠﺘﱠﺘ‬‫ﺍ‬‫ﺓ‬‫ﻭ‬‫ﺭ‬‫ﺎ‬‫ﻨ‬‫ﻭﺠﹺﺪ‬‫ﻪﺴ‬‫ﻟﹾﺘ‬‫ﺎﺣ‬‫ﻭﺳ‬‫ﻄﹾﺤﻪ‬‫ﻊﻒ‬‫ﻣﺘ‬‫ﺑﹺﺌﹾﺮﺧ‬‫ﹶﺃﻭ‬‫ﻪ‬‫ُﻴ‬‫ﺎﻓ‬‫ﺍﺏﻨ‬‫ﻭﺤﺪﺩ‬‫ﺍ‬ ‫ﺗ‬



BIDANG IBADAH

‫ ﻛ‬‫ ﹶﺓ‬ ‫ ﺳ‬

‫ﻰ‬‫ﱠﺘ‬‫ﺍ‬‫ﺓ‬‫ﺎﺭ‬‫ﻨ‬‫ﺬ‬‫ﺍﻫ‬‫ﻪﻞﻭ‬‫ﺘ‬‫ﺎﺣ‬‫ﺳ‬‫ﹸ‬‫ﻪ‬‫ﻄﹾﺤ‬‫ﺗﻣﺼﺢ‬‫ﺮﹴ‬‫ﺠﺑﹺﺪ‬‫ﻪ‬‫ﻴ‬‫ﻤ‬‫ﺍﺏﹴ‬‫ﺩ‬‫ﻲﺮ‬‫ﻫ‬

‫ﺭﹺ‬‫ﺍﻟﺼﻟﻮ‬‫ ﻩ‬‫ ﻟﹾﻤ‬‫ﱢ‬‫ ﹸ‬‫ﻲ‬‫ﺍﻟﺼﻼ ﻭ ﻓ‬ ‫ﻊ‬ .‫ﹺ ﺌﹾ‬‫ ﻭ‬‫ ﺴ‬‫ﺍﻟﹾ ﻓ‬‫ﻦ‬‫ﻣ‬‫ﻭﺳ‬ 

،‫ﺼﻮ‬ ‫ ﺪﻡ‬‫ ﺘ‬‫ﻛﻞ‬‫ﻲ‬‫ﺍﻟﺼﻼِﹸ‬ ‫ ﺼ‬‫ ﻋ‬‫ ﺠﺪ‬ ‫ﺍ ﻤ‬‫ﺎ ﹶﺃﺷ‬‫ﻭﻣ‬

‫ ﹶ‬‫ﺢ‬ ‫ﹺ‬

‫ﻪﺭﹺ‬‫ﻴ‬‫ﻠﹶ‬‫ﺍﻟﻋ‬‫ﻩ‬‫ﻘﹶﺬ‬‫ﻫ‬‫ﻳ‬‫ﱢ‬‫ﻟﹶﹸﻢ‬‫ﻭ‬ ‫ﺎﻓﻡﹺ‬‫ﺍﹾﻹﺓﻣ‬ ‫ﺻﻼﹶﺓﹶ‬ ‫ﺗﻢ‬‫ﻠ‬. ‫ﺇﹺﺫﹶﺍ‬‫ﺎﺴ‬‫ﻟﹾﻬ‬‫ﻬ‬‫ﻦﺒ‬‫ﻣ‬‫ﻲ‬‫ﻫ‬

.‫ﹶﺍ‬‫ ﻴ‬‫ﻋ‬ ‫ﻡ‬ ‫ﻘﹶ‬‫ﺘ‬‫ﻳ‬ ‫ ﻢ‬‫ﻭ‬ ‫ ﻡﹺ‬‫ ﹶﺃﺻ ﹶﺃﺳ ﺍﹾﻹ ﻭ‬‫ ﻢ‬‫ ﻣ‬ ‫ﺎ ﺇﹺﺫﹶﺍ‬‫ ﻬ‬‫ﺒ‬‫ﺎ ﺀﹶﺃﺷ‬ ‫ﻭ‬

‫ﺪ‬ ِ   ‫ﻪ‬

،‫ﻠﹶﺬﻪ‬‫ﻫ‬‫ﻲ‬‫ﻓ‬‫ﻟﹶﻼﹶﻑ‬‫ﺧ‬‫ﺎﻻﹶ‬‫ﻣ‬‫ﻞﹶ‬‫ﻼﹶﺓﹶﻔﹶ‬‫ﻭ‬ ‫ﻠ‬‫ﻨ‬‫ﻋ‬‫ﻼﹶ‬‫ﻋ‬‫ﹶﺃ‬‫ﻥﹶ‬‫ﻛﹶﺎﻬ‬ٌ ‫ﺍ‬‫ﻣﻮ‬‫ﺳ‬  

...‫ﹶ‬‫ﻴ‬‫ﻭ‬‫ ﻤﺴ‬‫ﺍ‬‫ﹶﺃ‬‫ ﹶﺃﻭ‬‫ ﺟ‬‫ ﻣ‬‫ﻴ‬‫ﻓ‬‫ﺎ‬‫ﺎ ﻨ‬‫ ﻛﹶﺎﺤ‬‫ ﻘﹶﻞﹶ‬‫ﺳ‬

‫ﻪ‬

.‫ﺬﹶﺍ‬‫ﻫ‬‫ﻲ‬‫ﻓ‬‫ﻼﹶﻑ‬‫ﺧ‬‫ﻠﻤﻻﻦ‬‫ﻞﹶ‬‫ﺎﻉﺳﻟﹾﻔﹶ‬‫ﻤ‬‫ﹺﺇ‬‫ﻨ‬‫ﻪ‬‫ﻼﹶ‬‫ﻋ‬‫ﹶﺑﺃ‬‫ﻥﹶ‬‫ﹶﺃﺻ‬ٌ ‫ﺍ‬‫ﻧﻮ‬‫ﻭ‬ ‫ﺀ‬

2. ...‫ﻦ‬‫ﻠﻤﻴ‬‫ﺴ‬ ‫ﺍﻟﹾ‬‫ﺎﻉ‬Imam Syafi’i,‫ ﹶ‬Juz 1

Kitab Al-Umm, karangan ‫ﻤ‬ ‫ﺇ‬  ‫ﺎ‬‫ﺎ‬  ‫ﺃ‬‫ﹶ ﹶ‬ ‫ﻭ‬

 ‫ﻤ‬ ‫ﻧﻘﻞ ﺻﺤ ﺑﻨ ﻓﻴﻪ ﹺﺟ‬

halaman 152.

‫ﻓﹶﻊ‬‫ﺃﹶﺭ‬ ‫ﻛﹶﺎﻥﹶ‬ ‫ﻟﹶﻮ‬‫ﻭ‬ ‫ﺎﺱﹺ‬‫ﻠ‬‫ﻟ‬ ‫ﺎ‬‫ﺎﻭﹺﻳ‬‫ﺴ‬  ‫ﻥﹶ‬‫ﻳ ﹸﻮ‬ ‫ﹶﺃﻥﹾ‬  ‫ﺎ‬‫ﻴ‬‫ﺘ‬‫ﺧ‬‫ﻓﹶﺎﹾﻻ‬

‫ﻨ‬ ‫ﻜ ﻣ‬ ‫ ﺭ‬

‫ ﻊ‬‫ ﺭ‬ ‫ﻼﹶﺗ‬  ‫ ﻭ‬  ‫ﻼﹶ‬  ‫ﺪ‬  ‫ﻳﻜ ﻢ‬ ‫ﺎﺭ ﺧ‬‫ ﺘ‬‫ﻢ‬ ‫ﻓﹶ‬

‫ﻨﺗ ﻪ‬ ‫ ﻣﺴ‬

‫ﻓﹶﻻﹶ‬‫ﻭ‬‫ﺃﹶ‬‫ﻥﹶﻢ‬‫ﻛﹶﺎ‬‫ﺻ‬‫ﻻﹶﻟﹶﻮ‬‫ﺎﺱﹺﻭ‬‫ﻠ‬‫ﺎﺻﻟ‬‫ﺎﻭﹺﻳ‬‫ﻔﹾﺴ‬‫ﺗ‬ ‫ﹶﻟﻥﹶ‬‫ﻮ‬‫ﹶﺃﻥﹾﻔﹶﺾﹸ‬‫ﹶﺃ‬‫ﹶﺃﻴﻭ‬‫ﺧ‬‫ﻻ‬‫ﻣﺎﹾﻨ‬

‫ﻬ‬ ‫ﻬ‬

‫ ﻼﹶﺓ‬ ‫ﻼﹶﺗﻬﻢ‬‫ﺻ‬ ‫ﻻﹶ‬‫ ﻭ‬ ‫ﻼﹶﺗ‬ ‫ ﺴﺪ‬‫ ﻣﻮ‬‫ ﻤ‬ ‫ﻠﻲ‬‫ ﻥﹾ ﻳﺧ‬‫ ﺱ‬

‫ﻻﹶ‬‫ﻭ‬‫ﺑﹺﺼ‬ ‫ﺠﹺﺪ‬‫ﺴ‬‫ﺍﻟﹾﻤ‬‫ﻕﹺ‬‫ﻓﻮ‬‫ﺻ‬‫ﻣﻦ‬  ‫ﻔﹾ‬‫ﺗ‬‫ﺄﹾ‬‫ﻟﹾﹶﻟﻢ‬‫ﺍ‬‫ﺼﻔﹶﱢﺾ‬‫ﹶﺃ‬ ‫ﹶﺃﹶﺃﻭ‬‫ﻢ‬ ‫ﺑﻣﺄﹾﻨ‬

‫ﹶ ﻪ‬ ‫ﻡ‬  ‫ﻬ‬

‫ﻼﹶﺓ‬‫ﺑﹺﺼ‬‫ﺃﹶﻭ‬ ‫ﺠﹺ‬‫ﻮ‬‫ﺻ‬‫ﺍﻟﹾ‬ ‫ﻤ‬‫ﻓﺴ‬ ‫ﻛﹶﺎﻥﹶ‬‫ﺫﹶﺍ‬‫ﺇﹺ‬‫ﺄﹾ‬‫ﺠﻟﹾﻤ‬‫ﺴ‬‫ﺼﻤ‬ ‫ﻥﹾ‬‫ﹶﺃ‬‫ﺎﻡ‬‫ﺑﻹﻣ‬‫ﺍﹾ‬

  ‫ﻠ‬

‫ﻯ‬‫ﺮ‬‫ﻳ‬  ‫ﻪﺪ‬‫ ﺗ‬‫ﺴ‬‫ ﻤ‬ ‫ﻕﹺ‬‫ﹶﻮ‬‫ﻳ‬ ‫ﻣﻦ‬ ‫ﻡ‬‫ﺍﹺﺪ ﻣﻮ‬ ‫ﱢﻲ‬‫ﺍﻟﹾ‬‫ﻲﻳ‬‫ ﹺ ﻓ‬‫ﺄﹾﺱ‬

‫ﻊ‬ ِ

‫ﻪ‬ ‫ﻊ‬  ‫ﺠ‬‫ ﻔﹶ ﺴ‬‫ﺍ‬ ‫ﻲ‬ ‫ﺎﻡ‬‫ِﻣ‬‫ﻌ‬

‫ﻪ ﹺ‬

‫ﻯ‬‫ﺮ‬‫ﻳ‬ ‫ﺃﹶﻭ‬  ‫ﺗ‬‫ﻮ‬‫ﺻ‬  ‫ﻤ‬‫ﺴ‬‫ﻳ‬ ‫ﻛﹶﺎﻥﹶ‬ ‫ﺇﹺﺫﹶﺍ‬ ‫...ﺪ‬ ‫ﺧﻟﹾﻠﹾﻤ‬‫ﻓﻦ‬‫ﻣ‬‫ﺑﻹﺾ‬‫ﺍﹾ‬ ‫ﹺ‬

‫ ﻪ‬

 ... ‫ﺧﻠﹾﻔﹶ‬‫ﻦ‬‫ﻣ‬‫ﺾ‬‫ﺑﻌ‬

Kedua kitab tersebut menjelaskan tentang sahnya

shalat ma’mum di atas menara masjid yang

imamnya di masjid. Hal mana menunjukkan

bahwa perbedaan ruang/tingkat di dalam masjid

dianggap kesatuan selama gerak imam dapat

diketahui.



Menimbang : 1. Bahwa perbedaan pendapat yang sering kali

terjadi akan menimbulkan perpecahan di

kalangan umat Islam.

2. Bahwa membiarkan kejadian tersebut

berlarut-larut dapat mengganggu keten-

traman masyarakat pada umumnya.

3. Bahwa Majelis Ulama Indonesia perlu

membuat keputusan mengenai hal yang

berhubungan dengan masalah ini.



MEMUTUSKAN



Menfatwakan : Shalat dalam satu masjid yang bertingkat

dilakukan dengan satu imam adalah boleh dan

sah dengan syarat ada tangga dan gerak gerik

imam dapat diketahui oleh ma’mum, baik dengan

mata ataupun dengan pendengaran.



Ditetapkan : Jakarta, 16 Ramadhan 1403 H

27 Juni 1983 M







HIMPUNAN FATWA MAJELIS ULAMA INDONESIA





DEWAN PIMPINAN

MAJELIS ULAMA INDONESIA





Ketua Sekretaris



ttd ttd



Prof. K.H. Ibrahim Hosen, LML H. Musytari Yusuf, LA