1255 by 0GAQ4il

VIEWS: 46 PAGES: 166

									                                                                          1




ODZWIERCIEDLENIE ASPEKTÓW OCHRONY ŚRODOWISKA
            W SPRAWOZDAWCZOŚCI
      MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORCÓW
      W ŚWIETLE USTAWY O RACHUNKOWOŚCI


           Opracowanie na zlecenie Ministerstwa Gospodarki




                                          Autorzy:
                                          prof. dr hab. Józefa Famielec
                                          dr inż. Elżbieta Broniewicz




                    Białystok – Kraków 2006
                                                                                                                                                                            2



                                                                       Spis treści


Wstęp ............................................................................................................................................................................ 3
1. Obowiązki sprawozdawcze małych i średnich przedsiębiorców w zakresie finansowych aspektów ochrony
środowiska w Polsce ..................................................................................................................................................... 4
   1.1. Obowiązki przedsiębiorców w zakresie ochrony środowiska.............................................................................. 4
   1.2. Wymogi prawne sprawozdawczości w zakresie finansowych aspektów ochrony środowiska w Polsce ............ 6
   1.3. Sposób i narzędzia gromadzenia informacji w Polsce ........................................................................................ 9
      1.3.1. Wydatki inwestycyjne w ochronie środowiska ........................................................................................... 10
      1.3.2. Koszty bieżące ochrony środowiska .......................................................................................................... 13
      1.3.3. Opłaty ekologiczne .................................................................................................................................... 16
2. Ochrona środowiska w rachunku zysków i strat ...................................................................................................... 19
   2.1. Przychody z działalności ekologicznej .............................................................................................................. 19
   2.2. Koszty ochrony środowiska .............................................................................................................................. 22
3. Ochrona środowiska w aktywach i kapitałach ......................................................................................................... 32
   3.1. Aktywa trwałe i obrotowe zaangażowane w ochronę środowiska .................................................................... 32
   3.2. Inwestycje w ochronie środowiska.................................................................................................................... 46
   3.3. Kapitały własne finansujące aktywa zaangażowane w ochronę środowiska .................................................... 53
   3.4. Zobowiązania finansujące aktywa w ochronie środowiska .............................................................................. 58
4. Wydatki i wpływy inwestycyjne przedsiębiorców na ochronę środowiska w rachunku przepływów pieniężnych..... 64
5. Formy ubezpieczeń ekologicznych i ich odzwierciedlenie w sprawozdawczości finansowej przedsiębiorcy .......... 68
6. Identyfikacja form pomocy publicznej w ochronie środowiska ................................................................................. 72
   6.1. Identyfikacja form pomocy publicznej dla przedsiębiorców .............................................................................. 72
   6.2. Odzwierciedlenie pomocy publicznej w sprawozdaniach finansowych przedsiębiorców .................................. 80
7. Możliwości i przykłady wykorzystania informacji finansowych z zakresu ochrony środowiska we wspomaganiu
systemu zarządzania środowiskowego ....................................................................................................................... 82
   7.1. Wskaźniki oceny działalności inwestycyjnej w ramach systemu zarządzania środowiskowego....................... 85
      7.1.3. Wskaźnik okresu zwrotu nakładów ............................................................................................................ 86
      3.7.2. Wskaźnik bieżącej wartości netto .............................................................................................................. 87
      3.7.3. Wskaźnik wewnętrznej stopy zwrotu nakładów ......................................................................................... 91
   7.2. Wskaźniki oceny efektywności działalności operacyjnej w ramach systemu zarządzania środowiskowego ... 95
Bibliografia................................................................................................................................................................... 99
Załącznik 1. Załącznik do sprawozdań F-03, SP, SG-01 dotyczący wydatków inwestycyjnych służących ochronie
                  środowiska i gospodarce wodnej oraz uzyskanych efektów rzeczowych .......................................... 103
Załącznik 2. Kwestionariusz OŚ-29/k o kosztach bieżących poniesionych na ochronę środowiska w roku
                  sprawozdawczym................................................................................................................................ 121
Załącznik 3. Informacja o zakresie korzystania ze środowiska i wysokości należnych opłat..................................... 128
Załącznik 4. Sprawozdanie OŚ-OP1 o wysokości należnej opłaty produktowej........................................................ 156
Załącznik 5. Powiązanie działalności w sferze ochrony środowiska z działalnością finansową przedsiębiorstw ..... 161
                                                                                          3



         Wstęp

         Opracowanie stanowi raport z badań wykonanych na zlecenie Ministerstwa
Gospodarki dla potrzeb monitorowania procesów ochrony środowiska w małych i średnich
przedsiębiorstwach (także w mikro, po zmianie klasyfikacji w ustawie o swobodzie
działalności gospodarczej z 2004 roku).
         Dotychczasowa sprawozdawczość z zakresu ochrony środowiska dotyczy zwłaszcza
wielkości ilościowych, związanych z poziomem zanieczyszczeń i ich zmianami.
Monitorowanie wielkości finansowych jest bardzo ograniczone i związane głównie z:
wielkością wydatków na ochronę środowiska (ale w innym ujęciu niż zalecają
to sprawozdania finansowe), kosztów bieżących (także opracowaniu niezintegrowanym
z rachunkiem zysków i strat) oraz opłat ekologicznych i produktowych oraz tworzonych przez
nie     funduszy   ekologicznych.    Sprawozdawczość     finansowa,    uregulowana   ustawa
o rachunkowości nie ma dotąd bezpośredniego zastosowania w monitorowaniu procesów
ochrony środowiska w przedsiębiorstwach. Tymczasem polityka i strategie ekologiczne
przedsiębiorców powinny być zintegrowane ze strategiami rozwoju przedsiębiorców w ogóle,
a w tym niezbędna jest rachunkowość zarządcza, budowana na bazie rachunkowości
finansowej.
         W opracowaniu podjęto próbę identyfikacji problemów ochrony środowiska
w obowiązujących trzech sprawozdaniach: bilansie, rachunku zysków i strat oraz rachunku
przepływów pieniężnych. Ta identyfikacja odbywa się na dwóch poziomach:
 poprzez wskazanie wielkości i kategorii uwzględnianych dotąd w sprawozdaniach
      finansowych (np. opłaty ekologiczne i produktowe w rachunku zysków i strat),
 poprzez zbudowanie rachunków „pro forma” zawierających wyodrębnienie: przychodów,
      kosztów, aktywów, kapitałów, wpływów i wydatków związanych z ochroną środowiska.
         To drugie ujęcie – modelowo, zostało przedstawione w świetle opisu aktualnych
obowiązków sprawozdawczych małych i średnich przedsiębiorców. Może ono zostać
wykorzystane do tworzenia rachunkowości ekologicznej w przedsiębiorstwach i modyfikacji
obowiązującej sprawozdawczości publicznej i resortowej.
                                                                                                         4




1. Obowiązki sprawozdawcze małych i średnich
   przedsiębiorców w zakresie finansowych aspektów
   ochrony środowiska w Polsce


1.1. Obowiązki przedsiębiorców w zakresie ochrony środowiska
        Obowiązki sprawozdawcze przedsiębiorców w zakresie finansowej sprawozdawczości
w zakresie ochrony środowiska wynikają z ich obowiązków działań na rzecz ochrony
środowiska oraz z ustawowych regulacji zakresu statystyki publicznej i resortowej w Polsce.
Obowiązki przedsiębiorców z zakresie ochrony środowiska regulują liczne akty prawne.
        Do ważniejszych zaliczyć można:
 Prawo ochrony środowiska1,
 Prawo o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami
    oraz o opłacie produktowej i depozytowej2,
 Prawo dotyczące gospodarki odpadami i opakowaniami3,
 Polityka ekologiczna państwa4.
        Ustawy i dokumenty w tym zakresie regulują zasady postępowania podmiotów
korzystających ze środowiska. Są nimi przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy prawo
o swobodzie działalności z 2004 roku5 oraz osoby prowadzące działalność wytwórczą
w rolnictwie w zakresie upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa,
warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, oraz osoby wykonujące zawód medyczny
w ramach indywidualnej (lub specjalistycznej) praktyki, a także jednostki nie będące
przedsiębiorcami oraz osoby fizyczne korzystające ze środowiska w zakresie, w jakim
korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia.
        W świetle tych regulacji przedsiębiorcy są zobowiązani do:
 przestrzegania warunków ochrony zasobów środowiska,
 przestrzegania warunków wprowadzania substancji lub energii do środowiska,


1
  Ustawa z 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska, Dz. U. 2001 nr 62, poz. 627 z późniejszymi
  zmianami.
2
  Ustawa z dnia 1 maja 2001 roku o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi
  odpadami oraz o opłacie produktowej i depozytowej, Dz. U. 2001 nr 63, poz. 639 z późniejszymi zmianami.
3
  Ustawa z dnia 11 maja 2001 roku o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, Dz. U. 2001 nr 63, poz. 638
  z późniejszymi zmianami oraz ustawa z dnia 19 grudnia 2002 roku o zmianie ustawy o odpadach oraz
  niektórych innych ustaw, Dz. U. 2003 nr 7, poz. 78.
4
  Uchwała Sejmu RP z dnia 8 maja 2003 roku w sprawie przyjęcia „Polityki ekologicznej Państwa na lata 2003-
  2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007-2010”, M.P. 2003, nr 33 poz. 433.
                                                                                                     5


 udostępniania informacji o środowisku i jego ochronie,
 posiadania pozwolenia na wprowadzanie do środowisk substancji lub energii ( w tym
      uzyskiwanie tzw. pozwoleń zintegrowanych na emisję pyłów lub gazów wprowadzanych
      do powietrza z instalacji, a także dopuszczalny poziom hałasu, warunki wytwarzania
      i sposoby postępowania z odpadami, warunki odprowadzania ścieków oraz poboru wód) ,
 stosowania najlepszych dostępnych technik wytwarzania,
 przeprowadzania przeglądów ekologicznych, pozwalających ocenić oddziaływanie
      instalacji na środowisko oraz związane z tym konsekwencji dla otoczenia oraz
      prawdopodobieństwo wystąpienia awarii),
 ponoszenia opłat za korzystanie ze środowiska, w tym za wprowadzanie gazów i pyłów
      do powietrza, wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, pobór wody, za umieszczanie
      odpadów na składowisku,
 administracyjnych kar pieniężnych, w razie przekroczenia lub naruszenia warunków
      określonych w pozwoleniu lub w innej decyzji organu administracyjnego,
 zapewnienia odzysku, a w szczególności recyklingu odpadów opakowaniowych
      i poużytkowych (samodzielnie lub za pośrednictwem organizacji odzysku), w stopniu
      określonym przez Radę Ministrów w postaci docelowych norm,
 rozliczenia poziomu osiągniętego odzysku i recyklingu, a w razie nie osiągnięcia
      normatywnego ich poziomu – zapłacenie odpowiedniej odpłaty produktowej,
 przekazywania          zużytych     akumulatorów      ołowiowych      (kwasowych)         sprzedawcy
      detalicznemu lub zapłacenie opłaty depozytowej,
 zapobiegania powstawaniu odpadów lub ograniczania ilości odpadów i ich negatywnego
      oddziaływania na środowisko, a także odzyskiwania lub unieszkodliwiania odpadów, oraz
      ponoszenia odpowiednich opłat za ich umieszczanie na składowisku,
 odpowiedzialności cywilnej za szkody spowodowane oddziaływaniem na środowisko,
 odpowiedzialności administracyjnej za negatywne oddziaływanie na środowisko w formie
      ograniczenia    negatywnego       oddziaływania     na   środowisko,        przywrócenia   przez
      przedsiębiorcę stanu wyjściowego środowiska, lub uiszczenia przez niego, na rzecz
      gminnego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej, określonej kwoty
      pieniężnej,    rekompensującej     spowodowane       szkody,    lub   też     -   w   stosownych
      okolicznościach - w formie decyzji wstrzymania użytkowania danej instalacji.


5
    Ustawa z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej, Dz. U. 2004 nr 174 poz. 1807
    z późniejszymi zmianami.
                                                                                                            6


        Przedsiębiorstwa zostały uznane za jedne z ważnych ogniw realizacji programu
inwestycyjnego polityki ekologicznej państwa. Ok. 45% przewidywanych nakładów
inwestycyjnych na realizację polityki ekologicznej państwa w latach 2003-2006 oraz
2007-2010, ma pochodzić ze środków własnych przedsiębiorstw, z uwzględnieniem
zaciąganych kredytów i pożyczek bankowych na te cele. Fundusze ekologiczne, uznawane
dotąd za główne źródło finansowania inwestycji ekologicznych, mają pokrywać niewiele
ponad 20% nakładów na realizację polityki ekologicznej państwa.


1.2. Wymogi prawne sprawozdawczości w zakresie finansowych
      aspektów ochrony środowiska w Polsce
        Jednolitą metodykę badania nakładów na ochronę środowiska w Unii Europejskiej
opracowano w 2002 roku. Zamieszczono ją w podręczniku gromadzenia informacji
o nakładach na ochronę środowiska w przemyśle, opublikowanym w 2005 r. przez Biuro
Statystyczne Unii Europejskiej Eurostat6. Celem podręcznika jest pomoc w gromadzeniu
informacji w przedsiębiorstwach – porównywalnej i dobrej jakości.
        Aktem prawnym regulującym gromadzenie informacji o ekonomicznych aspektach
ochrony środowiska w krajach UE jest rozporządzenie Rady UE nr 58/97 z 20 grudnia 1996 r.
dotyczące statystki strukturalnej przedsiębiorstw (SBS)7 oraz wydane 5 listopada 2002 r.
rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE nr 2056/20028, uzupełniające
rozporządzenie SBS. Corocznym badaniem w sektorze gospodarczym objęto nakłady
inwestycyjne końca rury (kod 21 11 0) i zapobiegające powstawaniu zanieczyszczeń, tzw.
zintegrowane (kod 21 12 0). Informacje na temat kosztów bieżących ochrony środowiska
powinny być gromadzone co 3 lata. Dane uzyskane w trakcie badań powinny dostarczyć
informacji w układzie:
 rodzajów działalności – według klasyfikacji działalności gospodarczej w Unii
    Europejskiej NACE, Rev.19 - drugi poziom klasyfikacji (Działy/Grupy),
 poszczególnych dziedzin ochrony środowiska: Ochrona powietrza atmosferycznego
    i klimatu, Gospodarka ściekowa, Gospodarka odpadami, Pozostała działalność na rzecz


6
  Environmental expenditure statistics: Industry data collection handbook, Eurostat, 2005.
7
  Council Regulation N°58/97 on Structural Business Statistics (SBS).
8
  Regulation NO 2056/2002 of 5 November 2002 amending Council Regulation NO58/97 concerning Structural
    Business Statistics.
9
  NACE, Rev.1 – Statistical Classification of Economic Activities in European Union (Statystyczna Klasyfikacja
   Działalności Gospodarczej w Unii Europejskiej). W lutym 2006 r. ukazało się Rozporządzenie Parlamentu
   Europejskiego i Rady nr 2006/0011 w sprawie statystycznej klasyfikacji działalności gospodarczej NACE
                                                                                                         7


    ochrony środowiska – według klasyfikacji działalności i nakładów w ochronie środowiska
    CEPA 200010,
 wielkości jednostek – wielkość zatrudnienia w przedziałach: 1-49 osób, 50-249 osób,
    powyżej 250 osób.
        Badania nakładów w takich dziedzinach ochrony środowiska, jak: Ochrona
różnorodności biologicznej i krajobrazu oraz Ochrona gleby i wód podziemnych powinny być
prowadzone metodą badań reprezentacyjnych.


        Biuro Statystyczne Unii Europejskiej Eurostat oraz OECD opracowało Kwestionariusz
Nakłady na ochronę środowiska i przychody (Environmental Protection Expenditure and
Revenues - EPER), który, od 1996 roku, jest głównym narzędziem gromadzenia informacji
o nakładach na ochronę środowiska w krajach członkowskich.11
        Sektor      gospodarczy    stanowią:     sektor    przedsiębiorstw,      instytucje    finansowe
i ubezpieczeniowe oraz instytucje niekomercyjne. Właściwie występują tu wszystkie rodzaje
działalności według NACE Rev. 1, od 01 do 99, z wyłączeniem sektora usług ochrony
środowiska, czyli NACE 37 i 90 i sektora publicznego (NACE 75).
        Sektor gospodarczy jest badany w następujących rodzajach działalności:
1. Rolnictwo, leśnictwo, rybactwo i rybołówstwo.
2. Górnictwo i kopalnictwo.
3. Działalność produkcyjna:
     produkcja artykułów spożywczych, napojów i wyrobów tytoniowych,
     produkcja tkanin i wyrobów włókienniczych oraz odzieży; produkcja skóry i wyrobów
        ze skóry,
     produkcja drewna i wyrobów z drewna,
     produkcja masy celulozowej, papieru oraz wyrobów z papieru; działalność
        publikacyjna i poligraficzna,
     wytwarzanie koksu, produktów rafinacji ropy naftowej i paliw,
     produkcja wyrobów chemicznych; produkcja wyrobów gumowych,
     produkcja wyrobów z surowców niemetalicznych,
     produkcja metali,

   Rev. 2. W Polsce przygotowany jest projekt rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie Polskiej Klasyfikacji
   Działalności (PKD) 2007. W latach 2007-2009 obie wersje będą stosowane równolegle.
10
   CEPA 2000 – Classification of Environmental Protection Activities and Expenditure.
11
   Narzędzia badawcze (kwestionariusze) do badań wewnętrznych w krajach członkowskich i kandydujących
   do UE nie zostały ujednolicone. Każdy kraj posiada własną metodykę badań i narzędzia badawcze.
                                                                                           8


    produkcja wyrobów z metali i inne,
4. Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz i wodę.
5. Pozostała działalność gospodarcza (za wyjątkiem sektora usług ochrony środowiska).


        Wszystkie jednostki, zaliczone do Działu 37 i 90 według NACE, stanowią sektor
usług ochrony środowiska. Są to publiczne i prywatne przedsiębiorstwa oraz wydzielone
części przedsiębiorstw komunalnych, świadczących usługi w zakresie ochrony środowiska –
jako działalność podstawową lub drugorzędną. Są to głównie działalności związane
z recyklingiem, gospodarką ściekami oraz wywozem i unieszkodliwianiem odpadów,
usługami oczyszczania ścieków.
        Nakłady     przedsiębiorstw   produkujących    dobra   środowiskowe     (wyposażenie
do ochrony środowiska, materiały i inne elementy przemysłu środowiskowego) nie są
uwzględniane w tym sektorze.


        Każdy składnik nakładów jest badany zgodnie z Międzynarodową Standardową
Statystyczną Klasyfikacją Działalności i Nakładów Związanych z Ochroną Środowiska
CEPA 2000. Jest ona standardem międzynarodowym, przyjętym przez Komisję Statystyczną
ONZ, włączonym do grupy Międzynarodowych Klasyfikacji Ekonomicznych i Społecznych
(The Familly of International Economic and Social Classifications). CEPA jest używana na
całym    świecie,    zarówno   jako   narzędzie   do   definiowania   ochrony    środowiska,
jak i do przedstawiania wyników badań.
        Klasyfikacja działalności i nakładów w ochronie środowiska wyróżnia dziewięć
obszarów, nazywanych dziedzinami środowiskowymi. Są to:
 1. Ochrona powietrza atmosferycznego i klimatu.
 2. Gospodarka ściekowa.
 3. Gospodarka odpadami.
 4. Ochrona i poprawa gleb, wód podziemnych i powierzchniowych.
 5. Ograniczenie hałasu i wibracji (z wyłączeniem ochrony miejsc pracy).
 6. Ochrona różnorodności biologicznej i krajobrazu.
 7. Ochrona przed promieniowaniem (z wyłączeniem bezpieczeństwa zewnętrznego).
 8. Badania i rozwój.
 9. Inne działalności związane z ochroną środowiska (głównie administracja i zarządzanie
     środowiskiem, edukacja, szkolenia i informacje, niepodzielne nakłady i nakłady gdzie
     indziej niesklasyfikowane).
                                                                                           9


       Każda dziedzina jest podzielona na kategorie i podkategorie.
       Nakłady na ochronę środowiska powinny być klasyfikowane do poszczególnych
dziedzin środowiskowych według celu działalności. Nakłady na działania i działalności,
którym można przypisać więcej niż jedną dziedzinę środowiskową (na przykład
administracja), powinny być podzielone na różne dziedziny. W klasyfikacji, nakłady
uwzględniane jako CEPA 9 niepodzielne nakłady i nakłady gdzie indziej niesklasyfikowane,
mogą być wpisywane tylko w ostateczności.
       Polskim odpowiednikiem CEPA jest Polska Klasyfikacja Statystyczna Dotycząca
Działalności i Urządzeń Związanych z Ochroną Środowiska (rozporządzenie Rady Ministrów
dnia 2 marca 1999 roku, Dz. U. Nr 25, poz. 218).


1.3. Sposób i narzędzia gromadzenia informacji w Polsce
       Badania statystyczne dotyczące aspektów ekonomicznych ochrony środowiska
w Polsce wynikają z Programu Badań Statystycznych Statystyki Publicznej, ogłaszanego
co roku w Dzienniku Ustaw.
       Zgodnie z Programem Badań Statystycznych Statystyki Publicznej na 2006 rok12,
zakres sprawozdawczości statystycznej w zakresie ekonomicznych aspektów ochrony
środowiska dotyczy podmiotów gospodarczych zatrudniających powyżej 10 osób i obejmuje:
1. Wydatki inwestycyjne w ochronie środowiska:
   nakłady na urządzenia ochronne końca              rury i    zapobiegające   powstawaniu
     zanieczyszczeń,
   źródła finansowania nakładów – środki własne, budżetów: centralnego, województw,
     powiatów i gmin, fundusze ekologiczne, kredyty i pożyczki krajowe, środki
     z zagranicy, inne;
   kierunki poniesionych nakładów;
   efekty rzeczowe: obiekty, przepustowość i rodzaje oddanych do użytku oczyszczalni
     ścieków;    sieć     kanalizacyjna;   obiegowe   systemy   zasilania   wodą;   zdolność
     zainstalowanych urządzeń do redukcji zanieczyszczeń pyłowych i gazowych oraz do
     zagospodarowania i unieszkodliwienia odpadów; powierzchnia zrekultywowanych
     składowisk; ujęcia wody, sieć wodociągowa, zbiorniki wodne, regulacja rzek
     i potoków, stacje pomp na zawałach oraz obwałowania przeciwpowodziowe,
2. Koszty bieżące ponoszone na ochronę środowiska.
                                                                                                10


          Dodatkowo,      przepisy    ustanawiające     obowiązek    przekazywania      informacji
o wysokości naliczonych opłat ekologicznych są zawarte w:
       ustawie prawo ochrony środowiska,
       ustawie o odpadach,
       ustawie o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi
         odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej.



1.3.1. Wydatki inwestycyjne w ochronie środowiska
          Źródłem danych do badania wydatków inwestycyjnych na ochronę środowiska jest
Załącznik do sprawozdań F-03, SP, SG-01 dotyczący wydatków inwestycyjnych służących
ochronie środowiska i gospodarce wodnej oraz uzyskanych efektów rzeczowych (Załącznik
1). Podmioty gospodarcze, które są corocznie zobowiązane do dostarczenia informacji to:
       wypełniające Sprawozdanie o stanie i ruchu środków trwałych F-03 – jednostki
         prowadzące działalność zaklasyfikowaną według Polskiej Klasyfikacji Działalności do:
         o pobór, uzdatnianie i rozprowadzanie wody (dział 41),
         o wznoszenie kompletnych budynków i budowli lub ich części; inżynieria lądowa
            i wodna (grupa 45.2),
         o działalność w zakresie architektury i inżynierii (grupa 74.2),
         o badania i analizy techniczne (grupa 74.3),
         o administracja publiczna oraz polityka ekonomiczna i społeczna (grupa 75.1),
         o usługi na rzecz całego społeczeństwa (grupa 75.2 z wyłączeniem klasy 75.23),
         o działalność w zakresie ochrony zdrowia ludzkiego (grupa 85.1),
         o odprowadzanie i oczyszczanie ścieków, gospodarowanie odpadami, pozostałe usługi
            sanitarne i pokrewne (dział 90),
         o zarządy melioracji i urządzeń wodnych niezależnie od prowadzonej działalności;
       wypełniające Roczną ankietę przedsiebiorstwa SP – z wyłączeniem osób fizycznych
         i spółek cywilnych prowadzących działalność gospodarczą – prowadzących księgi
         przychodów i rozchodów oraz rozliczających się według księgi podatkowej lub
         ryczałtem;
       spółki wodno-ściekowe niezależnie od liczby pracujących nieuwzględnione w wykazie
         jednostek sporządzających sprawozdania F-03 i SP.


12
      Załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lipca 2005 roku w sprawie programu badań
     statystycznych statystyki publicznej na 2006 rok (Dz. U. Nr 178, poz. 1482 z późn. zm.).
                                                                                         11


         Załącznik do sprawozdań GUS F-03 i SP jest wypełniany i przekazywany raz w roku
do 15 lutego (dotyczy F-03) i do 31 marca (dotyczy SP) za rok poprzedni do urzędu
statystycznego w województwie, na którego terenie ma siedzibę podmiot przekazujący dane.
Urzędy statystyczne poszczególnych województw przekazują otrzymane informacje w formie
elektronicznej do Głównego Urzędu Statystycznego, gdzie następuje przetwarzanie
i udostępnianie informacji.


         Wydatki inwestycyjne w ochronie środowiska i gospodarce wodnej obejmują: wydatki
na środki trwałe, tj.: opłacone w roku sprawozdawczym nakłady na nabycie (w cenie
nabycia), wytworzenie (po koszcie wytworzenia), leasing finansowy, spłatę zobowiązań z lat
ubiegłych lub przedpłaty (zaliczki) na wartości niematerialne i prawne, rzeczowe aktywa
trwałe, nieruchomości, aktywa finansowe i inne wydatki inwestycyjne na:
      grunty (w tym prawo użytkowania wieczystego gruntu),
      budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej,
      urządzenia techniczne i maszyny,
      środki transportu,
      inne środki trwałe, których celem jest uzyskanie efektów ochronnych lub efektów
       w gospodarce wodnej.
       Do tych wydatków w okresie sprawozdawczym należy zaliczyć:
      opłacone nakłady na ulepszenie środków trwałych związanych z ochroną środowiska
       lub gospodarką wodną polegające na przebudowie, rozbudowie, modernizacji lub
       rekonstrukcji,
      działalność badawczo-rozwojową,
      pozostałą działalność związaną z ochroną środowiska.


         Zakres przedmiotowy badań dotyczących wydatków inwestycyjnych na ochronę
środowiska obejmuje:
1. Lokalizację inwestycji,
2. Identyfikację kierunków inwestowania zgodnie z Polską Klasyfikacją Statystyczną
     Dotyczącą Działalności i Urządzeń Związanych z Ochroną Środowiska (kierunki
     wymienione są w Wykazie 3A Objaśnień do Załącznika do sprawozdań F-03, SP, SG-01
     dotyczącego wydatków inwestycyjnych służących ochronie środowiska i gospodarce
     wodnej oraz uzyskanych efektów rzeczowych.
                                                                                                               12


3. ,Wielkość wydatków inwestycyjnych z uwzględnieniem wydatków na urządzenia
     ochronne końca rury i technologie zapobiegające zanieczyszczeniom,
4. Identyfikację źródeł finansowania wydatków inwestycyjnych:
         środki własne,
         środki z budżetów: centralnego, województw, powiatów i gmin,
         fundusze ekologiczne,
         kredyty i pożyczki krajowe,
         środki z zagranicy,
         inne,
5. Rzeczowy efekt inwestycji.


          Rzeczowe efekty inwestycji w ochronie środowiska są wymienione w Wykazie 3B,
niektóre z nich zaprezentowano w Tablicy 1.


Tablica 1. Efekty rzeczowe oddanych do użytku inwestycji ochrony środowiska
                                                                                                    Jednostka
    Symbol                                       Objaśnienie symboli
                                                                                                      miary
1            OCHRONA POWIETRZA ATMOSFERYCZNEGO I KLIMATU
1.1          Zdolność zainstalowanych urządzeń i instalacji do redukcji zanieczyszczeń :
1.1.1        pyłowych                                              wydajność                          t/rok
1.1.2        gazowych                                              wydajność                          t/rok
1.2          Urządzenia do monitoringu powietrza
1.2.1        stacjonarne zlokalizowane na terenie zabudowanym - liczba punktów pomiarowych             szt
2.           GOSPODARKA ŚCIEKOWA I OCHRONA WÓD
2.1          Sieć kanalizacyjna odprowadzająca
2.1.1        ścieki                                                długość                             km
2.2          Oczyszczalnie ścieków
2.2.2        Biologiczne (z wyjątkiem komór fermentacyjnych)
2.2.2.1      oczyszczalnie ścieków przemysłowych                   obiekty                             szt
                                                                   przepustowość                     m3/dobę
3            GOSPODARKA ODPADAMI
             Urządzenia do unieszkodliwiania odpadów
3.1
             niebezpiecznych
                                                                 liczba obiektów                       szt
3.1.1        unieszkodliwianie fizyko-chemiczne
                                                                 wydajność (pojemność projektowa)     t/rok
                                                                 liczba obiektów                       szt
3.1.2        unieszkodliwianie poprzez przekształcanie termiczne
                                                                 wydajność (pojemność projektowa)     t/rok
3.3          Urządzenia do usuwania odpadów
             składowiska dla wszystkich rodzajów odpadów z       liczba obiektów                       szt
3.3.0
             wyłączeniem komunalnych                             powierzchnia                          ha
                                                                                                            13


                                                                                                  Jednostka
    Symbol                                      Objaśnienie symboli
                                                                                                    miary
                                                              wydajność (pojemność projektowa)      t/rok

4            OCHRONA GLEBY I WÓD PODZIEMNYCH
4.1          Urządzenia “końca rury”
              zbiorniki dla odpływów, strat, przecieków wód  liczba                                  szt
4.1.2
             podziemnych                                     pojemność                               m3
              udoskonalanie magazynów podziemnych i urządzeń
4.1.3        transportowych w celu ochrony wód podziemnych i liczba                                  szt
             gleby
5            ZMNIEJSZANIE HAŁASU
5.1          Bariery przeciw hałasowi:
5.1.1        drogowemu                                        długość                        km
            Urządzenia do monitoringu w zakresie zmniejszania
 5.2                                                          liczba punktów pomiarowych     szt
            hałasu
Źródło: Wykaz 3B Objaśnień do Załącznika do sprawozdań F-03, SP, SG-01 dotyczącego wydatków
        inwestycyjnych służących ochronie środowiska i gospodarce wodnej oraz uzyskanych efektów
        rzeczowych, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: www.stat.gov.pl, stan z 11.2006.




1.3.2. Koszty bieżące ochrony środowiska
         Obowiązek badania kosztów bieżących ochrony środowiska w Polsce spoczywa
na Ministerstwie Środowiska. Badania są corocznie zapisywane w Programie badań
statystycznych statystyki publicznej i są obligatoryjne dla wylosowanych jednostek.
Prowadzone         są    metodą          reprezentacyjną,   na   formularzu       statystycznym    OŚ-29/k
Kwestionariusz o kosztach bieżących poniesionych na ochronę środowiska w roku
sprawozdawczym (Załącznik 2). Badania w sektorze gospodarczym są gromadzone w cyklu
3-letnim:
       pierwszy rok badań – podmioty gospodarcze zakwalifikowane do działów 10 – 41 oraz
        90 Polskiej Klasyfikacji Działalności,
       drugi rok badań – podmioty gospodarcze zakwalifikowane do działów 01-05 oraz 45-74
        PKD,
       trzeci rok badań – podmioty gospodarcze zakwalifikowane do działów 80-85 oraz 91-93
        PKD.
         Wylosowane jednostki (o liczbie pracujących 10 osób i więcej) są zobowiązane
do odesłania wypełnionej ankiety do dnia 30 czerwca z danymi za rok poprzedni do jednostki
wybranej przez Ministerstwo Środowisko do obsługi badań. W ostatnich kilku latach badania
były przeprowadzane przez Fundację Ekonomistów Środowiska i Zasobów Naturalnych.
Po zgromadzeniu danych, podlegają one przetwarzaniu i jako gotowa informacja trafiają
                                                                                              14


do    Ministerstwa   Środowiska     oraz    Głównego    Urzędu   Statystycznego,      celem   ich
upowszechnienia.


         Zakres informacji dotyczącej kosztów bieżących:
1. Koszty funkcjonowania przedsięwzięć końca rury
2. Koszty funkcjonowania przedsięwzięć zapobiegających powstawaniu zanieczyszczeń
3. Naliczone opłaty ekologiczne za korzystanie ze środowiska
4. Naliczone opłaty usługowe
5. Koszty badań i rozwoju
6. Koszty kontroli, monitoringu, badań laboratoryjnych itp.
7. Koszty innych działań związanych z ochroną poszczególnych dziedzin środowiska
8. Źródła finansowania działalności bieżącej w ochronie środowiska:
      przychody za usługi w zakresie ochrony środowiska (jedynie wówczas, gdy badana
       jednostka je świadczy),
      środki własne, w tym kredyty bankowe i pożyczki,
      subwencje z budżetu centralnego,
      subwencje z budżetu samorządowego,
      subwencje z celowych funduszy ekologicznych,
      subwencje ze źródeł zagranicznych,
      inne.
9. Przychody i oszczędności osiągane z tytułu działalności służącej ochronie środowiska.


         Przedsięwzięcia    końca    rury     dotyczą    unieszkodliwiania   i    redukcji    już
wyprodukowanych zanieczyszczeń. Urządzenia końca rury służące ochronie środowiska nie
wpływają na proces produkcyjny (produkcja może być prowadzona bez tych urządzeń) lecz
redukują lub eliminują zanieczyszczenia już po ich wytworzeniu (np. oczyszczalnia ścieków,
składowisko odpadów). Koszty funkcjonowania urządzeń końca rury w całości są zaliczane
do kosztów ochrony środowiska.
         Działania    zapobiegające        powstawaniu      zanieczyszczeń       są    związane
z funkcjonowaniem specyficznych urządzeń, zmianami w praktykach zarządzania
(zarządzanie środowiskowe) oraz stosowaniem nowych surowców do produkcji, w wyniku
których zmniejsza się zanieczyszczenie wynikające z działalności firmy. Urządzenia
(technologie) zapobiegające powstawaniu zanieczyszczeń stanowią całość lub część procesu
                                                                                          15


produkcyjnego    tak   dostosowane,   żeby    zmniejszyć   ilość   i   jakość   wytwarzanych
zanieczyszczeń powstających w procesie produkcyjnym. Rezultatem funkcjonowania tych
urządzeń (technologii) produkcja staje się bardziej czysta i przyjazna dla środowiska. Koszty
funkcjonowania działań zapobiegających powstawaniu zanieczyszczeń jedynie częściowo
są zaliczane do kosztów bieżących ochrony środowiska. Są to koszty dodatkowe w
porównaniu z kosztami funkcjonowania alternatywnej technologii nie uwzględniającej
aspektów ochrony środowiska.


       Koszty ochrony środowiska są dzielone na koszty działań:
1. Podejmowanych we własnym zakresie
      koszty amortyzacji,
      koszty wynagrodzeń wraz z narzutami,
      koszty zakupu surowców, materiałów i energii,
      opłaty ekologiczne,
      opłaty za dzierżawę wyposażenia środowiskowego itp.
2. Koszty działań świadczonych przez podmioty zewnętrzne.
      koszty usług obcych – np. prowadzenie kontroli i monitoringu, oczyszczanie
       zanieczyszczonej gleby, wynagrodzenia konsultantów środowiskowych,
      opłaty za usługi – głównie za odprowadzanie i oczyszczanie ścieków, za wywóz,
       unieszkodliwianie odpadów, oczyszczanie gleby.


       Wszystkie informacje są gromadzone w podziale na osiem dziedzin ochrony
środowiska:
1. Ochrona powietrza atmosferycznego i klimatu
2. Gospodarka ściekowa
3. Gospodarka odpadami
4. Ochrona gleby, wód powierzchniowych i podziemnych
5. Ochrona różnorodności biologicznej i krajobrazu
6. Ochrona przed hałasem i wibracjami
7. Ochrona przed promieniowaniem jonizującym
8. Pozostałe koszty działalności związanej z ochroną środowiska
                                                                                             16


          Koszty bieżące na ochronę środowiska nie uwzględniają:
       kosztów działań związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy,
       kosztów gospodarki wodnej i leśnej,
       kosztów działań związanych z ochroną zasobów naturalnych lub oszczędzaniem energii,
        jeśli głównym celem tych działań nie była ochrona środowiska.



1.3.3. Opłaty ekologiczne
          Opłaty za korzystanie ze środowiska obejmują:
1. Wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza:
         z kotłowni,
         z procesów technologicznych, np.: malowanie, lakierowanie, spawanie, obróbka
          drewna, galwanizacja, wyrób masy bitumicznej, wędzenie itp.
         ze spalania paliw przez środki transportu,
         z przeładunku benzyn silnikowych,
         z chowu lub hodowli drobiu.
2. Wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi, tj.:
         pochodzące z powierzchni zanieczyszczonych wody opadowe lub roztopowe ujęte
          w systemy kanalizacyjne,
         wody chłodnicze,
         wody pochodzące z chowu i hodowli ryb,
         wody zasolone.
3. Pobór wód podziemnych, powierzchniowych wód śródlądowych i morskich wód
    wewnętrznych.
4. Składowanie odpadów.
          Do ponoszenia opłat zobowiązane są podmioty korzystające ze środowiska:
         przedsiębiorca oraz osoba prowadząca działalność wytwórczą w rolnictwie w zakresie
          upraw rolnych, chowu lub hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa,
         jednostka organizacyjna nie będąca przedsiębiorcą,
         osoba fizyczna nie będąca przedsiębiorcą, korzystająca ze środowiska w zakresie,
          w jakim korzystanie ze środowiska wymaga pozwolenia.
          Podmiot korzystający ze środowiska ustala we własnym zakresie wysokość należnej
opłaty i wnosi ją, bez wezwania, na rachunek urzędu marszałkowskiego właściwego
ze względu na miejsce korzystania ze środowiska. Opłatę ustaloną według stawek
                                                                                                     17


obowiązujących w okresie, w którym korzystanie ze środowiska miało miejsce, należy wnieść
do końca miesiąca po upływie każdego półrocza, którego opłata dotyczy. Stawki opłat ulegają
corocznej zmianie.
          W tym samym terminie podmiot zobowiązany jest do przedstawienia marszałkowi
województwa oraz wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska wykazu zawierającego
zbiorcze zestawienie informacji i danych o zakresie korzystania ze środowiska oraz
o wysokości należnych opłat zgodnie z ustalonym wzorem13 (Załącznik 3). Sprawozdanie
składa się z 5 załączników:
Załącznik 1 – stanowi zbiorczą informację o zakresie korzystania ze środowiska oraz
                 wysokości należnych opłat,
Załącznik 2 – zawiera informacje o ilości i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych
                 do powietrza oraz dane, na podstawie których określono te ilości, oraz
                 informacje o wysokości należnych opłat,
Załącznik 3 – zawiera informacje o ilości i jakości pobranej wody podziemnej, wody
                 powierzchniowej śródlądowej i morskich wód wewnętrznych oraz informacje
                 o wysokości należnych opłat,
Załącznik 4 – zawiera informacje o ilości, stanie, składzie i rodzajach ścieków
                 wprowadzanych do wód lub do ziemi oraz informacje o wysokości należnych
                 opłat,
Załącznik 5 – zawiera informacje o odpadach umieszczonych na składowisku odpadów oraz
                 wysokości należnych opłat.
          W     każdym      przypadku     należy    podać     lokalizację    źródła    zanieczyszczeń
wprowadzanych do środowiska, dane, które zostały wykorzystane do naliczenia opłaty
ekologicznej oraz wysokość należnej opłaty.
          Zgodnie z art. 289 ustawy Prawo ochrony środowiska, nie wnosi się opłat z tytułu tych
rodzajów korzystania ze środowiska, których półroczna wysokość nie przekracza 400 zł.
Jednak zwolnienie z obowiązku wniesienia kwartalnej opłaty nie zwalnia z obowiązku
składania wykazów o zakresie korzystania ze środowiska.


          Opłata produktowa oznacza opłatę obliczaną i wypłacaną za opakowania
w przypadku sprzedaży produktów w tych opakowaniach, a także opłatę obliczaną


13
     Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 15 grudnia 2005 r. w sprawie wzorów wykazów zawierających
      informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz o wysokości należnych opłat i sposobu
      przedstawiania tych informacji i danych (Dz.U. 2005 nr 252 poz. 2128).
                                                                                                          18


i wypłacaną w przypadku sprzedaży akumulatorów niklowo-kadmowych, ogniw i baterii
galwanicznych, opon, lamp wyładowczych, olejów smarowych, oraz urządzeń chłodniczych
i klimatyzacyjnych wymienionych w załączniku do ustawy o obowiązkach przedsiębiorców.
           Przedsiębiorcy płacący opłatę produktową są zobowiązani do wypełnienia rocznego
sprawozdania OŚ-OP1 (Załącznik 4) o wysokości należnej opłaty, zgodnie z ustalonym
wzorem. W sprawozdaniu tym należy podać:
 masę lub ilość wprowadzonych na rynek krajowy opakowań i produktów z podziałem
      na ich rodzaje,
 osiągnięty poziom odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych
      z podziałem na poszczególne ich rodzaje i według sposobu ich odzysku i recyklingu,
 wysokość należnej opłaty produktowej14.
           Przedsiębiorcy, składają to sprawozdanie marszałkowi województwa w terminie
do dnia 31 marca roku kalendarzowego następującego po roku, którego opłata dotyczy.




14
     Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 listopada 2005 r. w sprawie wzoru rocznego sprawozdania o
      wysokości należnej opłaty produktowej (Dz. U. z dnia 1 grudnia 2005 r.).
                                                                                                  19




2. Ochrona środowiska w rachunku zysków i strat

2.1. Przychody z działalności ekologicznej
          Przychód jest strumieniem kształtowania wyniku finansowego, który jest źródłem
zwrotu kapitałów właścicieli oraz powiększania wartości kapitałów własnych jednostek
gospodarczych. Przychód jest kategorią finansową, której towarzyszy cecha ekwiwalentności
i odpłatności w odróżnieniu od podatków i transferów oraz innych danin, które są bezzwrotne
i nieodpłatne (zwane są więc transferami)15. Przychód stanowi rezultat działalności podmiotu
gospodarczego, weryfikowany przez transakcje rynkowe, a w szczególności przez ceny.
Jego źródłem jest więc głównie sprzedaż: towarów, usług, produktów, inwestycji, informacji,
a także pracy. Znaczenie przychodu wynika głównie stąd, że jest on źródłem pokrywania
kosztów i kreacji dochodu – nadwyżki finansowej ponad poziom poniesionych kosztów, która
po należnych obciążeniach podatkowych, może być zatrzymana przez właścicieli lub/i przez
jednostkę gospodarczą.
          Potoczne rozumienie przychodów często kojarzy je z wpływami pieniężnymi,
osiąganymi niezależnie od ich źródła, a więc nie tylko ze sprzedaży, ale także z pożyczek,
odszkodowań i świadczeń ubezpieczeniowych, czy też dotacji od władz publicznych. Nie jest
to jednak poprawne pojmowanie przychodów, zwłaszcza w świetle ustawy o rachunkowości,
Międzynarodowych Standardów Rachunkowości16, a także – co bardzo istotne – prawa
podatkowego. Przychody są znacząca kategoria fiskalną, z uwagi na to, że są one obciążone –
co najmniej dwoma podatkami: od towarów i usług oraz podatkiem dochodowym.
          Przychody      (i   zyski)   definiuje   się   w    ustawie    o   rachunkowości,     jako
uprawdopodobnione powstanie w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych,
o wiarygodnie określonej wartości, w formie zwiększenia wartości aktywów, albo
zmniejszenia wartości zobowiązań, które doprowadzą do wzrostu kapitału własnego lub
zmniejszenia jego niedoboru w inny sposób niż wniesienie środków przez udziałowców lub
właścicieli.




15
     Por. St. Owsiak, Podstawy nauki finansów, PWE, Warszawa 2002, s. 64.
16
     Międzynarodowe Standardy Rachunkowości 2001, IASC, Londyn 2001, tłum. i wyd. za zgodą IASC przez
      Stowarzyszenie Księgowych w Polsce, Warszawa 2001.
                                                                                                       20


          Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych17, traktuje przychody jako źródło
dochodów, które są przedmiotem opodatkowania. Wymienia ona wiele różnych form
przychodów, które uczestniczą w ustalaniu dochodu do opodatkowania, a wśród nich:
      otrzymane pieniądze, wartości pieniężne oraz różnice kursowe,
      wartość otrzymanych nieodpłatnych świadczeń oraz przychodów w naturze,
      wartość umorzonych lub przedawnionych zobowiązań,
      wartość umorzonych należności, przedawnionych lub odpisanych jako nieściągalne,
         w tej części, w które zostały zaliczone wcześniej do kosztów uzyskania przychodów,
      nominalna wartość udziałów (akcji) w spółce kapitałowej objętych w zamian za wkład
         niepieniężny w postaci przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części,
      należne kwoty ze sprzedaży, choćby nie zostały one faktycznie otrzymane,
         po wyłączeniu wartości zwróconych towarów, udzielonych bonifikat i skont.
          Przychodem są więc kwoty otrzymane, ale i kwoty należne, ale bez należnego podatku
od towarów i usług, co oznacza, ze przychodu ze sprzedaży nie należy utożsamiać
z wpływem środków pieniężnych na rachunek bankowy lub do kasy jednostki, ponieważ
zgodnie z zasadą memoriału, przychód ze sprzedaży wykazuje się w księgach rachunkowych
w momencie sprzedaży, bez względu na datę zapłaty. Za moment sprzedaży uznaje się18:
      na rynkach krajowych – datę przekazania produktów odbiorcy (wydanie, wysłanie lub
         odbiór) i na tę datę należy wystawić fakturę,
      na rynkach zagranicznych – datę przewiezienia produktów za granicę państwa,
         potwierdzoną przez graniczny urząd celny w dokumencie SAD (w odniesieniu do usług
         – datę świadczenia usługi lub datę wystawienia faktury) .
          Podstawową zasadą klasyfikacji przychodów jest rodzaj działalności jednostek
statystycznych, opisanych strukturą wyjścia – czyli efektu działalności, a także strukturą
wejścia i procesu produkcyjnego. Niestety kryterium rodzaju efektu i przeznaczenie danego
wyrobu lub świadczenia nie stanowi podstawy klasyfikacji, co byłoby niezbędne przy
wyodrębnianiu świadczeń na rzecz ochrony środowiska. Tym niemniej, przynajmniej
w niektórych sekcjach można zidentyfikować działalność, która w całości lub w części
wykonywana jest na rzecz ochrony środowiska. Ważniejsze przykłady zawiera Tablica 2.
          Z danych, które zawiera Tablica 2 wynika, że najliczniejsze przykłady działalności
na rzecz ochrony środowiska występują w sekcjach:


17
     Ustawa z dnia 15 lutego 1992 roku on podatku dochodowym od osób prawnych, Dz. U. 2000 nr 54, poz. 654
      (tekst jednolity) z późniejszymi zmianami.
                                                                                                             21


D.        Przetwórstwo przemysłowe,
F.        Budownictwo,
I.        Transport, gospodarka magazynowa i łączność,
O.        Pozostała działalność usługowa komunalna.
          Z innych źródeł przychodów ekologicznych (poza przychodami ze sprzedaży dóbr
i usług ochronnych) warto wymienić przychody z tytułu aktualizacji wyceny aktywów
trwałych, ujęte w kapitale rezerwowym, amortyzacja ujemnej wartości firmy, przychody
instrumentów finansowych, np. odsetki od kredytów i pożyczek ekologicznych, czy
też dotacje ekologiczne.


Tablica 2. Działalność na rzecz ochrony środowiska w Polskiej Klasyfikacji Działalności

           Sekcja                Symbol                                    Działalność
A. Rolnictwo, Łowiectwo,          02.01        Zagospodarowanie lasu
Leśnictwo                         02.02        Usługi związane z ochroną lasu
B. Rybołówstwo i rybactwo         05.02        Zarybianie stawów i innych akwenów
C. Górnictwo i kopalnictwo        10.10.       Produkcja paliw stałych bezdymnych (ekologicznych) z węgla
                                               kamiennego
D. Przetwórstwo przemysłowe       18.21        Produkcja odzieży roboczej i ochronnej
                                  21.22        Produkcja opakowań z papieru i tektury oraz produkcję worków toreb
                                               papierowych
                                  23.20        Regeneracja i utylizacja przepracowanych produktów pochodzących z
                                               przerobu ropy naftowej
                                  23.30        Ponowne przetwarzanie paliw nuklearnych i odpadów radioaktywnych,
                                               usuwanie odpadów radioaktywnych
                                  29.12.       Produkcja silników poruszanych energią wiatru
                                  29.24.       Produkcja urządzeń filtrujących i oczyszczających ciecze, produkcja
                                               urządzeń do pakowania, produkcja urządzeń destylacyjnych i
                                               rektyfikacyjnych
                                  33.20        Produkcja instrumentów i przyrządów pomiarowych, kontrolnych,
                                               badawczych
                                  34.30        Produkcja pasów bezpieczeństwa
                                  37.10        Zagospodarowanie metalowych odpadów złomu
                                  37.20        Zagospodarowanie niemetalowych odpadów i wyrobów wybrakowanych
                                  37.20        Przetwarzanie odpadków (recykling)
E. Wytwarzanie i                  41.00.       Pobór i uzdatnianie wody, odprowadzanie i oczyszczanie wody
zaopatrywanie w energię                        obiegowej, działalność usługowa w zakresie systemów irygacyjnych
elektryczną gaz i wodę                         dla potrzeb rolnictwa
F. Budownictwo                    45.21        Roboty ogólnobudowlane związane z budową obiektów do uzdatniania
                                               wody i oczyszczania wody, budowa sieci kanalizacyjnej odprowadzającej
                                               ścieki z budynków i budowli
                                  45.24.       Budowa tam, zapór, regulacja rzek i potoków górskich
                                  45.32.       Zakładanie izolacji dźwiękochłonnych, przeciw promieniowaniu
                                  45.33.       Zakładanie instalacji i urządzeń wodno-kanalizacyjnych,
                                  45.44.       Instalowanie ram okiennych
G. Handel hurtowy i               51.57        Sprzedaż hurtowa odpadków i złomu niemetalowego, zbierania,
detaliczny; Naprawa                            sortowania, pakowania, bez przemysłowego przetwarzania
pojazdów mechanicznych i          52.50        Sprzedaż hurtowa lub detaliczna rzeczy używanych

18
     Międzynarodowe Standardy Rachunkowości w praktyce polskich przedsiębiorstw, pod red. Z. Kołaczyka,
     Wyd. Forum, Poznań, 2002, s. 241.
                                                                                                        22



          Sekcja               Symbol                                Działalność
motocykli; sprzedaż
detaliczna paliw do pojazdów
samochodowych
H. Hotele i restauracje                  Nie zidentyfikowano
I. Transport, gospodarka       60.24     Wynajem samochodów i innych pojazdów
magazynowa i łączność          63.12.    Magazynowanie, składowanie i przechowywanie wszystkich rodzajów
                                         towarów znajdujących się na terenie składowisk
J. Pośrednictwo finansowe      65.21.    Leasing finansowy
                               66.03     Ubezpieczenia pozostałe (ekologiczne)
                               67.20.    Ubezpieczanie towarów w transporcie, ocena szkód w imieniu firm
                                         ubezpieczeniowych
K. Obsługa nieruchomości,      73.10.    Prace naukowo-badawcze w dziedzinie środowiska naturalnego
wynajem, nauka i obsługi       74.14.    Doradztwo w zakresie prowadzenia działalności ochronnej
związane z prowadzeniem        74.30.    Badania i analizy techniczne
działalności gospodarczej      74.70.    Sprzątanie i czyszczenie obiektów
                               74.82     Etykietowanie
                               74.84.    Organizacja targów, wystaw i kongresów
L. Administracja publiczna i             Nie zidentyfikowano
obrona narodowa,
obowiązkowe ubezpieczenia
społeczne i powszechne
ubezpieczenia zdrowotne
M. Edukacja                    80.42.    Edukacja ekologiczna
N. Ochrona zdrowia i opieka              Nie zidentyfikowano
społeczna
O. Pozostała działalność       90.00.    Zbieranie i wywożenie śmieci i odpadów, unieszkodliwianie odpadów,
usługowa komunalna,                      odprowadzanie ścieków, usługi sanitarne i pokrewne
społeczna i indywidualna       91.33.    Organizacje ekologiczne i działające w celu ochrony środowiska
                               92.52.    Ochrona zabytków
                               92.53.    Działalność ogrodów botanicznych i zoologicznych oraz naturalnych
                                         obszarów i obiektów chronionej przyrody.
                               92.72.    Pozostała działalność rekreacyjna
P. Gospodarstwa domowe                   Nie zidentyfikowano
zatrudniające pracowników
Q. Organizacje i zespoły                 Nie zidentyfikowano
eksterytorialne
 Źródło: opracowanie własne na podstawie analizy PKD.


2.2. Koszty ochrony środowiska
         Proces ochrony środowiska w przedsiębiorstwie obejmuje zapobieganie powstawaniu
zagrożeń (działalność prewencyjna), ograniczanie emisji zagrożeń (działalność redukcyjna),
naprawę zniszczeń (restytucję) oraz zarządzanie tą działalnością. Prowadzenie ochrony
środowiska wymaga zużycia zasobów rzeczowych i finansowych, zasobów pracy,
wykorzystania usług obcych, w wyniku którego powstają odpowiednie rezultaty
rzeczowe oraz rezultaty finansowe. Zużycie zasobów może być zmierzone ilościowo
i wartościowo. Ilościowe zużycie to jego wyrażenie w miernikach naturalnych, np. metrach,
kilogramach czy sztukach. Przez wartościowy pomiar zużycia zasobów w procesie ochrony
środowiska następuje przeniesienie wartości (za pośrednictwem kosztów) na wytwarzane
produkty (wyroby, usługi) – co w tym przypadku stanowi jeden z przejawów zapobiegania
                                                                                                         23


powstawaniu kosztów zewnętrznych w stosunku do producenta, związanych z wpływem jego
działalności wytwórczej na stan środowiska – oznacza to wliczenie wartości zasobów
zużytych w celu ochrony środowiska do wartości wytworzonych produktów. Miarą
tej wartości jest koszt.
          Zgodnie z ustawą o rachunkowości (art. 3, ust. 1, pkt. 31) przez koszty rozumie się
uprawdopodobnione zmniejszenia w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych,
o wiarygodnie określonej wartości, w formie zmniejszenia wartości aktywów, albo
zwiększenia wartości zobowiązań i rezerw, które doprowadzą do zmniejszenia kapitału
własnego lub zwiększenia jego niedoboru w inny sposób niż wycofanie środków przez
udziałowców lub właścicieli.
          Powszechnie w literaturze definiuje się koszty jako wyrażone w pieniądzu zasoby
(dobra i usługi) użyte w celu osiągnięcia bieżących lub przyszłych korzyści. Odniesienie tej
interpretacji do ochrony środowiska pozwala sformułować następującą definicję – koszty
ochrony środowiska to wyrażone w pieniądzu zużycie zasobów (dóbr i usług) w celu
osiągnięcia bieżących lub przyszłych korzyści związanych z ochroną środowiska, która
pozwoli używać zasoby środowiska dziś i w przyszłości, zapewniając w ten sposób
możliwość prowadzenia działalności gospodarczej bez ograniczenia czasowego19.
      Podstawowe grupy kosztów ochrony środowiska przedstawia Tablica 2.
Tablica 3. Klasyfikacja kosztów ochrony środowiska

                           Kryterium klasyfikacji                                        Grupy kosztów
 rodzaj zużytych zasobów                                                        amortyzacji
(kryterium rodzajowe zasobów)                                                    materiałowe
                                                                                 osobowe
                                                                                 usług obcych
 charakter związku z przedmiotem działalności ochronnej (procesem ochrony)      podstawowe
                                                                                 ogólne
 zależność kosztów od rozmiarów działalności ochronnej                          zmienne
                                                                                 stałe
 rachunkowy sposób odnoszenia kosztów na miejsca powstawania kosztów lub        bezpośrednie
nośniki (produkty) – sposób alokacji kosztów                                     pośrednie
 cel działań ochronnych                                                         prewencji
(kryterium funkcjonalne)                                                         redukcji
                                                                                 stabilizacji
                                                                                 restytucji
 związek ochrony środowiska z segmentami wynikowymi działalności                przygotowania
gospodarczej                                                                     realizacji
(kryterium rodzajowe działań)                                                    zarządzania
                                                                                 zaniechania
          Źródło: M. Stępień, Rachunek …, op.cit., s. 245.

19
     M. Stępień, Rachunek kosztów ochrony środowiska, w: Rachunkowość ekologiczna – przesłanki i możliwości
      jej zastosowania w systemie sprawozdawczości GUS w Polsce, pod red. J. Famielec (na zlecenie MŚ,
      finansowanie z NFOŚiGW), AE Kraków 2003, s. 238 i dalsze.
                                                                                                                 24




        Odniesienie kosztów ochrony środowiska do obiektów i elementów środowiska
zawiera Tablica 4.

Tablica     4. Koszty ochrony środowiska w układzie rodzajowym, podmiotowym
               i przedmiotowym

         Układ rodzajowy                     Układ podmiotowy                     Układ przedmiotowy

    (zużyte zasoby gospodarcze)                (obiekty i funkcje)            (elementy środowiska / produkty)
            Amortyzacja                    Oczyszczalnie ścieków                          Woda
     Zużycie materiałów i energii       Urządzenia ochrony powietrza                   Powietrze
            Usługi obce                 Instalacje usuwania odpadów         Hałas, wibracje i promieniowanie
           Koszty pracya)               Obiekty składowania odpadów                  Ziemia (gleby)
          Pozostałe koszty              Prace badawcze i rozwojowe                      Odpady
                                            Monitoring środowiska                  Przyroda (natura)
                                       Racjonalizacja zużycia zasobów
                                                                              Krajobraz i bioróżnorodność
                                                  naturalnych
                                      Zarządzanie ochroną środowiska
   a) obejmują wynagrodzenia, ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia na rzecz pracowników.
Źródło: M. Stępień, Rachunek …, op.cit., s. 249.


        Koszty funkcjonowania przedsiębiorcy w danym środowisku przedstawia Tablica 5.
Tablica 5. Koszty funkcjonowania przedsiębiorstwa w danym środowisku

  Kryterium – przesłanka przedmiotowa                                      Koszty
                                             Koszty wynikające z polityki ekologicznej
                                              Koszty z tytułu opłat
                                              Koszty z tytułu kar
Prawo związane z polityką ekologiczną
                                              Koszty pozwoleń (otrzymania i cofnięcia)
                                              Koszty audytu ekologicznego
                                              Koszty stosowania prawa
                                             Koszty występowania ryzyka ekologicznego
                                              Koszty ubezpieczenia od odpowiedzialności za degradację
Ryzyko ekologiczne (środowiskowe)
                                             środowiska
                                              Koszty skutków ryzyka ekologicznego
                                             Koszty funkcjonowania w gospodarce rynkowej
                                              Koszty konkurencji
Rynek – konkurencja
                                              Koszty zewnętrzne
                                              Koszty unieruchomienia działalności
                                             Koszty zanieczyszczenia środowiska w przyszłości
                                              Koszty uzdatniania wody
Środowisko zanieczyszczone w przeszłości
                                              Koszty oczyszczania gleby
                                              Koszty zmniejszenia dostępności do zasobów środowiska
Źródło: M. Stępień, Rachunek kosztów funkcjonowania przedsiębiorstwa w danym środowisku, w:
         Rachunkowość ekologiczna – przesłanki i możliwości jej zastosowania w systemie sprawozdawczości
         GUS w Polsce, pod red. J. Famielec (na zlecenie MŚ, finansowanie z NFOŚiGW), AE Kraków 2003,
         s. 256.
                                                                                                   25


     Koszty    ochrony     środowiska    obejmują     koszty   unieszkodliwiania        i    redukcji
zanieczyszczeń (działań końca rury) oraz koszty zapobiegania zanieczyszczeniom (działań
zintegrowanych). Koszty unieszkodliwiania i redukcji zanieczyszczeń obejmują koszty
działań i kontroli wyposażenia służącego tym celom, a także gromadzenia, unieszkodliwiania
i usuwania odpadów, koszty pomiarów i monitoringu poziomu zanieczyszczenia. Koszty
działań dotyczących zapobiegania zanieczyszczeniom obejmują koszty bieżące związane
z funkcjonowaniem specyficznych urządzeń, koszty zmian w praktykach zarządzania
(zarządzanie środowiskowe) oraz koszty stosowania nowych surowców do produkcji,
w wyniku których zmniejsza się zanieczyszczenie wynikające z działalności firmy;
koszty bieżące związane z zapobieganiem zanieczyszczeniom mogą odnosić się
do technologii, procesów lub wyposażenia zintegrowanego z operacyjną działalnością firmy
i dlatego identyfikowanie części kosztów dotyczących zapobiegania zanieczyszczeniom może
sprawiać trudność; w takich przypadkach, powinno odbywać się ono na zasadach przyjętych
dla identyfikacji nakładów inwestycyjnych; rzeczywiste koszty bieżące mogą być
porównywane z kosztami ponoszonymi na utrzymanie i remonty dostępnej alternatywnej
technologii,   o   podobnych    funkcjach    i   właściwościach,    za   wyjątkiem          aspektów
środowiskowych.
       Zalicza się do nich koszty:
 funkcjonowania urządzeń i wyposażenia ochrony środowiska, w tym: koszty pracy,
    opłaty za wynajem, ubezpieczenia wyposażenia środowiskowego, koszty zużycia
    materiałów i energii, naprawy i utrzymania urządzeń i wyposażenia; włączone są
    tu również koszty nie związane bezpośrednio z funkcjonowaniem urządzeń, na przykład
    koszty działalności związanej z gromadzeniem, przechowywaniem i składowaniem
    odpadów,
 pomiarów i monitorowania poziomu zanieczyszczenia wykonywanych we własnym
    zakresie oraz zlecanych jednostkom zewnętrznym,
 zakupu dóbr używanych dla celów ochrony środowiska, które nie są bezpośrednio
    związane z funkcjonowaniem wyposażenia do ochrony środowiska. Są to możliwe
    do zidentyfikowania, dodatkowe koszty, wynikające z przestawienia procesu produkcji
    na nowe surowce, materiały: na przykład wodorozcieńczalne farby, paliwa o niskiej
    zawartości siarki lub surowce odnawialne,
 administrowania      i   innych    działalności,   które   bezpośrednio   nie    są       związane
    z wyposażeniem do ochrony środowiska, na przykład utworzenie i utrzymywanie
                                                                                          26


    systemów informacji o środowisku, przygotowanie pozwoleń środowiskowych,
    rejestracja i certyfikacja systemów zarządzania środowiskowego, edukacja i informacja
    w zakresie ochrony środowiska, komunikacja zewnętrzna,
 prac badawczych i rozwojowych w zakresie ochrony środowiska, prowadzonych
    we własnym zakresie: testowanie nowego wyposażenia lub systemów zarządzania w celu
    zmniejszania negatywnego wpływu na środowisko spowodowanego działalnością firmy.
 zakupów usług ochrony środowiska, związanych z:
   o gromadzeniem i unieszkodliwianiem odpadów stałych, łącznie z opłatą za używanie
       pojemników,
   o odprowadzaniem i oczyszczaniem ścieków,
   o usuwaniem, oczyszczaniem zanieczyszczonej gleby i/lub wody gruntowej,
   o opłatami administracyjnymi za pozwolenia na zrzut zanieczyszczeń,
   o wynagrodzeniem       konsultantów    środowiskowych,     koszty   edukacji   personelu,
       informacji i certyfikacji działalności środowiskowej lub koszty obsługi i remontów
       wyposażenia i urządzeń służących ochronie środowiska.
       Kosztami ochrony środowiska są również opłaty ekologiczne i opłaty produktowe,
obciążające rachunek zysków i strat danego roku obrachunkowego.
       Opłaty związane z ingerencją przedsiębiorców w środowisko wprowadziła już ustawa
o ochronie i kształtowaniu środowiska z 1980 roku, obciążając nimi:
 szczególne korzystanie z wód,
 wprowadzanie zanieczyszczeń do powietrza atmosferycznego, usuwanie drzew,
 wykorzystanie gruntów rolnych i leśnych na inne cele,
 składowanie odpadów.
       Opłaty te i zasady ich stosowania, zmieniane zresztą w kolejnych okresach, były
transponowane do ustaw związanych z ochroną środowiska i gospodarką odpadami.
Aktualnie są one uregulowane w ustawie z 27 kwietnia 2001 roku prawo ochrony środowiska
oraz aktami wykonawczymi do tej ustawy.
       Prawo ochrony środowiska stanowi, że środkami finansowo-prawnymi ochrony
środowiska są: opłaty za korzystanie ze środowiska (zwane dalej opłatami emisyjnymi),
administracyjne kary pieniężne, zróżnicowane stawki podatków i innych danin publicznych
służących ochronie środowiska. Opłata za korzystanie ze środowiska ponoszona jest przez
podmioty korzystające ze środowiska za:
 wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza,
                                                                                            27


 wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi,
 pobór wód,
 składowanie odpadów (umieszczanie odpadów na składowisku).
       Administracyjna kara pieniężna jest ponoszona za przekroczenie lub naruszenie
warunków korzystania ze środowiska, ustalonych decyzją w zakresie wymienionych
obszarów korzystania ze środowiska oraz w zakresie magazynowania odpadów i emitowania
hałasu do środowiska.
       Podmiot może ponosić także tzw. opłatę podwyższoną za korzystanie ze środowiska
bez uzyskania wymaganego pozwolenia lub innej decyzji. W razie korzystania ze środowiska
z przekroczeniem lub naruszeniem warunków określonych w pozwoleniu lub innej decyzji
podmiot korzystający ze środowiska ponosi, oprócz opłaty, administracyjną karę pieniężną.
       Prawo      ochrony   środowiska   określa   zasady   naliczania   i   wysokość   opłat
podwyższonych. Przykładowo wynosi ona 10-krotność stawki podstawowej w przypadku
braku wymaganego pozwolenia na: wprowadzenie do powietrza gazów i pyłów, pobór wody
lub wprowadzenie ścieków do wód lub do ziemi, lub za składowanie odpadów bez
uzasadnienia decyzji zatwierdzającej instrukcję eksploatacji składowiska odpadów, lub
za magazynowanie odpadów bez wymaganej decyzji określającej sposób i miejsce
magazynowania.
       Marszałek województwa w przypadku opłat podwyższonych, a wojewódzki inspektor
ochrony środowiska w przypadku administracyjnych kar pieniężnych, może na wniosek
podmiotu odroczyć część lub całość podwyższonej opłaty lub kary, jeśli podmiot zrealizuje
terminowo przedsięwzięcie ekologiczne (np. założenie filtrów), którego wykonanie zapewni
usunięcie przyczyn ponoszenia podwyższonych opłat lub kar w okresie nie dłuższym niż 5 lat
od dnia złożenia wniosku. W takim przypadku zawieszona opłat lub kara spowoduje
powstania pozabilansowego zobowiązania warunkowego, a następnie jej umorzenie
spowoduje likwidację tego zobowiązania. Jeśli zaś inwestycja nie zostanie zrealizowana,
podwyższona opłata lub kara obciąży pozostałe koszty operacyjne, bez prawa zaliczenia
jej do kosztów uzyskania przychodów.
       Nietypową formą opłat ekologicznych, regulowaną inną niż prawo ochrony
środowiska ustawą, są opłaty eksploatacyjne i koncesyjne. Prawo geologiczne i górnicze
zalicza do nich
 opłaty koncesyjne wymierzane przez organ udzielający koncesji na rozpoznanie
    i poszukiwanie złóż kopalin oraz wydobywanie kopalin,
                                                                                                          28


  opłaty eksploatacyjne za wydobycie kopalin ustalane samodzielnie przez podmioty
       (kopalnie) kwartalnie w ramach samoopodatkowania,
  podwyższone opłaty w wysokości 80-krotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego
       rodzaju kopaliny pomnożonej przez ilość wydobytej kopaliny bez wymaganej koncesji
       lub z rażącym naruszeniem jej warunków, ustalane w drodze decyzji przez właściwe
       organy koncesyjne20:.
           Przedsiębiorca, który uzyskał koncesję na wydobywanie kopalin obowiązany jest
utworzyć fundusz likwidacji zakładu górniczego. Przedsiębiorca gromadzi środki tego
funduszu na wyodrębnionym rachunku bankowym kopalni jako koszty operacyjne (pozostałe
koszty rodzajowe). Odpisy takie na fundusz likwidacji zakładu górniczego stanowią koszt
uzyskania przychodów. Środki tego funduszu mogą być wykorzystane wyłącznie w celu
pokrycia kosztów likwidacji zakładu górniczego lub jego oznaczonej części, również w razie
upadłości przedsiębiorcy.
           Od 1 stycznia 2002 roku przedsiębiorcy mają, poza opłatami emisyjnymi, nowe
obciążenia w postaci opłaty depozytowej i opłat produktowych. Przez opłatę depozytową
rozumie się opłatę pobieraną przy sprzedaży detalicznej akumulatorów ołowiowych
(kwasowych) jako osobnych produktów, której zwrot następuje po przekazaniu zużytego
akumulatora sprzedawcy detalicznemu tych akumulatorów (do 30 dni od daty sprzedaży
akumulatora) lub do punktu systemu zbiórki zużytych akumulatorów zorganizowanego przez
przedsiębiorcę wytwarzającego lub importującego akumulatory ołowiowe ( do 45 dni od dnia
sprzedaży produktu) Przy czym akumulator ołowiowy (kwasowy) to akumulator rozruchowy
lub pojedyncze ogniwo akumulatora przemysłowego. Stawka opłaty depozytowej wynosi
30 zł za sztukę.
           Funkcjonowanie opłaty produktowej w Polsce wiąże się z rozliczaniem wykonania
obowiązku zapewnienia odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych,
przez importerów oraz wytwórców produktów wprowadzanych na rynek krajowy
w opakowaniach, których listę określa załącznik do Ustawy o opłacie produktowej
i depozytowej. W krajach zachodnich opłaty produktowe stanowią typowy narzut
ekologiczny na opakowania i inne produkty, nie związany z poziomem ich odzysku lub
recyklingu.
           Opłatę produktową oblicza się w polskich unormowaniach, jako iloczyn stawki opłaty
i różnicy pomiędzy wymaganym a osiągniętym poziomem odzysku (recyklingu), przeliczonej

20
     Ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku Prawo geologiczne i górnicze, Dz. U. 1994 nr 27, poz. 96 z późniejszymi
      zmianami.
                                                                                                 29


na wielkość wyrażoną w masie albo w ilości produktów lub opakowań (z wyłączeniem obrotu
akumulatorami ołowiowymi, objętymi opłatą depozytową).
          Obowiązek odzyskiwania i poddawania recyklingowi powstałych z opakowań
i wymienianych produktów można będzie uznać za zrealizowany wówczas gdy
przedsiębiorca osiągnie odpowiednio zgodne z przepisami Ustawy i Rozporządzenia Ministra
Środowiska poziomy odzysku i recyklingu tych odpadów. Poziomy odzysku i recyklingu
odpadów opakowaniowych i poużytkowych, które muszą być osiągnięte w 2007 roku zawiera
załącznik do Ustawy, zaś poziomy dla poszczególnych lat są wprowadzane Rozporządzeniem
Ministra Środowiska21.
          Z opłatami produktowymi wiążą się także dodatkowe sankcje dla przedsiębiorcy
za niewykonanie obowiązku w ramach tzw. samonaliczania opłat. System ten oznacza,
że przedsiębiorcy i organizacje odzysku, które nie osiągnęły wymaganych poziomów odzysku
i recyklingu ustalają we własnym zakresie wysokość należnej opłaty produktowej, obliczonej
oddzielenie w przypadku nieosiągnięcia wymaganego poziomu: odzysku i recyklingu
i wnoszą je na rachunek właściwego urzędu marszałkowskiego. Potwierdza to wykorzystanie
stosowanej już wcześniej techniki samoopodatkowania, bez wydawania decyzji przez organy
podatkowe. Rola organu właściwego w sprawie opłaty produktowej koncentruje się
na kontroli prawidłowości samoobliczania. W wyniku kontroli dokonuje się wymiaru opłat
i nalicza odsetki za zwłokę, od następnego dnia po upływie terminu płatności, którego
ostatnim dniem jest 31 marca roku kalendarzowego następującego po roku, którego opłata
dotyczy (termin pierwszych płatności z tego tytułu minął 31 marca 2003 roku). Opłata
za zwłokę ustalana jest w przypadku nieterminowego uiszczania opłat produktowych lub też
uiszczania ich w wysokości niższej od kwoty należnej. Sankcje w tej sprawie reguluje
Ordynacja podatkowa, a stawka odsetek za zwłokę wynosi 200% podstawowej stopy kredytu
lombardowego. Odsetki za zwłokę mają charakter sankcyjny i nie stanowią kosztu uzyskania
przychodu.
          Opłaty ekologiczne i inne koszty ochrony środowiska w przedsiębiorstwie oraz
towarzyszące im przychody mogą być oszacowane dla potrzeb ustalenia budżetu
przedsiębiorstwa w rachunku zysków i strat działalności ekologicznej przedsiębiorstwa „pro
forma”. Zawartość takiego rachunku, z uwzględnieniem konsekwencji fiskalnych, na tle
uregulowanego w ustawie o rachunkowości rachunku zysków i strat w wariancie
porównawczym, zawiera Tablica 6. Rachunek taki można zestawiać dla okresów

21
     Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 29 maja 2003 roku w sprawie rocznych poziomów odzysku
     i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych, Dz. U. 2003 nr 104, poz. 982.
                                                                                                               30


historycznych. Jego przydatność jest jednak szczególnie istotna dla oceny prognozowanych
przedsięwzięć ekologicznych i strategii ich finansowania.

Tablica 6. Rachunek zysków i strat (jednostek innych niż banki i zakłady ubezpieczeń) oraz
           identyfikacja zawartych w nim przychodów i kosztów ekologicznych

 Struktura rachunku zysków i strat w wariancie Elementy przychodów i kosztów ekologicznych (rachunek
                porównawczym                       „pro forma” segmentu działalności ekologicznej)
A. Przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi    Przychody ze sprzedaży dóbr i usług ochrony środowiska
B. Koszty działalności operacyjnej                   Koszty operacyjne ochrony środowiska i funkcjonowania w
 amortyzacja                                        środowisku
 zużycie materiałów i energii                        amortyzacja urządzeń ochronnych
 podatki i opłaty                                    zużycie materiałów i energii na cele ekologiczne
 wynagrodzenia                                       koszty usług transportowych, remontowych i innych usług
 ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia              obcych (np. wywozu i składowania odpadów, koszty
 pozostałe koszty rodzajowe                              oczyszczania ścieków, koszty prac pomiarowych)
 wartość sprzedanych towarów i materiałów            opłaty za korzystanie ze środowiska
                                                      opłaty produktowa
                                                      podatki ekologiczne
                                                      wynagrodzenia pracowników służb ochrony środowiska
                                                      ubezpieczenia pracowników służb ochrony środowiska
                                                      koszty reklamy produktów ekologicznie czystych
                                                      koszty ubezpieczenia ryzyka ekologicznego
C. Zysk (strata) ze sprzedaży (A –B)                 Zysk (strata) ze sprzedaży produktów i usług ekologicznych
D. Pozostałe przychody operacyjne                    Pozostałe przychody operacyjne z działalności ekologicznej
 zysk ze zbycia aktywów trwałych                     zysk ze zbycia aktywów trwałych zaangażowanych w ochronę
 dotacje                                                 środowiska
 inne przychody operacyjne                           dotacje na cele ekologiczne
                                                     inne przychody operacyjne z działalności ekologicznej
E. Pozostałe koszty operacyjne                       Pozostałe koszty operacyjne działalności ekologicznej
 strata ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych    strata ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych
 aktualizacja wartości aktywów niefinansowych            zaangażowanych w ochronę środowiska
 inne koszty operacyjne                              aktualizacja wartości aktywów niefinansowych
                                                          zaangażowanych w ochronę środowiska
                                                      koszty unieruchomienia działalności ekologicznej
                                                      administracyjne kary ekologiczne
F. Zysk (strata) z działalności operacyjnej          Zysk (strat) z operacyjnej działalności ekologicznej
G. Przychody finansowe                               Przychody finansowe z działalności ekologicznej
 dywidendy i udziały w zyskach                       dywidendy i udziały w zyskach podmiotów realizujących
 odsetki                                                 przedsięwzięcia ochronne
 zysk ze zbycia inwestycji                           odsetki otrzymane od pożyczek na cele ekologiczne
 aktualizacja wartości inwestycji                    zysk ze zbycia inwestycji zaangażowanych w ochronę
                                                          środowiska
                                                      aktualizacja wartości inwestycji w ochronie środowiska
H. Koszty finansowe                                  H. Koszty finansowe działalności ekologicznej
 odsetki                                             odsetki i prowizje od pożyczek, kredytów ekologicznych
 strata ze zbycia inwestycji                         strata ze zbycia inwestycji na cele ekologiczne
 aktualizacja wartości inwestycji                    odpisy obniżające wartość papierów wartościowych
                                                          związanych z aktywnością ekologiczną
                                                      odsetki za zwłokę w regulacji zobowiązań ekologicznych
I. Zysk (strata) z działalności gospodarczej         Zysk (strata) z działalności gospodarczej w zakresie aktywności
 (F+G-H)                                             ekologicznej
J. Wyniki zdarzeń nadzwyczajnych                      zyski nadzwyczajne z działalności ekologicznej
 zyski nadzwyczajne                                  straty nadzwyczajne z działalności ekologicznej
 straty nadzwyczajne
                                                                                                               31



 Struktura rachunku zysków i strat w wariancie Elementy przychodów i kosztów ekologicznych (rachunek
                porównawczym                       „pro forma” segmentu działalności ekologicznej)
 K. Zysk (strata) brutto                             Zysk (strata) brutto z działalności ekologicznej
 L. Podatek dochodowy                                Podatek dochodowy od działalności ekologicznej
 M. Pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku         Pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku (zwiększenia straty) z
(zwiększenia straty)                                 działalności ekologicznej
 N. Zysk (strata) netto                              Zysk (strata) netto z działalności ekologicznej
 Źródło: J. Famielec, M. Stępień, [w:] Rachunkowość ekologiczna – przesłanki i możliwości jej zastosowani a w
           systemie sprawozdawczości GUS w Polsce, pod kier. J. Famielec, AE Kraków 2003, na zlecenie MŚ,
           sfinansowana ze środków NFOŚiGW , s. 274.
                                                                                                        32




3. Ochrona środowiska w aktywach i kapitałach

3.1. Aktywa trwałe i obrotowe zaangażowane w ochronę środowiska
         Aktywa jednostki gospodarczej są definiowane, w ustawie o rachunkowości,
jako kontrolowane przez jednostkę zasoby majątkowe o wiarygodnie określonej wartości,
powstałe w wyniku przeszłych zdarzeń, które spowodują w przyszłości osiągnięcie przez
jednostkę korzyści ekonomicznych22. W odniesieniu do aktywów zaangażowanych w ochronę
środowiska za korzyści takie należy uznać efekty ekologiczne, zarówno w wymiarze
rzeczowym, jak i finansowym. W definicji tej podkreśla się kilka ważnych cech aktywów,
w tym zwłaszcza ich przydatność i skuteczność ekonomiczną oraz kontrolowany charakter.
Jednostka gospodarcza kontroluje składnik aktywów, jeżeli jest uprawniona do uzyskiwania
przyszłych korzyści ekonomicznych powstających za przyczyną danego składnika i jest
w stanie ograniczyć dostęp do tych korzyści osobom trzecim. Zdolność jednostki
gospodarczej do kontrolowania przyszłych korzyści ekonomicznych z tytułu niektórych
składników aktywów może wynikać z tytułu prawnego, np. praw majątkowych,
własnościowych lub też udziałowych23.
         Bilansowe sprawozdanie, uregulowane w ustawie o rachunkowości, wyodrębnia dwie
grupy aktywów (trwałe i obrotowe) i ich podgrupy, systematyzując je według wzrastającego
stopnia płynności. Aktywa trwałe dla jednostek innych niż banki i zakłady ubezpieczeń,
obejmują zgodnie ze znowelizowaną ustawa o rachunkowości:
      wartości niematerialne i prawne,
      rzeczowe aktywa trwałe,
      należności długoterminowe,
      inwestycje długoterminowe,
      długoterminowe rozliczenia międzyokresowe.
         Aktywa obrotowe obejmują zaś:
      zapasy,
      należności krótkoterminowe,
      inwestycje krótkoterminowe,
      krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe.

22
   Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 marca 2002 roku w sprawie ogłoszenia
    jednolitego tekstu ustawy o rachunkowości, Dz. U. 2002 nr 76, poz. 694, art. 3.1.
23
   Międzynarodowe Standardy Rachunkowości w praktyce…, op. cit., s. 11.
                                                                                         33


       Spośród wymienianych przez ustawę o rachunkowości składników aktywów jednostki
gospodarczej, w działalności ochronnej może być zaangażowany praktycznie każdy z nich,
przynajmniej częściowo, jako że działania ochronne są integralną częścią procesów
produkcyjnych, handlowych i finansowych realizowanych przez jednostkę. Ich wartościowe
wyodrębnienie wymaga prowadzenia odpowiedniej ewidencji analitycznej i dekretowania
celu realizowanych procesów, transakcji i gromadzonych zasobów. Trzy elementy aktywów
jednostki gospodarczej wymagają w szczególności starań o przypisanie im działalności
ochronnej, z uwagi na potrzeby informacyjne oraz ich wpływ na ustalanie polityki
finansowania przedsięwzięć ochronnych. Zaliczyć można do nich:
   wartości niematerialne i prawne,
   rzeczowe aktywa trwałe, oraz
   inwestycje.
       Bliższa charakterystyka tych kategorii jest przydatna także z tego powodu, że ustawa
o rachunkowości opisuje je inaczej, niż dotychczasowa statystyka, co dotyczy zwłaszcza
inwestycji.
       Wartości    niematerialne       i   prawne   odgrywają   coraz   większe   znaczenie
w funkcjonowaniu jednostek gospodarczych. To ich powstawanie i ujawnianie dowodzi,
że zasoby strategiczne przedsiębiorstw nie mają tylko charakteru fizycznego. Uregulowane
w polskiej ustawie o rachunkowości zasady dotyczące wartości niematerialnych i prawnych
wykorzystują zalecenia trzech standardów: MSR 38 „Wartości niematerialne”, MSR 36
„Utrata wartości aktywów” oraz MSR 22 „Połączenie jednostek gospodarczych”. Ustawowe
określenia nie definiują bezpośrednio istoty wartości niematerialnych i prawnych. W ujęciu
ogólnym obejmują one dwie grupy tytułów:
   nabyte prawa majątkowe,
   poniesione szczególnego rodzaju koszty przewidziane do długotrwałego rozliczenia
     w związku ze spodziewanymi korzyściami w przyszłych okresach.
       Według MSR 38 wartości niematerialne są tymi składnikami aktywów, które:
   są możliwe do zidentyfikowania,
   nie posiadają postaci fizycznej,
   znajdują się w posiadaniu jednostki w celu gospodarczego wykorzystania lub oddania
     do odpłatnego używania osobom trzecim,
   pozostają pod kontrolą w wyniku zdarzeń zaistniałych w przeszłości,
   przysporzą jednostce gospodarczej w przyszłości korzyści ekonomicznych.
                                                                                        34


       Składnik aktywów uznaje się za wyodrębniony, według MSR 38, jeżeli jednostka
gospodarcza mogłaby odpłatnie użyczyć, sprzedać, wymienić lub przekazać przyszłe korzyści
ekonomiczne bez jednoczesnego wyzbycia się przyszłych korzyści ekonomicznych, które
pochodzą z innych aktywów.
       W ustawie o rachunkowości do wartości niematerialnych zalicza się:
   prawa majątkowe nabyte przez jednostkę, to jest zakupione lub otrzymane jako aport
     lub nabyte nieodpłatnie,
   prawa majątkowe naddające się do gospodarczego wykorzystania,
   prawa majątkowe o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym
     niż rok,
   przeznaczone do używania na potrzeby jednostki,
   nabyta wartość firmy,
   koszty zakończonych prac rozwojowych.
       Prawami majątkowymi są w szczególności: autorskie prawa majątkowe, prawa
pokrewne, licencje, koncesje, prawa do: wynalazków, patentów, znaków towarowych,
wzorów użytkowych oraz zdobniczych, know-how.
       Ważnym wyróżnieniem praw majątkowych jest ich nabycie, co oznacza, że nie są
takimi prawami wytworzone we własnym zakresie, za wyjątkiem kosztów zakończonych prac
rozwojowych, wobec których nie jest stawiany warunek nabycia.
       W MSR 38 wymienia się takie grupy praw, jak:
   znaki towarowe (produktów),
   tytuły czasopism i tytuły wydawnicze,
   oprogramowanie komputerowe,
   licencje i franchising,
   prawa autorskie, patenty i inne przemysłowe prawa własności, prawa operacyjne
     i związane ze świadczeniem usług,
   receptury, formuły, modele, projekty i prototypy.
       Można przyjąć, że to takich praw jednostki gospodarczej, związanych z działalnością
ochronną, zaliczyć można pozwolenia zintegrowane oraz ewentualnie uprawnienia zbywalne,
o ile zostaną w Polsce wprowadzone.
       Kolejnym elementem wartości niematerialnych i prawnych, któremu można
przypisywać powiązanie z działalnością ochronną są koszty zakończonych prac
rozwojowych. Są one w polskim prawie bilansowym jedynym składnikiem wartości
                                                                                         35


niematerialnych i prawnych wytworzonym przez jednostkę gospodarcza we własnym
zakresie. Obowiązek aktywowania (uznawania za stadnik aktywów, a nie obciążanie bieżąco
wyniku finansowego) kosztów zakończonych prac rozwojowych (nie badawczych) wiąże się
z faktem, iż mogą one stanowić znaczna kwotę, dlatego ich rozliczanie w roku poniesienia
mogłoby zakłócić zasadę współmierności kosztów i przychodów, a w konsekwencji
zniekształcić wynik finansowy.
       Koszty zakończonych prac rozwojowych to koszty prowadzonych przez jednostkę
gospodarczą prac związanych z wytworzeniem ulepszonych produktów bądź wdrożeniem
nowych technologii. Jednym z podstawowych warunków zaliczenia poniesionych kosztów
do wartości n niematerialnych i prawnych jest zwrot tych kosztów spodziewanym
przychodem ze sprzedaży nowych, ulepszonych produktów lub zastosowania technologii.
zaliczenie   kosztów   prac   rozwojowych   do   wartości    niematerialnych   i   prawnych
uwarunkowane jest ponadto szeregiem dalszych ustawowych kryteriów, którymi według
ustawy o rachunkowości są:
   prowadzenie przez jednostkę prac rozwojowych na własne potrzeby,
   poniesione kosztów przed rozpoczęciem produkcji lub zastosowania technologii,
   ścisłe ustalenie produktu lub technologii wytwarzania,
   wiarygodne ustalenie wysokości kosztów prac rozwojowych,
   odpowiednie udokumentowanie technicznej przydatności produktu lub technologii,
   podjęcie przez jednostkę decyzji o wytwarzaniu produktów lub zastosowaniu
     technologii.
       Podejście ustawy o rachunkowości jest częściowo zbieżne z regulacjami MSR 38
„Wartości niematerialne”, który zastąpił obowiązujący wcześniej MSR 9 „”Koszty prac
badawczych i rozwojowych”, zatwierdzony w 1993 roku. W standardzie tym proces
powstawania aktywów dzielony jest tu na dwa etapy:
   etap prac badawczych – które są nowatorskim i zaplanowanym poszukiwaniem
     rozwiązań podjętym z zamiarem zdobycia i przyswojenia nowej wiedzy naukowej
     i technicznej. Nakłady na te prace powinny być zawsze ujęte w ciężar rachunku zysków
     i strat, jako że jednostka gospodarcza nie jest w stanie udowodnić istnienia z tego
     powodu składnika wartości niematerialnych i prawnych, z uwagi na brak możliwości
     określenia prawdopodobnych przyszłych korzyści,
   etap prac rozwojowych – którymi jest praktyczne zastosowanie odkryć badawczych
     w planowaniu lub projektowaniu produkcji nowych lub udoskonalonych produktów,
                                                                                           36


         urządzeń lub procesów technologicznych, które ma miejsce przed rozpoczęciem
         produkcji lub zastosowaniem technologii. Nakłady na te prace prowadzone we własnym
         zakresie mogą być zidentyfikowane jako składnik wartości niematerialnych, przy
         spełnieniu innych warunków ustawowych, w tym zwłaszcza jeśli można udowodnić,
         że będzie on wytwarzał prawdopodobne przyszłe korzyści ekonomiczne.
           Do zakończonych prac rozwojowych nie zalicza się w MSZR 38 nakładów
na szkolenia, na reklamę, na reorganizacje jednostki. W polskiej klasyfikacji nakładów
na inwestycje ochrony środowiska uwzględnia się nakłady na prowadzenie prac badawczo-
rozwojowych i wdrożeniowych oraz na szkolenia. Te spośród nich, które dotyczą
zakończonych prac rozwojowych i spełniają opisane warunki, a przysparzać będą korzyści
ekonomicznych w postaci efektów ekologicznych, zaliczyć można do aktywów związanych
z ochroną środowiska danej jednostki gospodarczej.
           Wartości niematerialne i prawne zgodnie z ustawą o rachunkowości, w tym koszty
zakończonych prac rozwojowych ujmuje się w ciągu roku obrotowego w ewidencji księgowej
w wartości początkowej tzn. w cenie ich nabycia (dotyczy praw) bądź po faktycznym koszcie
ich wytworzenia (dotyczy zakończonych prac rozwojowych).
           Druga z wymienionych kategorii aktywów zawiązanych działalnością ochronną
to rzeczowe aktywa trwałe. Rzeczowe aktywa trwałe obejmują:
1. Środki trwałe
      a) grunty (w tym prawo użytkowania wieczystego gruntu),
      b) budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej,
      c) urządzenia techniczne i maszyny,
      d) środki transportu,
      e) inne środki trwałe
2. Środki trwałe w budowie
3. Zaliczki na środki trwałe w budowie.
           Uregulowania ustawy o rachunkowości w odniesieniu do rzeczowych aktywów
trwałych, zostało podporządkowane, choć nie w pełni, MSR 16- Rzeczowe aktywa trwałe
i związanym z nim interpretacjom Stałego Komitetu ds. Interpretacji (SKI), a mianowicie:
      SKI 14 „Rzeczowe aktywa trwałe – odszkodowania dotyczące utraty wartości
         poszczególnych składników aktywów lub ich utracenia przez jednostkę”,
      SKI 23 „Rzeczowe aktywa trwałe – koszty generalnych przeglądów i remontów” 24.


24
     Tamże, s. 35 i dalsze.
                                                                                              37


           Do rzeczowych aktywów trwałych kwalifikuje się te aktywa, które są przeznaczane
na własne potrzeby jednostki przez okres dłuższy niż 12 miesięcy, licząc od dnia
bilansowego. Wśród składników rzeczowych aktywów trwałych występują dwa podstawowe:
      środki trwałe,
      środki trwałe w budowie.
           Przez środki trwałe rozumie się rzeczowe aktywa trwałe i zrównane z nimi,
o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym niż jeden rok, kompletne,
zdatne do użytku i przeznaczone na potrzeby jednostki. W takim określeniu środków trwałych
daje się wyróżnić następujące właściwości środków trwałych:
      powiązanie przewidywanego okresu używania określonego środka trwałego, dłuższego
         niż rok z przewidywanym okresem użyteczności, tzn. z okresem jego użytkowania
         i umarzania (amortyzowania),
      kompletność środka trwałego jako wymóg przekazania go do użytkowania,
      konieczność sprawowania kontroli przez jednostkę nad środkiem trwałym, w wyniku
         jego zakwalifikowania do aktywów trwałych, nie zawierając przy tym wymogu
         własności lub współwłasności ( co było charakterystyczne w poprzednich definicjach
         środków trwałych),
      brak granicy wartości środków trwałych (ani górnej ani dolnej) 25.
           Środki trwałe w budowie to środki trwałe w okresie ich budowy, montażu, lub
ulepszenia już istniejącego środka trwałego.
           W ocenach porównawczych podkreśla się, że MSR 16 zalicza do środków trwałych
jednostki gospodarczej, także te, które są oddane przez nią do używania innym podmiotom na
podstawie umowy najmu lub w celach administracyjnych. Nie wyodrębnia się przy tym
środków trwałych w budowie, za to do składników aktywów trwałych zalicza się nakłady
na rzeczowe składniki aktywów trwałych, poprawiające ich stan, prowadząc do podwyższenia
pierwotnie oszacowanych korzyści ( zwiększenie zdolności produkcyjnych, poprawy jakości
produkcji, obniżenie kosztów operacyjnych).
           Ustawa o rachunkowości określa także strukturę środków trwałych, która obejmuje:
      nieruchomości – w tym grunty, prawo wieczystego użytkowania gruntów (zaliczane
         dawniej do wartości niematerialnych i prawnych), budynki, będące odrębną własnością
         lokale spółdzielcze, własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, spółdzielcze prawo
         do lokalu użytkowego oraz obiekty inżynierii lądowej i wodnej,

25
     Tamże, s. 36.
                                                                                                        38


      urządzenia techniczne i maszyny,
      środki transportu,
      pozostałe środki trwałe, w tym inwentarz żywy: zwierzęta pociągowe, zwierzęta
        hodowlano-produkcyjne (bydło, trzoda, owce, konie, zwierzęta w ogrodach
        zoologicznych oraz zwierzęta w cyrkach),
      ulepszenia w obcych środkach trwałych.
          Podstawą podziału bilansowego jest struktura określona w klasyfikacji środków
trwałych26 oraz skorelowana z nią klasyfikacja podatkowa środków trwałych27. Klasyfikacja
środków trwałych wyodrębnia 9 ich grup (w nawiasie podano przedziały aktualnych
w 2006 roku stawek amortyzacyjnych) :
0 – grunty (nie amortyzowane),
1 – budynki i lokale (1,5% - 10%),
2 – obiekty inżynierii lądowej i wodnej ( 2,5% - 20%),
3 – kotły i maszyny energetyczne (7% -14%),
4 – maszyny, urządzenia i aparaty ogólnego zastosowania (7% – 30%),
5 – specjalistyczne maszyny, urządzenia i aparaty ogólnego zastosowania ( 7% – 25%),
6 – urządzenia techniczne (4,5% – 25%),
7 – środki transportu ( 7% - 20%),
8 – narzędzia, przyrządy, ruchomości i wyposażenie(10% - 25%),
9 – inwentarz żywy (nie amortyzowany).
          Do środków trwałych jednostki gospodarczej zalicza się także te nieruchomości,
urządzenia techniczne i maszyny oraz środki transportu, które używane są przez te jednostkę
na podstawie      umów leasingu, umów najmu, lub innej umowy, jeżeli z innych przepisów
wynika prawo dokonywania odpisów umorzeniowych (amortyzacyjnych) od tych środków
trwałych przez korzystającą z nich jednostkę.
          Za środki trwałe służące ochronie środowiska w danej jednostce można więc
uznać kompletne i zdatne do użytku (w momencie przyjęcia do używania), przeznaczone
na jej własne potrzeby, składniki rzeczowych aktywów trwałych i zrównanych z nimi,
o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności dłuższym niż jeden rok, które mają
postać:

26
    Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1999 roku w sprawie Klasyfikacji Środków Trwałych
   (KŚT), Dz. U. 1999 nr 112, poz. 1317 oraz Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16.11.2004 roku
   zmieniające rozporządzenie w sprawie Klasyfikacji Środków Trwałych (KŚT), Dz. U. 2004 nr 280, poz. 2589.
27
    Wykaz rocznych stawek amortyzacyjnych – załącznik nr 1 Ustawy z dnia 15 lutego 1992 roku o podatku
     dochodowym od osób prawnych, Dz. U. 2000 nr 60, poz. 700 z późniejszymi zmianami.
                                                                                               39


  nieruchomości (grunty i prawa z nimi związane, budynki, budowle, w tym także będące
     odrębną własnością lokale),
  maszyn, urządzeń, środków transportu,
  innych przedmiotów,
      których podstawową funkcją jest osiąganie efektu ochronnego, polegającego
na zmniejszeniu zanieczyszczenia środowiska naturalnego oraz zwiększeniu stopnia
gospodarczego wykorzystania odpadów, poprzez:
  ochronę powietrza atmosferycznego,
  odpowiednią gospodarkę ściekową i ochronę wód,
  odpowiednią gospodarkę odpadami,
  ochronę gleby i wód podziemnych,
  zmniejszenie hałasu i wibracji,
  ochronę różnorodności biologicznej i krajobrazu,
  ochronę przed promieniowaniem jonizującym.
      W obowiązującej ogólnej klasyfikacji środków trwałych występuje kilkanaście pozycji
(w różnych grupach), którym można przypisać funkcję ochronną. W Tablicy 7 przedstawiono
wybrane przykłady takich środków trwałych, ujętych w KŚT, które mogą być zaangażowane
w ochronę środowiska.

Tablica 7. Przykłady środków trwałych służących ochronie środowiska wymienione
           w klasyfikacji rodzajowej środków trwałych

        Numer wg klasyfikacji
                                                  Rodzaj środka trwałego
            rodzajowej
                040             użytki ekologiczne
                201             spalarnie odpadów
                210             rurociągi do transportu ścieków, stacje pomp, stacje filtrów
                211             oczyszczalnie wód i ścieków
                220             bariery ochronny (przy autostradach)
                222             rowy odwadniające
                226             budowle odwadniające, otwarte rowy melioracyjne
                290             parki wypoczynkowe
                291             ogrody zoologiczne i botaniczne
                291             wysypiska śmieci i miejsca składowania odpadów
                450             urządzenia odprowadzające szkodliwe gazy i pyły
                593             maszyny i urządzenia do ochrony roślin
                654             urządzenia do oczyszczania wody
                                                                                                           40



            Numer wg klasyfikacji
                                                     Rodzaj środka trwałego
                rodzajowej
                    655             filtry (urządzenia)do odpylania gazów
                    656             urządzenia do odpopielania i odżużlania
                    658             urządzenia do oczyszczania ścieków
         Źródło: Opracowanie własne.


         Dalsze poszukiwania środków trwałych w ochronie środowiska wymagają
rozpoznania wewnętrznej struktury poszczególnych grup, podgrup i rodzajów.
         Różnego rodzaju urządzenia stosowane w ochronie środowiska zostały zdefiniowane,
opisane i usystematyzowane w Polskiej Klasyfikacji Statystycznej Dotyczącej Działalności
i Urządzeń Związanych z Ochroną Środowiska28. Pod pojęciem urządzeń ochrony środowiska
rozumie się tu: „Urządzenia lub sprzęt techniczny przeznaczone do wykorzystania w ochronie
środowiska. Mogą to być urządzenia w rodzaju urządzeń końca rury – nie ingerujące w proces
produkcyjny, lecz redukujące zanieczyszczenia w procesie produkcji (Tablica 8), lub
w rodzaju technologii (urządzeń) zintegrowanych, które mogą stanowić część większego
procesu     produkcyjnego,       redukujące      ilość     i    zmieniające   jakość    produkowanych
zanieczyszczeń na bardziej przyjazne środowisku (Tablica 9). Nie obejmują urządzeń
przeznaczonych wyłącznie do zachowania „przemysłowych norm bezpieczeństwa”.
Urządzenia te, w zdecydowanej większości, spełniają warunki uznania ich za środki trwałe
zaangażowane w ochronę środowiska. Zalicza się do nich:
      urządzenia odpylające i urządzenia do redukcji gazów odlotowych
      urządzenia do monitoringu:
         o stacjonarne zlokalizowane na terenie zabudowanym
         o stacjonarne zlokalizowane na terenie otwartym
         o ruchome
      sieć kanalizacyjna
      oczyszczalnie ścieków:
         o oczyszczalnie mechaniczne
         o oczyszczalnie biologiczne
         o oczyszczalnie o podwyższonym stopniu oczyszczania (w tym chemiczne)
         o komory fermentacyjne


28
 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 2 marca 1999 roku w sprawie Polskiej Klasyfikacji Statystycznej
Dotyczącej Działalności i Urządzeń Związanych z Ochroną Środowiska, Dz. U. 1999, nr 25, poz. 218.
                                                                                41


 urządzenia do monitoringu w zakresie gospodarki ściekowej i ochrony wód
 urządzenia do unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych:
    o urządzenia do unieszkodliwiania fizykochemicznego
    o urządzenia do unieszkodliwiania poprzez przekształcanie termiczne
    o urządzenia do unieszkodliwiania biologicznego
    o urządzenia do kondycjonowanie odpadów promieniotwórczych
    o urządzenia do unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych innymi metodami
 urządzenia do unieszkodliwiania odpadów innych niż niebezpieczne:
    o urządzenia do unieszkodliwiania fizykochemicznego
    o urządzenia do spalania odpadów komunalnych lub podobnych
    o urządzenia do spalania odpadów przemysłowych
    o urządzenia do unieszkodliwiania biologicznego
    o urządzenia do innych metod unieszkodliwiania
 urządzenia do usuwania odpadów:
    o składowiska dla wszystkich rodzajów odpadów
    o składowiska tylko dla odpadów niebezpiecznych
    o składowiska specjalnie zabezpieczone/podziemne
    o inne rodzaje urządzeń do usuwania odpadów
 urządzenia końca rury dla ochrony gleby i wód podziemnych:
    o urządzenia do uszczelniania gruntu łącznie z rowami i wałami, systemy
       odwadniające
    o zbiorniki dla odpływów, strat, przecieków wód podziemnych
    o urządzenia do udoskonalania magazynów podziemnych i urządzeń transportowych
       w celu ochrony wód podziemnych i gleby
    o urządzenia do usuwania magazynów podziemnych i urządzeń transportowych
       w celu ochrony wód podziemnych i gleby
 urządzenia do transportu cysternowego, zabezpieczenia systemów transportowych
   dla produktów niebezpiecznych oraz inne urządzenia zintegrowane
 bariery przeciw hałasowi: drogowemu, szynowemu i lotniczemu
 urządzenia do monitoringu w zakresie zmniejszania hałasu.
                                                                                                                                                                                42



Tablica 8. Środki trwałe służące ochronie środowiska z inwestycji „końca rury” według komponentów środowiska

                      Ochrona wód                                         Ochrona powierzchni ziemi                                      Ochrona powietrza
                                                                Tereny składowisk i stawów osadowych dla odpadów
            Przemysłowe oczyszczalnie ścieków                                                                            Urządzenia do zatrzymywania zanieczyszczeń pyłowych
                                                                                  przemysłowych
                                                                                                                       Urządzenia redukujące, unieszkodliwiające i neutralizujące
             Komunalne oczyszczalnie ścieków                         Tereny składowisk odpadów komunalnych
                                                                                                                                      zanieczyszczenia gazowe
                                                              Urządzenia związane z usuwaniem, wykorzystywaniem i
           Przyzagrodowe oczyszczalnie ścieków
                                                                   unieszkodliwianiem odpadów przemysłowych
                                                              Urządzenia związane z usuwaniem, wykorzystywaniem i
          Podczyszczalnie ścieków przemysłowych
                                                                    unieszkodliwianiem odpadów komunalnych
                                                               Urządzenia do rekultywacji hałd, stawów osadowych i
             Kanalizacja odprowadzająca ścieki                składowisk odpadów przemysłowych i komunalnych oraz
                                                                innych terenów zdewastowanych i zdegradowanych
         Kanalizacja odprowadzająca wody opadowe
   Urządzenia do przeróbki i zagospodarowania osadów z
                   oczyszczalni ścieków
         Tereny stref ochronnych źródeł i ujęć wody

 Urządzenia do rolniczego (leśnego) wykorzystania ścieków
   Urządzenia do transportu, gromadzenia i utylizacji wód
                       zasolonych
Źródło: Opracowanie własne.

Tablica 9. Środki trwałe służące ochronie środowiska z inwestycji „zintegrowanych” według komponentów środowiska

                      Ochrona wód                                              Ochrona powietrza                                    Ochrona powierzchni ziemi
Systemy obiegowe zasilania wodą                             Urządzenia związane z nowymi technikami i technologiami   Urządzenia związane z nowymi technikami i technologiami
                                                            spalania paliw                                            mało- i bezodpadowymi
Urządzenia zmniejszające ilość wytwarzanych ścieków oraz    Urządzenia związane z pozyskiwaniem energii ze źródeł
stężeń zanieczyszczeń i zmniejszające ilość osadów          niekonwencjonalnych
ściekowych
Źródło: Opracowanie własne.
                                                                                         43


       Ta lista obiektów (urządzeń) nie wyczerpuje wszystkich potencjalnych obiektów
ochrony środowiska, które mogą być bardzo odmienne i specyficzne w zależności od rodzaju
działalności gospodarczej i ochronnej.
       Oprócz identyfikacji składników rzeczowych aktywów trwałych zaangażowanych
w ochronę środowiska niezbędna jest jeszcze ich wycena. Wycena obejmuje czynności
analityczno-rachunkowe, w wyniku których stwarza się możliwości oszacowania wartości
składników aktywów jednostki gospodarczej w warunkach jej funkcjonowania we określonej
rzeczywistości rynkowej. Każdy składnik aktywów charakteryzuje się odmiennymi cechami
i właściwościami fizycznymi. Dlatego też przy wycenie niezbędne jest indywidualne
podejście do każdego składnika lub grupy rodzajowej składników aktywów.
       Wycena składników rzeczowych aktywów trwałych powinna być przeprowadzona
przy uwzględnieniu następujących warunków:
   źródła pochodzenia składników aktywów (np. z zakupu, wytworzenia we własnym
     zakresie, otrzymania w formie wkładu niepieniężnego w zamian za udziały bądź akcje,
     darowizny itp.). W tym ujęciu nadaje się środkowi trwałemu wartość początkową,
   określenia momentu wyceny, tzn. daty wprowadzenia składnika rzeczowych aktywów
     trwałych    do   ksiąg   rachunkowych    lub   dnia   zamknięcia   roku   obrotowego
     (dnia bilansowego). Spełnienie tego warunku umożliwia dokonanie wyceny bilansowej
     każdego rzeczowego składnika aktywów trwałych.
       W przypadku nabycia składnika aktywów trwałych i możliwości jego bezpośredniego
skierowania do wykorzystania w procesach gospodarczych, jego wartość początkowa ustalana
jest w mierniku ceny nabycia, która jest równa cenie zakupu, to jest cenie która należy
zapłacić sprzedającemu za zakupiony środek trwały, powiększonej o:
   ewentualne obciążenia z tytułu importu (np. cło),
   ewentualne koszty zakupu i przystosowania środka trwałego do użycia (koszty
     załadunku, transportu, wyładunku, ubezpieczenia przesyłki, koszty składowania, a także
     w odniesieniu do maszyn: koszty umocnieni a maszyny, podłączenia do zasilania,
     przygotowania stanowiska pracy, koszty prób montażowych i rozruchu), pomniejszonej
     o różne zmniejszenia (rabaty) i ewentualne odzyski.
       W przypadku wytworzenia środka trwałego w ramach działalności operacyjnej
jednostki gospodarczej, jego wartość początkową ustala się w mierniku rzeczywistego kosztu
wytworzenia, powiększonego o ewentualne koszty przystosowania środka do używania
(wymienione przy cenie nabycia). W skład rzeczywistego kosztu wytworzenia wchodzą:
                                                                                        44


   koszty pozostające w bezpośrednim związku z danym produktem, zwane kosztami
     bezpośrednimi, obejmującymi koszty        zużycia materiałów bezpośrednich, koszty
     robocizny bezpośredniej wraz z narzutami, inne koszty związane z doprowadzeniem
     produktu do postaci i miejsca, w jakich znajdzie się w dniu wyceny,
   uzasadniona część kosztów pośrednich, związanych z wytworzeniem tego produktu
     zmienne koszty produkcji oraz ta część stałych pośrednich kosztów produkcji, które
     odpowiadają poziomowi tych kosztów przy normalnym wykorzystaniu zdolności
     produkcyjnych.
       Jeżeli nie jest możliwe ustalenie kosztu wytworzenia produktu, jego wyceny dokonuje
się według ceny sprzedaży netto takiego samego lub podobnego produktu, pomniejszonej
o przeciętnie osiągany przy sprzedaży produktów zysk brutto ze sprzedaży.
       Dla ustalenia wartości początkowej środka trwałego można również zastosować inne
mierniki niż cena nabycia lub koszt wytworzenia (budowy), a mianowicie:
   wartość rynkową z dnia nabycia – w przypadku darowizny lub innej formy
     nieodpłatnego otrzymania środka,
   cenę ustalona w umowie, nie wyższą jednak od wartości rynkowej środka trwałego
     w przypadku jego otrzymania w formie wkładu niepieniężnego za otrzymane udziały
     lub akcje,
   wartość godziwą – którą w przypadku łączenia się spółek metoda nabycia jest wartość
     ustalona na podstawie wyceny przez niezależnych rzeczoznawców lub ich wartość
     rynkowa.
       Wyjaśnienia wymaga kategoria wartości godziwej – jako nowego miernika wartości,
wprowadzonego przez znowelizowana ustawę o rachunkowości. Za wartość godziwą
przyjmuje się kwotę, za jaką dany składnik aktywów mógłby zostać wymieniony,
a zobowiązanie uregulowane na warunkach transakcji rynkowej, pomiędzy zainteresowanymi
i dobrze poinformowanymi, niepowiązanymi ze sobą stronami. Wartość godziwą
instrumentów finansowych znajdujących się obrocie na aktywnym rynku stanowi cena
rynkowa pomniejszona o koszty związane z przeprowadzeniem transakcji, gdyby
ich wysokość była znacząca. Cenę rynkową aktywów finansowych posiadanych przez
jednostkę oraz zobowiązań finansowych, które jednostka zamierza zaciągnąć, stanowi
zgłoszona n rynku bieżąca oferta kupna, natomiast cenę rynkową aktywów finansowych,
które jednostka zamierza nabyć, oraz zaciągniętych zobowiązań finansowych stanowi
zgłoszona na rynek bieżąca oferta sprzedaży.
                                                                                          45


       Wartość godziwa jest zalecana do wyceny udziałów w innych jednostkach i innych
inwestycji, o których będzie dalej mowa.
       Dla wznoszonych nowych obiektów (np. budynków, hal fabrycznych) ustala się
koszty budowy, które obejmują:
   koszty    przeprowadzonych      niezbędnych    badań   geologicznych,    geofizycznych
     i pomiarów geodezyjnych,
   koszty opracowania dokumentacji projektowej,
   koszty przygotowania gruntu pod budowę, w tym: koszty dokonania demontażu
     i rozbiórki starych obiektów, łącznie z nieumorzoną ich wartością (koszty te pomniejsza
     się o odzyski z rozbiórki),
   koszty budowy,
   koszty ubezpieczeń majątkowych budowanych obiektów,
   koszty nadzoru autorskiego, inwestorskiego, generalnego wykonawcy,
   koszty założenia stref ochronnych i zieleni,
   odsetki, prowizje oraz różnice kursowe w trakcie budowy,
   podatek od towarów i usług, jeśli nie podlega odliczeniu,
   koszty obsługi zobowiązań zaciągniętych w celu finansowania budowy i związane
     z nimi różnice kursowe pomniejszone o przychody z tego tytułu.
       Jeżeli inwestor realizuje równocześnie kilka obiektów, to niektóre z wymienionych
rodzajów kosztów będą miały charakter kosztów bezpośrednich lub pośrednich w stosunku
do danego obiektu.
       Do kosztów budowy nie wlicza się wartości nabytych gruntów pod zabudowę. Jest to
uzasadnione tym, że grunt jest samodzielnym obiektem inwentarzowym środków trwałych,
nie podlegającym umorzeniu (amortyzacji). Wartość gruntu jako zasobu, wartość praw z nim
związanych (w tym prawo wieczystego użytkowania gruntów) oraz koszty związane
z wykorzystaniem gruntu (opłaty za wieczyste użytkowanie, podatek od gruntu itp.) zaliczać
należy do aktywów lub/i kosztów (nakładów, wydatków), związanych z działalnością
ekologiczną. Każda bowiem działka, i ta rekreacyjna, i ta zabudowana oznacza zużycie
zasobu naturalnego – ziemi jako elementu środowiska, którego wartości poszukujemy.
       Wśród kosztów budowy obiektów produkcyjnych i innych, nie zaangażowanych
w działalność ochronną, można wyodrębnić także takie pozycje, które związane są
z realizacją celów ekologicznych, np. koszty założenia stref ochronnych i zieleni, czy też
koszty odsetek od kredytów i innych funduszy ekologicznych, współfinansujących daną
budowę.
                                                                                           46


3.2. Inwestycje w ochronie środowiska
       Drugą z kategorii aktywów, bardzo ściśle związaną z działalnością ochronną są
inwestycje. Z tą kategorią wiążę się wiele kontrowersji. W potocznym i statystycznym ujęciu
oznaczają one strumień nakładów inwestycyjnych na przedsięwzięcia ochronne. W rachunku
aktywów stanowią one natomiast wartość posiadanych zasobów, które są efektem procesów
inwestowania. Ale znowelizowana ustawa o rachunkowości           do inwestycji zalicza tylko
specyficzne składniki aktywów. Przez inwestycje rozumie się tu „aktywa nabyte w celu
osiągnięcia korzyści ekonomicznych wynikających z przyrostu wartości tych aktywów,
uzyskania z nich przychodów formie odsetek, dywidend (udziałów w zyskach) lub
innych pożytków, w tym również z transakcji handlowej, a w szczególności aktywa
finansowe oraz te nieruchomości i wartości niematerialne i prawne, które nie są
użytkowane przez jednostkę, lecz zostały nabyte w celu osiągnięcia tych korzyści.
W przypadku zakładów ubezpieczeń przez inwestycje rozumie się lokaty”. Takie
rozumienie inwestycji w ustawie o rachunkowości zmienia istotnie wartości informacyjne
danych gromadzonych przez GUS, które po pierwsze odnoszą się do strumienia nakładów,
a nie wartości aktywów, a po drugie ujmują nakłady na wszelkie środki trwałe zaangażowane
w ochronę środowiska a nie tylko takie które przynoszą dodatkowe pożytki.
       W ustawie o rachunkowości wyróżnia się dwie grupy inwestycji: długoterminowe
i krótkoterminowe. Inwestycje długoterminowe są grupą aktywów trwałych i obejmują:
   nieruchomości,
   wartości niematerialne i prawne,
   długoterminowe aktywa finansowe (udziały, akcje i inne papiery wartościowe, pożyczki
     itp.),
   inne inwestycje długoterminowe.
       Inwestycje krótkoterminowe to grupa aktywów obrotowych, która obejmuję głównie
krótkoterminowe aktywa finansowe (płatne i wymagalne, lub przeznaczone do zbycia w ciągu
12 miesięcy od dnia bilansowego lub od daty ich założenia, wystawienia lub nabycia, albo
aktywa pieniężne), takie jak: udziały lub akcje, inne papiery wartościowe, udzielone pożyczki
lub środki pieniężne i inne aktywa pieniężne (weksle, czeki obce, czeki podróżne).
       Podział inwestycji na aktywa długo- i krótkoterminowe wykorzystuje kryterium
bilansowe (czasu ekonomicznej przydatności i czasu zbycia lub wymagalności). Aktywa
finansowe jako podstawowy składnik inwestycji daje się także przy zastosowaniu kryterium
praw nabytych. W tym ujęciu aktywa finansowe dają się podzielić na:
                                                                                        47


   aktywa finansowe o charakterze lokat kapitałowych (oznaczają one prawo własności
     inwestora do aktywów netto przedsiębiorstwa, w którym dokonano takiej lokaty
     w formie nabycia akcji i udziałów w spółkach kapitałowych. Mogą mieć charakter
     długo- i krótkoterminowy w zależności od decyzji inwestora na jaki czas zachowa
     należne mu prawa właścicielskie),
   aktywa finansowe o charakterze lokat wierzytelności pieniężnych (oznaczają najczęściej
     przekazanie innemu przedsiębiorstwu środków pieniężnych na czas ściśle ustalony oraz
     na określonych w kontrakcie warunkach. Może to mieć postać: udzielonej pożyczki,
     założonej lokaty terminowej, nabytych obligacji, bonów skarbowych, bonów
     komercyjnych, instrumentów finansowych),
   aktywa finansowe o charakterze innych praw (mogą one obejmować instrumenty
     finansowe wtórne: opcje, kontrakty towarowe, kontrakty finansowe typu forward,
     future, financial future, kontrakty walutowe typu swap oraz inne aktywa niefinansowe,
     np. kamienie wartościowe, dzieła sztuki).
       W definiowaniu inwestycji przez ustawę o rachunkowości odstąpiono więc
od utożsamiania inwestycji z ponoszeniem nakładów na pozyskiwanie nowych lub ulepszanie
już posiadanych środków trwałych oraz ich montaż. Takie ponoszenie nakładów przypisuje
się innemu rodzajowi aktywów trwałych – to jest środkom trwałym w budowie, zaliczonym
do drugiej grupy składników rzeczowych aktywów trwałych. Natomiast w definicji inwestycji
uwzględnia się:
   tylko składniki aktywów,
   sposób pozyskania, którym jest droga nabycia,
   cel nabycia, którym jest osiągnięcie korzyści z tytułu przyrostu wartości, odsetek,
     dywidend i innych pożytków,
   podział inwestycji na dwie zasadnicze grupy, a mianowicie na aktywa finansowe oraz
     aktywa niefinansowe (nieruchomości inwestycyjne).
       Polska definicja inwestycji w ustawie o rachunkowości koresponduje z dwoma MSR –
nr 39 i 40. MSR 39 dotyczy „Instrumentów finansowych – ujmowania i wyceny”, zaś MSR
40 to „Nieruchomości inwestycyjne”. MSR 39 definiuje aktywa finansowe jako składniki
aktywów, które mają postać:
   środków pieniężnych,
   umownego prawa do otrzymania środków pieniężnych lub innych aktywów
     finansowych od innej jednostki gospodarczej,
                                                                                         48


   umownego prawa do instrumentów finansowych z inną jednostką gospodarczą
     na potencjalnie korzystnych warunkach, instrumentu kapitałowego innej jednostki.
       MSR 40 definiuje nieruchomości inwestycyjne jako grunt, budynek, część budynku
lub też oba te elementy, które właściciel traktuje jako źródło przychodów z czynszów lub
utrzymuje w posiadaniu ze względu na przyrost ich wartości, bądź obie te korzyści, przy
czym nieruchomość taka nie jest:
   wykorzystywana przy produkcji, dostawach towarów, świadczeniu usług lub
     czynnościach administracyjnych,
   przeznaczona do sprzedaży w ramach zwykłej (statutowej) działalności jednostki29.
       Nie ma zasadniczych rozbieżności pomiędzy definicją inwestycji w ustawie
o rachunkowości, a w MSR. Zwraca jedynie uwagę bardzo szerokie objaśnienie w MSR 40
nieruchomości inwestycyjnej, która jest utrzymywana w posiadaniu jednostki ze względu
na przychody z czynszu, przyrost wartości lub obie te korzyści. W związku z tym przepływy
środków pieniężnych, uzyskiwane dzięki nieruchomości inwestycyjnej są w dużej mierze
niezależne od pozostałych aktywów będących w posiadaniu jednostki gospodarczej.
       Zgodnie z MSR 40 do nieruchomości inwestycyjnych można m.in. zaliczyć:
   grunt utrzymywany w posiadaniu ze względu na długoterminowy wzrost jego wartości,
     a nie w celu sprzedaży w krótkim okresie w ramach zwykłej działalności jednostki,
   grunt, którego użytkowanie pozostaje aktualnie nieokreślone,
   budynek, którego jednostka gospodarcza jest właścicielem (lub nabyty przez jednostkę
     w ramach leasingu finansowego), oddany przez jednostkę w leasing operacyjny
     na podstawie jednej lub większej liczby umów.
       Reasumując warto podkreślić, że w definiowaniu inwestycji najważniejsze jest
spełnienie celu, jakim jest uzyskiwanie w przyszłości określonych korzyści. W rezultacie
inwestycje rozumiane są jako lokowanie kapitału w celu osiągnięcia korzyści. Użyta
tu kategoria lokaty ma charakter umowny, bowiem inwestycja może przyjąć formę:
   wierzytelności wyrażonej w mierniku pieniężnym w kwocie należnej do zwrotu wraz
     z odsetkami (np. w wyniku udzielonej pożyczki),
   udziału w kapitale innych spółek (nabyte akcje lub udziały), lub też formie klasycznej
     lokaty pieniężnej w innego rodzaju papiery wartościowe lub na rachunkach
     terminowych,
   praw (np. spółdzielcze prawa do lokalu mieszkalnego oraz do lokalu użytkowego
     lub prawa do zakupionej technologii, patentu, pod warunkiem że nie będą
                                                                                          49


         wykorzystywane przez przedsiębiorstwo w bieżącej działalności, lecz zachowane
         z zamiarem późniejszej sprzedaży,
      materialną, np. grunty, budynki, kamienie szlachetne, kruszce, dzieła sztuki30.
           Jeśli te postacie aktywów byłyby powiązane z realizacją celów ekologicznych,
np. pożyczki na przedsięwzięcia ochrony środowiska, nabyte papiery wartościowe
od remitentów realizujących przedsięwzięcia ochronne, czy też grunty lub inne nieruchomości
udostępniane odpłatnie innym jednostkom dla celów działalności ekologicznej, to będziemy
je traktować jako aktywa - inwestycje ekologiczne.
           Istotną kwestią związaną z definiowaniem inwestycji jest ich wycena. Z ustawy
o rachunkowości wynika, że nabyte lub powstałe aktywa finansowe oraz inne inwestycje
ujmuje się w księgach rachunkowych jednostki na dzień ich nabycia lub powstania według
ceny nabycia lub ceny zakupu, jeżeli koszty przeprowadzenia i rozliczenia transakcji nie są
istotne. W przypadku długoterminowych papierów wartościowych cena ich nabycia może być
w ewidencji zastąpiona ceną rynkową. Ceną tą jest zgłoszona na aktywnym rynku,
np. na giełdowym rynku regulowanym, bieżąca oferta kupna długoterminowych papierów
wartościowych. Powstała w tym przypadku różnica w stosunku do ceny nabycia, powinna być
odniesiona na kapitał z aktualizacji wyceny.
           MSR 40 przyjmuje zasadę, że nieruchomość inwestycyjna powinna być ujęta
w aktywach, tylko wtedy, jeśli:
      uzyskanie przez jednostkę przyszłych korzyści związanych z tą nieruchomością jest
         prawdopodobne,
      można wiarygodnie wycenić jej cenę nabycia lub koszt wytworzenia.
         Zasady wyceny inwestycji na dzień bilansowy są zróżnicowane w zależności od rodzaju
składników. I tak zgodnie z ustawą o rachunkowości są to:
      dla udziałów w innych jednostkach oraz innych inwestycji zaliczonych do aktywów
         trwałych – ceny nabycia pomniejszone o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości lub
         wartość godziwa,
      dla udziałów w jednostkach podporządkowanych – ceny nabycia lub wartość godziwa,
         przy zastosowaniu metody praw własności,
      dla inwestycji krótkoterminowych – ceny (wartości) rynkowe lub ceny nabycia albo
         ceny (wartości) rynkowe, w zależności od tego która z nich jest niższa,



29
     Międzynarodowe Standardy Rachunkowości w praktyce …, op.cit., s. 64.
30
     Tamże, s. 66-67.
                                                                                           50


     a dla krótkoterminowych inwestycji, dla których nie istnieje aktywny rynek – w inny
     sposób określona wartość godziwa.
       W wycenie wartości inwestycji oraz innych rzeczowych aktywów trwałych
uwzględnienia wymagają także dwa elementy: późniejsze nakłady na inwestycje oraz trwała
utrata wartości. Późniejsze nakłady na nieruchomość inwestycyjną, która została już ujęta
w sprawozdaniu finansowym, powinny zwiększyć jej wartość bilansową, jeśli jest
prawdopodobne, że wyniku poniesienia tych nakładów jednostka uzyska w przyszłości
korzyści ekonomiczne związane z daną nieruchomością w wymiarze przewyższającym
pierwotnie oszacowane korzyści. Trwała utrata wartości ma miejsce wówczas, gdy istnieje
duże prawdopodobieństwo, że kontrolowany przez przedsiębiorstwo składnik aktywów nie
przyniesie w przyszłości w znaczącej części lub w całości przewidywanych korzyści
ekonomicznych. Zaistnienie takiego przypadku uzasadnia dokonanie odpisu aktualizującego,
doprowadzającego    wartość     składnika   aktywów     (inwestycji)   wynikającą   z   ksiąg
rachunkowych do sceny sprzedaży netto, a w przypadku niemożności jej ustalenia – do
ustaleni a w inny sposób wartości godziwej. Przykładami obniżenia się korzyści mogą być:
   ponoszenie przez spółkę, w której inwestor ma akcje lub udziały, strat w kolejnych
     latach obrotowych,
   utrzymywanie się przez dłuższy czas (dla banków co najmniej 6 miesięcy) niskiego,
     to jest niższego od ceny nabycia, kursu akcji na giełdzie.
       Odpisy z tytułu trwałej utraty wartości powodują obciążenie kosztów finansowych.
Natomiast w przypadku ustania przyczyny, dla której dokonano odpisu aktualizacyjnego,
można przywrócić w całości lub w części utracona wartość inwestycji w drodze zwiększenia
o kwotę przywrócenia przychodów finansowych.
       MSR 40 przyjmuje dwie metody wyceny inwestycji, a mianowicie: metodę cen
nabycia i metodę wartości godziwej, przy czym przedsiębiorstwo musi dokonać wyboru
określonej metody i konsekwentnie ja stosować wobec wszystkich, należących do niego
nieruchomości inwestycyjnych.
       MSR 40 nakłada na wszystkie jednostki gospodarcze wymóg ustalania wartości
godziwej nieruchomości inwestycyjnych albo dla celów wyceny (model wartości godziwej),
albo dla ujawniania informacji (model ceny nabycia). Zaleca się przy tym, choć nie jest to
wymogiem, aby jednostka gospodarcza, ustalając wartość godziwą nieruchomości
inwestycyjnych, korzystała z usług wykwalifikowanego rzeczoznawcy. Można więc przyjąć,
że MSR 40 preferuje metodę wyceny inwestycji nieruchomościowych według wartości
godziwej. Wartość ta powinna odzwierciedlać oczywistą sytuację rynkową i okoliczności
                                                                                        51


wymiany właśnie na dzień bilansowy. Zysk lub strata ze zmiany wartości godziwej
nieruchomości inwestycyjnej wpływa na wynik finansowy okresu, w którym ta zmiana miała
miejsce.
       Natomiast jednostka gospodarcza, która początkowym ujęciu nieruchomości wybrała
model ceny nabycia jej dalszej wyceny, powinna dokonywać dla wszystkich należących do
niej nieruchomości inwestycyjnych, zgodnie z podejściem wzorcowym określonym w MSR
16 „Rzeczowe aktywa trwałe”, uwzględniając przy tym odpisy aktualizujące z tytułu utraty
wartości.
       Inwestycje podlegać mogą sprzedaży. Sprzedaż inwestycji podporządkowana jest
następującym zasadom:
 wynegocjowana i ujęta w fakturze cena sprzedaży jest przychodem finansowym,
 wartość księgowa sprzedanej inwestycji jest kosztem finansowym,
 jeśli wartość zbytej inwestycji zaliczonej do aktywów trwałych była uprzednio
    przeszacowana albo wyceniana w cenie (wartości) rynkowej lub w cenie nabycia,
    w zależności od tego która z nich była niższa, a skutki wyceny odniesiono na kapitał
    (fundusz) z aktualizacji wyceny, to nadwyżkę z przeszacowania ustala się i rozlicza
    z tym kapitałem,
 zbycie nieruchomości inwestycyjnej może nastąpić poprzez jej sprzedaż lub zawarcie
    umowy leasingu finansowego, jeżeli nie oczekuje się w przyszłości uzyskania żadnych
    korzyści wynikających z jej zbycia,
 zyski lub straty wynikające ze zbycia nieruchomości powinny być ustalone jako różnica
    między przychodami netto ze sprzedaży a wartością bilansową danego składnika
    inwestycji oraz ujęte wynikowo w rachunku zysków i strat,
 na równi traktuje się zbycie inwestycji, jak tez wycofanie jej z użytkowania31.
       Ujawnianie informacji dotyczących inwestycji ma miejsce w sprawozdaniach
finansowych (bilansie, rachunku zysków i strat, rachunku przepływów pieniężnych) oraz
w informacji dodatkowej. Ich zakres reguluje załącznik nr 1 do ustawy o rachunkowości oraz
założenia koncepcyjne MSR 39 oraz MSR 40. Koncepcję sporządzania części opisowo-
tabelarycznej sprawozdania finansowego w zakresie informacji dodatkowej można
dostosować także dla potrzeb ujawniania informacji dotyczących inwestycji i innych
aktywów zaangażowanych w ochronę środowiska.
       Ewidencja danych do sprawozdania bilansowego jednostki gospodarczej może być
podstawą ujawnienia informacji o aktywach zaangażowanych w ochronę środowiska, jeśli –
                                                                                                                     52


jak już to podkreślano – następuje grupowanie tych danych stosowanie do celów
ekologicznych             rejestrowanych procesów i zdarzeń. Pozwala to uwidocznić informacje
o rozmiarach bilansowych stanów aktywów pracujących na rzecz ochrony środowiska.
Potencjalne rodzaje tych informacji, możliwe do uwidocznienia w strukturze aktywów
jednostki gospodarczej prezentuje Tablica 10.


Tablica 10. Bilansowe składniki aktywów jednostek innych niż banki i zakłady ubezpieczeń

                              Składniki aktywów w sprawozdaniu
Grupy aktywów                                                    Aktywa zaangażowane w ochronę środowiska
                                          finansowym
Aktywa trwałe            I. Wartości niematerialne i prawne      Prawa majątkowe, uprawnienia zbywalne, pozwolenia
                                                                 na emisję zanieczyszczeń, na pobór wody, koszty
                                                                 zakończonych prac rozwojowych, licencje, koncesje,
                                                                 związane z realizacją celów ekologicznych


                         II. Rzeczowe aktywa trwałe              Grunty, prawo wieczystego użytkowania gruntów i inne
                                                                 środki trwałe związane z celami ekologicznymi

                         III. Należności długoterminowe          Udzielone długoterminowe pożyczki na cele
                                                                 ekologiczne
                                                                  Należne kwoty za wykonane usługi inwestycyjne na
                                                                 cele ekologiczne

                         IV. Inwestycje długoterminowe           Długoterminowe inwestycje rzeczowe (w tym
                                                                 nieruchomościowe) i finansowe (obligacje) związane z
                                                                 celami ekologicznymi
Aktywa obrotowe          I.     Zapasy                           Materiały, półprodukty i produkty zawiązane z celami
                                                                 ekologicznymi

                         II. Należności krótkoterminowe          Udzielone krótkoterminowe pożyczki na cele
                                                                 ekologiczne. Należne kwoty za dostarczone dobra i
                                                                 usługi na cele ekologiczne

                         III. Inwestycje krótkoterminowe         Krótkoterminowe inwestycje finansowe związane z
                                                                 celami ekologicznymi

Źródło: Opracowanie własne na podstawie ustawy o rachunkowości z dn. 29.09.1994 r., tekst jednolity Dz. U. z
        2002 r., Nr 76, poz. 694 z późniejszymi zmianami, Załącznik nr 1.




31
     Tamże , s. 76-77.
                                                                                           53




3.3. Kapitały własne finansujące aktywa zaangażowane w ochronę
     środowiska
       Ustawa o rachunkowości nie definiuje wprost pojęcia kapitał własny, ale określa,
że kapitał własny odpowiada wartościowo aktywom netto. Zgodnie z ustawą o rachunkowości
przez aktywa netto rozumie się aktywa jednostki pomniejszone o zobowiązania.
Takie określenie kapitału własnego jest zgodne z założeniami koncepcyjnymi MSR,
w których przez kapitał własny rozumie się udział pozostały w aktywach jednostki po odjęciu
wszystkich jej zobowiązań. Kapitał własny stanowi zatem równowartość składników
aktywów wniesionych do jednostki przez jej właścicieli oraz wygospodarowany w toku jej
działalności. W kapitał własny zasilają właściciele, udostępniając spółce własne środki, bądź
rezygnując w całości lub części z praw do zysku wygospodarowanego przez jednostkę.
       Założenia koncepcyjne MSR formułują dwie koncepcje kapitału: finansową
i rzeczową. Finansowa koncepcja kapitału to między innymi zainwestowane pieniądze
lub zainwestowana siła nabywcza. Stanowi ona odpowiednik aktywów netto lub kapitału
własnego. Rzeczowa koncepcja kapitału bazuje na możliwościach operacyjnych jednostki,
a przez kapitał rozumie się zdolności produkcyjne jednostki, wyrażone np. w dziennej
wielkości produkcji. Jednostki mogą wybierać stosowane koncepcje kapitału, przy czym
dla celów sprawozdania finansowego najbardziej odpowiednią jest finansowa koncepcja
kapitału. Ma to znaczenie szczególnie wówczas, gdy użytkownicy sprawozdania finansowego
zainteresowani są głównie zachowaniem nominalnej wartości lub siły nabywczej
zainwestowanego kapitału. Jeżeli zaś użytkownicy sprawozdania finansowego zainteresowani
są możliwości operacyjnymi (zdolnościami produkcyjnymi) to wówczas większe znaczenie
ma rzeczowa koncepcja zachowania kapitału.
       Jednostka gospodarcza zachowuje swój kapitał, jeżeli jej kapitał na koniec danego
okresu nie różni się od kapitału na początek danego okresu. Zysk powstaje, jeśli osiąga się
nadwyżkę kapitału na koniec okresu w porównaniu z jego stanem na początek okresu.
       W świetle ustawy o rachunkowości kapitał własny jednostki wycenia się nie rzadziej
niż na dzień bilansowy w wartości nominalnej. W ujęciu bilansowym dokonano podziału
kapitału własnego na dziewięć grup:
 kapitał (fundusz) podstawowy -powierzany w formie pieniężnej lub aportów
    rzeczowych przez różnych co do formy prawnej właścicieli, obligatoryjny w spółkach
    akcyjnych (minimum 500 tys. zł), oraz w spółkach z o.o. (minimum 50 tys. zł), wymaga
    – na ogół rejestracji w rejestrze sadowym i zapisu w statucie spółki;
                                                                                          54


 należne wpłaty na kapitał podstawowy (wielkość ujemna) – oznacza nieopłacone
   wkłady (akcje) wspólników, które zmniejszają sumę dyspozycyjnych kapitałów własnych
   i wyrażają jednocześnie należności od właścicieli z tego tytułu;
 udziały (akcje) własne (wielkość ujemna) -            mogą to być nabyte udziały własne
   w drodze egzekucji na zaspokojenie roszczeń spółki, a w spółce akcyjnej także w celu
   zapobiegania poważnej szkodzie, w celu umorzenia akcji lub ich odsprzedaży;
 kapitał (fundusz) zapasowy – na pokrycie ewentualnych strat, obligatoryjny w spółce
   akcyjnej, tworzony z nadwyżki ceny akcji ponad ich wartość nominalną (po pokryciu
   kosztów emisji akcji), lub też z zysku netto, a także z dopłat akcjonariuszy za szczególne
   uprawnienia przyznane ich akcjom. W spółce akcyjnej kapitał ten stanowić powinien –
   co najmniej – 1/3 kapitału podstawowego. Zanim nie osiągnie się takiego poziomu,
   przeznacza się na ten cel, co najmniej, 8% zysku netto za dany rok obrotowy;
 kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny – jest kapitałem tworzonym obligatoryjnie
   przez jednostki podlegające uregulowaniom ustawy o rachunkowości. Na kapitał
   ten odnosi się: różnice powstałe w wyniku wyceny oraz utworzenia rezerwy w
   warunkach ustania zasadności zasady kontynuacji działania, różnicę wartości netto
   środków trwałych powstałą na skutek aktualizacji wyceny, zmniejszenie o różnicę
   z aktualizacji wyceny uprzednio zaktualizowanych zbywanych lub zlikwidowanych
   środków trwałych, skutki przeszacowania inwestycji zaliczanych do środków trwałych,
   powodujące wzrost ich wartości do poziomu cen rynkowych;
 pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe - tworzone zgodnie ze statutem (umową)
   spółki.   Głównym     przeznaczeniem     kapitałów     rezerwowych   jest   sfinansowanie
   szczególnych strat i wydatków, a zwłaszcza przedsięwzięć o dużym ryzyku, np. zmiana
   profilu działalności, wprowadzenie nowej technologii. Wysokość kapitału rezerwowego
   w spółkach akcyjnych ma odpowiadać wartości nabytych akcji własnych według cen ich
   nabycia, oraz łącznej wartości nominalnej umorzonych akcji;
 zysk (strata) z lat ubiegłych – nie podzielony zysk lub nie pokryta strata z lat ubiegłych.
   W tej pozycji wykazuje się także skutki ewentualnych błędów popełnionych
   w sprawozdaniach finansowych za rok lub lata ubiegłe, o ile maja one wpływ na wynik
   finansowy w danym roku obrotowym;
 zysk (strata) roku obrotowego – jako różnica między przychodami a kosztami,
   z uwzględnieniem stosownych obciążeń podatkowych. W jednostkach innych niż banki
   i zakłady ubezpieczeń na wynik finansowy netto składają się: wynik z działalności
   operacyjnej, wynik operacji finansowych, wynik operacji nadzwyczajnych, obowiązkowe
                                                                                                       55


     obciążenia wyniku finansowego z tytułu podatku dochodowego, którego podatnikiem jest
     jednostka i płatności z nim zrównanych , na podstawie odrębnych przepisów;
  odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego – mogą to być np. wypłaty zaliczek na
     poczet dywidendy, jeżeli sprawozdanie finansowe za ostatni rok obrotowy wykazuje
     zysk32.
        MSR 1 „Prezentacja sprawozdań finansowych” stawia wymagania odnośnie danych
prezentowanych w bilansie lub informacji dodatkowej, a szczególności:
a) dla każdej grupy kapitału podstawowego:
  liczbę akcji/udziałów składających się na autoryzowany kapitał,
  liczbę akcji wyemitowanych i w pełni opłaconych oraz wyemitowanych i nie w pełni
     opłaconych,
  wartość nominalna akcji lub stwierdzenie, ze akcje nie posiadają wartości nominalnej,
  zestawienie zmian liczby akcji na początek i na koniec roku,
  prawa, uprzywilejowania i ograniczenia zawiązane z dana grupą akcji, włączając w to
     ograniczenia dotyczące podziału dywidend i zwrotu kapitału,
  akcje własne jednostki pozostające             w jej posiadaniu lub w posiadaniu jednostek
     stowarzyszonych,
  akcje zarezerwowane dla potrzeb emisji związanych z realizacja opcji i umów sprzedaży,
     wraz z warunkami i kwotami,
b) opis charakteru i przeznaczenia każdego kapitału wchodzącego w skład kapitału
     własnego,
c) w razie gdy zaproponowano wypłatę dywidend, lecz gdy nie zostały one jeszcze formalnie
     zatwierdzone do wypłaty, kwotę uwzględnioną lub nie uwzględnioną w zobowiązaniach,
d) kwotę jakichkolwiek nieujętych, skumulowanych dywidend z akcji uprzywilejowanych
     co do wypłaty dywidendy33.
      Ujęcie kapitału własnego z podziałem na mniejsze jego części składowe, zgodnie
z założeniami koncepcyjnymi MSR, umożliwia na przykładzie spółek kapitałowych
m.in. na oddzielne wykazanie:
  środków wniesionych przez udziałowców,
  niepodzielnego zysku z lat ubiegłych,
  kapitałów rezerwowych powstałych z odpisów z niepodzielnego zysku z lat ubiegłych,

32
   Ustawa o rachunkowości…, op. cit. oraz Ustawa z dnia 15 września 2000 roku – Kodeks Spółek Handlowych,
    Dz. U. 2002 nr 94, poz. 1037.
33
   Międzynarodowe Standardy Rachunkowości 2001…, op. cit., s. 83 i dalsze.
                                                                                        56


 kapitałów rezerwowych stanowiących skutek dokonania alokacji, służących zachowaniu
    kapitału.
       Taka klasyfikacja jest przydatna z punktu widzenia podejmowania decyzji przez
użytkowników sprawozdań finansowych. Jej zaletą jest wskazanie:
 na ograniczenia prawne lub innego typu wpływając na zdolność jednostki do podziału
    kapitału własnego lub wykorzystania go w inny sposób,
 iż strony posiadające udziały w jednostce mają zróżnicowane prawa w zakresie
    otrzymywania dywidend czy zwrotu kapitału.
       Znowelizowana ustawa o rachunkowości wprowadziła nowy element sprawozdania
finansowego w postaci zestawienia zmian w kapitale własnym. Stanowi ono uzupełnienie
bilansu i rachunku zysków i strat, dostarcza informacji o zmianach poszczególnych
składników kapitału własnego, co ma szczególne znaczenie w związku ze wzrostem operacji,
które są bezpośrednio odnoszone na kapitał własny. Pozwala ono oszacować przyrost lub
obniżenie kwoty aktywów netto jednostki lub zasobności jednostki w ciągu okresu, określone
zgodnie z zasadami wyceny przyjętymi i ujawnionymi w sprawozdaniu finansowym.
Pomijając zmiany wynikające z transakcji dokonanych z właścicielami, ogólna zmiana stanu
kapitału własnego, z wyjątkiem transakcji zwianych z wypłatami na rzecz kapitału i wypłatą
dywidend, odpowiada łącznym zyskom i stratom wygenerowanym z tytułu prowadzonej
działalności gospodarczej. Dlatego też sprawozdanie ze zmian kapitału własnego pełni więc
niejako rolę drugiego rachunku zysków i strat34.
       Typowymi inwestorami pełniącymi rolę właścicieli kapitału wnoszonego na poczet
działalności ochronnej podmiotów gospodarczych, zwłaszcza spółek prawa handlowego,
są w Polsce:
 fundusze ekologiczne (Narodowy i wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska,
    posiadające osobowość prawną, np. NFOŚiGW posiadał na koniec 2001 roku ponad 44%
    akcji BOŚ S.A.);
 banki – polskie i zagraniczne – np. BOŚ S.A., Bank Śląski ING S.A., Europejski Bank
    Odbudowy i Rozwoju (EBOR), Bank Światowy, Bank Przemysłowo-Habdlowy PBK
    S.A., Raiffeisen Bank Polska S.A., Spółdzielcza Grupa Bankowa Górnośląski Bank
    Gospodarczy S.A.;
 instytucje leasingowe, np. Bankowe Towarzystwo Leasingowe S.A., Centrum Leasingu
    i Finansów CliF S.A.;
 EKOLEASING;
                                                                                                      57


  fundusze inwestycyjne – np. Fundusz na Rzecz Globalnego Środowiska (GEF),
       Międzynarodowa         Korporacja      Finansowa      (IFC),     Nordic    Environment    Finance
       Corporation (NEFCO);
  POINEER Poland Fund;
  skarb państwa, gminy i                inne jednostki samorządu terytorialnego – jako właściciel
       jednoosobowych spółek skarbu państwa oraz spółek handlowych z przewagą kapitału
       prywatnego lub też właściciele (współwłaściciele) przedsiębiorstw i spółek komunalnych,
       realizujących przedsięwzięcia ochronne.
           Szczególnymi źródłami kapitałów własnych, o charakterze ekologicznym są dotacje
i subwencje, a także ulgi, zwolnienia i odliczenia podatkowe, które poprzez przychody
lub zyski nadzwyczajne, lub też zmniejszone obciążenia podatkowe, wpływają na wynik
finansowy netto oraz na wynik finansowy zatrzymany, zasilający kapitał własny w formie
kapitału zapasowego i rezerwowego.
           Dawcami takich dotacji i subwencji mogą być:
  instytucje i programy pomocowe (np. Fundusz na rzecz Globalnego Środowiska,
       Program PHARE Spójność Społeczna i Gospodarcza, Przedakcesyjny Instrument
       Polityki Strukturalnej – ISPA, Specjalny Program Akcesyjny Rozwoju Rolnictwa
       i Obszarów Wiejskich - SAPARD, Fundacja EkoFundusz);
  fundusze         ekologiczne      –     poprzez   umorzenia        pożyczek,   niższe   niż   rynkowe
       oprocentowanie kredytów,
  skarb państwa – poprzez obsługę części odsetek od kredytów ekologicznych (np. poprzez
       finansowanie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa) lub też stosowanie
       preferencji fiskalnych, w tym także preferencyjnego systemu amortyzowania środków
       trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych,
           Źródłami pozyskiwania kapitałów własnych są także wszystkie inne omówione
możliwości, które związane są z aktywami zaangażowanymi w ochronę środowiska, w tym
także ich przeszacowanie, sprzedaż lub też kreacja zysku operacyjnego z segmentu
działalności ekologicznej.




34
     Międzynarodowe Standardy rachunkowości w praktyce …, op. cit. s. 277.
                                                                                                  58


3.4. Zobowiązania finansujące aktywa w ochronie środowiska
           Zobowiązania stanowią wartościowy odpowiednik tych składników majątku, które
zostały udostępnione jednostce gospodarczej z obowiązkiem zwrotu w określonym terminie.
W związku z tym zobowiązania nazywane są długami. Mianem zobowiązania określa się
obowiązek jednostki gospodarczej – dłużnika do spłacenia wierzycielowi określonej kwoty
środków pieniężnych w wyznaczonym terminie za wykonanie na jej rzecz świadczenia lub
obowiązek tej jednostki do wykonania świadczenia w zamian za otrzymaną przedpłatę
(zaliczkę).
           Zgodnie z ustawą o rachunkowości (art. 3, ust. 1, p. 20) zobowiązanie jest
to wynikający z przeszłych zdarzeń obowiązek wykonania świadczeń o wiarygodnie
określonej wartości, które spowodują wykorzystanie już posiadanych lub przyszłych
aktywów jednostki. Jako szczególne rodzaje zobowiązań ustawa definiuje rezerwy
i zobowiązania warunkowe. Do zobowiązań należą też fundusze specjalne.
           Tworzenie rezerw w rachunkowości jest wyrazem identyfikowania i szacowania
ryzyka gospodarczego. W literaturze określa się rezerwy jako „narzędzie zabezpieczenia się
przedsiębiorstwa przed ryzykiem, czyli oczekiwanymi obciążeniami w przyszłości”.
Oznaczają one równowartość aktywów wygospodarowanych w danym okresie na pokrycie
przewidywanych strat, kosztów, zobowiązań itp. uszczupleń aktywów. (...) Aktywa
„przypisane” rezerwom czekają na pokrycie aktualnie oszacowanego ryzyka. Jest oczywistą
sprawą, że aktywa te są angażowane w różne przedsięwzięcia gospodarcze przedsiębiorstwa,
ale są to zawsze przedsięwzięcia krótkoterminowe, pozwalające na ich wycofanie
w przypadku wystąpienia ryzyka, czyli przewidywanych wydatków lub zobowiązań.”35
Warto podkreślić, że „rezerwy tworzy się wyłącznie wtedy, gdy w wyniku przeszłych zdarzeń
spoczywa        na    przedsiębiorstwie      aktualne,    prawne     lub   zwyczajowe   zobowiązanie
wydatkowania środków pieniężnych i możliwe jest oszacowanie tego zobowiązania.
Przykładowo, należy utworzyć rezerwę na przyszłe zobowiązania, wynikającą z faktu,
że aktualnie przedsiębiorstwo dopuściło się zanieczyszczenia chemikaliami środowiska.
Podstawą tworzenia rezerwy będzie obowiązująca regulacja prawna w zakresie ochrony
środowiska.”
           Rezerwy to zobowiązania, których termin wymagalności lub kwota nie są pewne
(art. 3, ust. 1, p. 21). „Definicja ta nie objaśnia w pełni pojęcia rezerw. Analizując bowiem
okoliczności ich tworzenia, a także możliwość niewykorzystania (por. art. 35d ustawy),
chodzi tu o zobowiązania, których nie tylko termin wymagalności lub kwota nie są pewne,

35
     M. Gmytrasiewicz, Rezerwy w księgach rachunkowych, Difin, Warszawa 2002, s. 8.
                                                                                               59


ale również o takie, których zaistnienie charakteryzuje się niepewnością, np. rezerwa
na zobowiązanie z tytułu udzielonych gwarancji, poręczeń, operacji kredytowych, skutków
toczącego się postępowania sądowego itp. Rezerwy tworzy się zatem również
na zobowiązania potencjalne, które mogą stać się rzeczywistymi. Zmniejszenie lub ustanie
ryzyka uzasadniającego utworzenie rezerwy powoduje jej rozwiązanie.”
           Rezerwy na zobowiązania opisuje się też jako „... aktualny, wynikający z przeszłych
zdarzeń, obowiązek przedsiębiorstwa do zapłaty, który – jak się oczekuje – spowoduje
wydatkowanie przez niego środków pieniężnych; (...) cechą odróżniających je od innych
zobowiązań jest niepewność co do kwoty lub terminu poniesienia przyszłego wydatku.”36
           Natomiast zobowiązania warunkowe to obowiązek wykonania świadczeń, których
powstanie jest uzależnione od zaistnienia określonych zdarzeń (art. 3, ust. 1, p. 28).
           Według definicji zawartej w MSR 37 (§ 10) „Zobowiązanie warunkowe jest
a) możliwym obowiązkiem, który powstaje na skutek zdarzeń przeszłych, których istnienie
      zostanie potwierdzone dopiero w momencie wystąpienia lub braku jednego lub większej
      ilości niepewnych przyszłych zdarzeń, które nie w pełni podlegają kontroli jednostki
      gospodarczej lub
b) istniejącym obowiązkiem, który powstaje na skutek zdarzeń przeszłych, ale nie jest
      ujmowany w sprawozdaniu, ponieważ:
       nie jest prawdopodobne, aby konieczne było wydatkowanie środków uosabiających
           korzyści ekonomiczne w celu wypełnienia obowiązku lub
       kwoty obowiązku (zobowiązania) nie można wycenić wystarczająco wiarygodnie.”37.
           Zobowiązania rozpatrywane z przedmiotowego punktu widzenia, to następujące
ich rodzaje:
       kredyty bankowe, które oznaczają zobowiązania jednostki gospodarczej wobec
           banków z tytułu otrzymanych środków pieniężnych z obowiązkiem zwrotu
           w określonym terminie,
       pożyczki, przez które rozumie się zobowiązania z tytułu otrzymanych z obowiązkiem
           zwrotu środków pieniężnych od osób fizycznych lub prawnych nie będących bankami,
       zobowiązania z tytułu dostaw i usług, które występują w związku z rozbieżnymi
           w czasie momentami: otrzymania dostawy (usługi) i zapłaty za tę dostawę (usługę),




36
     M. Gmytrasiewicz, Rezerwy…, op. cit., s. 15.
37
     Międzynarodowe Standardy Rachunkowości 2001…, op. cit., s. 965.
                                                                                                     60


      zobowiązania z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń , które powstają
        z tytułu naliczonych, a jeszcze nie zapłaconych podatków, ceł, składek
        ubezpieczeniowych wobec instytucji publiczno-prawnych,
      zobowiązania z        tytułu wynagrodzeń, które         oznaczają zadłużenie jednostki
        gospodarczej    wobec     pracowników      w    związku     z    naliczonymi,    a      jeszcze
        nie wypłaconymi wynagrodzeniami,
      zobowiązania wekslowe, które pojawiają się wówczas, gdy dłużnik zamiast zapłaty
        za otrzymaną dostawę (usługę) wystawia weksel,
      zobowiązania z tytułu dłużnych papierów wartościowych, które występują
        w przypadku pozyskiwania przez jednostkę gospodarczą środków pieniężnych
        poprzez emisję i sprzedaż obligacji lub innych papierów dłużnych38.
        Ważne jest wyjaśnienie pojęcia zobowiązań finansowych. Zgodnie z ustawą
o rachunkowości, zobowiązanie finansowe jest to zobowiązanie jednostki do wydania
aktywów finansowych albo do wymiany instrumentu finansowego z inną jednostką
na niekorzystnych warunkach. Zobowiązanie niefinansowe natomiast, zgodnie z zasadniczą
definicją, można określić jako zobowiązanie do wydania aktywów innych niż finansowe.
„Przykładem zobowiązań niefinansowych są zobowiązania z tytułu zaliczek otrzymanych
na dostawy, przychody przyszłych okresów, a także większość obowiązków gwarancyjnych.
Uregulowanie      wymienionych      zobowiązań      będzie    polegało    na    przekazaniu       dóbr
lub zrealizowaniu usług, a nie na przekazaniu środków pieniężnych lub innych aktywów
finansowych”39.
        Zgodnie z założeniami koncepcyjnymi sporządzania i prezentacji sprawozdań
finansowych (§ 91), „zobowiązanie ujmuje się w bilansie, jeżeli prawdopodobne jest,
że dojdzie do wypływu zasobów zawierających korzyści ekonomiczne na skutek
uregulowania przez jednostkę obecnego obowiązku, zaś kwotę konieczną do wywiązania się
z obowiązku można wiarygodnie ustalić”.
        Na tle definicji zobowiązań i rezerw oraz ich klasyfikacji należy interpretować
zobowiązania związane ze środowiskiem i jego ochroną. Zobowiązanie ekologiczne jest
to wynikający z przeszłych zdarzeń obowiązek wykonania świadczeń o wiarygodnie
określonej wartości, związanych z negatywnym wpływem działalności gospodarczej




38
   Podstawy rachunkowości pod red. B. Micherdy, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie,
    Kraków 2001, s. 38-39.
39
   D. Krzywda, Terminologia ustawy o rachunkowości…, op. cit., s.18-19.
                                                                                                61


jednostki        na     środowisko,       które    spowodują    wykorzystanie   już   posiadanych
lub przyszłych aktywów tej jednostki40.
           Zobowiązania ekologiczne przyjmują przede wszystkim postać długu finansowego
lub niefinansowego z tytułu otrzymanych świadczeń w postaci dostaw i usług obcych,
kredytów i pożyczek (w tym obligacji), których przesłanką zaistnienia jest dążenie do
pozyskania zewnętrznego źródła finansowania przedsięwzięć w zakresie gospodarowania
środowiskiem i jego ochrony. Drugą grupę stanowią zobowiązania związane z ryzykiem
ekologicznym, a w szczególności zmierzające do jego ograniczenia. Do zobowiązań
ekologicznych należą również zobowiązania o szczególnym charakterze, wynikającym z
niepewności co do terminu wymagalności i kwoty - rezerwy ekologiczne - oraz co do ich
powstania uzależnionego od zaistnienia określonych zdarzeń - zobowiązania warunkowe.
           Podstawowa klasyfikacja zobowiązań ekologicznych wynika z zastosowania
kryterium przesłanek powstania zobowiązania:
  zobowiązania z tytułu normalnej działalności operacyjnej związanej ze środowiskiem
        (używanie zasobów, ochrona środowiska, opłaty ekologiczne itp.),
  zobowiązania związane ze zdarzeniami losowymi (wypadki, awarie techniczne),
  zobowiązania wynikające z braku ochrony środowiska (zaniechania działań).
           Zobowiązania ekologiczne zaliczone do grupy zobowiązań z tytułu normalnej
bieżącej działalności związanej ze środowiskiem obejmują te ich tytuły, które wynikają z
korzystania w tej działalności z kredytu kupieckiego (zobowiązania handlowe) z tytułu
dostaw i usług oraz innych rozrachunków np. z tytułu opłat, podatków i kar ekologicznych, a
także z szeroko rozumianego celowego pozyskiwania aktywów finansowych (kredyty,
pożyczki i obligacje ekologiczne). Kredyty i pożyczki ukierunkowane bezpośrednio lub
pośrednio na realizację przedsięwzięć na rzecz ochrony środowiska mogą mieć charakter
długo- lub krótkoterminowy. Na uwagę zasługują tu zobowiązania z tytułu obligacji
ekologicznych, które mogą być emitowane przez jednostki gospodarcze. Z reguły obligacje
emitowane         przez     przedsiębiorstwa      służą   długoterminowemu   finansowaniu   dużych
przedsięwzięć inwestycyjnych, a także zobowiązania z tytułu obligacji komunalnych
emitowanych przez władze lokalne – samorządowe lub przez odpowiednie agencje tych
władz oraz przez niektóre przedsiębiorstwa lokalne działające w sektorze publicznym.
Zobowiązania te mieszczą się w szerszej grupie źródeł zasilania działalności gospodarczej
przez fundusze lokalne w odniesieniu do przedsięwzięć w zakresie infrastruktury m.in.
drogowej, mieszkaniowej, także ochrony środowiska, ogólnie – projektów o charakterze

40
     M. Stępięń, Rachunek…, op. cit. s. 231.
                                                                                                   62


użyteczności publicznej. „Obligacje komunalne są najczęściej papierami długoterminowymi,
a więc charakteryzują się niską płynnością. Wraz z rozwojem samorządności w Polsce rośnie
rola tej formy obligacji, zwłaszcza że ich atrakcyjność jest często wynikiem dodatkowych
korzyści oferowanych przez emitentów, np. ulgi podatkowe, zwolnienia z określonych opłat
lokalnych.”41
        Zobowiązania związane ze zdarzeniami losowymi powstają wskutek awarii
urządzeń produkcyjnych czy ochronnych, mają charakter sporadyczny, jednak szkody
spowodowane w środowisku, w otoczeniu jednostki, powinny być zrekompensowane wprost
przez uregulowanie zobowiązań z tego tytułu przez sprawcę szkody. Może też mieć miejsce
takie rozwiązanie, że potencjalny sprawca szkód losowych w środowisku chcąc ograniczyć
swoje ryzyko ekologiczne, skorzysta z usługi ubezpieczenia i wówczas u niego wystąpi
przejściowo zobowiązanie z tytułu ubezpieczeń od ryzyka ekologicznego.
        Do zobowiązań ekologicznych wynikających z braku ochrony środowiska można
zaliczyć te, które są następstwem zaniechania odpowiednich działań przez przedsiębiorstwo.
Jeżeli na przykład nie zostały zabezpieczone przed emisją hałasu i wibracji sąsiadujące z
jednostką obiekty, to zaistnienie szkód w tych obiektach wywołanych działalnością
gospodarczą będzie stanowić przesłankę powstania zobowiązania ekologicznego wobec
właściciela obiektu czy osób, których te skutki dotknęły.
        Do zobowiązań ekologicznych należą również fundusze specjalne związane ze
środowiskiem (ekologiczne fundusze specjalne). Przedsiębiorca, który uzyskał koncesję na
wydobywanie kopalin jest zobowiązany do tworzenia w ciężar kosztów działalności
operacyjnej     funduszu     likwidacji    zakładu    górniczego.     Celem     tego   funduszu   jest
zabezpieczenie źródła finansowania działań, które po zakończeniu działalności wydobywczej
pozwolą doprowadzić środowisko do stanu równowagi przyrodniczej przez uzupełnienie
wyrobisk, kształtowanie gruntów i przywrócenie walorów krajobrazowych terenu i otoczenia
byłej jednostki gospodarczej.
        Zasady funkcjonowania omówionych zobowiązań w rachunkowości przedsiębiorstwa
nie odbiegają od powszechnie obowiązujących w odniesieniu do ogółu zobowiązań. Ich
uwidocznienie polega na analitycznym ujęciu w ewidencji systematycznej i odpowiednim
ujawnieniu w sprawozdaniu finansowym. Taką możliwość stwarza m.in. cecha elastyczności
rachunkowości jako systemu informacyjno-kontrolnego.
        Tworzenie rezerw ekologicznych, tj. rezerw na zobowiązania ekologiczne wymaga
spełnienia ogólnych warunków wynikających z ustawy o rachunkowości, o czym była już

41 M. Gmytrasiewicz, A. Karmańska. Rachunkowość finansowa…, op. cit., s. 263.
                                                                                                             63


mowa, a także sformułowania przesłanek i zasad prowadzenia wyodrębnionego rachunku
zobowiązań ekologicznych w ramach rachunkowości ekologicznej.
        Syntetyczne zestawienie możliwych do uwidocznienia kapitałów własnych i
zobowiązań ekologicznych w pasywach bilansu jednostki gospodarczej ilustruje Tablica 11.


Tablica 11. Odzwierciedlenie kapitałów własnych i zobowiązań związanych z ochroną
           środowiska w pasywach bilansu dla jednostek innych niż banki i zakłady
           ubezpieczeń

                                                                                   Przykłady kapitałów
     Wyszczególnienie               Grupy kapitałów bilansowych
                                                                                      ekologicznych
Kapitał (fundusz) własny      Kapitał (fundusz) podstawowy                   Udziały (akcje) funduszy
                              Należne wpłaty na kapitał podstawowy           ekologicznych, banków i skarbu
                              Udziały (akcje) własne                         państwa
                              Kapitał (fundusz) zapasowy                     Kapitał rezerwowy z aktualizacji
                              Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny        wyceny aktywów zaangażowanych
                              Pozostałe kapitały (fundusze rezerwowe)        w ochronę środowiska
                              Zysk (strata) z lat ubiegłych                  Wynik finansowy z tytułu dotacji,
                              Zysk (strat) netto                             subsydiów, ulg i zwolnień
                              Odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego   podatkowych, darowizn i pomocy
                                                                             instytucji pomocowych na rzecz
                                                                             ochrony środowiska
Zobowiązania i rezerwy na     Rezerwy na zobowiązania                        Rezerwy na zobowiązania
zobowiązania                  Zobowiązania długoterminowe                    ekologiczne
                                w tym kredyty i pożyczki                    Zobowiązania warunkowe
                                z tytułu emisji dłużnych papierów           Gwarancje na finansowanie
                                    wartościowych                            działalności w ochronie środowiska
                              Zobowiązania krótkoterminowe                   Pożyczki kredyty od banków i
                                z tytułu dostaw i usług                     instytucji na przedsięwzięcia
                                kredyty i pożyczki                          ekologiczne
                                z tytułu emisji dłużnych papierów           Zobowiązania z tytułu emisji
                                    wartościowych                            obligacji ekologicznych
                                zobowiązania wekslowe                       Zobowiązania z tytułu emisji
                                z tytułu podatków, ceł ubezpieczeń i        obligacji komunalnych
                                    innych świadczeń                         Fundusze specjalne związane z
                                                                             działalnością ekologiczną
                                z tytułu wynagrodzeń
                                                                             Zobowiązania z tytułu ubezpieczeń
                                fundusze specjalne
                                                                             ekologicznych
                              Rozliczenia międzyokresowe
                                                                             Zobowiązania z tytułu podatków i
                                                                             opłat ekologicznych
                                                                             Zobowiązania z tytułu robót i usług
                                                                             inwestycyjnych na cele ekologiczne
Źródło: Opracowanie własne na podstawie ustawy o rachunkowości.
                                                                                                 64




4. Wydatki i wpływy inwestycyjne przedsiębiorców na
   ochronę środowiska w rachunku przepływów
   pieniężnych
         Nakłady w praktycznym dotąd ujęciu są kategorią statystyczną i są utożsamiane z
inwestycjami, ale raczej w rzeczowym ujęciu. GUS definiuje nakłady inwestycyjne, jako
„nakłady finansowe lub rzeczowe, których celem jest stworzenie nowych środków trwałych
lub ulepszenie istniejących obiektów majątku trwałego, a także nakłady na tzw. pierwsze
wyposażenie inwestycji”. Warto dodać, że taka definicja przywoływana jest zarówno dla
określenia przez GUS nakładów inwestycyjnych w gospodarce42, jak i dla określenia
wydatków inwestycyjnych na ochronę środowiska43.                     Przy czym wydatki inwestycyjne
definiuje się przez nakłady finansowe lub rzeczowe. Nakłady (wydatki) dzieli się tu: na
nakłady na środki trwałe oraz pozostałe nakłady.
         Nakłady na środki trwałe obejmują nakłady na:
      budynki i budowle, w tym obiekty inżynierii lądowej i wodnej,
      maszyny, urządzenia techniczne i narzędzia (łącznie z przyrządami, ruchomościami i
         wyposażeniem,
      środki transportu,
      inne to jest melioracje szczegółowe, koszty ponoszone przy nabyciu gruntów i
         używanych środków trwałych, a od 1995 roku inwentarz żywy i zasadzenia wieloletni, a
         ponadto odsetki od kredytów i pożyczek za okres realizacji inwestycji.
         W nakładach inwestycyjnych na ochronę środowiska ujmuje się dotąd takie aktywności
gospodarcze przedsiębiorstwa, jak:
      pobór, uzdatnianie i rozprowadzanie wody,
      wnoszenie kompletnych obiektów budowlanych lub ich części, inżynierii lądowej i
         wodnej,
      działalność w zakresie architektury, inżynierii,
      badania i analizy techniczne,
      administracja publiczna oraz polityka ekonomiczna i społeczna,
      usługi na rzecz całego społeczeństwa ( wyłączeniem wymiaru sprawiedliwości),
      ochrony zdrowia ludzkiego,
      odprowadzanie ścieków,

42
     Por. np. Mały rocznik statystyczny 2006, GUS Warszawa 2006, s.437.
                                                                                         65


      wywóz odpadów, usługi sanitarne i pokrewne,
      gminy oraz spółki wodno-ściekowe bez względu na liczbę zatrudnionych.
         W roczniku ochrony środowiska wyodrębnia się następujące obszary nakładów na
ochronę środowiska:
      inwestycje związane z ochroną powietrza atmosferycznego i klimatu,
      inwestycje związane z gospodarką ściekową i ochroną wód,
      inwestycje związane z gospodarką odpadami i ochroną gleb oraz wód podziemnych,
      inwestycje związane z ochroną różnorodności biologicznej i krajobrazu,
      inwestycje związane ze zmniejszeniem hałasu i wibracji,
      inwestycje związane z ochrona przed promieniowaniem.
         W każdym z wymienionych obszarów uwzględnia się nakłady na budowę
poszczególnych podsystemów monitoringowych, oraz nakłady na prowadzenie prac
badawczo-rozwojowych i wdrożeniowych oraz na szkolenia.
         Interesującym ujęciem nakładów inwestycyjnych w ochronie środowiska jest ich
podział na inwestycje „końca rury” (redukujące lub unieszkodliwiające zanieczyszczenia
powstałe w procesie produkcji) oraz inwestycje zintegrowane – prowadzące do zmniejszenia
ilości wytwarzanych zanieczyszczeń poprzez modyfikację procesów technologicznych. W
przypadku modernizacji już istniejącego zakładu, nakłady na ochronę środowiska są równe
całkowitym nakładom poniesionym na dostosowanie do wymagań środowiska.
         Reasumując, można stwierdzić, że informacje zbierane przez sprawozdania finansowe
przedsiębiorstw (zwłaszcza bilans) oraz przez GUS w zakresie inwestycji w ochronie
środowiska są odmienne i inaczej mierzone. Bilans przedstawia zasoby inwestycyjne, GUS
zaś za inwestycje przyjmuje strumień rocznych nakładów które te zasoby mogą powiększać.
GUS – zarówno w roczniku statystycznym, jak i roczniku ochrony środowiska, co już
podkreślano - nie bada nakładów na wartości niematerialne i prawne, na inwestycje finansowe
oraz należności długoterminowe wykazywane w aktywach trwałych jednostki gospodarczej.
Nie ujmuje także nakładów na pozyskanie gruntów i praw z nimi związanych, wykazywanych
już także w sprawozdaniu bilansowym przedsiębiorstw. Natomiast żadne ze sprawozdań
finansowych przedsiębiorstw nie ujmuje dotąd nakładów inwestycyjnych na ochronę
środowiska, poza informacją dodatkową.
         Warto dodać, że w odróżnieniu od agregatów w rocznikach statystycznych GUS,
załącznik także dla GUS, do sprawozdań F-03, SP, Sg-01 w części 4 w zakresie środków
trwałych, dotyczących wydatków inwestycyjnych służących ochronie środowiska i

43
     Por. Ochrona środowiska 2006, Warszawa GUS 2006, s.397.
                                                                                         66


gospodarki wodnej oraz uzyskanych efektów rzeczowych za rok 2005, w objaśnieniach do
badania tych wydatków podaje się, że są to wydatki na środki trwałe tj. m.in. na: spłatę
zobowiązań z lat ubiegłych lub przedpłaty na wartości niematerialne i prawne, rzeczowe
aktywa trwałe, nieruchomości, aktywa finansów i inne wydatki inwestycyjne, w tym na
grunty z prawem wieczystego użytkowania włącznie. To oznaczałoby poszerzenie
pojmowania wydatków inwestycyjnych o grunt, wartości niematerialne i prawne oraz aktywa
finansowy, gdyby nie „bałagan” w tym objaśnieniu. A więc środki trwałe nie są wartościami
niematerialnymi i prawnymi, ani aktywami finansowymi. Rzeczowe aktywa trwałe obejmują
także nieruchomości i grunt, tymczasem nieruchomości i grunt wymienia się tu obok
rzeczowych aktywów trwałych. Wydaje się, że intencja tego sprawozdania powinna być
utrzymana, ale uporządkowania wymaga objaśnienie zakresu wydatków inwestycyjnych na
ochronę środowiska i wykorzystanie tego sprawozdania w agregacji danych dla potrzeb
rocznika statystycznego dla gospodarki i dla ochrony środowiska. Zastępowanie kategorii
nakładów kategoria wydatków bez korekty tej ostatniej, nie jest zasadne.
     Kategorie nakładów i wydatków nie są bowiem tożsame. Wydatek to kategoria
finansowa często utożsamiana, niesłusznie, z nakładem, kosztem. Niestety kategorii wydatku
także nie definiują ani MSR ani znowelizowana ustawa o rachunkowości. W definiowaniu tej
pomocne jest jej odniesienie do klasycznej rachunkowości, uznającej, że wydatek to rozchód
środków    w pieniężnych w formie gotówkowej         lub bezgotówkowej, w celu likwidacji
zobowiązań jednostki gospodarczej wobec innych podmiotów i osób fizycznych.
     Ustawa o rachunkowości reguluje strukturę rachunku przepływów pieniężnych, jako
obowiązującego sprawozdania finansowego, obok bilansu oraz rachunku zysków i strat. W
tym rachunku zestawia się zmiany środków pieniężnych w trzech obszarach działalności:
operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej. Działalność inwestycyjna obejmuje tu:
   zbycie lub nabycie wartości niematerialnych i prawnych oraz rzeczowych aktywów
     trwałych,
   zbycie lub inwestycje w nieruchomości oraz wartości niematerialne i prawne,
   wpływy i wydatki związane z aktywami finansowymi,
   inne wpływy lub wydatki inwestycyjne.
     Przykłady wpływów i wydatków inwestycyjnych na ochronę środowiska przedstawia
Tablica 12. Informacje o strumieniach pieniężnych w ekologicznej działalności inwestycyjnej
można wyodrębniać w informacji dodatkowej do sprawozdań finansowych lub też w
rachunku „pro forma” dla rachunkowości zarządczej, o ile jednostki gospodarcze będą takich
                                                                                                                    67


informacji potrzebować i wykorzystywać w swoich strategiach inwestycyjnych i
finansowych.
      Warto dodać, że GUS po raz pierwszy w Ochronie Środowiska 2003 zastosował
kategorię wydatków inwestycyjnych na ochronę środowiska, w miejsce dotychczasowych
nakładów inwestycyjnych. Nie zmieniono jednak metodyki ich liczenia.


Tablica 12. Rachunek przepływów pieniężnych z działalności inwestycyjnej oraz przykłady
             strumieni pieniężnych związanych z inwestycyjną działalnością ekologiczną

 Wyszcze-     Strumienie ujęte w sprawozdaniu            Strumienie proponowane w ekologicznym rachunku
 gólnienie              finansowym                                         „pro forma”
Wpływy       1.    Zbycie wartości niematerialnych i    1.    Zbycie praw majątkowych i rzeczowych aktywów trwałych
                 prawnych oraz rzeczowych aktywów            zaangażowanych w ochronę środowiska
                 trwałych                               2.    Zbycie inwestycji nieruchomościowych i wartości
             2. Zbycie inwestycji w nieruchomości            niematerialnych i prawnych zaangażowanych w ochronę
                 oraz wartości niematerialne i prawne        środowiska
             3. Wpływy z aktywów finansowych, w         3.    Zbycie aktywów finansowych nabytych od jednostek
                 tym:                                        zaangażowanych w ochronę środowiska
               zbycie aktywów finansowych              4.    Otrzymane dywidendy i udziały w zyskach od inwestorów
               dywidendy i udziały w zyskach                zaangażowanych w ochronę środowiska
               spłata udzielonych pożyczek             5.    Uzyskane spłata pożyczek długoterminowych
                    długoterminowych                         wykorzystywanych na cele ekologiczne
               odsetki                                 6.    Otrzymane odsetki od pożyczek długoterminowych
               inne wpływy z aktywów finansowych            wykorzystywanych na cele ekologiczne
             4. Inne wpływy inwestycyjne                7.    Inne wpływy inwestycyjne z działalności ekologicznej
Wydatki      1. Nabycie wartości niematerialnych i      1. Nabycie praw majątkowych i rzeczowych aktywów trwałych
                 prawnych oraz rzeczowych aktywów            zaangażowanych w ochronę środowiska
                 trwałych                               2. Nabycie inwestycji nieruchomościowych i wartości
             2. Inwestycje w nieruchomości oraz              niematerialnych i prawnych zaangażowanych w ochronę
                 wartości niematerialne i prawne             środowiska
             3. Wydatki na aktywa finansowe, w tym:     3. Nabycie aktywów finansowych od jednostek
               nabycie aktywów finansowych                  zaangażowanych w ochronę środowiska
               udzielone pożyczki długoterminowe       4. Wypłacone dywidendy i udziały w zyskach inwestorom
             4. Inne wydatki inwestycyjne                    zaangażowanych w ochronę środowiska
                                                        5. Spłata pożyczek długoterminowych wykorzystywanych na
                                                             cele ekologiczne
                                                        6. Spłata odsetki od pożyczek długoterminowych
                                                             wykorzystywanych na cele ekologiczne
                                                        7 .Inne wydatki inwestycyjne na działalność ekologiczną
Źródło: Opracowanie własne na podstawie ustawy o rachunkowości.
                                                                                                    68




5. Formy ubezpieczeń ekologicznych i ich odzwierciedlenie
   w sprawozdawczości finansowej przedsiębiorcy
        Ubezpieczenia ekologiczne są jednym z ekonomicznych instrumentów ochrony
środowiska.      Odnoszą     się   one    do   odpowiedzialności      cywilnej    za   oddziaływania
środowiskowe. Może to być odpowiedzialność:
      rozumiana wąsko – za udowodnioną winę powstałą w związku ze spowodowanymi
        stratami i szkodami ekologicznymi (regulowaną zwykle zapisami kodeksu cywilnego);
      rozumiana szeroko – obejmująca odpowiedzialność pierwszego typu i dodatkowo
        odpowiedzialność za zagrożenia czy ryzyko ekologiczne (regulowana zwykle
        dodatkowymi aktami prawnymi).
        Ubezpieczenie ekologiczne, rozumiane jako ekonomiczny instrument dla ochrony
środowiska, oznacza przeniesienie – w zamian za odpowiednią opłatę – na instytucję
ubezpieczeniową (ubezpieczyciela) odpowiedzialności cywilnej za ekologiczne niekorzystne
skutki oddziaływań ekologicznych podmiotów te skutki powodujących. Odpowiedzialność
ubezpieczyciela powstaje w granicach przyjętego limitu finansowego odpowiedzialności
ekologicznej ubezpieczającego się (na przykład przedsiębiorstwa)44.
        W większości krajów europejskich, również i w Polsce, nie ma szczegółowych
przepisów prawnych związanych z ubezpieczeniami ekologicznymi. Ani ustawa prawo
ochrony środowiska, ani ustawa o działalności ubezpieczeniowej45 nie definiują pojęcia
ubezpieczenia ekologicznego. W tym zakresie obowiązują w Polsce zapisy Kodeksu
Cywilnego, a stosunek ubezpieczenia jest zawierany w drodze indywidualnej umowy. Do
głównych przyczyni tego stanu rzeczy można zaliczyć:
      ze strony ustawodawcy:
         o niską świadomością zagrożeń , jakie niesie za sobą nadmierne zanieczyszczenie
             powietrza, wód, gleby,
         o możliwościami dochodzenia roszczeń odszkodowawczych i świadczeń z tytułu
             utraty zdrowia, śmierci lub uszkodzenia środowiska,




44
     Instrumenty ekonomiczne polityki ekologicznej, pod red. B.Fiedora i A. Graczyka, Wyd. Ekonomia i
      Środowisko, Białystok 2006, s. 59-60.
45
     Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 124, poz.1151).
                                                                                                         69


        o brakiem dużej szkody ekologicznej, która zainicjowałaby prace nad opracowaniem
            rozwiązań prawnych regulujących w sposób kompleksowy odpowiedzialność firm
            za szkody w środowisku naturalnym46.
      ze strony zakładów ubezpieczeniowych:
        o szczególnie trudne do oszacowania ryzyko,
        o występowanie tzw. ryzyka ukrytego, które nie jest rozpoznawane ze względu na
            stan współczesnej nauki,
        o zagrożenie dla bytu zakładu w wyniku źle oszacowanego ryzyka,
        o potrzebę zatrudnienia ekspertów o szczególnej wiedzy i dokonywania kosztownych
            ocen zagrożenia,
        o występowanie długotrwałych, ciągłych i jednocześnie trudnych do stwierdzenia w
            początkowym etapie oddziaływań na środowisko, rodzących docelowo ogromne,
            niemożliwe do kompensacji szkody47.
        Ustawa prawo ochrony środowiska wprowadza odwołania do Kodeksu Cywilnego w
zakresie odpowiedzialności za szkody wywołane oddziaływaniem na środowiska (art. 323,
ust. l). Ustawa nie wprowadza jednak żadnego obowiązku ubezpieczeniowego w tym
zakresie. Dotyczy to również wyróżnionych w ustawie w Tytule IV, „Poważne awarie
przemysłowe", zakładów o dużym ryzyku oraz zakładów o zwiększonym ryzyku (dotyczące
ich regulacje stanowią transpozycję do polskiego prawa unijnej dyrektywy SEVESO II), które
w niektórych krajach - na przykład w Niemczech (zgodnie z niemiecką ustawą o ochronie
powietrza      atmosferycznego)         zostały      objęte     obowiązkowymi           ubezpieczeniami
ekologicznymi48.
        Odpowiedzialność ekologiczna może obejmować następujące straty i odpowiadające im
szkody:
1) zniszczenie lub uszkodzenie dóbr przyrodniczych, a także komponentów środowiska
     naturalnego;
2) śmierć, uszkodzenie ciała lub uszczerbek na zdrowiu ludzkim;
3) zniszczenie lub uszkodzenie wartości materialnych: mienia ruchomego i nieruchomego (o
     charakterze produkcyjnym lub konsumpcyjnym).
        Mogą one wynikać z wzajemnie wynikających oddziaływań:
      sytuacji awaryjnych;

46
   P. Kozyra, M. Rutkowska, Ubezpieczenia ekologiczne jako instrument finansowy w ochronie środowiska, mat.
     konferencyjne Zrównoważony rozwój w teorii ekonomii i praktyce, Wrocław 2006, mat. powielony.
47
   T. P. Lenart, A. Pietrewicz, Ubezpieczenia ekologiczne jako instrument przyspieszania proekologicznych
   przemian w gospodarce, 1999, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: www.pesk.org.pl, stan z 12.2006.
                                                                                                            70


      długoterminowego i stopniowego wpływu na komponenty środowiska przyrodniczego:
        na ludzkie życie i zdrowie oraz na nieruchomości i majątek ruchomy;
      oddziaływania dystansowego, prowadzącego do strat i szkód związanych z
        rozprzestrzenianiem się określonych zanieczyszczeń wodnych i gazowych na znaczne
        odległości;
      oddziaływania miejscowego (lokalnego), wywołującego straty w komponentach
        środowiska przyrodniczego, życiu i zdrowiu ludzkim, dobrach trwałych (produkcyjnych
        i konsumpcyjnych), w bezpośrednim sąsiedztwie urządzeń czy zakładów, które te
        oddziaływania generują49.
        Zgodnie z art. 822 k.c., przez umowę ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zakład
ubezpieczeń zobowiązuje się do zapłacenia określonego w umowie odszkodowania za szkody
wyrządzone osobom trzecim, względem których odpowiedzialność za szkodę ponosi
ubezpieczający albo osoba, na której rzecz zostaje zawarta umowa ubezpieczenia.
Ubezpieczenie to spełnia trzy główne funkcje:
      zapewnienia świadczenia poszkodowanym, nawet jeśli ubezpieczony podmiot nie
        posiada odpowiednich środków,
      zapewnia ochronę ubezpieczeniową ubezpieczonego podmiotu przed znacznymi
        zobowiązaniami jakie mogłyby mu zagrozić, nierzadko przekraczającymi jego
        możliwości finansowe,
      zapewnia ochronę równowagi gospodarczej innych osób nie będących ani
        poszkodowanymi, ani odpowiedzialnymi za szkodę lecz związanych interesem
        gospodarczym z ubezpieczonym lub poszkodowanym np. pracowników przed
        następstwami nieograniczonych zobowiązań ich pracodawcy, kontrahentów itp. W
        przypadku niewielkich zakładów pracy wysokie odszkodowania lub renty płacone
        poszkodowanym podmiotom mogłyby podważyć ekonomiczne podstawy bytu zakładu
        pracy.
        Przepisy o rachunkowości również nie identyfikują ubezpieczeń ekologicznych. We
wzorcowym planie kont50 występuje jedynie pozycja „ubezpieczenia”, którą przypisuje się do
kategorii „Pozostałe koszty proste”. Każda jednostka może uszczegółowić konta układu
rodzajowego      i    wyróżnić konto        „Ubezpieczenia ekologiczne”. Na koniec okresu
obrachunkowego koszty te są przeksięgowywane na konto „Wynik finansowy” i w wersji

48
   Instrumenty ekonomiczne…, op. cit., s. 61.
49
   B. Fiedor, Odpowiedzialność ekologiczna przedsiębiorstw i jej ubezpieczenie, w: „Czasopismo Ekonomia i
   Środowisko”, Nr 1(6), Białystok, 1995, s.52 i dalsze.
50
   Por. np. J. Gierusz, Plan kont z komentarzem – handel, produkcja, usługi, ODDK, Gdańsk, 2005.
                                                                            71


porównawczej rachunku zysków i strat są wykazywane w pozycji „Pozostałe koszty
rodzajowe”, a w wersji kalkulacyjnej w pozycji „Koszty ogólnego zarządu”.
                                                                                                      72




6. Identyfikacja form pomocy publicznej w ochronie
    środowiska

6.1. Identyfikacja form pomocy publicznej dla przedsiębiorców
          Przez pomoc państwa traktowane są wszelkie korzyści przysparzane przez władze
publiczne na rzecz wybranych przedsiębiorstw lub sektorów gospodarki. Źródłem tych
korzyści są zarówno instrumenty prawa publicznego (dotacje, zwolnienia podatkowe), jak i
formy działania o charakterze prywatnoprawnym (kredyty, udział państwa w kapitałach
przedsiębiorców). Beneficjentami tego rodzaju korzyści mogą być zarówno przedsiębiorstwa
publiczne, jak i prywatne51.
          Zainteresowanie prawa Wspólnoty Europejskiej pomocą państwa dla przedsiębiorstw
wynika z oddziaływania tej pomocy na konkurencję na rynku, której niezakłócone działanie
jest fundamentalną zasadą polityki gospodarczej prowadzonej przez Wspólnotę oraz państwa
członkowskie. Ochrona konkurencji na rynku wspólnotowym została potwierdzona w wielu
dokumentach, ale w szczególności w Traktacie ustanawiającym Wspólnotę Europejską.
          Przyjmuje się, że do naruszenia konkurencji ze strony krajów członkowskich może
dojść w szczególności na skutek pomocy udzielanej przez państwo rzecz przedsiębiorców.
Pomoc państwa przeciwdziała bowiem efektywnej alokacji zasobów, a także zagraża jedności
rynku wspólnotowego. W ujęciu Komisji Europejskiej pomoc ta prowadzi w końcowym
efekcie do obniżenia dobrobytu, a także osłabienia bodźców dla podmiotów, skutkujących
poprawą ich efektywności. W konsekwencji przedsiębiorstwa nieefektywne, które w
normalnej sytuacji nie utrzymałyby się na rynku, mogą przetrwać dzięki uzyskanej pomocy
państwa. Odbywać się to może kosztem wszystkich obywateli i bardziej efektywnych
przedsiębiorstw. Pomoc państwa skutkuje także często tym, że problemy jednego państwa
członkowskiego, „naprawiane” przez pomoc publiczną nie znikają, ale są przenoszone na
rynki innych państw, gdzie wywołują zakłócenia, a często także i akcje odwetowe. Dlatego
też próbuje się formułować skuteczne mechanizmy kontroli nad udzielaniem przez państwa
członkowskie pomocy na rzecz przedsiębiorstw, zwłaszcza z uwagi na postępujące procesy
integracyjne w ramach UE, w tym zwłaszcza tworzenie rynku wewnętrznego oraz unii
gospodarczej i walutowej. Istnieją obawy, że pomoc taka może zastąpić usunięte już bariery
w handlu, ograniczając tym samym korzyści płynące z integracji.


51
     S. Dudzik, Pomoc państwa dla przedsiębiorstw publicznych w prawie Wspólnoty Europejskiej, Zakamycze,
      Kraków 2002, s. 132 i dalsze.
                                                                                         73


       Traktat Europejski przekazuje organom wspólnotowym szerokie kompetencje
związane z nadzorem nad udzielaniem przez państwa członkowskie pomocy na rzecz
przedsiębiorstw. Zasadniczo pomoc taka jest zakazana i może zostać dopuszczona wyłącznie
na podstawie stosownej decyzji Komisji lub w wyjątkowych przypadkach Rady Europejskiej.
Na państwach członkowskich spoczywa przy tym obowiązek uprzedniej notyfikacji Komisji
wszelkich projektów przyznania pomocy lub jej zmiany.
       „Pomoc” jest regulowana wspólnotowym prawem subwencyjnym i jest rozumiana
niezwykle szeroko. W jej kwalifikacji nie mają znaczenia powody, cele ani forma udzielania,
lecz tylko skutki dla konkurencji na rynku. Zwykle chodzi tu o świadczenie nieodpłatne lub
odpłatne poniżej jego wartości rynkowej, stanowiące jednocześnie określony wydatek po
stronie państwa lub świadczenie zmniejszające przychody państwa. Z praktyki Komisji i
Trybunału Europejskiego wynika, że do pomocy państwa zaliczane są:
   subsydia bezpośrednie,
     zwolnienia podatkowe,
   preferencyjne stawki oprocentowania,
   gwarancje pożyczek udzielane na szczególnie korzystnych warunkach,
   nabycie przez przedsiębiorstwo gruntów, budynków, nieodpłatnie lub na warunkach
      uprzywilejowanych,
   dostarczanie towarów lub świadczenie usług na preferencyjnych warunkach,
   pokrycie strat operacyjnych,
   zwrot kosztów w przypadku sukcesji danej operacji,
   bezpośrednie i pośrednie gwarancje państwa w stosunku do danej działalności,
   preferencyjne stopy redyskontowe,
   gwarancje wypłaty dywidendy,
   udzielanie preferencyjnych zamówień publicznych,
   odroczenie płatności należności fiskalnych lub z tytułu ubezpieczenia społecznego.
       Z tych wyliczeń wynika, że system podatkowy, i z tym związane różnicowanie
odpisów amortyzacyjnych, stanowią najważniejszy obszar potencjalnej pomocy państwa,
zwłaszcza gdy są skierowane do niektórych tylko przedsiębiorców, lub też wybranego sektora
gospodarki
       Nie stanowią pomocy państwa szczególne przepisy podatkowe, dotyczące niektórych
rodzajów działalności, np. bankowości, ubezpieczeń, o ile stanowią one część ogólnego
systemu opodatkowania przedsiębiorstw. Szczególne zasady opodatkowania mogą dotyczyć
                                                                                             74


także małych i średnich przedsiębiorstw. Trybunał nie uznał za dozwolone, należące do istoty
systemu podatkowego w zakresie „podatku energetycznego”, zwolnienia z tego podatku,
adresowane wyłącznie do producentów dóbr, bowiem ze zwolnień nie mogli korzystać np.
usługodawcy52. Również zwolnienia niektórych przedsiębiorstw publicznych podatków
lokalnych lub podatków dochodowych (od przedsiębiorstw) mogą stanowić pomoc państwa –
zdaniem Komisji Europejskiej. Również wyraźnie negatywne jest stanowisko Komisji w
odniesieniu do wszelkiej pomocy eksportowej, bo jest sprzeczna z celami rynku
wewnętrznego.
           Jeszcze bardziej kontrowersyjne jest identyfikowanie sytuacji zakłócenia konkurencji
jako skutków pomocy państwa. Za podstawę zakłócania konkurencji uznaje się zasadniczo
selektywny charakter pomocy oraz wpływ pomocy na wymianę międzynarodową. W praktyce
wyraża się to zniesieniem utrudnień rynkowych dotyczących danego przedsiębiorstwa lub
sektora oraz obniżaniem kosztów produkcji w danym przedsiębiorstwie lub sektorze do
wysokości istniejącej w innych państwach członkowskich. Kontrowersje w tych ocenach
budzi jednak wpływ udzielonej pomocy na dostawców i odbiorców (konsumentów)
przedsiębiorstwa wobec wpływu na jego konkurentów.
           Reasumując przytoczone kwestie należy podkreślić, że prawo subwencyjne zostało
oparte na zakazie udzielania pomocy państwa dla przedsiębiorców, przy niewielkiej liczbie
wyjątków od tego zakazu. Kluczową pozycję w stosowaniu tych przepisów posiada Komisja
Europejska, sprawująca daleko idący nadzór i kontrolę zarówno w stosunku do pomocy
planowanej, jak i już udzielonej przez państwa. Traktatowe przepisy sprawowania nadzoru
przez Komisję nad udzielaniem pomocy dla przedsiębiorstw zaliczane są najbardziej
scentralizowanego sposobu stosowania prawa wspólnotowego. Jakakolwiek decentralizacja
tych kompetencji na szczebel krajowy w tego rodzaju sprawach jest niedopuszczalna, między
innymi dlatego, że nie jest prawdopodobne aby jeden kraj zechciał rezygnować z określonych
korzyści na rzecz przedsiębiorstw innego kraju.
           Korzyść czerpana przez przedsiębiorcę z udzielonej pomocy to bardzo ważny
wyznacznik skutków pomocy państwa. Większość definicji ujmuję pomoc jako powodującą
równoczesne korzyści na rzecz przedsiębiorcy oraz obciążenia po stronie państwa. W tym
przypadku pomoc oznacza koszt lub utratę przychodów dla organów publicznych oraz
korzyść na rzecz podmiotu, który ja uzyskuje. Może to oznaczać także wykorzystanie
funduszy publicznych do redukcji obciążeń, które przedsiębiorstwo musi normalnie ponosić.
Takie określenie pomocy odnosi się zwłaszcza do rybołówstwa i zasobów wodnych. Tu za

52
     Tamże, s. 40.
                                                                                                          75


pomoc państwa uznaje się wszelkie środki, które pociągają za sobą różnego rodzaju korzyści
finansowe bezpośrednio lub pośrednio z budżetów władz publicznych. Za pomoc – w tym
ujęciu należy uznać: transfery kapitałów, nisko oprocentowane pożyczki, subwencje na spłatę
odsetek, niektóre udziały państwa w kapitale przedsiębiorstwa, pomoc finansową przez
specjalne podatki, pomoc w formie udzielanych przez państwo zabezpieczeń spłaty pożyczek
bankowych, zmniejszenia lub zwolnienia z opłat lub podatków wraz z przyspieszoną
amortyzacją oraz obniżenie składek na ubezpieczenia społeczne. W tym świetle zarówno
zielona reforma podatkowa, jak i preferencyjny system amortyzacji urządzeń ochronnych
może być uznany jako pomoc publiczna, o akceptację której należy zabiegać w Komisji
Europejskiej. Szansą na tą akceptację jest to, iż jedna z innych definicji pomocy publicznej
uznaje ją za uzasadnioną, jeśli oznacza ona przyznanie przez państwo środków lub korzyści
wspierających osiągnięcie celów ekonomicznych lub socjalnych pożądanych przez państwo,
lub każdy rodzaj wsparcia udzielonego przez państwo członkowskie, lub ze źródeł
państwowych, w celach innych niż komercyjne. Przykładowo do takich mogą należeć cele
ekologiczne.
         Polskie regulacje prawne pomocy publicznej są dość liczne i oprócz zasadniczych
spraw odnoszą się do form i zakresu pomocy publicznej w poszczególnych dziedzinach
gospodarki (przykładowo regulują szczegółowe warunki udzielania pomocy publicznej na
inwestycje w różnych dziedzinach ochrony środowiska).
         Do zasadniczych aktualnych regulacji zaliczyć można:
1. ustawę z 30 kwietnia 2004 roku o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy
     publicznej53,
2. rozporządzenie Rady Ministrów z 11 sierpnia 2004 roku w sprawie szczegółowego
     sposobu obliczania wartości pomocy publicznej udzielanej w różnych formach54,
3. ustawę z 20 marca 2002 roku o finansowym wspieraniu inwestycji55,
4. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 lutego 2003 roku w sprawie badania skuteczności
     i efektywności pomocy publicznej56,




53
   Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 roku o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej, Dz. U.
    2004, nr 123, poz. 1291.
54
   Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 roku w sprawie szczegółowego sposobu obliczania
    wartości pomocy publicznej udzielanej w różnych formach, Dz. U. 2004, nr 194, poz. 1983.
55
   Ustawa z dnia 20 marca 2002 roku o finansowym wspieraniu inwestycji, Dz. U. 2002, nr 41, poz. 363, z późn.
    zm.
56
   Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 lutego 2003 roku w sprawie badania skuteczności i efektywności
    pomocy publicznej, Dz. U. 2003, nr 31, poz. 254, z późn. zm.
                                                                                                        76


5. rozporządzenie z dnia 21 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków
     udzielania pomocy dla małych i średnich przedsiębiorców w zakresie niektórych ulg
     podatkowych57.
         Te i inne akty prawne nie definiują bezpośrednio istoty pomocy publicznej, lecz
odsyłają do zasad art. 87 TWE. Natomiast dość szczegółowo wymienia się piętnaście
potencjalnych form pomocy, a w szczególności
  dotacje,
  ulgi podatkowe,
  dokapitalizowanie beneficjenta pomocy lub podmiotu ubiegającego się o pomoc przez
      nabywanie akcji lub udziałów,
  zwolnienia od wpłat z zysku w przedsiębiorstwie państwowym, jednoosobowej spółce
      skarbu państwa, lub spółce, w której wszystkie akcje (udziały) są własnością Skarbu
      Państwa, z wyjątkiem akcji (udziałów) nieodpłatnie udostępnionych pracownikom na
      zasadach określonych w odrębnych przepisach,
  pożyczki i kredyty preferencyjne (w tym spłacane w systemie równej raty kapitałowej z
      karencją spłaty kapitału),
  dopłaty do oprocentowania kredytu,
  poręczenia lub gwarancje,
  odstąpienie od dochodzenia wierzytelności,
  zaniechanie poboru podatku,
  umorzenie w całości lub w części zaległości podatkowej, odsetek za zwłokę, opłaty
      prolongacyjnej, zaległości z tytułu innego świadczenia pieniężnego, stanowiącego środki
      publiczne,
  rozłożenie na raty zapłaty świadczenia pieniężnego stanowiącego środki publiczne,
  odroczenie terminu zapłaty świadczenia pieniężnego stanowiącego środki publiczne,
  zbycie mienia będącego własnością Skarbu Państwa lub jednostek samorządu
      terytorialnego na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku,
  oddanie do korzystania mienia będącego własnością Skarbu Państwa lub jednostek
      samorządu terytorialnego na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku,
  przyspieszona amortyzacja58:.

57
   Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2004 roku w sprawie szczegółowych warunków udzielania
    pomocy dla małych i średnich przedsiębiorców w zakresie niektórych ulg podatkowych, Dz. U. 2004, nr 95,
    poz. 954.
58
   Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 roku .., op. cit., Dz. U. 2004, nr 194, poz. 1983.
                                                                                          77


         Wymienione formy pomocy publicznej, zgodnie z klasyfikacją UE dzieli się na cztery
grupy:
         A – dotacje i ulgi podatkowe,
         B – subsydia kapitałowo - inwestycyjne,
         C – „miękkie kredytowanie”,
         D - poręczenia i gwarancje kredytowe.
         Organami udzielającymi pomoc publiczną są organy administracji publicznej oraz
inne podmioty dysponujące środkami publicznymi, w tym przedsiębiorcy publiczni, którzy na
podstawie odrębnych przepisów są uprawnienie do udzielania pomocy. Udzielanie pomocy
następuje w wyniku podjęcia decyzji, podpisania umowy lub uchwalenia uchwały.
         Przeznaczenie pomocy publicznej jest różnorakie. Dzieli się go w sprawozdawczości i
statystyce pomocy publicznej na następujące grupy:
I.    pomoc horyzontalna,
II.   pomoc sektorowa,
III. pomoc regionalna,
IV. rolnictwo (także łowiectwo leśnictwo w zakresie pozyskiwania drewna oraz pokrewnych
      działalności usługowych oraz pomoc w rybołówstwie i rybactwie),
V. inne tytuły pomocy (wspieranie eksportu, promowanie kultury, nauki, oświaty,
      dziedzictwa kulturowego, pomoc operacyjna i inna).
         Najbardziej rozbudowane są pomoc horyzontalna i sektorowa. Pomoc horyzontalna
obejmuje:
 badania i rozwój,
 ochronę środowiska,
 małe i średnie przedsiębiorstwa,
 inwestycje energooszczędne,
 utrzymanie poziomu zatrudnienia lub tworzenie nowych miejsc pracy,
 szkolenia,
 pomoc restrukturyzacyjną,
 pomoc doraźną, rozwój infrastruktury technicznej,
 inne cele.
         Pomoc sektorowa adresowana jest do:
 hutnictwa żelaza i stali,
 budownictwa okrętowego,
 górnictwa węgla,
                                                                                           78


 przemysłu włókien syntetycznych,
 przemysłu motoryzacyjnego,
 żeglugi morskiej.
       Szczególną formą pomocy, jest pomoc restrukturyzacyjna dla sektorów i
pojedynczych przedsiębiorców. Pojedyncze podmioty opracowują plany restrukturyzacji, w
tym finansowej i dokumentują wpływ wnioskowanej pomocy na ich sytuację ekonomiczno-
finansową.
       Projekt programu pomocowego, projekt pomocy indywidualnej, projekt pomocy
indywidualnej na restrukturyzację wymagają notyfikacji, czyli przekazania ich Komisji
Europejskiej, po uzyskaniu opinii prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
Prezes tego Urzędu jest także organem monitorującym pomoc publiczną, poprzez
gromadzenie, przetwarzanie i przekazywanie informacji o udzielonej pomocy publicznej, o jej
wielkości, rodzajach, formach. Informacje o pomocy publicznej pochodzą głównie od
podmiotów ją udzielających: naczelników urzędów skarbowych, naczelników urzędów
celnych, dyrektorów izb skarbowych i izb celnych, jednostek samorządu terytorialnego,
Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, wojewodów, ministrów i
innych.
       Instrumenty fiskalne w ochronie środowiska, w szerokim ujęciu, obejmują wszelkie
podatki, opłaty, kary i zróżnicowania z nimi związane, które oddziałują na wysokość dochodu
zatrzymanego przedsiębiorstwa lub gospodarstwa domowe. W wąskim zaś ujęciu oznaczają
one system bodźców fiskalnych (zachęt) w określonych obszarach aktywności gospodarczej i
inwestycyjnej. Są one przedmiotem analizy w niniejszej części opracowania i obejmują:
 preferencje podatkowe,
 subwencje i subsydia (w tym dotacje),
 specjalne systemy odpisów amortyzacyjnych.
       W regulacjach II Polityki Ekologicznej Państwa, z 2000 roku wymieniano
następujące instrumenty o charakterze zachęt fiskalnych:
 subsydiowanie ze środków publicznych przedsięwzięć w zakresie ochrony środowiska, w
    tym rekompensaty za ograniczenia praw własności związane z obejmowaniem obszarów
    i obiektów cennych przyrodniczo różnymi formami ochrony,
 system preferencji podatkowych zmierzający w kierunku rozwiązań obowiązujących w
    krajach Unii Europejskiej.
       Do pilnych zadań II Polityka Ekologiczna zaliczała wówczas m.in.ustalenie
przejrzystych   zasad   subwencjonowania     ochrony       środowiska,   zarówno   w   formie
                                                                                          79


bezpośrednich dotacji jak i w formie pośredniej (ewentualne ulgi podatkowe i celne, kredyty
preferencyjne), z uwzględnieniem uwarunkowań międzynarodowych, a w szczególności:
 ograniczeń w stosowaniu subwencji wynikających z przynależności Polski do Światowej
    Organizacji Handlu (praktyka realizacyjna Komitetu Subsydiów, porozumienia o
    subsydiach i środkach wyrównawczych w handlu przyjęte                w ramach Rundy
    Urugwajskiej oraz „klauzula transformacji” WTO);
 zaleceń Unii Europejskiej w sprawie ograniczania wsparcia publicznego dla inwestycji w
    ochronie środowiska podejmowanych przez podmioty gospodarcze.
       Polityka ekologiczna państwa na lata 2003-2006 z uwzględnieniem perspektywy ma
lata 2007-2010, do zadań o charakterze systemowym zalicza ograniczanie subsydiów
szkodliwych dla środowiska. Nie zalicza do nich dotacji z budżetów publicznych, lecz inne
formy wspierania publicznego:
 subsydia „formalne”, przybierające postać dotacji i preferencyjnych pożyczek na
    inwestycje w środki trwałe, przyspieszona amortyzacja, zwolnienia i ulgi podatkowe,
 mechanizmy subsydiowania nieformalnego, przyjmujące postać umarzania zobowiązań
    podmiotów gospodarczych prowadzących działalność uciążliwą lub szkodliwą dla
    środowiska, co umożliwia im działanie w większym zakresie niż by to wynikało z
    warunków określonych przez rynek,
 mechanizmy       subsydiowania   nieformalnego,    polegającego   na   przyzwoleniu     na
    nieprzestrzeganie obowiązujących regulacji ekologicznych oraz niezadowalające
    wykonywanie zobowiązań związanych z szeroko rozumianymi opłatami ekologicznymi,
 ukryte subsydia (głównie dla gospodarstw domowych) związane z regulowaniem cen,
    podaży i popytu.
       Likwidacja subsydiów szkodliwych dla środowiska powinna zakończyć się w okresie
2007-2010. W zamian zaleca się rozwijanie systemów wsparcia publicznego w postaci
preferencji kredytowo-pożyczkowych i fiskalnych, umożliwiających rozwój przyjaznych dla
środowiska procesów produkcyjnych, produktów oraz ograniczających ekologicznie
negatywne skutki konsumpcji przez gospodarstwa domowe. Podstawy instytucjonalne-
prawne takiego wsparcia mają zostać przygotowanie do 2007 roku.
       W dziedzinie systemów finansowania ochrony środowiska zakłada się wdrażanie
mechanizmów preferencyjnego finansowania inwestycji ochronnych w gospodarstwach
domowych, polegających przede wszystkim na preferencjach kredytowych i fiskalnych dla
tych gospodarstw, które we własnym zakresie podejmować będą odpowiednie inwestycje
                                                                                                           80


ochronne np. budowa domowych oczyszczalni ścieków, modernizacja systemów ogrzewania,
termomodernizacja, itp.
           Trudno się jednak domyślić, o jakie instrumenty fiskalne chodzi, skoro do
szkodliwych subsydiów zalicza się zarówno zwolnienia i ulgi podatkowe, jak i przyspieszoną
amortyzację, jak i preferencyjne pożyczki.
           W prawie ochrony środowiska, w części dotyczącej środków finansowo –prawnych,
w art. 283 mówi się bardziej konkretnie o rozwiązaniach fiskalnych i zaleca się:
1. „Stawki podatków i innych danin publicznych powinny być zróżnicowane, z
      uwzględnieniem celów służących ochronie środowiska.
2. stawki podatku akcyzowego powinny być kalkulowane w szczególności tak, aby zapewnić
      n niższa cen ę rynkową:
      1) benzyny bezołowiowej w stosunku do benzyny zawierającej ołów,
      2) olejów napędowego i opałowego o niższej zawartości siarki w stosunku do olejów o
           wyższej zawartości siarki,
      3) olejów napędowego i smarowego, wytwarzanych z udziałem komponentów
           uzyskiwanych z regeneracji olejów zużytych, w stosunku do olejów wytwarzanych
           bez udziału tych komponentów,
      4) biopaliw opartych na wykorzystaniu biomasy, w szczególności roślin uprawnych, w
           stosunku do paliw pochodzących ze źródeł nieodnawialnych” 59.



6.2. Odzwierciedlenie pomocy publicznej w sprawozdaniach
      finansowych przedsiębiorców
           Oceniając     powiązania      pomiędzy      pomocą      publiczną     a   sytuacją     finansową
przedsiębiorców należy podkreślić, co rzadko jest dobrze rozumiane, że przytaczane często
wielkości pomocy publicznej, nie wyrażają zasobów środków finansowych skierowanych do
beneficjentów pomocy, lecz szacunek wartości pomocy wykorzystanej w różnej formie, np.
wartość umorzonych podatków, składek ZUS, niezapłaconych odsetek itp. Niestety, pomimo
już znacznie rozbudowanej sprawozdawczości dotyczącej pomocy publicznej, nie istnieją
informacje, które pozwoliłyby wyodrębnić wartość przepływów pieniężnych i wartość innych
wielkości niepieniężnych. Tablica 13 próbuje wielkości te rozróżnić i identyfikuje
potencjalne skutki finansowe ważniejszych form pomocy publicznej.



59
     Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 roku prawo ochrony środowiska, Dz. U.2001 nr 62, poz. 627 z późniejszymi
      zmianami.
                                                                                                                      81


          Niewątpliwie przedsiębiorców interesują najbardziej pieniężne formy pomocy
publicznej, otrzymywane w formie dotacji, a nie subwencje (zaliczane najczęściej do tzw.
szkodliwych) które poprawiają wprawdzie strukturę finansowania przedsiębiorstwa (poprzez
np. oddłużenie z podatków), ale nie pozwalają inwestować, czy też podejmować innowacji
rynkowych. W ten sposób potwierdza się słabość struktury pomocy publicznej w Polsce, w
której dominują (ponad 90%) subsydia podatkowe, a więc niepieniężne formy wspomagania
finansowego.

Tablica 13. Powiązanie form pomocy publicznej z bilansem, wynikami finansowymi i
             przepływami pieniężnymi przedsiębiorcy

                                                               Powiązanie z kapitałami, wynikami i przepływami
              Formy pomocy publicznej
                                                                                 pieniężnymi
Dotacje                                                       Wyższy wynik finansowy (pozostałe przychody) i wpływy
                                                              pieniężne operacyjne
Ulga podatkowa                                                Wyższy wynik finansowy netto, niższy wydatek na płatności
                                                              podatkowe
Dokapitalizowanie inwestora :                                 Wyższy kapitał zakładowy, możliwy wpływ pieniężny
 Podwyższanie kapitału zakładowego
 Konwersja wierzytelności na akcje                           Spadek zobowiązań, wzrost kapitału zakładowego
Zwolnienia od wpłat z zysku w p. państwowym, J.S.S.P          Wzrost zysku netto, spadek wydatków pieniężnych
Pożyczka lub kredyt preferencyjny                             Wzrost wyniku finansowego do opodatkowania, mniejsze
                                                              wydatki pieniężne
Dopłata do oprocentowania kredytu                             Wyższe pozostałe przychody operacyjne i wyższy wynik
                                                              netto, wyższe wpływy pieniężne
Poręczenia lub gwarancje                                      Wzrost wiarygodności finansowej i spadek ryzyka
                                                              finansowego
Odstąpienie od dochodzenia wierzytelności                     Spadek wierzytelności, wzrost wyniku finansowego, spadek
                                                              wydatków pieniężnych
Zaniechanie poboru podatków                                   Spadek zobowiązań, mniejsze wydatki środków pieniężnych
Umorzenie w całości lub w części zaległości podatkowych       Spadek, zobowiązań, wzrost wyniku finansowego przez
lub innych świadczeń publicznych                              wzrost zysków nadzwyczajnych, spadek wydatków
                                                              pieniężnych
Rozłożenie na raty zapłaty podatku lub innego świadczenia     Niższy wydatek w danym okresie
publicznego
Odroczenie terminu zapłaty podatku lub innego świadczenia     Późniejszy wydatek
stanowiącego środki publiczne
Rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z       Niższy wydatek w danym okresie
odsetkami lub innego zaległego świadczenia pieniężnego
stanowiącego środki publiczne
Odroczenie terminu zapłaty zaległości podatkowych wraz z      Późniejszy wydatek
odsetkami lub zawieszenie wykonywania zobowiązań lub
nienaliczenie odsetek od świadczenia o charakterze środków
publicznych
Zbycie mienia będącego własnością Skarbu państwa lub j.s.t    Niższy wydatek
na warunkach korzystniejszych niż oferowane na rynku
Oddanie do korzystania mienia będącego własnością SP lub      Niższy wydatek, niższe koszty, wyższy wynik finansowy
j.s.t. na warunkach korzystniejszych niż oferowane na rynku
Przyspieszona amortyzacja                          Wyższe koszty, niższy dochód do opodatkowania, wyższy
                                                   wynik netto, niższy wydatek pieniężny na podatek
                                                   dochodowy
Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 roku w
        sprawie szczegółowego sposobu…, op. cit. oraz Ustawy z dnia 29 września 1994 roku o
        rachunkowości…, op. cit.
                                                                                                       82




7. Możliwości i przykłady wykorzystania informacji
   finansowych z zakresu ochrony środowiska we
   wspomaganiu systemu zarządzania środowiskowego
     Wdrażanie systemu zarządzania środowiskowego, sformalizowanego (według ISO
1400160 lub EMAS61) lub nie, wymaga od przedsiębiorstwa nakładów technologicznych,
finansowych, kadrowych. Ale jest to zazwyczaj inwestycja w przyszłość, która może się
okazać źródłem poważnych oszczędności finansowych i źródłem przewag konkurencyjnych.
Stąd też wiele przedsiębiorstw buduje własne strategie zarządzania środowiskowego i z
powodzeniem osiąga wyznaczone cele ekologiczne. Najważniejsze z nich to zapobieganie
powstawaniu      oraz    redukcja     emisji    zanieczyszczeń.     Z    czasem     ekologiczne      cele
przedsiębiorstw są lokowane w procesach dystrybucji, reklamie i promocji produktów
sprzedawanych, czy też są związane z podejmowaną aktywnością inwestycyjną i produkcyjną
na rzecz ochrony środowiska. Coraz częściej też przedsiębiorstwa podejmują i finansują prace
badawczo-rozwojowe, kształcą kadrę (w tym zwłaszcza menedżerską), co umożliwia
rozwijanie proekologicznych technologii i produktów, czy też sposobów sprzedaży. To
zapewniać może osiąganie przewag konkurencyjnych w przyszłości.
      Ocenie nowoczesnych systemów zarządzania przedsiębiorstwem mogą służyć
koncepcje oparte na rachunku efektywnościowym. Dotyczy to również systemu zarządzania
środowiskowego, w którym analizie mogą być poddawane wyniki ekonomiczne oraz stopień
realizacji osiąganych przez system celów.
      Rozkład w czasie głównych kategorii kosztów (nakładów inwestycyjnych i kosztów
bieżących) oraz korzyści ekonomicznych związanych z funkcjonowaniem systemu
zarządzania środowiskowego przedstawiono na schemacie 1.




60
   PN-EN ISO 14001: 2004 System zarządzania środowiskowego. Specyfikacja i wytyczne stosowania,
   Warszawa 2004.
61
    System Ekozarządzania i Audytu EMAS (ang. Eco Management and Audit Scheme), Rozporządzenie Nr
   761/2001 Parlamentu Europejskiego z dnia 19 marca 2001 r. dopuszczające dobrowolny udział organizacji w
   systemie zarządzania środowiskowego i audytu we Wspólnocie (EMAS) oraz ustawa z dnia 12 marca 2004 o
   krajowym systemie ekozarządzania i audytu (EMAS) (Dz. U. Nr 70 poz.631 z późniejszymi zmianami).
                                                                                                                83



Schemat 1. Rozkład w czasie elementów rachunku kosztów i korzyści

             Okres obliczeniowy obecnych i przyszłych strumieni pieniężnych kosztów i korzyści (do 25 lat)

          Etap            Okres realizacji zadań ujętych w        Okres obliczeniowy przewidywanych strumieni
        wdrożenia              trzyletnim programie                      pieniężnych kosztów i korzyści
                           zarządzania środowiskowego




                        Nakłady inwestycyjne                         Przyszłe nakłady inwestycyjne

                                                        Koszty bieżące

                                                             Przychody generowane
                                                   przez system zarządzania środowiskowego


Źródło: J. Ejdys, Metoda Metoda oceny wyników działalności środowiskowej, Wyd. CSDEM
       Politechnika Białostocka, Białystok, 2004, s. 141.


     W odniesieniu do całości funkcjonowania systemu zarządzania środowiskowego nie jest
możliwe przeprowadzenie oceny efektywności ekonomiczno-ekologicznej ex ante, ponieważ
podstawę obliczeń stanowią informacje o zakresie przewidywanych przedsięwzięć
inwestycyjnych      i    organizacyjnych         zapewniających          osiągnięcie        przyjętych       celów
środowiskowych. Zgodnie z wymogami normy PN-EN ISO 14001 przyjęte cele i zadania
środowiskowe muszą nawiązywać do znaczących aspektów środowiskowych. Chcąc zatem
ocenić efektywność systemu zarządzania środowiskowego muszą być przynajmniej
zidentyfikowane aspekty środowiskowe (wskazujące na potencjalne obszary działań
naprawczych), określone cele i zadania środowiskowe służące ich realizacji. Wariantem
alternatywnym do posiadania systemu zarządzania środowiskowego jest sytuacja, w której
przedsiębiorstwo nie przystępuje do jego wdrożenia, a więc wszystkie parametry określające
stan (koszty i korzyści) przed wdrożeniem systemu.
     Wyniki realizacji celów systemu zarządzania środowiskowego w głównej mierze mają
charakter ekologiczny. Realizacja każdego celu, zadania ma również swój wymiar
ekonomiczny. Nakłady i koszty związane z działalnością środowiskową to bardzo ważna
potrzeba informacyjna w procesie zarządzania środowiskiem, która niejednokrotnie nie może
być w pełni zaspokojona. Wykorzystywanie do oceny ekonomicznej przedsięwzięcia
skomplikowanych wskaźników zmusza do refleksji, czy koszty liczenia są usprawiedliwione
przydatnością danego wskaźnika w procesach decyzyjnych. W jednostkach gospodarczych
                                                                                                       84


koszty liczenia poszczególnych wskaźników zależą także od sposobu prowadzenia
rachunkowości i wewnętrznej sprawozdawczości62.
        Pod pojęciem efektywności ekonomicznej należy rozumieć relację efektów, które
uzyskano w wyniku podjętego przedsięwzięcia, do nakładów niezbędnych w celu stworzenia,
a     następnie     eksploatacji    inwestycji.   Przeprowadzenie      pełnej   oceny     efektywności
ekonomicznej jest bardzo złożone ponieważ:
     generowane efekty (korzyści) dotyczą wielu dziedzin (ekonomicznej, ekologicznej
      i społecznej);
     efekty osiągane są w długiej perspektywie czasowej;
     niektóre      korzyści       muszą   być     szacowane       z    uwzględnieniem         rachunku
      prawdopodobieństwa.63
        Niniejsze opracowanie skupia się głównie na ekonomicznej efektywności systemu,
jednak nie należy zapominać również o efektywności ekologicznej i społecznej64.
        Norma ISO 1403165 wyróżnia dwie ogólne kategorie wskaźników oceny efektów
działalności środowiskowej (EPE – ang. environmental performance evaluation):
      wskaźniki efektów działalności środowiskowej (EPI – ang. environmental performance
        indicators), które dodatkowo można podzielić na:
            o wskaźniki efektów zarządzania (MPI – ang. management performance
                  indicators),
            o wskaźniki efektów działalności operacyjnej (OPI – ang. operational
                  performance indicators),
      wskaźniki stanu środowiska (ECI – ang. environmental condition indicators).
        Norma zaleca, aby każda jednostka, posiadająca wdrożony system zarządzania
środowiskowego, opracowała swój indywidualny zestaw wskaźników, odzwierciedlających
jej istotę i zakres działań. Wśród przykładów wskaźników uwzględniających aspekty
finansowe, norma wymienia:
      wskaźniki MPI:
         o koszty operacyjne i kapitałowe związane z aspektami środowiskowymi,

62
   E. Broniewicz, B. Poskrobko, E. Sidorczuk: System rachunkowości przedsiębiorstw i sprawozdawczości
    statystycznej jako baza informacyjna dla pomiaru skuteczności polityki ekologicznej – analiza i ocena,
    Białystok 2001 (materiał powielony).
63
   Praktyczne zarządzanie jakością. Analiza ekonomiczna projektów zapobiegania zanieczyszczeniom, Alfa
   Weka, Warszawa 1998.
64
   Szerzej na ten temat, np. J. Ejdys, Metoda oceny wyników działalności środowiskowej, Wyd. CSDEM
    Politechnika Białostocka, Białystok, 2004.
65
    PN-EN ISO 14031 Zarządzanie środowiskowe. Ocena efektów działalności środowiskowej. Wytyczne,
    Warszawa, wrzesień 2002.
                                                                                              85


          o zwrot nakładów inwestycyjnych na przedsięwzięcia służące ochronie środowiska
          o oszczędności       osiągnięte   przez   redukcję   zużycia   zasobów,   zapobieganie
              zanieczyszczeniom lub recykling odpadów,
          o dochód ze sprzedaży związany z nowym wyrobem lub wyrobem ubocznym,
              zaprojektowanym dla osiągnięcia efektów działalności środowiskowej,
          o fundusze badawcze i rozwojowe wykorzystane w przedsięwzięciach o znaczeniu
              środowiskowym,
          o zobowiązania środowiskowe, które mogą mieć istotny wpływ na stan finansowy
              organizacji66;
      wskaźniki OPI – koszty zakupu (lub oszczędności) materiałów, energii, wody, paliw,
         środków chemicznych itp.
         Zagadnienia odnoszące się do kwestii finansowych są obrazowane zarówno przez
wskaźniki EPI, jak i MPI i mogą obejmować:
      zarządzanie i wielkość kosztów środowiskowych,
      skutki finansowe dotyczące minionych i obecnych zobowiązań środowiskowych,
      inwestycje poprawiające efekty działalności środowiskowej,
      korzyści handlowe wynikające z zagadnień środowiskowych,
      koszty zgodności lub niezgodności z wymaganiami przepisów prawnych lub innych
         w zakresie ochrony środowiska.



7.1. Wskaźniki oceny działalności inwestycyjnej w ramach systemu
     zarządzania środowiskowego
         Badanie opłacalności przedsięwzięć inwestycyjnych z zakresu ochrony środowiska
obejmuje kilka etapów:
 1. Zebranie odpowiednich informacji o niezbędnych nakładach inwestycyjnych i ich
       rozłożeniu w czasie, o wielkości kosztów bieżących i poziomie planowanych
       przychodów, o wielkości uniknionych strat ekologicznych i rzeczowym efekcie
       ekologicznym; poznanie ważnych wielkości makroekonomicznych: poziomu inflacji,
       kursów walut, szybkości obiegu pieniądza itd.; określenie źródeł finansowania
       inwestycji, warunków uzyskania kredytów, pożyczek, dotacji.




66
     Tamże, s.53.
                                                                                               86


2. Sporządzenie sprawozdań finansowych (na podstawie zebranych informacji i założeń),
    przedstawiających         najbardziej   prawdopodobne     kształtowanie   się   przepływów
    pieniężnych w kolejnych latach realizacji inwestycji.
3. Ocena       opłacalności     przedsięwzięcia   na    podstawie   sporządzonych   sprawozdań
    finansowych oraz wskaźników ekonomiczno-ekologicznej efektywności.
4. Przeprowadzenie analizy uwzględniającej wpływ ewentualnych negatywnych wydarzeń
    w strumieniach przychodów i kosztów, np. spadku cen, wzrostu kosztów, wydłużenia
    fazy realizacji przedsięwzięcia.
     Badaniu poddaje się najczęściej kilka alternatywnych wariantów i dokonuje się wyboru
jednego, najbardziej efektywnego zarówno z ekologicznego, jak i ekonomicznego punktu
widzenia.
     Badanie opłacalności inwestycji z zakresu ochrony środowiska można przeprowadzić
w oparciu o:
   wskaźnik okresu zwrotu nakładów inwestycyjnych;
   wskaźniki oparte o zdyskontowane przepływy pieniężne, bazujące na zmianie wartości
     pieniądza w czasie:
         o wskaźnik bieżącej wartości netto przyszłych przychodów pieniężnych,
         o wskaźnik wewnętrznej stopy zwrotu nakładów,
         o wskaźnik efektywności kosztowej.

7.1.3. Wskaźnik okresu zwrotu nakładów
     Wskaźnik okresu zwrotu nakładów inwestycyjnych określa czas, w którym uzyskane
przychody z inwestycji zrównoważą się z nakładami inwestycyjnymi.
     Formuła wskaźnika zwrotu nakładów ma postać:
                                                N
                                        T                                               (1)
                                             Z  N s
gdzie:
  T – okres zwrotu w latach,
  R – stopa zwrotu nakładów inwestycyjnych,
  Z – przewidywany zysk netto z inwestycji w zł,
  N – nakłady inwestycyjne,
  s – stopa amortyzacji.
     Długość okresu zwrotu oznacza czas, po którym następuje zwrot poniesionych
nakładów inwestycyjnych I. Inwestycję określa się jako opłacalną ekonomicznie, gdy okres
zwrotu nie przekracza okresu uznanego za dopuszczalny. W przypadku porównywania
                                                                                                             87


wariantów, wariant najefektywniejszy charakteryzuje się najkrótszym okresem zwrotu
nakładów inwestycyjnych67.
           Podstawową zaletą wskaźnika okresu zwrotu jest łatwość jego obliczenia oraz jasny
i komunikatywny wynik. Jednocześnie jego słabością jest to, iż koncentruje on swoją uwagę
jedynie na przychodach uzyskiwanych w trakcie zwrotu nakładów, pomijając przychody,
jakie mogą się pojawić po okresie zwrotu. Ponadto nie uwzględnia się w nim czasowej
wartości pieniądza. Wpływy uzyskiwane w każdym roku działalności są traktowane
jednakowo, z pominięciem faktu, iż ich realna wartość maleje wraz z upływem czasu.

3.7.2. Wskaźnik bieżącej wartości netto
           Wskaźnik bieżącej wartości netto (ang. Net Present Value – NPV) pozwala
na porównanie wartości przychodów i nakładów zdyskontowanych do obecnej wartości
pieniądza, przy założeniu określonej wielkości stopy procentowej. Stopa dyskontowa z reguły
odzwierciedla alternatywną stopę zwrotu, jaką można by otrzymać, inwestując fundusze
na przykład w papiery wartościowe obarczone podobnym ryzykiem. Jednak inwestor lub
jednostka finansująca przedsięwzięcie może zastosować własną, wyższą stopę dyskontową
(uwzględniającą dodatkowo ryzyko związane z inwestycją).
           Wskaźnik bieżącej wartości netto pozwala określić bieżącą wartość przyszłych efektów
netto, wyrażonych w jednostkach pieniężnych otrzymanych w wyniku wdrożenia projektu
inwestycyjnego i porównać ją z przewidywaną wartością nakładów inwestycyjnych i kosztów
bieżących. Uzyskana w ten sposób różnica między przychodami a nakładami stanowi
kryterium podjęcia decyzji.


                                        m     Pt            n     Nt            m     Kt
                              NPV                    t
                                                                         t
                                                                                             t
                                                                                                   ,   (2)
                                       t 0 (1  i )       t 0 (1  i )       t 0 (1  i )


gdzie:

      Pt    – wielkość przychodów w roku t – według wzoru (2),
      Nt – wysokość nakładów inwestycyjnych w roku t,
      Kt - wysokość kosztów bieżących w roku t,
      i     – przyjęta stopa dyskontowa,
      m – okres eksploatacji inwestycji,
      n     – okres realizacji inwestycji,
      t = 0 – moment rozpoczęcia inwestycji68.

67
     J. Ejdys, Metoda…, op. cit., s. 136.
                                                                                                           88




          W literaturze często spotyka się wskaźnik NPV jako porównanie zaktualizowanej
wartości spodziewanego strumienia pieniężnego netto z nakładami inwestycyjnymi:
                                                   m    CFt
                                            NPV                  t
                                                                        I0 ,                        (3)
                                                  t  0 (1  i )


gdzie:

     CFt       – strumień pieniężny netto spodziewany w roku t (t = 1, ..., m) – spodziewana
               różnica między wpływami a wydatkami,
     I0        – początkowy nakład inwestycyjny,
     i         – stopa dyskontowa,
     m         – czas życia inwestycji.69
          Wysokość     całkowitych     nakładów    inwestycyjnych               wymaganych   do   realizacji
analizowanego przedsięwzięcia należy określić na podstawie harmonogramu realizacji
inwestycji opracowanego we własnym zakresie przez inwestora. W analizie finansowej
bardzo często do całkowitych nakładów inwestycyjnych zalicza się bezpośrednie nakłady
inwestycyjne oraz wydatki związane z kosztami finansowymi w okresie realizacji inwestycji.
Koszty finansowe przedsięwzięcia, są to koszty pozyskania z zewnętrznych źródeł
finansowania zwrotnych środków na realizację inwestycji. Mogą to być koszty zaciągnięcia
kredytu komercyjnego lub pożyczki preferencyjnej.
          Przy ocenie przyszłych strumieni nakładów należy uwzględnić ponadto wartość
odpisów amortyzacyjnych. Wielkość odpisów amortyzacyjnych można kalkulować w trzech
kategoriach:
  amortyzacja nowo wytworzonego w wyniku inwestycji majątku,
  amortyzacja majątku wytwarzanego w procesie jego odtwarzania w okresie objętym
         analizą,
  amortyzacja majątku istniejącego obecnie (który wszakże zostanie włączony do nowo
         realizowanej inwestycji).

          Wielkość amortyzacji nowych obiektów wytworzonych w efekcie realizacji inwestycji
należy opierać na danych projektowo-kosztorysowych oraz uśrednionych wskaźnikach dla
innych podobnych obiektów realizowanych w Polsce.


68
     E. Broniewicz, B. Poskrobko, Nakłady na ochronę środowiska, metodyka i wyniki badań, Wyd. Ekonomia
      i Środowisko, Białystok, 2004, s. 105.
69
      Projekty inwestycyjne. Finansowanie. Metody i procedury oceny, red. T. Gostkowska-Drzewicka,
      Wyd. ODDK, Gdańsk 1999.
                                                                                                89


     Podstawowym źródłem informacji na temat nakładów związanych z realizacją
realizowanej inwestycji jest dla analizy finansowej harmonogram rzeczowo – finansowy.
Do najważniejszych, z punktu widzenia analizy finansowej, informacji wykorzystywanych
w rachunkach, a zawartych w harmonogramie, należą:
 całkowita wielkość nakładów inwestycyjnych w wartościach netto w cenach stałych,
 wielkość nakładów inwestycyjnych w poszczególnych latach realizacji przedsięwzięcia,
 wielkość nakładów na poszczególne grupy wytwarzanego w ramach przedsięwzięcia
    majątku trwałego,
 okres realizacji inwestycji,
 harmonogram przekazywania poszczególnych elementów inwestycji do eksploatacji.
Często za całkowite nakłady inwestycyjne przyjmuje się bezpośredni koszt realizacji
poszczególnych zadań.
     Procedura obliczania wskaźnika bieżącej wartości netto obejmuje:
1) określenie nakładów inwestycyjnych związanych z realizacja przedsięwzięcia;
2) określenie    przewidywanych     kosztów           bieżących   oraz   przychodów   związanych
    z funkcjonowaniem przedsięwzięcia w cenach bieżących; w tym celu przyjmując
    odpowiedni wskaźnik zmiany cen towarów i usług należy określić w całym okresie
    obliczeniowym przyszłe strumienie pieniężne wykorzystujące technikę „składania”:

                                    F  P  1  i 
                                                        t
                                                                                          (4)
    gdzie:
        F – przyszła wartość pieniądza,
        P – obecna wartość pieniądza,
        i – stopa oprocentowania uwzględniająca inflację oraz realny (ponad inflację) wzrost
             cen towarów i usług,
        t – okres obliczeniowy;
3) zdyskontowanie przyszłych strumieni pieniężnych w obecnej wartości; przeliczenie
    wartości w cenach bieżących na ceny stałe roku bazowego:
                                             F
                                    P                                                    (5)
                                          1  t t
        gdzie:
        F – przyszła wartość pieniądza,
        P – obecna wartość pieniądza (wartość w cenach stałych roku bazowego),
        i – stopa dyskontowa,
                                                                                        90


         t – okres obliczeniowy;
4) zsumowanie poszczególnych elementów rachunku: nakładów inwestycyjnych, oraz
    przychodów i pomniejszenie ich o wartość kosztów bieżących dla całego okresu
    obliczeniowego oraz wyliczenie wartości wskaźnika NPV.

     Zgodnie z ogólną formułą, aby dane przedsięwzięcie uznać za efektywne, wynik
końcowy bilansowania przychodów i kosztów powinien być większy od zera.
                                        NPV = > 0

     Ocena efektywności ekonomicznej pojedynczych przedsięwzięć inwestycyjnych
z wykorzystaniem wskaźnika NPV stanowi narzędzie decyzyjne w sytuacji, kiedy inwestor
ma do wyboru kilka możliwych wariantów rozwiązań. Mając określone wskaźniki NPV
dla kilku wariantów ostatecznie decyduje się na rozwiązanie, dla którego wartość wskaźnika
jest największa. Ocena ta jest przeprowadzana przed przystąpieniem inwestora do realizacji
przedsięwzięcia (ex ante). Aby zapewnić efektywność ekonomiczną systemu zarządzania
środowiskowego wszystkie zadania ujęte w programie zarządzania środowiskowego powinny
być poprzedzone oceną ich opłacalności z uwzględnieniem wskaźnika bieżącej wartości netto.
     W odniesieniu do systemu zarządzania środowiskowego wskaźnik bieżącej wartości
netto można zastosować w dwóch przypadkach:
   do oceny pojedynczych przedsięwzięć inwestycyjnych ujętych w programie zarządzania
     środowiskowego (wskaźniki pojedyncze);
   do     oceny całości    działań   podejmowanych    w   ramach   systemu   zarządzania
     środowiskowego (wskaźnik całkowity).
     Wartość wskaźnika całkowitego NPV nie stanowi sumy poszczególnych wskaźników
pojedynczych, natomiast przy jego wyliczaniu należy uwzględniać elementy rachunku brane
pod uwagę przy ich obliczaniu. Wdrożenie i funkcjonowanie systemu zarządzania
środowiskowego wymaga podjęcia szeregu działań (na przykład szkoleniowych), dla których
nie liczy się pojedynczych wskaźników NPV. Z drugiej strony wdrożenie systemu
i posiadanie certyfikatu zgodności z normą PN-EN ISO 14001 generuje dodatkowe korzyści
oraz koszty, których nie można przypisać poszczególnym projektom inwestycyjnym
(na przykład uniknięte koszty utraconych klientów, koszty certyfikacji, koszty audytów
zgodności). Przy wyliczaniu wskaźnika całkowitego należy uwzględniać wszelkiego rodzaju
                                                                                                    91


działania (koszty i korzyści), zarówno o charakterze inwestycyjnym, jak i nieinwestycyjnym,
podejmowane w ramach systemu zarządzania środowiskowego70.
      Jednym z głównych problemów przy wyliczaniu wskaźnika NPV jest określenie okresu
obliczeniowego (okres życia projektu) oraz stopy dyskonta (r). W krajach amerykańskich
i zachodnioeuropejskich za stopę tę przyjmuje się najczęściej rynkową stopę procentową,
według której można otrzymać długoterminowy kredyt.71 W przypadku projektów, w których
realizację będą zaangażowane środki pochodzące z Unii Europejskiej, dla wielkości
wyrażonych w cenach stałych zalecane jest stosowanie stopy dyskontowej na poziomie 5%,
czyli w wysokości zalecanej jako średnia wartość w wytycznych Unii Europejskiej
w stosunku do analiz projektów wnioskowanych do finansowania z różnych funduszy
unijnych.72
      Okres życia projektu, czyli okres obliczeniowy jest czasem, jaki upływa od momentu
poniesienia początkowych wydatków na inwestycję do momentu uzyskania ostatnich
wpływów z eksploatacji obiektu lub do momentu poniesienia ostatnich wydatków związanych
z przedsięwzięciem. W tym okresie wyróżnia się okres wdrażania oraz okres funkcjonowania.
Okres życia projektu jest uzależniony od:

    przewidywanego okresu opłacalnego popytu na produkt ze strony konsumentów;

    technicznego uzasadnienia okresu eksploatacji maszyn i urządzeń wykorzystywanych
     w procesie produkcyjnym.
      Z uwagi na fakt, że bardzo często efekty działań ochronnych są rozłożone w czasie,
w literaturze wskazuje się na konieczność wydłużania okresu obliczeniowego (t)
do perspektywy nawet 25 lat. Długość okresu obliczeniowego można również przyjąć
na podstawie wytycznych do sporządzania wniosków o dotację z funduszy przedakcesyjnych
i strukturalnych Unii Europejskiej, które zalecają – dla inwestycji w zakresie ochrony
środowiska – przyjmowanie długości okresu obliczeniowego w granicach od 25 do 35 lat.

3.7.3. Wskaźnik wewnętrznej stopy zwrotu nakładów
      Wskaźnik wewnętrznej stopy zwrotu nakładów inwestycyjnych (ang. Internal Rate
of Return – IIR) również bazuje na zdyskontowanych wartościach przyszłych przychodów
pieniężnych. W przypadku wskaźnika bieżącej wartości netto NPV wielkość stopy
dyskontowej była założona z góry, a wynik obliczeń był wyrażony w postaci kwoty pieniędzy


70
   J. Ejdys, Metoda…, op. cit.
71
   M. Walczak, Prospektywna analiza finansowa w przedsiębiorstwie, PWE, Warszawa 1998.
72
   Guide to Cost Benefit Analysis of Major Projects in the Context of EC Regional Policy. Wyd. European
    Commission, Brussels 1997.
                                                                                                            92


stanowiącej różnicę pomiędzy przychodami a nakładami. Przy wskaźniku wewnętrznej stopy
zwrotu nakładów IIR, wynikiem obliczeń jest stopa dyskontowa (wyrażona w procentach),
przy której bieżąca wartość przyszłych przychodów jest równa nakładom inwestycyjnym
(NPV = 0). Jest to więc stopa graniczna:


                                     m      Pt            n      Nt           m     Kt
                                                    t
                                                                       t
                                                                                           t
                                                                                                 0   (6)
                                     t 0 (1  i )       t 0 (1  i )       t 0 (1  i )

lub stosując strumienie pieniężne:
                                                 m       CFt
                                                                t
                                                                      I0                             (7)
                                                 t 0 (1  i )

gdzie:
      i = wewnętrzna stopa zwrotu,
      pozostałe oznaczenia jak we wzorach (2) i (3).


         Ustalona wewnętrzna stopa zwrotu nakładów jest porównywana z analogicznymi
wielkościami innych wariantów. W wyniku porównania zostaje wybrany wariant
o najwyższej stopie zwrotu. Przedsięwzięcie jest tym korzystniejsze, im wyższa jest jego
wewnętrzna stopa zwrotu nakładów inwestycyjnych.
         Obliczanie wskaźnika IIR polega na kolejnych porównaniach bieżących wartości
przyszłych przychodów pieniężnych (ustalonych dla różnych stóp procentowych) oraz
planowanych nakładów na inwestycję, do momentu, aż różnica między przychodami
i nakładami będzie równa lub bliska zeru. Obecnie do obliczania wskaźnika wewnętrznej
stopy zwrotu wykorzystuje się najczęściej programy komputerowe73.
         Poniżej przedstawiono przykład wyliczenia wskaźnika bieżącej wartości netto
dla przedsiębiorstwa posiadającego system zarządzania środowiskowego od 3 lat. Była to
zatem ocena ex post.




73
     E. Broniewicz, B. Poskrobko: Nakłady…, op. cit.
                                                                                      93


Przykład74
       Przy wyliczaniu wskaźnika bieżącej wartości netto dla przedsięwzięcia, jakim było
wdrożenie
i funkcjonowanie systemu zarządzania środowiskowego w przedsiębiorstwie uwzględniono
następujące kategorie wydatków (netto) i przychodów systemu zarządzania środowiskowego:
 w grupie wydatków:
    – wydatki inwestycyjne związane z realizacją dwóch przedsięwzięć: modernizacją
        kotłowni oraz modernizacją malarni,
    – wydatki związane z wdrożeniem systemu zarządzania środowiskowego: koszty
        konsultacji zewnętrznych, doradztwa, szkoleń,
    – wydatki poniesione w związku z procesem certyfikacji,
    – wydatki związane z funkcjonowaniem komórki zajmującej się systemem zarządzania
        środowiskowego (koszty osobowe jednego dodatkowego pracownika),
    – wydatki bieżące obejmujące koszty szkoleń,
    – wydatki bieżące na pokrycie kosztów audytów zewnętrznych (audytów zgodności),
    – wydatki na pokrycie kosztów energii cieplnej ponoszone od momentu podłączenia
        jednego z budynków do miejskiej ciepłowni,
    – wydatki na zakup gazu zmodernizowanej kotłowni gazowej;
 w grupie przychodów:
    – uniknięte obciążenia finansowe z tytułu opłat ekologicznych,
    – redukcję kosztów zużycia materiałów, energii i surowców (w szczególności redukcję
        kosztów zakupu węgla kopalnego oraz żużla),
    – uniknięte koszty pracy związane ze znaczną redukcją zatrudnienia będącą wynikiem
        realizowanych inwestycji środowiskowych.
Przy wyliczaniu wskaźnika bieżącej wartości netto przyjęto następujące założenia:
  okres obliczeniowy dla wyliczania strumieni pieniężnych kosztów i korzyści ustalono
     na 10 lat;
  dla badanego okresu obliczeniowego określono strumienie pieniężne kosztów i korzyści
     w cenach stałych roku 2001, uwzględniając przepływy na początku każdego roku
     obliczeniowego;
  wskaźnik bieżącej wartości netto obliczono na moment rozpoczęcia eksploatacji drugiej
     inwestycji – modernizacji malarni (początek roku 2001;
  do obliczeń przyjęto realną stopę dyskontową wynoszącą 8%.
       Dla zdefiniowanych strumieni pieniężnych kosztów i korzyści dla każdego roku
obliczeniowego określone zostały przepływy netto (Net cash flow – NCF). Przepływy
pieniężne netto stanowią podstawę rachunku efektywności, określają one różnicę pomiędzy
strumieniem wpływów, a strumieniem wydatków zrealizowanych w poszczególnych
podokresach (najczęściej latach) okresu objętego rachunkiem. Następnie z uwzględnieniem
współczynnika dyskontującego (przy stopie dyskonta 8%) obliczono zaktualizowane
przepływy pieniężne netto. Suma zdyskontowanych przepływów pieniężnych określa nam
bieżącą wartość netto działań związanych z wdrożeniem i funkcjonowaniem systemu
zarządzania środowiskowego. Wyniki obliczeń zostały przedstawione poniżej.



74
     J. Ejdys, Metoda…, op. cit., s.142-144.
                                                                                               94



Zaktualizowane przepływy pieniężne netto [tys. zł]
                          Przepływy netto w                                    Zaktualizowane
          Rok                                      Współczynnik dyskontujący
                      kolejnych latach (korzyści                             przepływy pieniężne
     obliczeniowy                                     (oprocentowujący) a
                              – koszty)                                             netto
         1998                    - 1 380                     1,26                    - 1 740
         1999                    + 378                       1,17                    + 442
         2000                    - 1 250                     1,08                    - 1 350
         2001                     +520                         1                     + 520
         2002                     +520                       0,92                    + 478
         2003                     +520                       0,86                    + 447
         2004                     +520                       0,79                    + 411
         2005                     +520                       0,73                    + 380
         2006                     +520                       0,68                    + 354
         2007                     +520                       0,63                    + 328
    Wskaźnik bieżącej wartości netto                                                  290
a
    wartość współczynnika dyskontującego dla lat 1998-2000 wyliczono zgodnie ze wzorem (1+0,08)t,
    natomiast dla lat 2002-2007 według wzoru 1/(1+0,08)t
       Dla analizowanego przedsięwzięcia wskaźnik bieżącej wartości netto osiągnął wartość
większą od zera w dziesiątym roku od momentu przystąpienia do jej wdrażania. Oznacza to,
że w okresie objętym rachunkiem działania mające na celu wdrożenie i utrzymanie systemu
zarządzania środowiskowego zapewnią zwrot z zaangażowanego kapitału (liczony na
podstawie przepływów pieniężnych) wyższy niż 8%. Działania podjęte od momentu
wdrożenia systemu zarządzania środowiskowego w analizowanym przykładzie należy uznać
za „inwestycję opłacalną” z ekonomicznego punktu widzenia.
      W ramach analizy przebadano wrażliwość wskaźnika wartości bieżącej netto NPV
na wybrane parametry. Przykładowe parametry przy ocenie wrażliwości wskaźnika bieżącej
wartości netto przy budowie oczyszczalni ścieków przedstawiono poniżej:
       wpływ zmiany wielkości dotacji,
       zmiana kosztów materiałów, energii i surowców,
       wpływ zwiększonej stawki podatku VAT na usługi wodno-ściekowe,
       wpływ wzrostu stawek opłat ekologicznych za zrzut ścieków do odbiornika,
       wpływ zmiany zużycia wody i wielkości wytwarzanych ścieków,
       wpływ zmiany liczby ludności,
       zmiana poziomu stopy dyskontowej.


     Źródła danych niezbędnych do określenia efektywności działalności inwestycyjnej
związanej z ochroną środowiska przedstawiono w Tablicy 14.
                                                                                                                   95



Tablica 14. Źródła danych do oceny opłacalności przedsięwzięć inwestycyjnych związanych
             z ochroną środowiska

                                            Jednostki                                                    Źródło
          Wyszczególnienie                                  Sposób oceny, formuły obliczania
                                              miary                                                      danych
                                                          Wartość i struktura nakładów (wydatków)
                                                          inwestycyjnych według kierunków
                                                          inwestowania, oraz z ujęciu: inwestycje
                                                          „końca rury” i technologie zintegrowane,
Nakłady inwestycyjne na ochronę
                                                          Udział nakładów (wydatków) inwestycyjnych        I-O1
środowiska ogółem i według kierunków
                                               mln zł     na ochronę środowiska w nakładach             Ewidencja
ochrony środowiska i rodzajów
                                                %         inwestycyjnych (wydatkach) przedsiębiorstwa   analityczna
inwestycji– aktywność inwestycyjna
                                                          ogółem,                                         Ankieta
przedsiębiorstwa w ochronie środowiska
                                                          Porównanie wskaźników aktywności
                                                          inwestycyjnej przedsiębiorstwa w czasie i z
                                                          innymi przedsiębiorstwami w branży, z
                                                          liderami rynku
                                                          Struktura nakładów inwestycyjnych według
Nakłady inwestycyjne na ochronę
                                                          źródeł i porównanie w czasie i z innymi
środowiska według źródeł finansowania:
                                                          przedsiębiorstwami z branży oraz liderami
- środki własne,
                                                          rynku.
- środki z budżetów (państwa lub               mln zł
                                                          Relacja nakładów (wydatków) sfinansowanych        I-01
lokalnych),                                     %
                                                          z własnych środków do nakładów na ochronę
- kredyty i pożyczki,
                                                          środowiska przedsiębiorstwa ogółem w
- fundusze ekologiczne,
                                                          danym roku – jako miara realizacji zasady
- środki z programów UE
                                                          „zanieczyszczający płaci”
                                                                                                        Ankieta oraz
                                                          Relacja efektów rzeczowych inwestycji
                                                                                                           analiza
                                                          ochronnych do nakładów inwestycyjnych na
                                                Różne                                                    ewidencji
                                                          nie poniesionych,
Efektywność ekologiczna inwestycji w          jednostki                                                 analitycznej
                                                          Porównanie zmian wskaźników w czasie oraz
zakresie ochrony środowiska                    efektów                                                    efektów i
                                                          z efektywnością ekologiczną innych
                                            rzeczowych                                                   nakładów
                                                          przedsiębiorstw w branży, efektywnością
                                                                                                         inwestycji
                                                          liderów rynku
                                                                                                        ochronnych
I-O1 – sprawozdanie o nakładach na środki trwałe
Źródło: J. Famielec, P. Małecki, Controlling ekologiczny w przedsiębiorstwie, Akademia
       Ekonomiczna w Krakowie, mat. powielony.


7.2. Wskaźniki oceny efektywności działalności operacyjnej
     w ramach systemu zarządzania środowiskowego
       Przykłady wskaźników operacyjnych i zarządczych w odniesieniu do finansowych
aspektów systemu zarządzania środowiskowego przedstawiono w Tablicy 15.
       Ocena efektywności działalności operacyjnej związanej z ochroną środowiska polega
na badaniu struktury kosztów, porównaniu zmian struktury w czasie, porównywaniu z innymi
przedsiębiorstwami w branży i liderami rynku. Źródła danych niezbędnych do określenia
finansowych konsekwencji działalności związanej z ochroną środowiska przedstawiono
w Tablicy 16.
                                                                                                                                                                                          96




                                                               Jednostki
    Tablica 15. Wskaźniki finansowe w ramach systemu zarządzania środowiskowego

Nazwa wskaźnika oceny efektywności ekonomiczno-                            Formuła obliczeniowa lub                                                                                    Ocena
                                                                                                                                         Objaśnienia
                  ekologicznej                                               narzędzie badawcze                                                                                       wskaźnika

                                                                                                           OE1– wielkość płaconych opłat ekologicznych przed podjęciem decyzji o
Zmiana bieżących obciążeń finansowych przedsiębiorstwa z                                                          wdrażaniu systemu zarządzania środowiskowego
                                                                 [zł]            ∆OE = OE1– O E2           OE2– wielkość płaconych opłat ekologicznych w dowolnym momencie               
tytułu opłat ekologicznych
                                                                                                                  realizacji programu zarządzania środowiskowego
Procentowy udział opłat ekologicznych w kosztach bieżących                                                 OE– wielkość opłat ekologicznych w danym okresie obliczeniowym (rok)
                                                                 [%]           WO = OE/KOG * 100%                                                                                        
ogółem                                                                                                     KOG – roczne koszty bieżącej działalności przedsiębiorstwa
                                                                                                           KSZS – koszty systemu zarządzania środowiskowego w wybranym okresie
Procentowy   udział    kosztów     systemu      zarządzania
                                                                 [%]          WK = KSZS/KOG * 100%                 obliczeniowym (roczne)                                                
środowiskowego w kosztach bieżących ogółem
                                                                                                           KOG – roczne koszty bieżącej działalności przedsiębiorstwa
                                                                                                           KE – roczna wysokość kar ekologicznych
Procentowy udział kar ekologicznych w zysku przedsiębiorstwa     [%]          WKR = KE/ZOG * 100%                                                                                        
                                                                                                           ZOG – roczny zysk netto działalności przedsiębiorstwa
                                                                                                           Procentowy udział poszczególnych kategorii kosztów SZŚ (koszty wdrożenia
Struktura poszczególnych kategorii       kosztów    systemu
                                                                 [%]        W = (KSZS i)/ KSZS i * 100%   i koszty funkcjonowania) w kosztach ogółem systemu zarządzania
zarządzania środowiskowego
                                                                                                           środowiskowego
                                                                                                           KES – koszty szkoleń według programu (planu) szkoleń
Udział kosztów szkoleń w kosztach systemu zarządzania
                                                                 [%]          WKS = KES/KSZS * 100%        KSZS – koszty systemu zarządzania środowiskowego lub koszty szkoleń           
środowiskowego oraz w kosztach szkoleń ogółem
                                                                                                                   ogółem
Udział kosztów certyfikacji w kosztach systemu zarządzania                                                 KC – koszty certyfikacji
                                                                 [%]           WC = KC/KSZS * 100%                                                                                       
środowiskowego                                                                                             KSZS – koszty systemu zarządzania środowiskowego
Udział kosztów poprawy „image” w kosztach systemu                                                          KIM – koszty poprawy wizerunku
                                                                 [%]          WIM = KIM/KSZS * 100%                                                                                      
zarządzania środowiskowego                                                                                 KSZS – koszty systemu zarządzania środowiskowego
Udział kosztów zarządzania systemem zarządzania                                                            KZ – koszty zarządzania
środowiskowego w kosztach ogółem systemu zarządzania             [%]          WIM = KZ/KSZS * 100%         KSZS – koszty systemu zarządzania środowiskowego                              
środowiskowego
                                                                                                           SW – wielkość środków własnych przeznaczonych na realizację
Udział środków własnych w finansowaniu przedsięwzięć                                                              przedsięwzięć ujętych w programie zarządzania środowiskowego
                                                                 [%]          WSW = SW/KSZS * 100%                                                                                       
ujętych w programie zarządzania środowiskowego                                                             KSZS – koszty systemu zarządzania środowiskowego według przedsięwzięć
                                                                                                                  ujętych w programie zarządzania środowiskowego
                                                               Jednostki
                                                                                                                                                                                  97




Nazwa wskaźnika oceny efektywności ekonomiczno-                            Formuła obliczeniowa lub                                                                            Ocena
                                                                                                                                  Objaśnienia
                  ekologicznej                                               narzędzie badawcze                                                                               wskaźnika

                                                                                                      SZ – wielkość środków z zewnątrz przeznaczonych na realizację
Zakres zewnętrznego finansowania działań w ramach systemu                                                     przedsięwzięć ujętych w programie zarządzania środowiskowego
                                                                 [%]          WSZ = SZ/KSZS * 100%                                                                               
zarządzania środowiskowego                                                                            KSZS – koszty systemu zarządzania środowiskowego według przedsięwzięć
                                                                                                              ujętych w programie zarządzania środowiskowego
                                                                                                      E1, M1, S1 – wielkość zużycia energii, materiałów i surowców przed
                                                                                                      podjęciem decyzji o wdrożeniu SZŚ
Wielkość oszczędności z tytułu zmniejszenia zużycia energii,                   Wke = (E1 – E2)*Ke     E2, M2, S2 – zakładana wielkość zużycia energii, materiałów
materiałów i surowców na podstawie zadań ujętych w               [zł]          Wkm = (M1 – M2)*Km     i surowców na podstawie celów i zadań środowiskowych ujętych w             
programie zarządzania środowiskowego                                           Wks = (S1 – S2)*Ks     programie zarządzania środowiskowego
                                                                                                      Ke, Km, Ks         – jednostkowa cena zakupu energii, materiałów
                                                                                                      i surowców
                                                                                                      SWS – wielkość surowców wtórnych uzyskanych na podstawie programu
Wielkość przychodów z tytułu odzysku surowców wtórnych, ze
                                                                 [zł]           WSS = SWS * KSW       zarządzania środowiskowego sprzedawanych na zewnątrz zakładu (t)           
sprzedaży, ponownego wykorzystania i recyklingu.
                                                                                                      KSW – jednostkowa cena sprzedaży surowców wtórnych


        Strzałka skierowana w górę  oznacza, iż wartość danego wskaźnika w określonej perspektywie czasowej powinna rosnąć, strzałka skierowana w dół 
        oznacza, że wartość wskaźnika powinna maleć, natomiast strzałka pozioma  oznacza, że wartość danego wskaźnika powinna kształtować się na stałym
        poziomie i nie ulegać większym zmianom.
    Źródło: J. Ejdys, Metoda…, op. cit., s.132-133.
                                                                                                                         98

Tablica 16. Źródła danych do oceny finansowych konsekwencji działalności związanej
             z ochroną środowiska

                                            Jednostki                                                             Źródło
          Wyszczególnienie                                      Sposób oceny, formuły obliczania
                                              miary                                                               danych
                                                           Wartość brutto i netto środków trwałych w
                                                           ochronie środowiska według grup rodzajowych,
                                                           Relacja wartości umorzenia środków trwałych do
                                                           wartości brutto środków trwałych w ochronie
                                                                                                                 Ewidencja
Wartość środków trwałych w ochronie            mln zł      środowiska ,
                                                                                                                analityczna,
środowiska i stopień ich zużycia                %          Udział wartości netto środków trwałych w ochronie
                                                                                                                   F-O3
                                                           środowiska w wartości netto środków trwałych
                                                           ogółem w przedsiębiorstwie,
                                                           Porównania wskaźników struktury i udziału w
                                                           czasie i w przestrzeni
Koszty utrzymania i eksploatacji urządzeń
ochronnych, w tym:
                                                           Wielkość i struktura kosztów utrzymania i
- amortyzacja środków trwałych
                                                           eksploatacji urządzeń ochronnych,                     Ewidencja
zaangażowanych w ochronie środowiska,
                                                           Porównania tych wskaźników w czasie i                analityczna,
- zużycie paliw i energii w procesach
                                                           przestrzeni,                                           Badania
technologicznych zapobiegania i
                                               mln zł      Udział kosztów utrzymania i eksploatacji urządzeń    ankietowe,
unieszkodliwiania zanieczyszczeń,
                                                %          ochronnych w kosztach wytworzenia                       F-O1
- wynagrodzenia pracowników – służby
                                                           przedsiębiorstwa ogółem i porównania w czasie i        OŚ-29/k
ochrony środowiska,
                                                           w przestrzeni
- opłaty, podatki, ubezpieczenia związane
z urządzeniami ochronnymi
                                                            Wielkość i struktura opłat emisyjnych i
Opłaty przedsiębiorstwa za korzystanie ze                   produktowych oraz depozytowych oraz
środowiska i wprowadzanie w nim zmian                       porównania w czasie, z branżą, konkurentami,
- opłaty emisyjne należne funduszom                         liderami rynkowymi,
ekologicznym,                                               Udział opłat ekologicznych w kosztach własnych
                                                                                                                 Ewidencja
- opłaty produktowe i depozytowe z tytułu                   przedsiębiorstwa oraz w kosztach rodzajowych
                                                                                                                analityczna,
nie wypełnienia obowiązków odzysku i                        ogółem,
                                                 mln zł                                                          OŚ-OP1,
recyklingu opakowań i odpadów                               Udział kar ekologicznych i opłat podwyższonych w
                                                    %                                                             OŚ-29/k
opakowaniowych,                                             wyniku netto przedsiębiorstwa,
                                                                                                                 F-O1/I01*
- kary ekologiczne i opłaty podwyższone                     Wielkość i struktura zobowiązań z tytułu należnych
                                                                                                               Wyniki kontroli
za ponadnormatywne zanieczyszczanie                         opłat ekologicznych oraz udział tych zobowiązań
                                                                                                                   PIOŚ
środowiska oraz zaniedbania obowiązków                      w zobowiązaniach bieżących przedsiębiorstwa
rozliczania się w tym zakresie                              ogółem (porównania w czasie i z wybranymi
                                                            podmiotami).
* opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska są ujmowane w pozostałych kosztach rodzajowych – kosztach
działalności operacyjnej - sprawozdania F-01, we wierszu 20. Ewentualne podatki (narzuty) ekologiczne są ujmowane w
pozycji podatki i opłaty – w kosztach działalności operacyjnej -sprawozdania F-01, we wierszu 14.
Wyjaśnienie wzorów sprawozdań:
OS-1 – sprawozdanie o emisji zanieczyszczeń powietrza oraz stanie urządzeń oczyszczających
OS-3 – sprawozdanie o gospodarowaniu wodą, ściekach i ładunkach zanieczyszczeń,
OS-6 – sprawozdanie o odpadach (z wyłączeniem odpadów komunalnych)
G-O3 – sprawozdanie o zużyciu paliw i energii
F-O1 – sprawozdanie o przychodach, kosztach i wyniku finansowym oraz o nakładach na środki trwałe
I-O1 – sprawozdanie o nakładach na środki trwałe
F-O3 – sprawozdanie dotyczące nakładów na środki trwałe (urządzenia) służące ochronie środowiska i gospodarce wodnej
oraz uzyskanych efektów rzeczowych
OŚ-OP1 – sprawozdanie o wysokości należnej opłaty produktowej
OŚ-29/k – kwestionariusz o kosztach bieżących poniesionych na ochronę środowiska

Źródło: J. Famielec, P. Małecki, Controlling …, op. cit.
                                                                                         99


Bibliografia

 1. Broniewicz E., Poskrobko B., Nakłady na ochronę środowiska, metodyka i wyniki
    badań, Wyd. Ekonomia i Środowisko, Białystok, 2004.
 2. Broniewicz E., Poskrobko B., Sidorczuk E.: System rachunkowości przedsiębiorstw
    i sprawozdawczości statystycznej jako baza informacyjna dla pomiaru skuteczności
    polityki ekologicznej – analiza i ocena, Białystok 2001 (materiał powielony).
 3. CEPA 2000 – Classification of Environmental Protection Activities and Expenditure.
 4. Council Regulation N°58/97 on Structural Business Statistics (SBS).
 5. Dudzik S., Pomoc państwa dla przedsiębiorstw publicznych w prawie Wspólnoty
    Europejskiej, Zakamycze, Kraków 2002.
 6. Ejdys J., Metoda Metoda oceny wyników działalności środowiskowej, Wyd. CSDEM
    Politechnika Białostocka, Białystok, 2004.
 7. Environmental expenditure statistics: Industry data collection handbook, Eurostat,
    2005.
 8. Famielec J., Małecki P., Controlling ekologiczny w przedsiębiorstwie, Akademia
    Ekonomiczna w Krakowie, mat. powielony.
 9. Famielec J., Stępień.M, [w:] Rachunkowość ekologiczna – przesłanki i możliwości jej
    zastosowani a w systemie sprawozdawczości GUS w Polsce, pod kier. J. Famielec, AE
    Kraków 2003, na zlecenie MŚ, sfinansowana ze środków NFOŚiGW.
 10. Fiedor B., Odpowiedzialność ekologiczna przedsiębiorstw i jej ubezpieczenie, w:
     „Czasopismo Ekonomia i Środowisko”, Nr 1(6), Białystok, 1995.
 11. Gierusz J., Plan kont z komentarzem – handel, produkcja, usługi, ODDK, Gdańsk,
     2005.
 12. Gmytrasiewicz M., Rezerwy w księgach rachunkowych, Difin, Warszawa 2002.
 13. Guide to Cost Benefit Analysis of Major Projects in the Context of EC Regional Policy.
     Wyd. European Commission, Brussels 1997.
 14. Instrumenty ekonomiczne polityki ekologicznej, pod red. B.Fiedora i A. Graczyka,
     Wyd. Ekonomia i Środowisko, Białystok 2006.
 15. Kozyra P., Rutkowska M., Ubezpieczenia ekologiczne jako instrument finansowy
     w ochronie środowiska, mat. konferencyjne Zrównoważony rozwój w teorii ekonomii
     i praktyce, Wrocław 2006, mat. powielony.
 16. Lenart T. P., Pietrewicz A., Ubezpieczenia ekologiczne jako instrument przyspieszania
     proekologicznych przemian w gospodarce, 1999, [dokument elektroniczny],
     tryb dostępu: www.pesk.org.pl, stan z 12.2006.
 17. Mały rocznik statystyczny 2006, GUS Warszawa 2006.
 18. Międzynarodowe Standardy Rachunkowości 2001, IASC, Londyn 2001, tłum. i wyd.
     za zgodą IASC przez Stowarzyszenie Księgowych w Polsce, Warszawa 2001.
 19. Międzynarodowe Standardy Rachunkowości w praktyce polskich przedsiębiorstw, pod
     red. Z. Kołaczyka, Wyd. Forum, Poznań, 2002.
                                                                                   100
20. NACE, Rev.1 – Statistical Classification of Economic Activities in European Union
    (Statystyczna Klasyfikacja Działalności Gospodarczej w Unii Europejskiej).
21. Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 marca 2002 roku
    w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o rachunkowości, Dz. U. 2002 nr 76,
    poz. 694, art. 3.1.
22. Ochrona środowiska 2006, Warszawa GUS 2006.
23. Owsiak St., Podstawy nauki finansów, PWE, Warszawa 2002.
24. PN-EN ISO 14001: 2004 System zarządzania środowiskowego. Specyfikacja
    i wytyczne stosowania, Warszawa 2004.
25. PN-EN ISO 14031 Zarządzanie środowiskowe. Ocena efektów działalności
    środowiskowej. Wytyczne, Warszawa, wrzesień 2002.
26. Podstawy rachunkowości pod red. B.          Micherdy,   Wydawnictwo     Akademii
    Ekonomicznej w Krakowie, Kraków 2001.
27. Praktyczne zarządzanie jakością. Analiza ekonomiczna projektów zapobiegania
    zanieczyszczeniom, Alfa Weka, Warszawa 1998.
28. Projekty inwestycyjne. Finansowanie. Metody i procedury oceny, red. T. Gostkowska-
    Drzewicka, Wyd. ODDK, Gdańsk 1999.
29. Regulation NO 2056/2002 of 5 November 2002 amending Council Regulation NO58/97
    concerning Structural Business Statistics.
30. Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 2 marca 1999 roku w sprawie Polskiej
    Klasyfikacji Statystycznej Dotyczącej Działalności i Urządzeń Związanych z Ochroną
    Środowiska, Dz. U. 1999, nr 25, poz. 218.
31. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 15 grudnia 2005 r. w sprawie wzorów
    wykazów zawierających informacje i dane o zakresie korzystania ze środowiska oraz
    o wysokości należnych opłat i sposobu przedstawiania tych informacji i danych,
    Dz.U. 2005 nr 252 poz. 2128.
32. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 listopada 2005 r. w sprawie wzoru
    rocznego sprawozdania o wysokości należnej opłaty produktowej, Dz. U.
    z dnia 1 grudnia 2005 r.
33. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 29 maja 2003 roku w sprawie rocznych
    poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych,
    Dz. U. 2003 nr 104, poz. 982.
34. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 roku w sprawie
    szczegółowego sposobu obliczania wartości pomocy publicznej udzielanej w różnych
    formach, Dz. U. 2004, nr 194, poz. 1983.
35. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16.11.2004 roku zmieniające rozporządzenie
    w sprawie Klasyfikacji Środków Trwałych (KŚT), Dz. U. 2004 nr 280, poz. 2589.
36. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 kwietnia 2004 roku w sprawie
    szczegółowych warunków udzielania pomocy dla małych i średnich przedsiębiorców
    w zakresie niektórych ulg podatkowych, Dz. U. 2004, nr 95, poz. 954.
37. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 lutego 2003 roku w sprawie badania
    skuteczności i efektywności pomocy publicznej, Dz. U. 2003, nr 31, poz. 254,
    z późn. zm.
                                                                                     101
38. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 grudnia 1999 roku w sprawie Klasyfikacji
    Środków Trwałych (KŚT), Dz. U. 1999 nr 112, poz. 1317.
39. Stępień M., Rachunek kosztów funkcjonowania przedsiębiorstwa w danym środowisku,
    w: Rachunkowość ekologiczna – przesłanki i możliwości jej zastosowania w systemie
    sprawozdawczości GUS w Polsce, pod red. J. Famielec (na zlecenie MŚ, finansowanie
    z NFOŚiGW), AE Kraków 2003.
40. Stępień M., Rachunek kosztów ochrony środowiska, w: Rachunkowość ekologiczna –
    przesłanki i możliwości jej zastosowania w systemie sprawozdawczości GUS w Polsce,
    pod red. J. Famielec (na zlecenie MŚ, finansowanie z NFOŚiGW), AE Kraków 2003.
41. System Ekozarządzania i Audytu EMAS (ang. Eco Management and Audit Scheme),
    Rozporządzenie Nr 761/2001 Parlamentu Europejskiego z dnia 19 marca 2001 r.
    dopuszczające dobrowolny udział organizacji w systemie zarządzania środowiskowego
    i audytu we Wspólnocie (EMAS) oraz ustawa z dnia 12 marca 2004 o krajowym
    systemie ekozarządzania i audytu (EMAS) (Dz. U. Nr 70 poz.631 z późniejszymi
    zmianami).
42. Uchwała Sejmu RP z dnia 8 maja 2003 roku w sprawie przyjęcia „Polityki ekologicznej
    Państwa na lata 2003-2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007-2010”,
    M.P. 2003, nr 33 poz. 433.
43. Ustawa z dnia 11 maja 2001 roku o opakowaniach i odpadach opakowaniowych,
    Dz. U. 2001 nr 63, poz. 638 z późniejszymi zmianami.
44. Ustawa o rachunkowości z dn. 29.09.1994 r., tekst jednolity Dz. U. z 2002 r., Nr 76,
    poz. 694 z późniejszymi zmianami.
45. Ustawa z 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska, Dz. U. 2001 nr 62,
    poz. 627 z późniejszymi zmianami.
46. Ustawa z dnia 1 maja 2001 roku o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie
    gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i depozytowej,
    Dz. U. 2001 nr 63, poz. 639 z późniejszymi zmianami.
47. Ustawa z dnia 15 lutego 1992 roku on podatku dochodowym od osób prawnych,
    Dz. U. 2000 nr 54, poz. 654 (tekst jednolity) z późniejszymi zmianami.
48. Ustawa z dnia 15 września 2000 roku – Kodeks Spółek Handlowych, Dz. U. 2002
    nr 94, poz. 1037.
49. Ustawa z dnia 19 grudnia 2002 roku o zmianie ustawy o odpadach oraz niektórych
    innych ustaw, Dz. U. 2003 nr 7, poz. 78.
50. Ustawa z dnia 2 lipca 2004 roku o swobodzie działalności gospodarczej, Dz. U. 2004
    nr 174 poz. 1807 z późniejszymi zmianami.
51. Ustawa z dnia 20 marca 2002 roku o finansowym wspieraniu inwestycji, Dz. U. 2002,
    nr 41, poz. 363, z późn. zm.
52. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej, Dz. U. z 2003 r.
    Nr 124, poz.1151.
53. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 roku prawo ochrony środowiska, Dz. U.2001
    nr 62, poz. 627 z późniejszymi zmianami.
54. Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 roku o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy
    publicznej, Dz. U. 2004, nr 123, poz. 1291.
                                                                                   102
55. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 roku Prawo geologiczne i górnicze, Dz. U. 1994 nr 27,
    poz. 96 z późniejszymi zmianami.
56. Walczak M., Prospektywna       analiza   finansowa   w   przedsiębiorstwie,   PWE,
    Warszawa 1998.
57. Wykaz rocznych stawek amortyzacyjnych – załącznik nr 1 Ustawy z dnia 15 lutego
    1992 roku o podatku dochodowym od osób prawnych, Dz. U. 2000 nr 60, poz. 700
    z późniejszymi zmianami.
58. Załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 lipca 2005 roku w sprawie
    programu badań statystycznych statystyki publicznej na 2006 rok (Dz. U. Nr 178,
    poz. 1482 z późn. zm.).
                                                    103




                     Załącznik 1


    Załącznik do sprawozdań F-03, SP, SG-01 dotyczący
 wydatków inwestycyjnych służących ochronie środowiska
i gospodarce wodnej oraz uzyskanych efektów rzeczowych
104
105
                                                                                                           106
                                                   OBJAŚNIENIA
                      do „Załącznika do sprawozdań: F-03, SP, SG-01 część 4 – środki trwałe
          dotyczącego wydatków inwestycyjnych służących ochronie środowiska i gospodarce wodnej
                                        oraz uzyskanych efektów rzeczowych
                                                    za rok 2005”
      Badanie statystyczne dotyczące wydatków inwestycyjnych oraz efektów rzeczowych ochrony środowiska
od danych za 1999 r. w ujęciu metodologicznym oparto na rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 2 marca
1999 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Statystycznej Dotyczącej Działalności i Urządzeń Związanych z Ochroną
Środowiska (Dz. U. Nr 25, poz. 218). Klasyfikacja ta - jako dalsze dostosowanie badań statystycznych
do standardów międzynarodowych - opracowana została na podstawie Międzynarodowej Standardowej
Statystycznej Klasyfikacji EKG/ONZ i podręcznika EUROSTAT-u (Urzędu Statystycznego Unii Europejskiej)
pt. „Europejski System Zbierania Informacji Ekonomicznych Dotyczących Środowiska (SERIEE)”; a od danych
za 2003 r. także o zatwierdzoną przez Parlament Europejski i Radę w dniu 5 listopada 2002 r. Regulację
nr 2056/2002, uzupełniającą dotychczasową Regulację Rady nr 58/97, dotyczącą Statystyki Strukturalnej
Przedsiębiorstw w części odnoszącej się do modułu „wydatki środowiskowe” .
      Jednostki realizujące przedsięwzięcia związane z ochroną środowiska i gospodarką wodną sporządzają działy
1 i 2 niniejszego Załącznika, wpisując tylko te kierunki poniesionych wydatków inwestycyjnych i efekty
rzeczowe oraz ich symbole z Wykazu 3A i 3B, które pisane są kursywą.
      Uwaga: Sprawozdanie negatywne (gdy brak wydatków inwestycyjnych związanych z ochroną środowiska
i gospodarką wodną lub efektów rzeczowych tych przedsięwzięć) należy również wysłać do US.
      Wydatki inwestycyjne w ochronie środowiska i gospodarce wodnej obejmują: wydatki na środki trwałe,
tj.: opłacone w roku sprawozdawczym nakłady na nabycie (w cenie nabycia), wytworzenie (po koszcie
wytworzenia), leasing finansowy, spłatę zobowiązań z lat ubiegłych lub przedpłaty (zaliczki) na wartości
niematerialne i prawne, rzeczowe aktywa trwałe, nieruchomości, aktywa finansowe i inne wydatki inwestycyjne na:
a) grunty (w tym prawo użytkowania wieczystego gruntu),
b) budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej,
c) urządzenia techniczne i maszyny,
d) środki transportu,
e) inne środki trwałe,
których celem jest uzyskanie efektów ochronnych lub efektów w gospodarce wodnej.
      Do tych wydatków w okresie sprawozdawczym należy zaliczyć:
- opłacone nakłady na ulepszenie środków trwałych związanych z ochroną środowiska lub gospodarką wodną
polegające na przebudowie, rozbudowie, modernizacji lub rekonstrukcji,
- działalność badawczo-rozwojową (wymienioną w punkcie 8 Wykazu 3A),
- pozostałą działalność związaną z ochroną środowiska (wymienioną w punkcie 9 Wykazu 3 A).
      Cena nabycia to cena zakupu środków trwałych, obejmująca kwotę należną sprzedającemu,
bez podlegających odliczeniu podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, a w przypadku importu
powiększona o obciążenia o charakterze publicznoprawnym oraz powiększona o koszty bezpośrednio związane
z zakupem i przystosowaniem środka trwałego do stanu zdatnego do używania lub wprowadzenia do obrotu, łącznie
z kosztami transportu, jak też załadunku, wyładunku, składowania lub wprowadzenia do obrotu, a obniżona
o rabaty, opusty, inne podobne zmniejszenia i odzyski. 75
      Koszt wytworzenia obejmuje koszty pozostające w bezpośrednim związku z danym środkiem trwałym oraz
uzasadnioną część kosztów pośrednio związanych z jego wytworzeniem. Koszty bezpośrednie obejmują wartość
zużytych materiałów bezpośrednich, koszty pozyskania i przetworzenia związane bezpośrednio z produkcją i inne
koszty poniesione w związku z doprowadzeniem środka trwałego do postaci i miejsca, w jakich się znajduje w dniu
wyceny. Do uzasadnionej, odpowiedniej do okresu wytwarzania środka trwałego, części kosztów pośrednich zalicza
się zmienne pośrednie koszty produkcji oraz tę część stałych, pośrednich kosztów produkcji, które odpowiadają
poziomowi tych kosztów przy normalnym wykorzystaniu zdolności produkcyjnych. Jeżeli nie jest możliwe
ustalenie kosztu wytworzenia środka trwałego, jego wyceny dokonuje się według ceny sprzedaży netto takiego
samego lub podobnego środka trwałego, pomniejszonej o przeciętnie osiągany przy sprzedaży zysk brutto
ze sprzedaży, a w przypadku produktu w toku - także z uwzględnieniem stopnia jego przetworzenia.
      Do kosztów wytworzenia środka trwałego nie zalicza się kosztów:
• będących konsekwencją niewykorzystanych zdolności produkcyjnych i strat produkcyjnych,
• ogólnego zarządu, które nie są związane z doprowadzaniem środka trwałego do postaci i miejsca, w jakich się
znajduje na dzień wyceny,
• magazynowania wyrobów gotowych i półproduktów, chyba że poniesienie tych kosztów jest niezbędne w procesie
produkcji,
• kosztów sprzedaży środków trwałych.


75
     Ustawa o rachunkowości z dnia 29 września 1994 r. (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 694, z późn. zm.).
                                                                                                            107
     Opłacony nakład oznacza rozchód aktywów pieniężnych na dany składnik środków trwałych bez względu
na ich pochodzenie.
     Aktywa finansowe to aktywa pieniężne, instrumenty kapitałowe wyemitowane przez inne jednostki, a także
wynikające z kontraktu prawo do otrzymania aktywów pieniężnych lub prawo wymiany instrumentów finansowych
z inną jednostką na korzystnych warunkach.
     Aktywa pieniężne to aktywa w formie krajowych środków płatniczych, walut obcych i dewiz. Do aktywów
pieniężnych zalicza się również inne aktywa finansowe, w tym w szczególności naliczone odsetki od aktywów
finansowych. Jeżeli aktywa te są płatne lub wymagalne w ciągu 3 miesięcy od dnia ich otrzymania, wystawienia,
nabycia lub założenia (lokaty), to na potrzeby rachunku przepływów pieniężnych zalicza się je do środków
pieniężnych, chyba że ujmuje się je w przepływach z działalności inwestycyjnej, innych niż wydatki na rzeczowe
aktywa trwałe.
     Wartości niematerialne i prawne to nabyte przez jednostkę, zaliczane do aktywów trwałych, prawa
majątkowe nadające się do gospodarczego wykorzystania, o przewidywanym okresie ekonomicznej użyteczności
dłuższym niż rok, przeznaczone do używania na potrzeby jednostki, a w szczególności: autorskie majątkowe, prawa
pokrewne, licencje, koncesje, prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych, wzorów użytkowych
i zdobniczych, know-how oraz zakończone prace rozwojowe.
     Podstawowym celem realizowanej inwestycji powinna być ochrona środowiska (w dalszej części objaśnień
wymieniono kierunki poniesionych wydatków inwestycyjnych na ochronę środowiska).
     Nie należy uwzględniać wydatków inwestycyjnych (często przyjaznych dla środowiska), mających na celu
głównie zaspokojenie potrzeb technologicznych, wzrost efektywności produkcji, bezpieczeństwo i higienę pracy
oraz oszczędzanie energii w przypadku, jeżeli celem nie jest ochrona środowiska.

DZIAŁ 1. WYDATKI INWESTYCYJNE NA OCHRONĘ ŚRODOWISKA I GOSPODARKĘ WODNĄ.
W dziale tym podaje się dane, grupując je zgodnie z kierunkiem poniesionych wydatków opisanym w Wykazie 3A
(z tym, że należy wykazać tylko symbole i kierunki pisane kursywą) oraz źródłem finansowania. Środki trwałe
na ochronę środowiska mogą występować jako:
 środki trwałe/urządzenia unieszkodliwiające zanieczyszczenia („końca rury”)
  – przeznaczone do gromadzenia i usuwania zanieczyszczeń (np. zanieczyszczenia powietrza, ścieki lub odpady
    stałe) po ich wytworzeniu, zapobieganie rozprzestrzeniania się i mierzenie poziomu zanieczyszczeń oraz
    usuwanie i unieszkodliwianie substancji zanieczyszczających wytwarzanych w czasie operacyjnej działalności
    firmy – nie ingerują one w proces produkcyjny (produkcja może być prowadzona bez ich udziału).
    Środki trwałe/urządzenia „końca rury” należy oznaczyć na formularzu w rubr. 6 symbolem „1”, a w Wykazie 3
    A. Kierunki poniesionych wydatków … na ochronę środowiska oznaczone: 1.2.1.1, 1.2.1.2, 1.2.2.1, 1.3, 2.2.1,
    2.2.2, 2.3.1, 2.3.2, 2.3.3, 2.3.4, 2.4, 2.5, 2.6.3, 3.2, 3.2.1, 3.2.2, 3.2.2.1, 3.3.1, 3.3.1.1, 3.3.2.1, 3.3.2.2, 3.3.3,
    3.4.1, 3.4.1.1, 3.4.1.2, 3.4.1.2.1, 3.4.2.1, 3.4.2.2, 3.4.3, 3.4.3.1, 3.5, 3.6.1, 3.6.2, 3.6.3, 4.5, 5.2.1, 5.2.2, 5.2.3, 5.3,
    6.1, 6.2, 6.3, 7.2, 7.3, 9.1, 9.2.
    Wydatki na ten rodzaj środków trwałych w całości zaliczane są jako wydatki na ochronę środowiska.

      zapobiegające lub redukujące zanieczyszczenia u źródła, a tym samym zmniejszające wpływ na środowisko
          związany z emisją zanieczyszczeń. W tej grupie wyróżnia się:
               o środki trwałe oddzielnie identyfikowalne – jeżeli możliwe jest wydzielenie składników środka
                    trwałego, które służą ochronie środowiska, wówczas całkowite wydatki na te składniki powinny
                    być traktowane jako wydatki na ochronę środowiska (np. zmiana kotłowni koksowej na olejową
                    lub gazową),
               o środki trwałe zintegrowane z procesem produkcyjnym, trudne do zidentyfikowania jako oddzielne
                    komponenty składowe zapobiegające zanieczyszczeniom – w tych przypadkach, jedynie
                    środowiskowa część całkowitych wydatków na proces produkcyjny powinna być ujmowana jako
                    wydatki na ochronę środowiska (odpowiada to dodatkowym wydatkom na wybrany środek trwały
                    w porównaniu do wydatków, które byłyby ponoszone na środek trwały nieuwzględniający
                    aspektów ochrony środowiska). Wydatki są porównywane w odniesieniu do najtańszej dostępnej
                    alternatywnej technologii, z podobnymi funkcjami i właściwościami we wszystkich aspektach,
                    z wyjątkiem aspektów ochrony środowiska (np. modernizacja oświetlenia – wydatki na ochronę
                    środowiska są różnicą między wydatkami na zakup oświetlenia tradycyjnego
                    i energooszczędnego).
      Gdy środki trwałe przyjazne środowisku są standardowe i nie mają tańszych odpowiedników, mniej
      przyjaznych środowisku, wydatki na ich nabycie, wytworzenie, leasing finansowy nie są traktowane jako
      wydatki inwestycyjne na ochronę środowiska.
      Środki trwałe zintegrowane należy oznaczyć na formularzu w rubr. 6 symbolem „2”, a w Wykazie 3 A.
      Kierunki poniesionych wydatków… na ochronę środowiska oznaczone: 1.1.1.1, 1.1.1.1.1, 1.1.1.2, 1.1.1.3,
      1.1.2.1, 2.1, 2.1.1, 2.6.1, 3.1, 3.1.1, 5.1.1, 5.1.2, 5.1.3, 9.4.1.1, 9.4.1.2.
                                                                                                            108
Pozostałe oznaczenia w Wykazie 3 A. Kierunki poniesionych wydatków … na ochronę środowiska mogą dotyczyć
środków trwałych/urządzeń „końca rury” i/lub zintegrowanych (symbol „1” lub „2”): 1.4, 2.6.2, 2.6.4, 3.6.4, 4.1,
4.2, 4.3, 4.4, 4.6, 5.4, 6.4, 7.1, 7.4, 9.3, 9.4.2.
Uwaga: powyższe przyporządkowanie poszczególnych środków trwałych do „końca rury” (symbol „1”)
lub zintegrowanych (symbol „2”) prosimy traktować jako orientacyjne, wymagające samooceny inwestora przed
ostatecznym zakwalifikowaniem.
-działalność badawczo-rozwojowa dotyczy kierunków poniesionych wydatków o symbolach: 8.1, 8.2,
      - należy przyporządkować do odpowiedniego rodzaju urządzeń, tj. wpisać do rubr. 6 symbol „1” – dla „końca
      rury” lub „2” – technologii zintegrowanych, kierując się przy tym własną oceną z jakiego rodzaju
      urządzeniem prace te są związane.

Uwaga: wydatki inwestycyjne w sektorze publicznym (grupującym własność: państwową, tj. Skarbu Państwa,
państwowych osób prawnych, samorządu terytorialnego oraz mieszaną z przewagą kapitału (mienia) sektora
publicznego) – zgodnie z metodologią zaleconą przez Biuro Statystyczne Unii Europejskiej EUROSTAT –
w całości zaliczone są do urządzeń „końca rury”.
W rubr. 1 - wpisać nazwę województwa, powiatu, gminy i miejscowości, gdzie zlokalizowana jest inwestycja.
W rubr. 2 - wpisać symbol 1 - gdy miejscowość lokalizacji inwestycji jest miastem, bądź 2 - gdy wsią.
W rubr. 3 - wpisują urzędy statystyczne symbol terytorialny (województwa, powiatu i gminy) lokalizacji inwestycji.
W rubr. 4 - należy podać nazwy kierunków poniesionych wydatków według „Wykazu 3A”, wpisując tylko
              kierunki pisane kursywą.
W rubr. 5 - wpisuje się symbol kierunków poniesionych wydatków inwestycyjnych zaklasyfikowanych do ochrony
              środowiska bądź do gospodarki wodnej zgodnie z „Wykazem 3A”, wpisując tylko kierunki pisane
              kursywą.
W rubr.6 - w przypadku wystąpienia w danym wierszu wydatków na urządzenia „końca rury” należy wpisać – „1”,
              a dla technologii zintegrowanej – „2”, natomiast w sytuacji, gdy w danym kierunku występują oba
              rodzaje środków trwałych (urządzeń), inwestor wypełnia dla tej samej lokalizacji urządzenia dwa
              wiersze różniące się zapisem w rubr. 6 i z odpowiednimi zapisami w rubr. 7–16, określając podział
              wielkości wydatków w oparciu o dokumentację - gdy niemożliwe - metodą szacunkową. W rubr. 6
              należy wpisać dla odpowiedniego wiersza symbole „1”lub „2”, a dla gospodarki wodnej - symbol „4”.
W rubr. 7 - podaje się wartość wydatków inwestycyjnych poniesionych od początku do końca roku
              sprawozdawczego (suma rubr. 8-16). Wielkość ta nie może być większa od wydatków ogółem
              wykazanych w sprawozdaniach macierzystych (SG-01 część 4 dz. 1 rubr.7 w.01; F-03 dz.1 rubr.7
              w.01; SP część III, dz.1, rubr.7 w.01).
W rubr. 8-16 - należy wpisać wydatki (w tysiącach złotych z jednym znakiem po przecinku) według
              następujących źródeł finansowania:
rubr. 8 - środki własne inwestora,
rubr. 9 - środki z budżetu centralnego,
rubr. 10 - środki z budżetu województwa,
rubr. 11 - środki z budżetu powiatu,
rubr. 12 -środki z budżetu gminy (w przypadku Załącznika do sprawozdania SG-01 część 4, gdy inwestorem jest
          gmina środki wpisuje się w rubr. 8, traktując je jako środki własne inwestora, z wyjątkiem sytuacji, gdy
          kilka gmin prowadzi wspólną inwestycję, lecz tylko jedna z nich jest głównym inwestorem, a pozostałe
          partycypują w wydatkach, wówczas wydatki gmin partycypujących wykazuje się w rubr. 12.),
Uwaga. W rubr. 8 i 12 Załącznika do sprawozdania SG-01, część 4 nie należy wykazywać wydatków
          inwestycyjnych finansowanych z gminnego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
          To źródło finansowania należy ująć w rubr. 14.
rubr. 13 - środki z zagranicy (uwzględnić tu należy wszelkie środki zagraniczne bezzwrotne i zwrotne uzyskane
          w ramach międzynarodowych programów i funduszy pomocowych - w tym PHARE, ISPA, SAPARD,
          fundusze spójności i strukturalne, pomocy bilateralnej, ekokonwersji),
rubr. 14 - fundusze ekologiczne obejmują środki uzyskane z Funduszu Ochrony Gruntów Rolnych oraz
          Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, wojewódzkich, powiatowych oraz
          gminnych FOŚiGW w formie:
              - finansowania zwrotnego, tj. pożyczki, kredyty, konsorcja;
              - finansowania bezzwrotnego, tj. dotacje, dopłaty, umorzenia;
              - finansowania kapitałowego, tj. zakup akcji, udziałów lub obligacji;
              - innych form finansowania, tj. udzielanie poręczeń spłaty kredytów, gwarancji zwrotu.
          Uwaga. W przypadku powiatowych i gminnych FOŚiGW ustawodawca dopuszcza jedynie możliwość
                    wydatkowania środków w formie dotacji.
rubr. 15 - kredyty i pożyczki krajowe, łącznie z bankowymi (także z Banku Ochrony Środowiska), z wyłączeniem
          wykazanych w rubr. 14, tj. bez pożyczek, kredytów uzyskanych od Narodowego i wojewódzkich,
          powiatowych i gminnych funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej,
                                                                                                               109
rubr. 16 - inne środki, np. środki własne rolników oraz nakłady niesfinansowane (np. niezapłacone faktury).

     W wierszu 01 rubr. 7 - 16 należy podać sumę wierszy od 02 do 10.
     W przypadku potrzeby większej liczby wierszy dopuszcza się dołączenie dodatkowych arkuszy “Załącznika...”
przyjmując, że wiersz 01 rubr. 7 - 16 na arkuszu pierwszym jest sumą wierszy wszystkich dodatkowych arkuszy.

DZIAŁ 2. EFEKTY RZECZOWE ODDANYCH W ROKU SPRAWOZDAWCZYM INWESTYCJI
OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ.
W dziale tym podaje się efekty rzeczowe oddane w roku sprawozdawczym, (pisane kursywą), grupując je
zgodnie z lokalizacją i rodzajem efektu opisanym w „Wykazie 3B”.
Dla oczyszczalni komunalnych (symbole 2.2.1.2, 2.2.2.2, 2.2.3.2, 2.2.3.2.1) należy wpisać trzecią jednostkę miary -
RLM (równoważna liczba mieszkańców) - patrz „Wykaz 3B”.
W rubr. 1 - wpisać nazwę województwa, powiatu, gminy i miejscowości, gdzie zlokalizowana jest inwestycja.
W rubr. 2 - wpisać symbol „1” - gdy miejscowość lokalizacji inwestycji jest miastem bądź „2” – gdy wsią.
W rubr.3 - wpisują urzędy statystyczne symbol terytorialny (województwa, powiatu i gminy) lokalizacji inwestycji.
W rubr. 4 - wpisać nazwy uzyskanych efektów rzeczowych podane w „Wykazie 3B” (tylko pisane kursywą).
W rubr. 5 - 7 wpisać symbole uzyskanych efektów rzeczowych i jednostek miar zgodnie z „Wykazem 3B” (tylko
             pisane kursywą).
W rubr. 8 - podać ilość /wielkość uzyskanych efektów rzeczowych.
   Uwaga: W przypadku modernizacji oczyszczalni ścieków wykazuje się tylko przyrost przepustowości
i wskaźnika RLM (dla oczyszczalni ścieków komunalnych).
   Przy opracowywaniu tego działu należy mieć na uwadze powiązania logiczne danych ze sprawozdań w zakresie:
 o zdolności zainstalowanych urządzeń i instalacji do:
       - redukcji zanieczyszczeń pyłowych - OS-1, dział 4, rubr.1,
       - neutralizacji zanieczyszczeń gazowych - OS-1, dział 4, rubr. 2,
 o oczyszczalni ścieków - OS-3, dział 7 oraz OS-5, dział 1,
 o budowy i urządzania składowisk oraz rekultywacji składowisk (hałd, wysypisk, stawów osadowych) - OS-6,
     dział 2
 o długości sieci wodociągowej i kanalizacyjnej - M-06, dział 2; M-07, dział 1; SG-01 część 3 dział 8 oraz RRW-
     2 dział 2
 o stacji uzdatniania wody, oczyszczalni przyzagrodowych wysypisk i składowisk odpadów - RRW-2 dział 2
     (prosimy zwrócić uwagę na rozbieżność zakresową definicji indywidualnych przydomowych oczyszczalni
     ścieków w sprawozdaniu RRW-2 jako indywidualne oczyszczalnie ścieków, do których zalicza się także
     oczyszczalnie budowane dla obiektu usługowego lub użyteczności publicznej itp. o przepustowości
     nieprzekraczającej 7,5 m3/dobę). Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz o
     zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2003 r. Nr 80, poz. 718).

                             OBJAŚNIENIA SZCZEGÓŁOWE do „Wykazu 3 A”
  poniższe definicje pojęć wynikają z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie Polskiej
 Klasyfikacji Statystycznej Dotyczącej Działalności i Urządzeń Związanych z Ochroną Środowiska (Dz. U. Nr 25,
                                                     poz. 218),
      ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627. z późn. zm.),
                ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628, z późn. zm.),
 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U.
                                           Nr 72, poz. 747z późn. zm.)
           oraz ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229, z późn. zm.).

Ochrona środowiska276 – podjęcie lub zaniechanie działań, umożliwiające zachowanie lub przywracanie
równowagi przyrodniczej; ochrona ta polega w szczególności na:
• racjonalnym kształtowaniu środowiska i gospodarowaniu zasobami środowiska zgodnie z zasadą
zrównoważonego rozwoju,
• przeciwdziałaniu zanieczyszczeniom,
• przywracaniu elementów przyrodniczych do stanu właściwego.

Urządzenia do ochrony środowiska - urządzenia lub sprzęt techniczny przeznaczone do wykorzystania w ochronie
środowiska. Mogą to być urządzenia w rodzaju urządzeń “końca rury”- nieingerujące w proces produkcyjny, lecz
redukujące zanieczyszczenia w procesie produkcji, lub w rodzaju technologii (urządzeń) zintegrowanych, które
mogą stanowić część większego procesu produkcyjnego, redukujące ilość i zmieniające jakość produkowanych

76
     Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627, z późn. zm.).
                                                                                            110
zanieczyszczeń na bardziej przyjazne środowisku. Nie obejmują urządzeń przeznaczonych wyłącznie
do zachowania przemysłowych norm bezpieczeństwa.

Zapobieganie zanieczyszczeniom przez modyfikację procesów technologicznych – modyfikowanie procesów
produkcyjnych mające na celu zmniejszenie zanieczyszczeń. Przystosowanie urządzeń lub procesów produkcyjnych
do stosowania czystych produktów. Zwykle jest to charakterystyczna działalność pomocnicza.

Monitoring - zaprogramowany proces pobierania próbek, dokonywania pomiarów i późniejszego ich rejestrowania
oraz/lub sygnalizowania różnego rodzaju charakterystycznych cech elementów środowiska, którego celem jest
ocena stanu środowiska i jego zmian w odniesieniu do określonych celów.
Lokalizacja monitoringu (punkt pomiarowy) - miejsce regularnie wykorzystywane do prowadzenia monitoringu,
wyposażone lub nie w urządzenia techniczne.
Urządzenia do monitoringu - urządzenia techniczne stosowane w procesie monitoringu. Mogą one pracować lub
nie pracować w sieci oraz mogą dotyczyć lub nie monitorowania jednego szczególnego elementu środowiska
(zintegrowane stacje monitoringu dla powietrza, wody, gleby itp.). Urządzenia do monitoringu powietrza nie
obejmują stacji meteorologicznych.

Pomiary, kontrola, działalność laboratoriów w zakresie zanieczyszczeń powietrza. Działalność polegająca
na zakupie urządzeń i budowie stanowisk pomiarowych oraz sieci stacji kontrolno-pomiarowych dla potrzeb
własnych, monitoringu samorządowego oraz Państwowego Monitoringu Środowiska.

Kierunki działalności w ochronie środowiska:

1. OCHRONA POWIETRZA ATMOSFERYCZNEGO I KLIMATU

Ochrona powietrza dotyczy rodzajów działalności obejmujących budowę, utrzymanie lub obsługę urządzeń
przeznaczonych do ochrony powietrza przed zanieczyszczeniem. Urządzenia takie mają na celu zmniejszenie emisji
zanieczyszczeń do powietrza lub stężenia zanieczyszczeń w powietrzu.
1.1.1.1 Nowe techniki i technologie spalania paliw - działania, w wyniku których powstaje mniejsza ilość lub
stężenie zanieczyszczeń emitowanych do powietrza, np. modernizacja kotłowni i ciepłowni, instalacja urządzeń
do ponownego wykorzystania spalin, zmiana pomp ssących na próżniowe, systemy wymiany pary, instalacja pieców
fluidalnych. Gazyfikacja gospodarstw domowych - jako kompleksowo realizowane zadanie, gdy głównym jego
celem jest ochrona środowiska.
Uwaga. W dziale 2 nie wykazuje się efektów redukcji zanieczyszczeń pyłowych lub gazowych, ponieważ jest
to zmniejszenie emisji.
1.1.2 Ochrona klimatu i warstwy ozonowej - działalność zmierzająca do zmniejszenia emisji gazów
cieplarnianych oraz gazów, które niekorzystnie wpływają na warstwę ozonową stratosfery (dwutlenek węgla, metan,
podtlenek azotu, freony i halony).
1.1.1.3 Niekonwencjonalne źródła energii – obejmują głównie odnawialne źródła energii wykorzystujące
w procesie przetwarzania niezakumulowaną energię słoneczną w rozmaitych postaciach, w szczególności energię
rzek, wiatru, biomasy, energię promieniowania słonecznego w bateriach słonecznych. Przedsięwzięcia z tego
zakresu zazwyczaj dotyczą: elektrowni wodnych przepływowych (bez możliwości magazynowania wody)
i zbiornikowych, elektrowni wiatrowych, wykorzystania nowoczesnych ogniw i kolektorów słonecznych
w przemyśle, rolnictwie i gospodarstwach domowych, wykorzystania: energii geotermalnej, z biomasy, ciepła
gruntu lub ciepła odpadowego.
1.2.1 i 1.2.2 Urządzenia do redukcji zanieczyszczeń pyłowych i gazowych, instalacja urządzeń, wraz
z wyposażeniem, zapewniających zmniejszenie ilości bądź stężenia emitowanych zanieczyszczeń.
Uwaga. Zdolność zainstalowanych urządzeń i instalacji do redukcji zanieczyszczeń odczytuje się z tablicy
znamionowej lub dokumentacji technicznej.
1.2.1.2 i 1.2.2.1 Neutralizacja /redukcja/ gazów odlotowych - urządzenia przeznaczone do usuwania/redukcji
substancji zanieczyszczających powietrze, emitowanych przy spalaniu paliw lub podczas innych procesów
technologicznych. Obejmuje również rodzaje działalności, których celem jest zwiększenie rozproszenia gazów
dla zmniejszenia stężenia zanieczyszczeń powietrza.

2. GOSPODARKA ŚCIEKOWA I OCHRONA WÓD
Ochrona wód77 polega w szczególności na: unikaniu, eliminacji i ograniczaniu zanieczyszczenia wód,
w szczególności zanieczyszczenia substancjami szczególnie szkodliwymi dla środowiska wodnego oraz
zapobieganiu niekorzystnym zmianom naturalnych przepływów wody albo naturalnych poziomów zwierciadła
wody. Celem ochrony wód 2 jest utrzymanie lub poprawa jakości wód, biologicznych stosunków w środowisku
77
     Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229, z późn. zm.).
                                                                                                         111
wodnym i na obszarach zalewowych, tak aby wody osiągnęły co najmniej dobry stan ekologiczny i w zależności
od potrzeb nadawały się do: zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia, bytowania ryb w warunkach
naturalnych oraz umożliwiały ich migrację; rekreacji oraz uprawiania sportów wodnych.

2.2 Sieć kanalizacyjna - system kolektorów, rurociągów, przewodów i pomp do odprowadzania ścieków, z miejsc
ich powstawania do oczyszczalni ścieków lub do miejsc, skąd są odprowadzane do wód powierzchniowych.
Przyłącze kanalizacyjne78 – odcinek przewodu łączącego wewnętrzną instalację kanalizacyjną w nieruchomości
odbiorcy usług z siecią kanalizacyjną, za pierwszą studzienką, licząc od strony budynku, a w przypadku jej braku –
od granicy nieruchomości.
Komory fermentacyjne (zbiorniki septyczne) - osadniki gnilne - zbiorniki, przez które przepływają ścieki
i w których wytrącają się zawiesiny w postaci osadu ściekowego. Substancje organiczne zawarte w ściekach
i osadach ulegają częściowemu rozkładowi przez bakterie beztlenowe i inne mikroorganizmy.

2.3 Oczyszczanie ścieków - proces mający na celu dostosowanie ścieków do standardów środowiskowych
lub innych norm jakości. Wyróżnia się trzy metody oczyszczania: mechaniczne, biologiczne i o podwyższonym
stopniu oczyszczania (w tym chemiczne). Dla celów obliczenia ogólnej ilości oczyszczonych ścieków należy
wykazywać jedynie ilość, która była poddana najwyższemu z wymienionych stopni oczyszczania. Tak więc ścieki
oczyszczane mechanicznie i biologicznie powinny być wykazywane jako ścieki oczyszczane biologicznie, a ścieki
oczyszczane wszystkimi metodami powinny być wykazywane jako oczyszczane metodą o podwyższonym stopniu
oczyszczania.
Oczyszczanie biologiczne ścieków - procesy z wykorzystaniem mikroorganizmów tlenowych i beztlenowych,
w wyniku których powstają ścieki oczyszczone, oddzielone znad osadu ściekowego, oraz osad ściekowy
zawierający biomasę łącznie z zanieczyszczeniami. Procesy oczyszczania biologicznego stosowane mogą być bez
lub łącznie z oczyszczaniem mechanicznym oraz z podwyższonym stopniem oczyszczania.
Oczyszczanie mechaniczne ścieków - procesy fizyczne i mechaniczne, w wyniku których powstają zdekantowane
ścieki i osad ściekowy. Procesy mechaniczne mogą być stosowane bez lub łącznie z oczyszczaniem biologicznym
oraz procesami podwyższonego stopnia oczyszczania. Oczyszczanie mechaniczne obejmuje co najmniej takie
procesy, jak sedymentacja, flotacja itp.
Podwyższony stopień oczyszczania ścieków - procesy pozwalające na redukcję specyficznych składników
ścieków, która nie jest możliwa do osiągnięcia podczas innych procesów oczyszczania. Obejmują one wszystkie
jednostkowe procesy nieobjęte oczyszczaniem mechanicznym i biologicznym, np. koagulację chemiczną, flokulację
(kłaczkowanie) oraz strącanie, chlorowanie (z punktem przełamania), usuwanie składników lotnych (stripping),
filtrowanie, cedzenie na mikrositach, selektywną wymianę jonów, absorbcję na węglu aktywnym, osmozę
odwróconą, ultrafiltrację, elektroflotację. Powyższe procesy prowadzą do podwyższenia stopnia oczyszczania
ścieków, jeżeli wspomagają oczyszczanie mechaniczno-biologiczne.

2.3.4 Podczyszczanie ścieków przemysłowych - proces powodujący obniżenie stężeń zanieczyszczeń w ściekach
w stopniu umożliwiającym ich odprowadzenie do kanalizacji (miejskiej, zakładowej lub gminnej) lub do zakładowej
oczyszczalni (np. usuwanie metali ciężkich, tłuszczów, neutralizacja ścieków itp.).

2.4 Oczyszczanie/ uzdatnianie / wód chłodniczych - proces stosowany do uzdatniania wody chłodniczej w celu
dostosowania jej do wymaganych norm przed wypuszczeniem do środowiska. Woda chłodnicza stosowana jest
do odprowadzania ciepła.
2.6.1. Systemy obiegowego zasilania wodą - polegające na budowie systemów zasilania wodą z zamkniętymi
cyklami łącznie z obiegowymi systemami hydraulicznego odpopielania i usuwania różnych osadów, a także
systemami kolejnego i powtórnego wykorzystania wody, zainstalowane w celu oszczędnego gospodarowania wodą.
Nie zalicza się tu centralnego ogrzewania i wielokrotnego wykorzystania wody w zakładach eksploatacji
kruszywa.

2.6.2. Zabezpieczenie przed przenikaniem do rzek, mórz oraz innych akwenów zanieczyszczeń powstających
przy transporcie wodnym - działania w rejonach portów, zbiorników wodnych, akwenów rzecznych polegające
na budowie urządzeń odbioru odpadów stałych i ciekłych łącznie ze zbiornikami odpadów okrętowych oraz stacjami
ochrony przed wylewem ropy. Ponadto nakłady na budowę oczyszczalni brzegowych służących do oczyszczania
wód balastowych i zanieczyszczeń przy transporcie wodnym, w tym także przy spławianiu drewna.

2.6.3. Utworzenie strefy ochrony źródeł i ujęć wody - działania związane z utworzeniem strefy ochrony wód
z kompleksowymi działaniami o kierunku technologicznym, hydrotechnicznym, sanitarnym i innymi


78
     Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U.
     Nr 72, poz. 747, z późn. zm.).
                                                                                                     112
ukierunkowanymi na zapobieganie zanieczyszczeniu, wyniszczeniu zasobów wodnych oraz na ulepszenie jakości
wody.

3. GOSPODARKA ODPADAMI
Urządzenia związane z wykorzystaniem, unieszkodliwianiem lub usuwaniem odpadów – zakład lub część
zakładu w całości lub częściowo przeznaczony do wykorzystania, unieszkodliwiania lub usuwania odpadów oraz
sprzęt techniczny przeznaczony do wykorzystania, unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych i innych niż
niebezpieczne, stanowiący część innego procesu produkcyjnego. Definicja ta obejmuje również przyległe tereny
przeznaczone do składowania odpadów, w tym składowiska i obszary morza wykorzystywane do tego celu.

Unieszkodliwianie odpadów - proces, którego celem jest zmiana fizycznych, chemicznych lub biologicznych cech
lub składu każdego rodzaju odpadów w celu ich neutralizacji, sprawienia, że nie będą one niebezpieczne, będą
bezpieczniejsze do transportu, będą nadawały się do odzysku lub składowania, lub w celu zmniejszenia ich ilości.
Poszczególne rodzaje odpadów mogą poddawane być więcej niż jednemu procesowi unieszkodliwiania. Definicja
obejmuje również proces recyklingu przeprowadzany w celu ochrony środowiska.
Usuwanie odpadów - obejmuje przemieszczanie odpadów na końcowe miejsce przeznaczenia (składowania)
odpadów, dla których nie przewiduje się dalszego wykorzystania, chociaż w praktyce może się to zdarzyć
(np. pozyskiwanie biogazu).
Unieszkodliwianie odpadów niebezpiecznych - obejmuje procesy unieszkodliwiania fizycznego/chemicznego,
unieszkodliwiania termicznego, unieszkodliwiania biologicznego, kondycjonowania odpadów promieniotwórczych
i każdą inną właściwą metodę unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych.
Kondycjonowanie odpadów promieniotwórczych - działania, które przekształcają odpady promieniotwórcze
(z wyjątkiem odpadów z elektrowni jądrowych) w odpady nadające się do transportu i/lub magazynowania i/lub
składowania.
Usuwanie odpadów niebezpiecznych - obejmuje przemieszczanie na: składowiska specjalnie zabezpieczone,
składowiska podziemne oraz składowanie w morzu i każdą inną dozwoloną metodę. W Polsce składowanie
podziemne wymaga uzyskania koncesji geologicznej, natomiast składowanie w morzu wymaga uzyskania
specjalnego zezwolenia.
Uwaga. Wydatki poniesione jako opłaty za likwidacje mogilników lub wywiezienie odpadów do unieszkodliwienia
traktowane są jako koszty bieżące i nie powinny być wykazywane w „Załączniku…”.
Składowiska - podziemne lub naziemne miejsca ostatecznego składowania odpadów, kontrolowane
lub niekontrolowane pod względem różnych wymogów sanitarnych, ochrony środowiska lub innych wymogów
bezpieczeństwa.
Składowiska specjalnie zabezpieczone - przechowywanie niebezpiecznych odpadów w taki sposób, aby były one
efektywnie zabezpieczone przed rozproszeniem w środowisku lub przedostały się do środowiska tylko
w dopuszczalnych granicach. Składowiska takie mogą występować na specjalnie wybudowanych obszarach
bezpieczeństwa.
Składowanie podziemne - tymczasowe magazynowanie lub końcowe składowanie odpadów niebezpiecznych pod
ziemią, w miejscach spełniających określone kryteria geologiczne i techniczne.
Unieszkodliwianie odpadów innych niż niebezpieczne - obejmuje procesy unieszkodliwiania
fizycznego/chemicznego, spalanie (spopielanie) odpadów, unieszkodliwianie biologiczne i każdą inną metodę
unieszkodliwiania.
Usuwanie odpadów innych niż niebezpieczne - obejmuje przemieszczanie na składowiska oraz składowanie
w morzu i wszelkie inne dozwolone metody.
Fizykochemiczne unieszkodliwianie odpadów - obejmuje różne metody rozdzielania i zestalania fazowego,
za pomocą których odpady wiązane są w obojętną, nieprzepuszczalną masę. Rozdzielanie fazowe obejmuje szeroko
stosowane metody kondycjonowania ścieków, suszenia osadu na poletkach osadowych oraz długotrwałe
składowanie w zbiornikach, flotację za pomocą powietrza oraz różne metody filtrowania i odwirowywania,
adsorpcję/desorpcję, destylację próżniową, ekstrakcyjną i azeotropową. Procesy zestalania lub wiązania, dzięki
którym odpady przemieniają się w nierozpuszczalny twardy materiał, stosowane są generalnie jako wstępne metody
unieszkodliwiania przed składowaniem ich na składowiskach. Metody te obejmują sporządzanie mieszanki
odpadów z różnego rodzaju substratami lub reakcje polimeryzacji organicznej albo mieszanie odpadów ze spoiwem
organicznym.

3.2 Zbieranie odpadów i ich transport - zbieranie odpadów, przez służby komunalne lub podobne instytucje albo
przez prywatne, czy też państwowe firmy, wyspecjalizowane przedsiębiorstwa lub ośrodki rządowe, oraz ich
transport do miejsca ich unieszkodliwiania lub składowania. Zbieranie odpadów komunalnych może być selektywne
(tj. wykonywane specyficznie dla danego rodzaju produktu) lub niezróżnicowane (tj. obejmujące w tym samym
czasie wszystkie odpady). Oczyszczanie ulic powinno być wykazywane w części dotyczącej odpadów publicznych
oraz zbierania odpadków z ulic.
Nie dotyczy także usług w zakresie odśnieżania.
                                                                                           113
Transport odpadów obejmuje przemieszczanie odpadów z miejsc ich wytwarzania do miejsc ich
wykorzystywania, unieszkodliwiania (łącznie ze składowaniem) lub miejsc gromadzenia, w tym ich
przemieszczania do odbiorcy i od odbiorcy odpadów.

3.3.1 Spalanie - proces termicznego unieszkodliwiania odpadów, podczas którego chemicznie związana energia
spalanej materii przemieniana jest w energię cieplną. Związki palne przemieniane są w gazy spalinowe. Niepalna
materia nieorganiczna pozostaje w postaci żużla i popiołu lotnego.

3.3.1.1 Termiczne przekształcanie odpadów - proces utleniania gazowych, ciekłych lub stałych odpadów,
przebiegający w wysokiej temperaturze (powyżej 600° C), przekształcający je w gazy, substancje ciekłe oraz
pozostałości stałe. Powstające spaliny mogą być uwalniane do atmosfery ( z odzyskiem lub bez odzysku ciepła oraz
z oczyszczaniem lub nie), a powstały żużel lub popiół składowane są na składowiskach.
Głównymi urządzeniami technologicznymi stosowanymi do termicznego przekształcania odpadów są: piece
obrotowe, piece wielokomorowe oraz piece fluidalne. Pozostałości po termicznym przekształcaniu odpadów mogą
być czasem uznawane za odpady niebezpieczne. Termiczne przekształcanie odpadów może odbywać się na lądzie
lub na morzu. Energia cieplna wydzielająca się podczas procesu spalania może, lub nie, być wykorzystana
do wytwarzania pary, gorącej wody lub energii elektrycznej.

3.3.3 i 3.4.3 Inne metody unieszkodliwiania/usuwania (dla wszystkich rodzajów odpadów) – każde
postępowanie (łącznie z recyklingiem) modyfikujące właściwości odpadów w celu doprowadzenia ich do stanu,
który nie stwarza zagrożeń dla życia lub zdrowia ludzi oraz dla środowiska i/lub pozwala na ich długotrwałe
bezpieczne magazynowanie.

3.6 Pozostałe metody unieszkodliwiania i usuwania odpadów innych niż niebezpieczne – przedsięwzięcia
polegające na: - budowie zakładów i zakupie urządzeń do gospodarczego wykorzystania odpadów (np. budowa
zakładów produkcji materiałów budowlanych i kruszyw drogowych na bazie odpadów mineralnych, zakładów
przeróbki odpadów górniczych), rekultywacji składowisk oraz innych terenów zdewastowanych i zdegradowanych
obejmujące rekultywację techniczną i biologiczną oraz działania na rzecz zagospodarowania zrekultywowanych
terenów.

3.6.1 Recykling odpadów79 – taki odzysk, który polega na powtórnym przetwarzaniu substancji lub materiałów
zawartych w odpadach w procesie produkcyjnym w celu uzyskania substancji lub materiału o przeznaczeniu
pierwotnym lub o innym przeznaczeniu, w tym też recykling organiczny, z wyjątkiem odzysku energii.
- recykling organiczny to obróbka tlenowa, w tym kompostowanie, lub beztlenowa odpadów, które ulegają
  rozkładowi biologicznemu w kontrolowanych warunkach przy wykorzystaniu mikroorganizmów, w wyniku której
  powstaje materia organiczna lub metan; składowanie na składowisku odpadów nie jest traktowane jako
  recykling organiczny.
- odzysk to wszelkie działania niestwarzające zagrożenia dla życia, zdrowia ludzi lub dla środowiska, polegające na
  wykorzystaniu odpadów w całości lub w części, lub prowadzące do odzyskania z odpadów substancji, materiałów
  lub energii i ich wykorzystania.

4. OCHRONA I PRZYWRÓCENIE WARTOŚCI UŻYTKOWEJ GLEB, OCHRONA WÓD
PODZIEMNYCH I POWIERZCHNIOWYCH

Ochrona gleby i wód - działalność związana z ochroną środowiska obejmująca budowę, utrzymanie i obsługę
urządzeń służących do neutralizacji zanieczyszczeń gleby oraz oczyszczania wód podziemnych. Obejmuje również
zapobieganie infiltracji zanieczyszczeń.
4.1 Zapobieganie infiltracji /przenikaniu/ zanieczyszczeń - dotyczy modyfikacji procesów produkcyjnych. Ma na
celu zmniejszenie lub wyeliminowanie przedostawania się substancji zanieczyszczających do gleby i wód
powierzchniowych, podziemnych i gruntowych. Obejmuje przede wszystkim rodzaje działalności związane
z uszczelnianiem powierzchni gruntu zakładów przemysłowych, zakładaniem zbiorników dla odpływów
zanieczyszczeń, wycieków oraz umacnianiem urządzeń magazynowych i środków transportu zanieczyszczeń.
4.3 Ochrona przed erozją i inna fizyczną degradacją - działalność związana z prowadzeniem przeciwerozyjnych
nasadzeń leśnych w wąwozach i parowach, na brzegach rzek i zbiorników wodnych, na wydmach, tarasach
i zboczach górskich zagrożonych erozją, jak również związana z budową stref ochrony leśnej.
4.4 Zapobieganie zasoleniu gleb oraz przywracanie właściwego zasolenia - nakłady na działalność związaną
z zakwaszaniem i nasycaniem solą oraz regulacją stanu wilgotności gleby ( również zakupy urządzeń
hydrotechnicznych).


79
     Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628, z późn. zm.).
                                                                                                         114
5. ZMNIEJSZANIE HAŁASU I WIBRACJI ( z wyłączeniem ochrony miejsc pracy)
Budowa urządzeń antyhałasowych - rodzaje działalności związane z instalowaniem urządzeń antyhałasowych:
ekranów, wałów, żywopłotów, okien antyhałasowych itp. Definicja obejmuje również przebudowę nawierzchni
odcinków ulic miejskich lub szlaków kolejowych w celu zmniejszenia hałasu.
Zmniejszanie hałasu i wibracji - działalność mająca na celu zmniejszenie emisji hałasu lub wibracji ze źródła
w celu ochrony środowiska (w tym człowieka). Dla celów niniejszej klasyfikacji definicja ta nie obejmuje
zmniejszania hałasu w celu ochrony miejsc pracy. Nie dotyczy też wyburzania zabudowań mieszkalnych
z powodu nadmiernego narażenia na hałas i wibracje.
Uwaga: Nie traktuje się jako ochrony przed hałasem i wibracjami przedsięwzięć związanych ze zmniejszeniem
uciążliwości na stanowisku pracy wynikających z zasad bezpieczeństwa i higieny.
W dziale 2 nie wykazuje się okien antyhałasowych.

6. OCHRONA RÓŻNORODNOŚCI BIOLOGICZNEJ I KRAJOBRAZU
6.1 Ochrona i odbudowa gatunków i siedlisk - rodzaje działalności związane z ochroną ekosystemów i siedlisk
istotnych dla utrzymania gatunków zwierząt i roślin. Obejmuje również ochronę wartości estetycznych krajobrazu,
jak również ochronę prawnie chronionych obiektów przyrodniczych.
6.2 Ochrona naturalnego i półnaturalnego krajobrazu - każda działalność związana z ochroną lasów
i zadrzewień, jako naturalnych elementów środowiska, obejmująca m.in. działania mające na celu zapobieganie
pożarom na obszarach leśnych.

7. OCHRONA PRZED PROMIENIOWANIEM JONIZUJĄCYM (z wyłączeniem bezpieczeństwa zewnętrznego)
Ochrona środowiska - każda działalność mająca na celu zmniejszenie lub wyeliminowanie negatywnych skutków
promieniowania emitowanego z każdego źródła oprócz elektrowni jądrowych i urządzeń wojskowych.
Nie obejmuje pomiarów ochronnych wykonywanych w miejscach pracy.

8. DZIAŁALNOŚĆ BADAWCZO-ROZWOJOWA
Działalność badawczo-rozwojowa - obejmuje badania podstawowe, badania stosowane i prace rozwojowe,
tj. badania i rozwój.

9. POZOSTAŁA DZIAŁALNOŚĆ ZWIĄZANA Z OCHRONĄ ŚRODOWISKA
Zarządzanie środowiskiem - każda możliwa do zidentyfikowania działalność skierowana na wspieranie decyzji
podejmowanych w kontekście działalności związanej z ochroną środowiska, czy to przez jednostki rządowe,
czy inne. Działalność taka powinna być umieszczona w 1-cyfrowych kategoriach niniejszej klasyfikacji. W
przypadku gdy nie jest to możliwe, powinna być włączona do podgrupy 9.1 niniejszej klasyfikacji.
9.2 Działalność edukacyjna, szkoleniowa i informacyjna - każda działalność, której celem jest edukacja
lub szkolenie z dziedziny środowiska oraz rozpowszechnianie informacji z zakresu ochrony środowiska,
wykonywana np. przez wyspecjalizowane instytucje. Nie obejmuje systemu edukacji narodowej.
9.3 Działalności nieidentyfikowane na poziomie “grupa”(symbole dwucyfrowe) klasyfikacji prowadzące
do niepodzielnych wydatków - nakłady na ochronę środowiska odnoszące się do kilku jednocyfrowych kategorii
klasyfikacji.
9.4.1.1 Wymiana oświetlenia na energooszczędne – nakłady na wymianę oświetlenia na energooszczędne
w obiektach i na terenie własnym oraz zmianę oświetlenia ulic/dróg mogą być traktowane jako nakłady
na ochronę środowiska tylko wtedy, gdy jest ona jedynym celem podjęcia działań.

10. GOSPODARKA WODNA
10.1 Ujęcia i doprowadzenia wody – nakłady na budowę i modernizację ujęć służących do poboru wody
powierzchniowej, podziemnej i kopalnianej (również w energetyce zawodowej) oraz na wodną sieć magistralną
i rozdzielczą (ujęcia, studnie, filtry, stacje pomp, doprowadzenia sieci wodociągowej – bez przyłączy do budynków
i gospodarstw domowych), budowę laboratoriów kontroli jakości wody, w tym automatycznych stacji pomiaru
jakości wód.
10.2 Budowa i modernizacja stacji uzdatniania wody.
Uwaga. W przypadku modernizacji stacji uzdatniania wody w efektach wykazuje się tylko przyrost wydajności.
10.3 Zbiorniki wodne - działanie polegające na budowie zbiorników retencyjnych (poza zbiornikami
przeciwpożarowymi i wyrównania dobowego) i stopni wodnych, żeglugowych i energetycznych oraz śluz i jazów.
                                                                                                       115
Wykaz 3A
     KIERUNKI INWESTOWANIA W OCHRONIE ŚRODOWISKA I GOSPODARCE WODNEJ
                W „Załączniku do sprawozdań: F-03; SP; SG-01 część 4 dotyczącym
                                  nakładów i efektów rzeczowych
              ochrony środowiska i gospodarki wodnej” należy wykazać tylko symbole
                                    i kierunki pisane kursywą.

Symbol                                           Objaśnienie symboli
  1                                                       2
                                            OCHRONA ŚRODOWISKA
                                      na podstawie Polskiej Klasyfikacji Statystycznej
                           Dotyczącej Działalności i Urządzeń Związanych z Ochroną Środowiska
                                          (patrz: Dz. U. z 1999 r. Nr 25, poz. 218)

1        OCHRONA POWIETRZA ATMOSFERYCZNEGO I KLIMATU
1.1       Zapobieganie zanieczyszczeniom poprzez modyfikację procesów technologicznych i zwiększenie
             efektywności wykorzystania energii
1.1.1        w zakresie ochrony powietrza atmosferycznego
1.1.1.1         nowe techniki i technologie spalania paliw
1.1.1.1.1           w tym modernizacja kotłowni i ciepłowni
1.1.1.2         dostosowanie układów zasilania i silników spalinowych do paliwa gazowego
1.1.1.3         niekonwencjonalne źródła energii
1.1.2        w zakresie ochrony klimatu i warstwy ozonowej
1.1.2.1         emisji gazów cieplarnianych oraz gazów, które niekorzystnie wpływają na warstwę ozonową
                    stratosfery (dwutlenek węgla, metan, podtlenek azotu, freony i halony)
1.2       Redukcja zanieczyszczeń pyłowych i gazów odlotowych
1.2.1        w zakresie ochrony powietrza atmosferycznego
1.2.1.1         zanieczyszczeń pyłowych
1.2.1.2         zanieczyszczeń gazowych innych aniżeli wymienione w poz. 1.2.2.1
1.2.2        w zakresie ochrony klimatu i warstwy ozonowej
1.2.2.1      emisji gazów cieplarnianych oraz gazów, które niekorzystnie wpływają na warstwę ozonową
                stratosfery (dwutlenek węgla, metan, podtlenek azotu, freony i halony)
1.3       Pomiary, kontrola, działalność laboratoriów itp. w zakresie zanieczyszczeń powietrza
1.4       Inne rodzaje działalności w zakresie ochrony powietrza atmosferycznego i klimatu
          (wymienić jakie)
2        GOSPODARKA ŚCIEKOWA I OCHRONA WÓD
2.1      Zapobieganie zanieczyszczeniom poprzez modyfikację procesów technologicznych
2.1.1       w tym nowe techniki i technologie produkcji powodujące zmniejszenie ilości wytwarzanych ścieków
                oraz stężeń zanieczyszczeń i zmniejszenie ilości osadów ściekowych
2.2      Sieć kanalizacyjna odprowadzająca
2.2.1       ścieki
2.2.2       wody (ścieki) opadowe
2.3      Oczyszczanie ścieków
2.3.1       przemysłowych
2.3.2       komunalnych
2.3.3       przyzagrodowych (przydomowych)
2.3.4       podczyszczanie ścieków przemysłowych
2.4      Oczyszczanie wód chłodniczych
2.5      Pomiary, kontrola, działalność laboratoriów itp. w zakresie ochrony wód
2.6      Pozostałe rodzaje działalności w zakresie gospodarki ściekowej i ochrony wód
2.6.1       systemy obiegowego zasilania wodą
                                                                                                           116

    Symbol                                          Objaśnienie symboli
      1                                                      2
2.6.2           zabezpieczenie przed przenikaniem do rzek, mórz oraz innych akwenów zanieczyszczeń
             powstających przy transporcie wodnym
2.6.3           utworzenie stref ochrony źródeł i ujęć wody
2.6.4           inne rodzaje działalności w zakresie gospodarki ściekowej i ochrony wód (wymienić jakie)
3.           GOSPODARKA ODPADAMI
3.1          Zapobieganie zanieczyszczeniom poprzez modyfikację procesów technologicznych
3.1.2           w tym nowe techniki i technologie mało- i bezodpadowe
3.2          Zbieranie odpadów i ich transport
3.2.1           w tym odpadów komunalnych
3.2.2           selektywne zbieranie odpadów
3.2.2.1             w tym odpadów komunalnych
3.3          Unieszkodliwianie i usuwanie odpadów niebezpiecznych
3.3.1           spalanie
3.3.1.1             w tym termiczne przekształcanie
3.3.1.2         spalanie odpadów z wyłączeniem komunalnych
3.3.1.2.1            w tym termiczne przekształcanie
3.3.2           składowanie
3.3.2.1             odpadów komunalnych
3.3.2.2             z wyłączeniem odpadów komunalnych
3.3.3               inne metody unieszkodliwiania i usuwania komunalnych odpadów niebezpiecznych
3.3.3.1              inne metody unieszkodliwiania i usuwania odpadów niebezpiecznych z wyłączeniem
                     komunalnych
3.4          Unieszkodliwianie i usuwanie odpadów innych niż niebezpieczne
3.4.1           spalanie odpadów komunalnych
3.4.1.1.            w tym termiczne przekształcanie
3.4.1.2              spalanie odpadów z wyłączeniem komunalnych
3.4.2           składowanie
3.4.2.1.            odpadów komunalnych
3.4.2.2             odpadów z wyłączeniem komunalnych
3.4.3           inne metody unieszkodliwiania i usuwania odpadów komunalnych innych niż niebezpieczne
3.4.3.1             w tym kompostowanie
3.4.3.2         inne metody unieszkodliwiania i usuwania odpadów innych niż niebezpieczne z wyłaczeniem
                 komunalnych
3.4.3.2.1           w tym kompostowanie
3.5          Pomiary, kontrola, działalność laboratoriów itp. w zakresie gospodarki odpadami
3.6          Pozostałe rodzaje działalności związane z gospodarką odpadami
3.6.1           związane z recyklingiem i wykorzystywaniem odpadów
3.6. 2          rekultywacja hałd, stawów osadowych i składowisk odpadów oraz innych terenów zdewastowanych
                      i zdegradowanych
3.6.3           Urządzenia do przeróbki i zagospodarowania osadów z oczyszczalni ścieków
3.6.4           inne rodzaje działalności (wymienić jakie)
4            OCHRONA I PRZYWRÓCENIE WARTOŚCI UŻYTKOWEJ GLEB, OCHRONA WÓD
             PODZIEMNYCH I POWIERZCHNIOWYCH
4.1          Zapobieganie infiltracji zanieczyszczeń
4.2.         Oczyszczanie gleb i wód
4.3          Ochrona przed erozją i inną fizyczną degradacją
4.4          Zapobieganie zasoleniu gleb oraz przywracanie właściwego zasolenia
4.5          Pomiary, kontrola, działalność laboratoriów itp. w zakresie ochrony i przywrócenia wartości
             użytkowej gleb, ochrony wód podziemnych i powierzchniowych
4.6          Pozostałe rodzaje działalności związane z ochroną i przywróceniem wartości użytkowej gleb,
             ochroną wód podziemnych i powierzchniowych (wymienić jakie)
                                                                                                         117

    Symbol                                           Objaśnienie symboli
      1                                                        2
5            ZMNIEJSZANIE HAŁASU I WIBRACJI ( z wyłączeniem ochrony miejsc pracy)
5.1          Ochrona poprzez modyfikację źródeł hałasu /wibracji
5.1.1           Ruch drogowy i kolejowy
5.1.2           Ruch powietrzny
5.1.3           Hałas przemysłowy i pozostały
5. 2         Budowa urządzeń antyhałasowych i antywibracyjnych
5.2.1           Ruch drogowy i kolejowy
5.2.2           Ruch powietrzny
5.2.3           Hałas przemysłowy i pozostały
5.4          Pomiary, kontrola, działalność laboratoriów itp. w zakresie ochrony przed hałasem i wibracjami
5.5          Pozostałe rodzaje działalności związane ze zmniejszeniem hałasu i wibracji (wymienić jakie)
6            OCHRONA RÓŻNORODNOŚCI BIOLOGICZNEJ I KRAJOBRAZU
6.1          Ochrona i odbudowa gatunków i siedlisk
6.2          Ochrona naturalnego i półnaturalnego krajobrazu
6.3          Pomiary, kontrola, działalność laboratoriów itp. w zakresie bioróżnorodności i krajobrazu
6.4          Pozostałe rodzaje działalności związane z ochroną różnorodności biologicznej i krajobrazu
             (wymienić jakie)
7            OCHRONA PRZED PROMIENIOWANIEM JONIZUJĄCYM (z wyłączeniem bezpieczeństwa
                zewnętrznego)
7.1          Ochrona środowiska
7.2          Transport i unieszkodliwianie odpadów o wysokiej radioaktywności
7.3          Pomiary, kontrola, działalność laboratoriów itp. w zakresie ochrony przed promieniowaniem
7.4          Pozostałe rodzaje działalności związanych z ochroną przed promieniowaniem jonizującym
             (wymienić jakie)
8            DZIAŁALNOŚĆ BADAWCZO-ROZWOJOWA
8.1          Wszelka działalność badawczo-rozwojowa w zakresie dziedzin wymienionych wcześniej zarówno
                w sektorze publicznym, jak i przedsiębiorstw
8.2          Pozostała działalność badawczo-rozwojowa związana ze środowiskiem (wymienić jakie)
9            POZOSTAŁA DZIAŁALNOŚĆ ZWIĄZANA Z OCHRONĄ ŚRODOWISKA
9.1          Administrowanie, zarządzanie środowiskiem
9.2          Działalność edukacyjna, szkoleniowa i informacyjna
9.3          Działalności nieidentyfikowane na poziomie “grupa”(symbole dwucyfrowe) klasyfikacji prowadzące
                do niepodzielnych wydatków
9.4          Działalności gdzie indziej nie sklasyfikowane
9.4.1           oszczędzanie energii
9.4.1.1            wymiana oświetlenia na energooszczędne
9.4.1.2            przedsięwzięcia energooszczędne dotyczące centralnego ogrzewania i ciepłej wody oraz
                       docieplania budynków
9.4.2           inne działalności gdzie indziej nie sklasyfikowane (wymienić jakie)

10                                              GOSPODARKA WODNA
10.1         Ujęcia i doprowadzenia wody
10.2         Budowa i modernizacja stacji uzdatniania wody
10.3         Zbiorniki wodne
10.4         Regulacja i przebudowa rzek i potoków
10.5         Obwałowania przeciwpowodziowe
10.6         Stacje pomp na zawałach i obszarach depresyjnych
118
119
120
                                              121




                Załącznik 2


Kwestionariusz OŚ-29/k o kosztach bieżących
poniesionych na ochronę środowiska w roku
             sprawozdawczym
                                                                                                                                                                                               122
    Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej                                                                                               Adresat
                                                           Kwestionariusz o kosztach bieżących poniesionych na                                     Fundacja Ekonomistów Środowiska
                                                                    ochronę środowiska za 2005 rok                                                      i Zasobów Naturalnych
                                                                                                                                                   15-889 Białystok, ul. Brukowa 28
          Numer identyfikacyjny REGON                                                                                                                  Przesłać w terminie do:
                                                                                          OŚ-29/k                                                        30 czerwca 2006 roku

Uwaga: przed rozpoczęciem wypełniania Kwestionariusza, uprzejmie prosimy o zapoznanie się z treścią objaśnień.

Dział 1. KOSZTY BIEŻĄCE PONIESIONE NA OCHRONĘ ŚRODOWISKA w tysiącach złotych (bez znaku po przecinku)
                                                                                                                                                                            Pozostałe koszty
                                                               Ochrona                                  Ochrona gleby,     Ochrona
                                                                                                                                         Ochrona przed     Ochrona przed      działalności
                                                              powietrza      Gospodarka   Gospodarka         wód        różnorodności
                                                                                                                                           hałasem i      promieniowaniem     związanej z
                 Wyszczególnienie                          atmosferycznego    ściekowa     odpadami    powierzchniowych biologicznej i
                                                                                                                                          wibracjami         jonizującym        ochroną
                                                               i klimatu                                i podziemnych     krajobrazu
                                                                                                                                                                              środowiska
                                                                  1              2            3               4                5               6                 7                 8
koszty funkcjonowania przedsięwzięć końca rury        1
koszty funkcjonowania przedsięwzięć
                                                      2
zapobiegających powstawaniu zanieczyszczeń
naliczone opłaty ekologiczne za korzystanie ze
                                                      3
środowiska
   w tym naliczone opłaty produktowe                  3a
naliczone opłaty usługowe                             4
    w tym płacone jednostkom sektora publicznego      4a
koszty badań i rozwoju                                5
koszty kontroli, monitoringu, badań laboratoryjnych
                                                      6
itp.
koszty innych działań związanych z ochroną
                                                      7
poszczególnych dziedzin środowiska
RAZEM (1+2+3+4+5+6+7 = 9+12), z tego:                 8
Koszty działań podejmowanych we własnym
                                                      9
zakresie, w tym:
       wynagrodzenia + narzuty                        10
       amortyzacja                                    11
Koszty działań świadczonych przez podmioty
                                                      12
zewnętrzne
Uwaga: pól zaciemnionych nie wypełnia się.
                                                                                                                                                                                                  123

Dział 2. ŹRÓDŁA FINANSOWANIA KOSZTÓW BIEŻĄCYCH PONIESIONYCH NA OCHRONĘ ŚRODOWISKA w
tysiącach złotych (bez znaku po przecinku)                                                                                                 UWAGI RESPONDENTA
                                                                                                     z tego na:
                                                                   Kwota
                    WYSZCZEGÓLNIENIE                                                                               ochronę
                                                                   ogółem    ochronę    gospodarkę   gospodarkę
                                                                                                                    gleby i
                                                                                                                               pozostałe
                                                                            powietrza    ściekową     odpadami                 dziedziny
                                                                                                                     wód
                                 1                                   2          3           4            5            6            7

Źródła ogółem (2+3+4+5+6+7+10)                                1
przychody za usługi w zakresie ochrony środowiska
(jedynie wówczas, gdy badana jednostka je                     2
świadczy)
środki własne, w tym kredyty bankowe i pożyczki               3

subwencje z budżetu centralnego                               4

subwencje z budżetu samorządowego                             5

subwencje z celowych funduszy ekologicznych                   6

subwencje ze źródeł zagranicznych, w tym:                     7

              środki z UE przedakcesyjne                      8

              środki UE po akcesji                            9
inne
                                                              10
(jakie?)...................................................
Dział 3. PRZYCHODY I OSZCZĘDNOŚCI OSIĄGANE Z TYTUŁU DZIAŁALNOŚCI SŁUŻĄCEJ OCHRONĄ
ŚRODOWISKA w tysiącach złotych (bez znaku po przecinku)
                                                                               Działania służące ochronie środowiska
           PRZYCHODY I OSZCZĘDNOŚCI                                Kwota   ochrona  gospodarka
                                                                                                     zamknięte
                                                                                                                  gospodarka   pozostałe
                                                                                                       obiegi
                                                                   ogółem powietrza ściekowa           wody
                                                                                                                   odpadami    dziedziny

                                 0                                   1          2           3            4            5            6

               OGÓŁEM (wiersze: 2+3)                          1                                                                               .................................................
Osiągane z tytułu działalności końca rury                     2                                                                                     (imię, nazwisko, telefon, e-mail osoby,
Osiągane z tytułu działalności zapobiegającej
                                                              3
                                                                                                                                                       która sporządziła sprawozdanie)
powstawaniu zanieczyszczeń


Dział 4. LICZBA ZATRUDNIONYCH (stan na 31.12.2005)
                                                                                                                                                 ...........................................
                                                                                                                                                       (pieczątka imienna i podpis osoby
                                                                                                                                                     działającej w imieniu sprawozdawcy)
                                                                                                                 124
                    OBJAŚNIENIA DO KWESTIONARIUSZA OŚ-29/k
             o kosztach bieżących poniesionych na ochronę środowiska w 2005 r.
Działalność bieżąca służąca ochronie środowiska obejmuje:
 funkcjonowanie urządzeń i wyposażenia ochrony środowiska,
 inną działalność nie związaną bezpośrednio z funkcjonowaniem urządzeń, np. gromadzenie odpadów, oczyszczanie
     gleby,
 pomiary i monitorowanie poziomu zanieczyszczeń,
 zakup dóbr używanych dla celów ochrony środowiska, na przykład wodorozcieńczalne farby, paliwa
     o niskiej zawartości siarki lub surowce odnawialne,
 administrowanie i inne działalności, na przykład utworzenie i utrzymywanie systemów informacji o środowisku,
     przygotowanie pozwoleń środowiskowych, rejestracja i certyfikacja systemów zarządzania środowiskowego, edukacja
     i informacja w zakresie ochrony środowiska,
 prace badawcze i rozwojowe w zakresie ochrony środowiska.
 Formularz składa się z czterech działów:
 Dział 1 – dotyczy wysokości kosztów bieżących poniesionych na ochronę środowiska w 2005 r.,
 Dział 2 – obejmuje źródła finansowania wyliczonych w Dziale 1. kosztów bieżących ochrony środowiska,
 Dział 3 – dotyczy informacji o wysokości ewentualnych przychodów i oszczędności osiąganych z tytułu prowadzenia
               działań służących ochronie środowiska,
 Dział 4 – dotyczy liczby zatrudnionych w całej jednostce według stanu na dzień 31.12.2005 r. w przeliczeniu na pełne
               etaty.
 Dział 1. Koszty bieżące ochrony środowiska
           Koszty bieżące ochrony środowiska są to:
 1. Koszty działań podejmowanych we własnym zakresie:
   koszty amortyzacji,
   koszty wynagrodzeń wraz z narzutami,
   koszty zakupu surowców, materiałów i energii,
   opłaty ekologiczne,
   opłaty za dzierżawę wyposażenia środowiskowego itp.
2. Koszty działań świadczonych przez podmioty zewnętrzne:
   koszty usług obcych – np. prowadzenie kontroli i monitoringu, oczyszczanie zanieczyszczonej gleby,
    wynagrodzenia konsultantów środowiskowych,
   opłaty usługowe – głównie za odprowadzanie i oczyszczanie ścieków, za wywóz, unieszkodliwianie odpadów.
                       Koszty bieżące na ochronę środowiska nie uwzględniają:
                       - kosztów działań związanych z bezpieczeństwem i higieną pracy,
                       - kosztów gospodarki wodnej i leśnej,
                - kosztów działań związanych z ochroną zasobów naturalnych lub oszczędzaniem energii,
                   jeśli głównym celem tych działań nie była ochrona środowiska.

        Przedsięwzięcia końca rury dotyczą unieszkodliwiania i redukcji już wyprodukowanych zanieczyszczeń.
Urządzenia końca rury służące ochronie środowiska nie wpływają na proces produkcyjny (produkcja może być
prowadzona bez tych urządzeń) lecz redukują lub eliminują zanieczyszczenia już po ich wytworzeniu (np. oczyszczalnia
ścieków, składowisko odpadów). Koszty funkcjonowania urządzeń końca rury w całości są zaliczane do kosztów ochrony
środowiska.
        Działania zapobiegające powstawaniu zanieczyszczeń są związane z funkcjonowaniem specyficznych
urządzeń, zmianami w praktykach zarządzania (zarządzanie środowiskowe) oraz stosowaniem nowych surowców do
produkcji, w wyniku których zmniejsza się zanieczyszczenie wynikające z działalności firmy. Urządzenia (technologie)
zapobiegające powstawaniu zanieczyszczeń stanowią całość lub część procesu produkcyjnego tak dostosowane, żeby
zmniejszyć ilość i jakość wytwarzanych zanieczyszczeń powstających w procesie produkcyjnym. Rezultatem
funkcjonowania tych urządzeń (technologii) produkcja staje się bardziej czysta i przyjazna dla środowiska. Koszty
funkcjonowania działań zapobiegających powstawaniu zanieczyszczeń jedynie częściowo są zaliczane do kosztów
bieżących ochrony środowiska. Są to koszty dodatkowe w porównaniu z kosztami funkcjonowania alternatywnej
technologii nie uwzględniającej aspektów ochrony środowiska.
Wiersz 1. Koszty funkcjonowania przedsięwzięć końca rury
                                                                                                                       125
–   ochrona powietrza atmosferycznego - koszty związane z utrzymaniem i obsługą urządzeń przeznaczonych
    do ochrony powietrza przed emisją zanieczyszczeń pyłowych i gazowych, w tym także związanych z ochroną
    klimatu i warstwy ozonowej (urządzenia do separacji poprzez grawitację, elektrofiltry, filtry tkaninowe,
    adsorpcyjne, biofiltry, filtry mokre i płuczki, filtry adsorpcyjne, biofiltry, odzysk siarki z gazów technologicznych,
    skraplacze i chłodnie gazów wentylacyjnych zapobiegające zanieczyszczeniu powietrza, urządzenia do termicznego
    i katalitycznego spalania gazów, systemy zbierania i odzyskiwania pary itp.);
– koszty związane z utrzymaniem i obsługą oczyszczalni lub podczyszczalni ścieków, koszty funkcjonowania sieci
    kanalizacyjnej odprowadzającej ścieki i wody opadowe, koszty oczyszczania wód chłodniczych;
– koszty gromadzenia i transportu odpadów we własnym zakresie, koszty związane z utrzymaniem i obsługą urządzeń
    do unieszkodliwiania odpadów (w tym składowiska i stawy osadowe), spalarni, kompostowni, urządzeń
    do kondensacji, kompresji, detoksykacji, zobojętniania, odwadniania odpadów, urządzenia do utylizacji metali
    ciężkich, urządzeń do oczyszczania osadów ściekowych itp.;
– koszty wszystkich działań mających na celu ilościową redukcję zanieczyszczeń znajdujących się w glebie oraz
    wodach powierzchniowych i podziemnych, np. wykopywanie z ziemi odpadów, ich unieszkodliwianie, ponowne
    składowanie, odwadnianie składowisk, płukanie gleby poprzez odgazowywanie i wypłukiwanie zanieczyszczeń,
    usuwanie zanieczyszczonej warstwy gleby i przekazywanie jej do oczyszczenia, biotechniczne i fizykochemiczne
    odkażanie gleby, także po rafineriach, zakładach przemysłowych, skażeniach chemicznych i pochodnymi ropy,
    funkcjonowanie zbiorników dla odpływów zanieczyszczeń;
– działalność związana z odbudową gatunków i krajobrazu – przywrócenie ginących gatunków fauny i flory lub
    odzyskanie gatunków zagrożonych wyginięciem, działania związane z przebudową drzewostanów w strefach
    uszkodzeń lasów, odnowa zniszczonego krajobrazu w celu podniesienia jego funkcji przyrodniczych lub wartości
    estetycznych, restytucja opuszczonych obszarów górniczych, kamieniołomów, wyrobisk;
– koszty związane z utrzymaniem zainstalowanych urządzeń antyhałasowych: m.in.: ekranów akustycznych, wałów,
    żywopłotów, okien antyhałasowych, izolacji akustycznych maszyn i instalacji, konstrukcji wyciszające
    w budynkach, urządzeń amortyzujących, tłumików akustycznych, koszty związane z utrzymaniem nawierzchni ulic
    miejskich lub szlaków kolejowych przystosowanych specjalnie w celu zmniejszenia hałasu;
– koszty związane z utrzymaniem urządzeń chroniących przed promieniowaniem jonizującym, np. filtrów do gazów
    promieniotwórczych itp.;
Wiersz 2. Koszty funkcjonowania przedsięwzięć zapobiegających zanieczyszczeniom
– dodatkowe koszty funkcjonowania urządzeń zapobiegających zanieczyszczaniu powietrza (urządzenia
    do ponownego wykorzystania spalin, zmiana technologii na umożliwiającą wykorzystanie “przyjaznych
    środowisku” surowców i tworzyw, zmiana technologii na droższą, ale produkującą mniej zanieczyszczeń gazowych
    wydalanych do powietrza, zmiana pomp ssących na pompy próżniowe, systemy wymiany pary);
– koszty funkcjonowania systemów obiegowego zasilania wodą (nie należy uwzględniać kosztów związanych
    z funkcjonowaniem centralnego ogrzewania i wielokrotnego wykorzystania wody w zakładach eksploatacji
    kruszywa), koszty dodatkowe funkcjonowania technologii zapobiegających powstawaniu ścieków (np. zmiana
    instalacji chłodzącej z wodnej na powietrzną), urządzeń zabezpieczających przed przenikaniem zanieczyszczeń
    do wód powierzchniowych i morza powstających przy transporcie wodnym;
– dodatkowe koszty funkcjonowania technologii mało- i bezodpadowych, recyklingu i gospodarczego wykorzystania
    odpadów;
– koszty działań zapobiegających zanieczyszczeniu gleby oraz wód powierzchniowych i podziemnych,
    np. umacnianie urządzeń magazynowych i środków transportu zanieczyszczeń;
– koszty bieżące związane z ochroną gatunków i ekosystemów, obszarów i obiektów przyrodniczych prawnie
    chronionych, wartości estetycznych krajobrazu (również utrzymanie zieleni i porządku na posesji, odnowa elewacji
    budynków itp.);
– dodatkowe koszty funkcjonowania urządzeń zapobiegających powstawaniu hałasu i wibracji (np. fundamenty
    redukujące wibracje, zmiana maszyn, urządzeń, instalacji lub technologii na wytwarzające mniej hałasu i wibracji);
– dodatkowe koszty funkcjonowania urządzeń (technologii) zapobiegających promieniowaniu jonizującemu;
– koszty wdrożenia nowoczesnych systemów zarządzania środowiskowego (ISO 14001, EMAS), projektów czystszej
    produkcji;
Wiersz 3. Naliczone opłaty ekologiczne za korzystanie ze środowiska
   Należy podać wysokość naliczonych opłat ekologicznych, odprowadzonych na konto Urzędu Marszałkowskiego:
– za emisję zanieczyszczeń do powietrza, w tym również za spalanie paliw w silnikach spalinowych;
– za odprowadzanie ładunków zanieczyszczeń w ściekach do wód lub do ziemi;
– produktowych,
                                                                                                                 126
–    za składowanie odpadów na składowisku odpadów;
–    za nierolnicze lub nieleśne wykorzystywanie gruntów rolnych i leśnych;
–    za usuwanie drzew lub krzewów (wpłacanych do Urzędu Gminy);
   Jeżeli wysokość opłaty nie pociąga za sobą obowiązku jej uiszczania – nie należy wpisywać jej do kwestionariusza,
   gdyż nie jest ona kosztem.
Wiersz 3. Naliczone opłaty produktowe
   Proszę wyodrębnić w tym wierszu (kolumna 3) opłaty produktowe z sumy opłat dotyczących odpadów.
Wiersz 4. Naliczone opłaty usługowe
– za odprowadzanie i oczyszczanie ścieków;
– za wywóz i/lub składowanie odpadów na wysypisku, za unieszkodliwianie odpadów inne niż składowanie, również
     za przeniesienie obowiązku odzysku, recyklingu odpadów na organizację odzysku,
– naliczone opłaty usługowe za oczyszczanie gleby oraz wód powierzchniowych i podziemnych przez jednostki
     zewnętrzne;
Wiersz 4a. Opłaty usługowe płacone jednostkom sektora publicznego
   Jeżeli dostawcą usług służących ochronie środowiska była jednostka sektora publicznego (przedsiębiorstwo Skarbu
   Państwa, gminy, spółka z udziałem gminy), kwotę podaną w wierszu 4 należy powtórzyć w wierszu 4a.
Wiersz 5. Koszty badań i rozwoju
   Są to koszty badań i rozwoju związane ze zmniejszeniem oddziaływania jednostki na powietrze atmosferyczne
   i klimat, wody powierzchniowe i podziemne, glebę, służące ochronie bioróżnorodności i krajobrazu, ochronie przed
   hałasem, wibracjami i promieniowaniem. Jeżeli kosztów badań i rozwoju nie uda się przypisać do określonych
   dziedzin ochrony środowiska, to kwotę proszę wpisać w kolumnie 8.
Wiersz 6. Koszty kontroli, monitoringu i badań laboratoryjnych
   Są to koszty kontroli, monitoringu, badań laboratoryjnych związane z ochroną powietrza atmosferycznego i klimatu,
   gospodarką ściekową, ochroną gleby i wód powierzchniowych i podziemnych, ochroną bioróżnorodności i krajobrazu,
   ochroną przed hałasem, wibracjami i promieniowaniem. Jeżeli kosztów kontroli, monitoringu i badań laboratoryjnych
   nie uda się przypisać do określonych dziedzin ochrony środowiska, to kwotę proszę wpisać w kolumnie 8.
Wiersz 7. Koszty innych działań związanych z ochroną środowiska
   Są to na przykład koszty:
– utrzymania stref ochronnych wokół zakładu produkcyjnego ze względu na ochronę powietrza;
– utrzymania stref ochrony wokół oczyszczalni ścieków, własnych składowisk lub innych urządzeń
     do unieszkodliwiania odpadów
– przeciwerozyjnych nasadzeń leśnych w wąwozach i parowach, na brzegach rzek i zbiorników wodnych,
     na wydmach, tarasach i zboczach górskich zagrożonych erozją, zakwaszania i nasycania solą oraz regulacji stanu
     wilgotności gleby;
   W kolumnie 8 należy podać koszty nie ujęte we wcześniej wymienionych dziedzinach (kolumny od 1 do 7),
   a związane z działaniami na rzecz ochrony środowiska oraz:
– koszty wszelkich działań skierowanych na wprowadzanie w życie i utrzymywanie w mocy decyzji podejmowanych
     w celu ochrony środowiska – koszty funkcjonowania stanowiska lub zakładowej komórki ochrony środowiska;
– koszty kursów, szkoleń itp. prowadzonych przez specjalistów własnych lub wyspecjalizowane jednostki w zakresie
     ochrony środowiska;
Wiersz 8 – należy wypełnić po określeniu wysokości kosztów przypadających na poszczególne rodzaje kosztów, jako
   suma wierszy: 1+2+3+4+5+6+7. Całkowite koszty ochrony środowiska w danej dziedzinie należy rozbić na:
    koszty działań podejmowanych we własnym zakresie (Wiersz 9) – np. koszty związane z funkcjonowaniem
     urządzeń służących ochronie środowiska, koszty związane z wdrożeniem bardziej przyjaznych środowisku
     technologii, koszty zarządzania, edukacji, szkoleń i informacji związane z własnym personelem, opłaty ekologiczne,
     produktowe, koszty badań i rozwoju, koszty monitoringu wykonywanego przez własnych pracowników;
     Z kosztów działań podejmowanych we własnym zakresie ogółem należy wyodrębnić:
        koszty związane z zatrudnieniem pracowników (płace plus narzuty do płac) – Wiersz 10,
      wysokość odpisów amortyzacyjnych – Wiersz 11.
     Suma kwot w Wierszach 10 i 11 powinna być mniejsza lub równa (jeśli nie występują inne rodzaje kosztów,
     np. koszty zużycia materiałów, energii itp.) kwocie podanej w Wierszu 9.
    koszty działań świadczonych przez podmioty zewnętrzne (Wiersz 12) – głównie naliczone opłaty za wywóz
     i składowanie odpadów, odprowadzanie i oczyszczanie ścieków, utrzymanie sieci kanalizacyjnej przez podmioty
                                                                                                                   127
      zewnętrzne, oczyszczanie gleby przez wyspecjalizowane jednostki, koszty monitoringu prowadzonego przez
      podmioty zewnętrzne, płatności dla konsultantów zewnętrznych, np.: za ekspertyzy w zakresie ochrony środowiska,
      szkolenia, wdrożenie i certyfikację systemu zarządzania środowiskowego itp.
Dział 2. Źródła finansowania kosztów bieżących poniesionych na ochronę środowiska
          W Dziale tym należy podać, z jakich źródeł zostały sfinansowane koszty bieżące (nie inwestycyjne) poniesione
na ochronę środowiska. Wyróżniono:
 – przychody za usługi w zakresie ochrony środowiska – głównie za oczyszczanie ścieków, wywóz i unieszkodliwianie
      odpadów lub inne usługi w zakresie ochrony środowiska, jeżeli stanowią podstawową lub drugoplanową działalność
      jednostki sprawozdawczej,
 – środki własne jednostki sprawozdawczej, w tym pożyczki i kredyty,
 – subwencje i dotacje (pomoc bezzwrotna) z: budżetu centralnego lub samorządowego, celowych funduszy
      ekologicznych wszystkich szczebli, ze źródeł zagranicznych (w tym ze środków przedakcesyjnych Unii Europejskiej
      i środków UE po akcesji, np. SPO, ZPORR i inne),
 – inne środki – jeżeli występują, proszę określić z jakich źródeł pochodzą.
Dział 3. Przychody i oszczędności osiągane z tytułu działalności związanej z ochroną środowiska
          Informacje w tym Dziale zamieszczają jedynie te jednostki organizacyjne, w których funkcjonują urządzenia
ochronne końca rury lub zapobiegające powstawaniu zanieczyszczeń. Należy określić przychody i oszczędności osiągane
z tytułu funkcjonowania poszczególnych urządzeń ochronnych, przy czym:
 – przychody – są to głównie przychody ze sprzedaży produktów ubocznych, odzyskanych w procesie oczyszczania lub
      nowo wytworzonych produktów (np. biogaz, kompost, energia ze spalania odpadów, surowce wtórne),
 – oszczędności – stanowią głównie oszczędności z tytułu ponownego wykorzystania odzyskanych w procesie
      oczyszczania lub nowo wytworzonych produktów w procesie produkcyjnym przez jednostkę (np. wykorzystanie
      biogazu do celów grzewczych – oszczędność w zakupie ciepła z zewnątrz), oszczędności z tytułu redukcji
      wydatków na zatrudnienie, zakup energii itp., oszczędności z tytułu zmniejszenia sumy uiszczanych opłat
      ekologicznych, z tytułu zmniejszenia sumy uiszczanych opłat usługowych, itp.
      Oszczędności nie liczy się, jeżeli dane urządzenie ochronne służy wyłącznie spełnieniu wymagań prawnych (w
      ramach posiadanych pozwoleń), tzn. że bez danego urządzenia podmiot działałby niezgodnie z prawem. Jedynie
      „nadwyżki” redukowanych zanieczyszczeń są podstawą do określenia wysokości oszczędności.
                                                  128




                  Załącznik 3


Informacja o zakresie korzystania ze środowiska
          i wysokości należnych opłat
                                                                                                           129
Załączniki do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 15 grudnia 2005 r. (Dz. U. Nr 252 z 2005 r. poz. 2128)

                                    WZÓR                                                       Załącznik nr 1
Wykaz zawierający zbiorcze zestawienie informacji o zakresie korzystania ze środowiska oraz wysokości
należnych opłat
 ZBIORCZE ZESTAWIENIE INFORMACJI O ZAKRESIE                                       półrocze / rok:
 KORZYSTANIA ZE ŚRODOWISKA ORAZ WYSOKOŚCI NALEŻNYCH
 OPŁAT 1)
                                                    Podmiot korzystający ze środowiska
Nazwa:                                                                Adres:


REGON:                                                                  Telefon/faks:

                                                                                                                              Wysokość
 Lp.     Rodzaj korzystania ze środowiska                                                                     Kod tabeli 2)
                                                                                                                              opłaty [zł]
  1.     Wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza
 1.1.    Źródła powstawania substancji wprowadzanych do powietrza                                                  A
 1.2.    Przeładunek benzyn silnikowych                                                                            B
         Kotły o nominalnej mocy cieplnej do 5 MW opalane węglem kamiennym, koksem, drewnem, olejem lub
 1.3.    paliwem gazowym, dla których nie jest wymagane pozwolenie na wprowadzanie gazów lub pyłów do              C
         powietrza albo pozwolenie zintegrowane
 1.4.    Silniki spalinowe                                                                                         D
 1.5.    Chów lub hodowla drobiu                                                                                   E

   I     Wysokość opłaty za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza ogółem 3)
  2.     Pobór wód
 2.1     Woda podziemna                                                                                            A
 2.2.    Woda powierzchniowa śródlądowa                                                                            B
 2.3.    Morskie wody wewnętrzne                                                                                   C
                                                    3)
  II     Wysokość opłaty za pobór wód ogółem
  3.     Wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi
 3.1.1. Ścieki o kodzie a 4)                                                                                       A

 3.1.2. Ścieki o kodzie b   4)                                                                                     A

 3.1.3. Ścieki o kodzie c 4)                                                                                       A

 3.1.4. Ścieki o kodzie d   4)                                                                                     A

 3.1.5. Ścieki rolniczo wykorzystane                                                                               A

 3.2.    Wody chłodnicze                                                                                           B
         Wody opadowe lub roztopowe pochodzące z powierzchni zanieczyszczonych o trwałej nawierzchni, ujęte
 3.3.    w otwarte lub zamknięte systemy kanalizacyjne, z wyjątkiem kanalizacji ogólnospławnej
                                                                                                                   C

 3.4.    Wody zasolone                                                                                             D
 3.5.    Wody wykorzystane, odprowadzane z obiektów chowu lub hodowli ryb innych niż łososiowate lub
                                                                                                                   E
         innych organizmów wodnych
  III    Wysokość opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi ogółem 3)
  4.     Składowanie odpadów
 4.1.    Odpady składowane selektywnie                                                                             A

 4.2.    Odpady składowane nieselektywnie                                                                          A
                                                                 3)
  IV     Wysokość opłaty za składowanie odpadów ogółem


Suma opłat ogółem 5) [zł]
                                                                                                                                                    130
Objaśnienia:
1)
   Wypełnia się w każdym przypadku przedkładania któregokolwiek z wykazów zawartych w załącznikach nr 2 – 5.
2)
   Oznaczenie literowe tabel w załącznikach nr 2 – 5; należy podkreślić kod tej tabeli, którą dany podmiot korzystający
ze środowiska wypełnił.
3)
   Zaokrągla się do pełnych złotych w ten sposób, że końcówkę kwoty mniejszą niż 50 groszy pomija się, a końcówkę kwoty
wynoszącą 50 i więcej groszy podwyższa się do pełnych złotych.
4)
   Kody rodzajów ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi:
a) ścieki bytowe, w wyłączeniem ścieków bytowych wchodzących w skład ścieków komunalnych, ścieków przemysłowych
lub ścieków innych niż ścieki komunalne albo ścieki przemysłowe,
b) ścieki komunalne inne niż ścieki bytowe wprowadzane urządzeniami służącymi do realizacji zadań własnych gminy
w zakresie kanalizacji i oczyszczania ścieków komunalnych,
c) ścieki przemysłowe wprowadzane z urządzeń innych niż wymienione w lit. b,
d) ścieki inne niż wymienione w lit. a – c.
5)
   Suma opłat za poszczególne rodzaje korzystania ze środowiska, określonych w wierszach I, II, III i IV; nie wlicza się
do niej opłat z tytułu tych rodzajów korzystania ze środowiska, których półroczna wysokość nie przekracza 400 zł.


Pouczenie:
Zawarte w wykazie informacje o wysokości należnych opłat stanowią podstawę do wystawienia tytułu
wykonawczego, zgodnie            z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954).


..................................                     .........................................   ..............................................
(data)                                                 (podpis osoby wypełniającej)                (podpis osoby upoważnionej do
                                     reprezentowania podmiotu)
                                                                                                                                                                                                           131
                                                                                                                                                                                  Załącznik nr 2
                                                                                                          WZÓR

Wykaz zawierający informacje o ilości i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz dane, na podstawie których określono te ilości oraz informacje o wysokości należnych
                                                                                      opłat

WPROWADZANIE GAZÓW LUB PYŁÓW DO POWIETRZA*                                                                                 półrocze / rok:
              Podmiot korzystający ze środowiska                                                                Lp.               Adres                            Gmina                    Powiat




                                                                                               korzystania ze
                                                                                                środowiska
                                                                                                  Miejsce/
                                                                                                  miejsca
Nazwa:                                        Adres:

REGON:                                        Telefon / faks:


* W niniejszym wykazie wypełnia się tylko te tabele, które dotyczą danego podmiotu korzystającego ze środowiska. W tabelach należy podać wielkości wraz z jednostkami miary, w których zostały wyrażone.

TABELA A

CHARAKTERYSTYKA ŹRÓDEŁ POWSTAWANIA SUBSTANCJI WPROWADZANYCH DO POWIETRZA
Lp.      Adres         Rodzaj instalacji / Nominalna moc cieplna  Rodzaj urządzenia Pozwolenie na wprowadzanie gazów lub pyłów                                                        Zużycie surowców,
                         działalności      urządzenia spalającego   ochronnego                do powietrza/zintegrowane 1)                                                             materiałów, ilość
                                               paliwo [MW]                          nr i data wydania oraz organ,       Termin                                                        produktów lub inna
                                                                                              który wydał           obowiązywania                                                         wielkość 2)
  1                 2                              3                              4                               5                          6                           7                         8




                                                                      Wielkość emisji ze wskazanej instalacji lub działalności 3): ...
Źródło powstawania wprowadzanych do powietrza substancji 4): ...
 Lp.    Nazwa i kod substancji 5)        Skuteczność/                            Wskaźnik emisji/                     Wielkość emisji [kg]       Jednostkowa stawka opłaty 8)         Wysokość opłaty
                                  dyspozycyjność urządzenia                     Wyniki pomiarów 6) 7)                                                      [zł/kg]                         [zł]
                                       ochronnego [%]
   1                    2                                3                                 4                                   5                               6                               7




Wysokość opłaty ogółem [zł]
TABELA A (cd.)
                                                                                                                                      132
                                                    Charakterystyka paliw
Lp.           Rodzaj paliwa     Zużycie                   Wartość opałowa                    Zawartość               Zawartość
                              [Mg lub m3]                 [kJ/kg lub kJ/m3]                 popiołu [%]        siarki [% lub mg/m3]
 1                  2              3                              4                              5                      6




Lp.   Gmina                      Suma opłat za wprowadzanie gazów do powietrza w poszczególnych gminach [zł]




Wysokość opłaty ogółem [zł]
                                                                                                                                                                                         133
TABELA B
PRZEŁADUNEK BENZYN SILNIKOWYCH *)                                                                                                          Gmina:

 Lp.                        Rodzaj operacji technicznej                             Ilość przeładowanej      Skuteczność redukcji emisji    Jednostkowa stawka opłat   Wysokość opłaty
                                                                                       benzyny [Mg]                     [%]                         [zł/Mg]
                                                                                                                                                                            [zł]
  1                                       2                                                  3                             4                            5                     6
 1. Napełnianie zbiorników z dachem stałym
 2. Opróżnianie zbiorników z dachem pływającym
 3. Napełnianie zbiorników podziemnych
 4. Napełnianie zbiorników naziemnych w kontenerowych stacjach paliw
 5. Napełnianie cystern kolejowych
 6. Napełnianie cystern samochodowych
 7. Napełnianie zbiorników pojazdów
Wysokość opłaty ogółem [zł]

*) Niniejszą tabelę wypełnia się oddzielnie dla każdej gminy. W tabeli wypełnia się tylko te pozycje, które dotyczą danego podmiotu korzystającego ze środowiska.
 Lp.   Gmina                                                Suma opłat za wprowadzanie gazów do powietrza z przeładunku benzyn silnikowych w poszczególnych gminach
                                                            [zł]



 Wysokość opłaty ogółem [zł]
                                                                                                                                                                       134
TABELA C
Wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z kotłów o nominalnej mocy cieplnej do 5 MW opalanych węglem kamiennym, koksem, drewnem, olejem lub             Gmina:
paliwem gazowym, dla których nie jest wymagane pozwolenie na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza albo pozwolenie zintegrowane *)
                                                                                                                          Zużycie   Jednostkowa stawka      Wysokość
                                                                                                                 Liczba
 Lp.                                                  Rodzaje kotłów                                                      paliwa           opłaty             opłaty
                                                                                                                 kotłów
                                                                                                                        [Mg lub m3] [zł/Mg lub zł/106 m3]      [zł]
  I Kotły opalane węglem kamiennym
                                                                      nominalna moc cieplna  3 MW
  1 kocioł z rusztem mechanicznym, z urządzeniem odpylającym
                                                                      nominalna moc cieplna > 3 MW i  5 MW
  2 kocioł z rusztem mechanicznym, bez urządzenia odpylającego, o nominalnej mocy cieplnej  5 MW
  3 kocioł z rusztem stałym, z ciągiem naturalnym, o nominalnej mocy cieplnej  5 MW
  4 kocioł z rusztem stałym, z ciągiem sztucznym, z urządzeniem odpylającym, o nominalnej mocy cieplnej  5 MW
  5 kocioł z rusztem stałym, z ciągiem sztucznym, bez urządzenia odpylającego, o nominalnej mocy cieplnej  5 MW
 II Kotły o nominalnej mocy cieplnej  5 MW opalane koksem
  1 kocioł z rusztem stałym, z ciągiem naturalnym
  2 kocioł z rusztem stałym, z ciągiem sztucznym, z urządzeniem odpylającym
  3 kocioł z rusztem stałym, z ciągiem sztucznym, bez urządzenia odpylającego
 III Kotły o nominalnej mocy cieplnej  5 MW opalane drewnem
 IV Kotły o nominalnej mocy cieplnej  5 MW opalane olejem
  1 olej lekki (zawartość siarki nie większa niż 0,5%)
  2 olej opałowy (zawartość siarki nie większa niż 1%)
  3 olej opałowy (zawartość siarki od 1% do 1,5%)
  4 olej napędowy
  V Kotły opalane paliwem gazowym
                                                                      nominalna moc cieplna  1,4 MW
  1 gaz ziemny wysokometanowy
                                                                      nominalna moc cieplna > 1,4 MW i  5 MW
                                                                      nominalna moc cieplna  1,4 MW
  2 gaz ziemny zaazotowany
                                                                      nominalna moc cieplna > 1,4 MW i  5 MW
  3 gaz płynny propan-butan                                           nominalna moc cieplna  5 MW
Wysokość opłaty ogółem [zł]
*) Niniejszą tabelę wypełnia się oddzielnie dla każdej gminy. W tabeli wypełnia się tylko te pozycje, które dotyczą danego podmiotu korzystającego ze środowiska.
 Lp.   Gmina                                                Suma opłat za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z kotłów w poszczególnych gminach [zł]
                              135
Wysokość opłaty ogółem [zł]
                                                                                                                                                                                 136


      TABELA D
                                                                                                                                                       *)
    WPROWADZANIE GAZÓW LUB PYŁÓW DO POWIETRZA Z PROCESÓW SPALANIA PALIW W SILNIKACH SPALINOWYCH
                                                                                                                                                  Jednostkowa stawka   Wysokość opłaty
Lp.                                   Rodzaj silnika spalinowego                                     Rodzaj paliwa       Zużycie paliwa 9) [Mg]
                                                                                                                                                  opłaty [zł/Mg][Mg]        [zł]
 1                                                2                                                        3                       4                        5                6
                                                                                               benzyna silnikowa
1.    Silniki w samochodach osobowych zarejestrowanych po raz pierwszy do dnia 30.06.1995 r.   gaz płynny propan-butan
                                                                                               olej napędowy
                                                                                               benzyna silnikowa
2.    Silniki w samochodach osobowych zarejestrowanych po raz pierwszy po dnia 30.06.1995 r.   gaz płynny propan-butan
                                                                                               olej napędowy
                                                                                               benzyna silnikowa
      Silniki w samochodach innych niż osobowe o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 Mg
3.                                                                                             gaz płynny propan-butan
      zarejestrowanych po raz pierwszy do dnia 30.06.1995 r.
                                                                                               olej napędowy
                                                                                               benzyna silnikowa
      Silniki w samochodach innych niż osobowe o dopuszczalnej masie całkowitej do 3,5 Mg
4                                                                                              gaz płynny propan-butan
      zarejestrowanych po raz pierwszy po dnia 30.06.1995 r.
                                                                                               olej napędowy
      Silniki w pojazdach samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 Mg z
5.                                                                                             olej napędowy
      dokumentem potwierdzającym spełnianie wymagań EURO 1
      Silniki w pojazdach samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 Mg z
6.                                                                                             olej napędowy
      dokumentem potwierdzającym spełnianie wymagań EURO 2
      Silniki w pojazdach samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 Mg z
7.                                                                                             olej napędowy
      dokumentem potwierdzającym spełnianie wymagań EURO 3
      Silniki w pojazdach samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 Mg bez    benzyna silnikowa
8.
      dokumentu potwierdzającego spełnianie wymagań EURO 1, 2 i 3, z wyjątkiem autobusów       olej napędowy
9.    Silniki w autobusach bez dokumentu potwierdzającego spełnianie wymagań EURO 1, 2 i 3     olej napędowy
10. Silniki w ciągnikach rolniczych                                                            olej napędowy
                                                                                               benzyna silnikowa
11. Silniki w maszynach roboczych
                                                                                               olej napędowy
12. Silniki w pojazdach szynowych                                                              olej napędowy
Wysokość opłaty ogółem [zł]
      *) W tabeli wypełnia się tylko te pozycje, które dotyczą danego podmiotu korzystającego ze środowiska.
                                                                                                                                                                                    137




      TABELA E


WPROWADZANIE GAZÓW LUB PYŁÓW DO POWIETRZA Z CHOWU LUB HODOWLI DROBIU *)

                                                          Ferma chowu lub hodowli                  Pozwolenie na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza / zintegrowane
Lp.                         Adres
                                                                  drobiu                      nr i data wydania oraz organ, który wydał                      termin obowiązywania
 1                            2                                      3                                            4                                                   5




                                                                     Ferma chowu lub hodowli drobiu 11) : ...
                                                                                       Liczba stanowisk w          Faktyczny czas
                                                                                                                                            Jednostkowa stawka
                                                                                     budynku inwentarskim       utrzymywania drobiu                                    Wysokość opłaty
Lp.                          System chowu lub hodowli drobiu                                                                                      opłaty 8)
                                                                                    faktycznie wykorzystana   wyrażony jako procentowa                                      [zł]
                                                                                                                                          [zł/100 stanowisk i rok]
                                                                                    w procesie produkcyjnym        część roku [%]
 1                                           2                                                 3                           4                         5                        6
I.    Stada reprodukcyjne
                                                   a) kury nieśne
1.    System bezklatkowy, ściółkowy
                                                   b) kury miesne
      System bezklatkowy, ściółkowy, z             a) kury nieśne
2.
      mechanicznym podsuszaniem odchodów           b) kury miesne
II.   Kury nieśne
      System klatkowy, z otwartym zbiornikiem na  a) zbiornik nienapowietrzany
1.
      odchody                                     b) zbiornik napowietrzany
 2. System klatkowy, z zamkniętym zbiornikiem na odchody, z podsuszaniem odchodów
 3. System klatkowy, z taśmowym usuwaniem odchodów
 4. System bezklatkowy, ściółkowy
 5. System bezklatkowy, ściółkowy, z mechanicznym podsuszaniem odchodów
III. Brojlery kurze
 1. System bezklatkowy, ściółkowy
 2. System bezklatkowy, ściółkowy, z mechanicznym podsuszaniem odchodów
 3. System klatkowy, z mechanicznym podsuszaniem odchodów
                                                                                                                                                                               138



                                                                                       Liczba stanowisk w          Faktyczny czas
                                                                                                                                           Jednostkowa stawka
                                                                                     budynku inwentarskim       utrzymywania drobiu                                 Wysokość opłaty
Lp.                          System chowu lub hodowli drobiu                                                                                     opłaty 8)
                                                                                    faktycznie wykorzystana   wyrażony jako procentowa                                   [zł]
                                                                                                                                         [zł/100 stanowisk i rok]
                                                                                    w procesie produkcyjnym        część roku [%]
 1                                          2                                                  3                         4                          5                      6
IV.    Kurczęta (odchowanie)
 1.    System bezklatkowy, ściółkowy
 2.    System bezklatkowy, ściółkowy, z mechanicznym podsuszaniem odchodów
 3.    System klatkowy, z mechanicznym podsuszaniem odchodów
 V     Indyki system bezklatkowy, ściółkowy
VI     Perlice system bezklatkowy, ściółkowy
VII    Gęsi, kaczki system bezklatkowy, ściółkowy
Wysokość opłaty ogółem [zł]

       *) Niniejszą tabelę wypełnia się oddzielnie dla każdej gminy. W tabeli wypełnia się tylko te pozycje, które dotyczą danego podmiotu korzystającego ze środowiska.


     Lp.   Gmina                                               Suma opłat za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza z chowu lub hodowli drobiu w poszczególnych
                                                               gminach [zł]



     Wysokość opłaty ogółem [zł]


     Objaśnienia:
     1)
        Dotyczy instalacji.
     2)
        Należy podać wielkość, do której odnosi się wskaźnik emisji.
     3)
        Wypełniane oddzielnie dla każdej instalacji lub działalności; należy wskazać instalację lub działalność.
     4)
        Wypełniane oddzielnie dla każdego źródła powstawania wprowadzanych do powietrza substancji; należy wskazać źródło.
     5)
        Numer porządkowy z listy substancji objętych opłatami zawartej w tabeli A w załączniku nr 1 do rozporządzenia w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska. W przypadku, gdy
        substancja zaliczona została do grupy związków z tej listy, należy podać dokładną nazwę substancji.
     6)
        W opisie należy podać warunki eksploatacyjne występujące w trakcie pomiarów, w przypadku pomiarów ciągłych – średnie emisje dobowe.
     7)
        Z wyłączeniem informacji dotyczących wyników pomiarów dołączonych do wykazu.
     8)
        W przypadku braku wymaganego pozwolenia jednostkową stawkę opłaty należy zwiększyć o:
         100 % – za korzystanie ze środowiska do dnia 31 grudnia 2006 r.,
         200 % – za korzystanie ze środowiska w latach 2007 – 2008,
                                                                                                                                                                                                                     139


     500 % – za korzystanie ze środowiska od dnia 1 stycznia 2009 r.,
9)
   Zużycie paliwa wyrażone w jednostce objętości przelicza się na jednostkę masy uwzględniając, że gęstość:
         benzyny silnikowej wynosi 0,755 kg/l
     gazu płynnego propanu – butanu wynosi 0,5 kg/l,
     oleju napędowego wynosi 0,84 kg/l.
10)
     Opłatę za wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza oblicza się według wzoru:
                      O = q  k  t  10-4
    w którym:
    O – opłata za gazy lub pyły wprowadzane do powietrza z chowu lub hodowli drobiu,
    q – jednostkowa stawka opłaty,
    k – liczba stanowisk w budynku inwentarskim faktycznie wykorzystana w procesie produkcyjnym,
    t – faktyczny czas utrzymywania drobiu wyrażony jako procentowa część roku,
    10–4 – mnożnik uwzględniający to, że jednostkowa stawka opłaty odniesiona jest do 100 stanowisk dla drobiu, a czas utrzymywania drobiu wyrażony jest jako procentowa część
roku.
11)
     Wypełniane oddzielnie dla każdej fermy; należy wskazać fermę.

Pouczenie:
Zawarte w wykazie informacje o wysokości należnych opłat stanowią podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o
postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954).



     ...................................................   .............................................                ...............................................................................................
                          (data)                           (podpis osoby wypełniającej)                                 (podpis osoby upoważnionej do reprezentowania podmiotu)
                                                                                                                                                                                          140



                                                                                                                                                                               Załącznik nr 3
                                                                                                WZÓR

         Wykaz zawierający informacje o ilości i jakości pobranej wody podziemnej, wody powierzchniowej śródlądowej i morskich wód wewnętrznych oraz informacje o
                                                                          wysokości należnych opłat
POBÓR WÓD *                                                                                                                 półrocze / rok:
                              Podmiot korzystający ze środowiska                                                  Lp.        Adres                Gmina                Powiat              RZGW




                                                                                                 korzystania ze
                                                                                                  środowiska
                                                                                                    Miejsce/
                                                                                                    miejsca
Nazwa:                                            Adres:

REGON:                                            Telefon / faks:


    * W niniejszym wykazie wypełnia się tylko te tabele, które dotyczą danego podmiotu korzystającego ze środowiska. Tabele wypełnia się oddzielnie dla każdego ujęcia wody.

    TABELA A


    POBÓR WODY PODZIEMNEJ
                                            Ujęcie wody                                                                                 Pozwolenie wodnoprawne
                      adres                                      nazwa ujęcia                      Nr i data decyzji oraz organ, który wydał                 Termin obowiązywania
                          1                                            2                                                3                                                 4




    Ilość pobranej wody podziemnej [m3]
                                                                                                                                                                  Woda, której zużycie spowodowało
                                                    Pobór wody inny 1)              Woda sprzedana z ogólnego poboru                 Woda zakupiona
            Pobór wody ogółem                                                                                                                                           powstanie ścieków 2)
                      1                                      2                                      3                                         4                                    5
                                                                                                                                                                          141




              Pobór wody na cele według kodów          Współczynnik różnicujący 4)       Jednostkowa stawka opłaty         Stawka opłaty 5), 6)             Wysokość opłaty
            kod 3)                         ilość                                                   [zł]                            [zł]                            [zł]
               1                                 2                  3                               4                               5                               6
               a
               b
               c
Wysokość opłaty ogółem [zł]


Jakość pobranej wody podziemnej
                        Wskaźniki                               Zawartość w pobranej wodzie [mg/dm3]                 Ilość substancji w pobranej wodzie, której zużycie spowodowało
                                                                                                                                         powstanie ścieków 2) [kg]
                              1                                                      2                                                              3
BZT5
ChZT – Cr
Zawiesina ogólna
Suma jonów chlorków i siarczanów
Inne substancje:              Fenole lotne
                              Metale ciężkie7)
                              Pozostałe 8)



Lp. Gmina                                            Suma opłat za pobór wody podziemnej w poszczególnych gminach [zł]



Wysokość opłaty ogółem [zł]
                                                                                                                                                                                        142


TABELA B

POBÓR WODY POWIERZCHNIOWEJ ŚRÓDLĄDOWEJ
                       Ujęcie wody                                            Pobór wody                                                      Pozwolenie wodnoprawne
          adres                      nazwa ujęcia                          (płynąca, stojąca)             Nr i data decyzji oraz organ, który wydał              Termin obowiązywania
               1                            2                                      3                                        4                                              5




Ilość pobranej wody powierzchniowej śródlądowej [m3]
                                                                                                                                                                    Woda, której zużycie spowodowało
        Pobór wody ogółem                       Pobór wody inny 1)                Woda sprzedana z ogólnego poboru                  Woda zakupiona
                                                                                                                                                                          powstanie ścieków 2)
                   1                                    2                                         3                                        4                                       5




         Pobór wody na cele według kodów               Współczynnik różnicujący         Współczynnik różnicujący Jednostkowa stawka opłaty        Stawka opłaty 6), 12)        Wysokość opłaty
                                                                     10)
         kod 9)                     ilość                                                     (RZGW) 11)
                                                                                                                           [zł]                           [zł]                         [zł]
           1                          2                              3                                4                         5                          6                            7
           a
           b
Wysokość opłaty ogółem [zł]
                                                                                                                                                       143




Jakość pobranej wody podziemnej
                       Wskaźniki                          Zawartość w pobranej wodzie [mg/dm3]       Ilość substancji w pobranej wodzie, której zużycie spowodowało
                                                                                                                         powstanie ścieków 2) [kg]
                            1                                              2                                                        3
BZT5
ChZT – Cr
Zawiesina ogólna
Suma jonów chlorków i siarczanów
Inne substancje:             Fenole lotne
                             Metale ciężkie7)
                             Pozostałe 8)


Lp. Gmina                                       Suma opłat za pobór wody powierzchniowej śródlądowej w poszczególnych gminach [zł]



Wysokość opłaty ogółem [zł]
                                                                                                                                                                                                 144


     TABELA C
     POBÓR MORSKICH WÓD WEWNĘTRZNYCH
                        Ujęcie wody                               Pozwolenie wodnoprawne                       Pobór wody                Woda                Woda                  Woda, której zużycie
             adres                 Nazwa ujęcia        Nr i data wydania oraz        Termin                       [m3]            sprzedana              zakupiona [m3]          spowodowało powstanie
                                                        organ, który wydał       obowiązywania                                           z      ogólnego                             ścieków 2) [m3]
                                                                                                                                  poboru
                                                                                                                                           [m3]
                 1                      2                        3                         4                        5                       6                  7                            8




     Jakość pobranych morskich wód wewnętrznych
                               Wskaźniki                                          Zawartość w pobranej wodzie [mg/dm3]                     Ilość substancji w pobranej wodzie, której zużycie spowodowało
                                                                                                                                                               powstanie ścieków 2) [kg]
                                   1                                                                  2                                                                   3
     BZT5
     ChZT – Cr
     Zawiesina ogólna
     Suma jonów chlorków i siarczanów
     Inne substancje:               Fenole lotne
                                    Metale ciężkie7)
                                    Pozostałe 8)


Objaśnienia:
1)       Pobór wody inny oznacza ilość wody pobranej na potrzeby własne zakładu (np. płukanie sieci wodociągowej, potrzeby technologiczne stacji uzdatniania) oraz straty wody w sieci.
2)       Wypełnia się przy ustalaniu opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w przypadku pomniejszenia ilości substancji zawartych w ściekach o ilość tych substancji zawartych w
         pobranej wodzie, której zużycie spowodowało powstanie tych ścieków, o ile dysponuje danymi w tym zakresie, zgodnie z art. 295 ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony
         środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 i Nr 115, poz. 1229, z 2002 r. Nr 74, poz. 676, Nr 113, poz. 984, Nr 153, poz. 1271 i Nr 233, poz. 1957, z 2003 r. Nr 46, poz. 392, Nr 80, poz. 717 i 721, Nr
         162, poz. 1568, Nr 175, poz. 1693, Nr 190, poz. 1865 i Nr 217, poz. 2124, z 2004 r. Nr 19, poz. 177, Nr 49, poz. 464, Nr 70, poz. 631, Nr 91, poz. 875, Nr 92, poz. 880, Nr 96, poz. 959, Nr
         121, poz. 1263, Nr 273, poz. 2703 i Nr 281, poz. 2784 oraz z 2005 r. Nr 25, poz. 202, Nr 62, poz. 552, Nr 113, poz. 954, Nr 130, poz. 1087, Nr 132, poz. 1110, Nr 163, poz. 1362, Nr 167, poz.
         1399, Nr 169, poz. 1420, Nr 175, poz. 1458 i 1462, Nr 180, poz. 1495 i Nr 249, poz. 2104).
3)       Kody odpowiadające celom przeznaczenia pobranej wody podziemnej na:
         a) zaopatrzenie ludności w wodę przeznaczoną do spożycia lub na cele socjalno-bytowe,
         b) potrzeby produkcji, w której woda wchodzi w skład albo bezpośredni kontakt z produktami żywnościowymi lub farmaceutycznymi, lub na cele konfekcjonowania,
         c) inne cele.
         Podana ilość wody powinna uwzględniać proporcjonalne rozliczenie strat wody w sieci i wody pobranej na potrzeby własne zakładu w odniesieniu do poszczególnych celów przeznaczenia
         pobranej wody.
4)       Współczynniki różnicujące odpowiadające sposobom uzdatniania, które wykonuje podmiot dokonujący poboru wód podziemnych, w zależności od jej jakości:
                                                                                                                                                                                                                                       145


              a) woda nie podlega żadnym procesom uzdatniania lub woda podlega wyłącznie dezynfekcji lub demineralizacji albo innym procesom uzdatniania nie wymienionym poniżej,
              b) woda podlega procesom odżelaziania i utleniania
              c) woda podlega procesom odmanganiania,
              d) woda podlega procesom usuwania amoniaku, koagulacji domieszek lub adsorpcji,
              e) woda podlega procesom usuwania azotanów lub metali ciężkich;
              Wysokość współczynników różnicujących odpowiadających wyżej wymienionym sposobom uzdatniania jest określona w rozporządzeniu w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska.
5)            Stawka opłaty jest iloczynem jednostkowej stawki opłaty za pobór wody podziemnej na poszczególne cele i współczynnika różnicującego odpowiadającego sposobom uzdatniania wody.
6)            W przypadku braku wymaganego pozwolenia jednostkową stawkę opłaty należy zwiększyć o:
               100 % – za korzystanie ze środowiska do dnia 31 grudnia 2006 r.,
               200 % – za korzystanie ze środowiska w latach 2007 – 2008,
                     500 % – za korzystanie ze środowiska od dnia 1 stycznia 2009 r.,
7)            Rtęć, kadm, cynk, miedź, nikiel, chrom, ołów, arsen, wanad, srebro; Należy podać zawartość osobno dla każdego metalu .
8)            heksachlorocykloheksanu (HCH), tetrachlorometanu (czterochlorku węgla – CCl4), pentachlorofenolu (PCP), aldryny, dieldryny, endryny, izodryny, heksachlorobenzenu (HCB),
              heksachlorobutadienu (HCBD), trichlorometanu (chloroformu – CHCl3), 1,2-dichloroetanu (EDC), trichloroetylenu (TRI), tetrachloroetylenu (nadchloroetylenu – PER), trichlorobenzenu
              (TCB); należy podać zawartość osobno dla każdej substancji.
9)            Kody odpowiadające celom przeznaczenia pobranej wody powierzchniowej śródlądowej na:
              a) zaopatrzenie ludności w wodę przeznaczoną do spożycia lub na cele socjalno-bytowe,
              b) inne cele.
              Podana ilość wody powinna uwzględniać proporcjonalne rozliczenie strat wody w sieci i wody pobranej na potrzeby własne zakładu w odniesieniu do poszczególnych celów przeznaczenia
              pobranej wody.
10)           Współczynniki różnicujące odpowiadające sposobom uzdatniania, które wykonuje podmiot dokonujący poboru wód powierzchniowych śródlądowych, w zależności od jej
              jakości:
              a) woda nie jest uzdatniania lub jest uzdatniana za pomocą cedzenia na kratach lub sitach oraz usuwania z niej zawiesin bez stosowania chemicznych środków wspomagających, bądź woda
                 jest uzdatniana za pomocą innych procesów uzdatniania nie wymienionych poniżej,
              b) woda podlega filtracji pospiesznej lub jest ujmowana wody za pomocą urządzeń infiltracyjnych,
              c) woda podlega procesom koagulacji, flokulacji lub filtracji powolnej albo procesom odżelaziania i odmanganiania w przypadku wody z ujęć infiltracyjnych,
              d) woda podlega procesom membranowym, wymiany jonowej, sorpcji na węglu aktywnym, utleniania ozonem lub innymi utleniaczami.
              Wysokość współczynników różnicujących odpowiadających wyżej wymienionym sposobom uzdatniania określona jest w rozporządzeniu w sprawie opłat za korzystanie
              ze środowiska.
11)           Współczynniki różnicujące dla wód powierzchniowych śródlądowych dla części obszarów kraju, określonych jako obszary działania Regionalnych Zarządów Gospodarki
              Wodnej (RZGW). Wysokość tych współczynników określona jest w rozporządzeniu w sprawie opłat za korzystanie ze środowiska.
12)           Stawka opłaty jest iloczynem jednostkowej stawki opłaty za pobór wody podziemnej śródlądowej na poszczególne cele, współczynników różnicujących w zależności od sposobu uzdatniania
              wody i obszaru działania Regionalnych Zarządów Gospodarki Wodnej.

Pouczenie:
Zawarte w wykazie informacje o wysokości należnych opłat stanowią podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954).



     ...................................................   .............................................                                  ...............................................................................................
                       (data)                              (podpis osoby wypełniającej)                                                   (podpis osoby upoważnionej do reprezentowania podmiotu)
                                                                                                                                                                                       146


                                                                                                                                                                           Załącznik nr 4
                                                                                                       WZÓR

        Wykaz zawierający informacje o ilości, stanie, składzie i rodzajach ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi oraz informacje o wysokości należnych opłat

 WPROWADZANIE ŚCIEKÓW DO WÓD LUB DO ZIEMI*                                                                                                        półrocze / rok:
                     Podmiot korzystający ze środowiska                                                Lp.         Adres              Gmina                   Powiat               RZGW




                                                                                      korzystania ze
                                                                                       środowiska
                                                                                         Miejsce/
 Nazwa:                                   Adres:




                                                                                         miejsca
 REGON:                                   telefon/faks:

* W niniejszym wykazie wypełnia się tylko te tabele, które dotyczą danego podmiotu korzystającego ze środowiska.


TABELA A

WPROWADZANIE ŚCIEKÓW DO WÓD LUB DO ZIEMI
Lp.                           Odbiornik ścieków                                                Rodzaj odbiornika                                Pozwolenie wodnoprawne / zintegrowane
                    adres                    nazwa odbiornika                (rzeka, jezioro, ziemia, wewnętrzne wody morskie,   Nr i data wydania oraz organ,        Termin obowiązywania
                                                                                         wody morza terytorialnego)                       który wydał
  1                   2                                   3                                             4                                     5                                6
                                                                                                                                                                                                 147




Ilość i jakość wprowadzanych ścieków 1)
Wprowadzane ścieki                        Wskaźniki                      Zawartość       Ilość      Ilość substancji       Ilość       Jednostkowa Współczynnik       Stawka            Wysokość opłaty za
        2)           3                                                   [mg/dm3]     substancji      w pobranej        substancji     stawka opłaty różnicujący 6) opłaty 7), 8), 9)     poszczególne
 kod         ilość [m ]
                                                                                     brutto 4) [kg] wodzie 4) [kg]     netto 5) [kg]       [zł]                         [zł]             substancje [zł]
    1            2                              3                           4             5                6                7               8                9               10                 11
                          BZT5
                          ChZT-Cr
                          Zawiesina ogólna
                          Suma jonów chlorków i siarczanów
                             Inne substancje:       Fenole lotne
                                                    Metale ciężkie 10)
                                                                11)
                                                    Pozostałe
                             12)
Wysokość opłaty ogółem             [zł]


 Lp. Gmina                                                               Suma opłat za wprowadzanie ścieków w poszczególnych gminach [zł]



 Wysokość opłaty ogółem [zł]
                                                                                                                                                                                      148


TABELA B

WPROWADZANIE WÓD CHŁODNICZYCH
                              Odbiornik ścieków                                        Rodzaj odbiornika                                  Pozwolenie wodnoprawne / zintegrowane
L.p.                adres                     nazwa odbiornika             (rzeka, jezioro, ziemia, wewnętrzne wody         Nr i data wydania oraz organ, który wydał   Termin obowiązywania
                                                                              morskie, wody morza terytorialnego)
  1                  2                                 3                                      4                                                     5                             6




                                                                                                             Jednostkowa stawka opłaty 8), 9) [zł
                         Wody chłodnicze
                                                                  Temperatura
Lp.                                                                                                       zakres temperatur wód chłodniczych                         Wysokość opłaty [zł]
                                                                 odbiornika [oC]

          ilość [1000 m3]           temperatura [oC]                                     t > 26oC i  32oC            t > 32oC i  35oC                 t > 35oC

 1              2                           3                          4                          5                           6                            7                  8




Wysokość opłaty ogółem [zł]




Lp. Gmina                                                        Suma opłat za wprowadzanie wód chłodniczych w poszczególnych gminach [zł]



Wysokość opłaty ogółem [zł]
                                                                                                                                                                                    149




TABELA C

WPROWADZANIE WÓD OPADOWYCH LUB ROZTOPOWYCH POCHODZĄCYCH Z POWIERZCHNI ZANIECZYSZCZONYCH O TRWAŁEJ NAWIERZCHNI UJĘTYCH W
OTWARTE LUB ZAMKNIĘTE SYSTEMY KANALIZACYJNE, Z WYJĄTKIEM KANALIZACJI OGÓLNOSPŁAWNEJ
L.p.                     Odbiornik ścieków                                      Rodzaj odbiornika                                       Pozwolenie wodnoprawne / zintegrowane
                 adres                Nazwa odbiornika              (rzeka, jezioro, ziemia, wewnętrzne wody       Nr i data wydania oraz organ, który           Termin obowiązywania
                                                                       morskie, wody morza terytorialnego)                       wydał
 1                 2                            3                                        4                                         5                                       6




                                                                                        Charakterystyka terenu
L.p.   Rodzaj terenu                                                                                                     Powierzchnia [m2]       Roczna jednostkowa         Wysokość opłaty
                                                                                                                                                stawka opłaty 8), 9) [zł]    półrocznej [zł]
 1                                                           2                                                                  3                          4                       5
 1.    Powierzchnia terenów przemysłowych, składowych lub baz transportowych
 2.    Powierzchnia portów, o których mowa w ustawie z dnia 21 grudnia 2000r. o żegludze śródlądowej (Dz. U. z
       2001 r. Nr 5, poz. 43 i Nr 100 poz. 1085, z 2002 r. Nr 199, poz. 1672, z 2003 r. Nr 211, poz. 2049, z 2004 r.
       Nr 6, poz. 41, Nr 93, poz. 895 i Nr 96, poz. 959 oraz z 2005 r. Nr 85, poz. 726 i Nr 155, poz. 1298 i Nr 169,
       poz. 1420), portów morskich i lotnisk
 3.    Powierzchnia dróg i parkingów o nawierzchni szczelnej, w tym także położonych na terenach, o których
       mowa w lp. 1
 4.    Powierzchnia parkingów o nawierzchni nieszczelnej, o liczbie miejsc parkingowych powyżej 500
       samochodów, w tym także położonych na terenach, o których mowa w lp. 1
 5.    Powierzchnia dróg i parkingów o nawierzchni szczelnej, położonych w miastach o gęstości zaludnienia
       przekraczającej 11300 osób/km2 13)
Wysokość opłaty ogółem [zł]

 Lp. Gmina                                                         Suma opłat za wprowadzanie wód opadowych lub roztopowych w poszczególnych gminach [zł]



 Wysokość opłaty ogółem [zł]
                                                                                                                                                                                     150


TABELA D

WPROWADZANIE WÓD ZASOLONYCH
                      Odbiornik ścieków                               Rodzaj odbiornika                          Pozwolenie wodnoprawne / zintegrowane           Ilość wód o zawartości sumy
L.p.              adres               Nazwa odbiornika       (rzeka, jezioro, ziemia, wewnętrzne        Nr i data decyzji oraz organ,  Termin obowiązywania      jonów chlorków i siarczanów
                                                                 wody morskie, wody morza                        który wydał                                            500 mg/dm3
                                                                        terytorialnego)                                                                                      [m3]
 1                  2                         3                                 4                                     5                             6                         7




       Wody o zawartości sumy jonów chlorków i siarczanów > 500 mg/dm3                             Jednostkowa stawka opłaty 8), 9) [zł]
Lp.                                         suma jonów chlorków i                                                                                             Wysokość opłaty [zł]
                ilość [m3]                                                         obszar RZGW Gdańsk                       pozostały obszar RZGW
                                              siarczanów [mg/dm3]
 1                  2                                    3                                    4                                            5                           6




Wysokość opłaty ogółem [zł]




 Lp. Gmina                                                     Suma opłat za wprowadzanie wód zasolonych w poszczególnych gminach [zł]



 Wysokość opłaty ogółem [zł]
                                                                                                                                                                     151


TABELA E

WPROWADZANIE WYKORZYSTANYCH WÓD Z OBIEKTÓW CHOWU LUB HODOWLI RYB INNYCH NIŻ ŁOSOSIOWATE LUB INNYCH ORGANIZMÓW WODNYCH.
L.p.           Odbiornik ścieków                         Rodzaj odbiornika                             Pozwolenie wodnoprawne / zintegrowane
         adres              Nazwa odbiornika (rzeka, jezioro, ziemia, wewnętrzne wody Nr i data wydania oraz organ, który       Termin obowiązywania
                                                morskie, wody morza terytorialnego)                 wydał
  1        2                       3                              4                                   5                                   6




                         Wielkość                                  Średnioroczny                            Średnioroczny
                                             Długość     trwania                     Powierzchnia                               Jednostkowa
       Masa początkowa   produkcji w cyklu                         przyrost masy w                          przyrost masy w                             Wysokość   opłaty
Lp.    14)               140                 cyklu 140                               użytkowa stawu   140
                                                                                                                                stawka opłaty 18), 9)
           [kg]                                                    cyklu 140                                cyklu na 1 ha 140                           150
                                                                                                                                                            [zł]
                                             [lata]                                  [ha]                                       [zł]
                         [kg]                                      [kg]                                     [kg/ha]
1      2                 3                   4                     5                 6                      7                   8                       9




Wysokość opłaty ogółem [zł]




    Lp. Gmina                                             Suma opłat za wprowadzanie wykorzystanych wód z obiektów chowu lub hodowli ryb innych niż
                                                          łososiowate lub innych organizmów wodnych w poszczególnych gminach [zł]



    Wysokość opłaty ogółem [zł]
                                                                                                                                                                                          152


Objaśnienia:
1)    Tabelę A, w przypadku oddzielnego wprowadzania ścieków o różnych kodach, należy wypełnić dla każdego kodu odrębnie.
      Tabelę A należy wypełnić także w przypadku wprowadzania wód wykorzystanych na potrzeby chowu lub hodowli ryb łososiowatych; należy podać dane dotyczące jakości tych wód
      w zakresie wskaźników BZT5, ChZT i zawiesiny ogólnej.
      Tabelę A należy wypełnić także w przypadku rolniczego wykorzystania ścieków.
2)    Kody rodzajów ścieków wprowadzanych do wód lub do ziemi:
      a) ścieki bytowe, z wyłączeniem ścieków bytowych wchodzących w skład ścieków komunalnych, ścieków przemysłowych lub ścieków innych niż ścieki komunalne albo ścieki
           przemysłowe,
      b) ścieki komunalne inne niż ścieki bytowe wprowadzane urządzeniami służącymi do realizacji zadań własnych gminy w zakresie kanalizacji i oczyszczania ścieków komunalnych,
      c) ścieki przemysłowe wprowadzane z urządzeń innych niż wymienione w lit. b,
      d) ścieki inne niż wymienione w lit. a – c.
      W przypadku rolniczego wykorzystania ścieków zamiast kodu wpisać „rwś”.
      W przypadku wprowadzania wód wykorzystanych na potrzeby chowu lub hodowli ryb łososiowatych zamiast kodu wpisać „rt”.
3)    Ilość substancji brutto jest to ilość substancji zawartych w ściekach wprowadzanych do wód lub do ziemi, wyrażonych wskaźnikami wymienionymi w kolumnie 3, pomnożona przez ilość
      wprowadzanych ścieków.
4)    Ilość substancji w pobranej wodzie jest to ilość substancji zawartych w wodzie pobranej przez użytkownika urządzenia wodnego, której zużycie spowodowało powstanie ścieków,
      obliczona w tabeli A, B lub C załącznika nr 3; wypełnia się przy ustalaniu opłaty za wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w przypadku pomniejszenia ilości substancji zawartych w
      ściekach o ilość tych substancji zawartych w pobranej wodzie, której zużycie spowodowało powstanie tych ścieków, o ile podmiot dysponuje danymi w tym zakresie, zgodnie z art. 295 ust.
      4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 i Nr 115, poz. 1229, z 2002 r. Nr 74, poz. 676, Nr 113, poz. 984, Nr 153, poz. 1271 i Nr 233, poz.
      1957, z 2003 r. Nr 46, poz. 392, Nr 80, poz. 717 i 721, Nr 162, poz. 1568, Nr 175, poz. 1693, Nr 190, poz. 1865 i Nr 217, poz. 2124, z 2004 r. Nr 19, poz. 177, Nr 49, poz. 464, Nr 70, poz.
      631, Nr 91, poz. 875, Nr 92, poz. 880, Nr 96, poz. 959, Nr 121, poz. 1263, Nr 273, poz. 2703 i Nr 281, poz. 2784 oraz z 2005 r. Nr 25, poz. 202, Nr 62, poz. 552, Nr 113, poz. 954, Nr 130,
      poz. 1087, Nr 132, poz. 1110, Nr 163, poz. 1362, Nr 167, poz. 1399, Nr 169, poz. 1420, Nr 175, poz. 1458 i 1462, Nr 180, poz. 1495 i Nr 249, poz. 2104).
5)    Ilość substancji netto jest to ilość substancji brutto pomniejszona o ilość substancji w pobranej wodzie.
6)    Wysokość współczynników różnicujących dla wskaźników BZT5 i ChZT, odpowiadających wyżej wymienionym kodom rodzajów ścieków, jest określona w rozporządzeniu w sprawie
      opłat za korzystanie ze środowiska.
7)    Stawka opłaty jest iloczynem jednostkowej stawki opłaty i współczynnika różnicującego.
8)     W przypadku wprowadzania ścieków do jezior wysokość jednostkowej stawki opłaty jest podwajana.
9)    W przypadku braku wymaganego pozwolenia jednostkową stawkę opłaty należy zwiększyć o:
       100 % – za korzystanie ze środowiska do dnia 31 grudnia 2006 r.,
       200 % – za korzystanie ze środowiska w latach 2007 – 2008,
          500 % – za korzystanie ze środowiska od dnia 1 stycznia 2009 r.,
10)    Rtęć, kadm, cynk, miedź, nikiel, chrom, ołów, arsen, wanad, srebro; należy podać zawartość osobno dla każdego metalu.
11)    heksachlorocykloheksanu (HCH), tetrachlorometanu (czterochlorku węgla – CCl4), pentachlorofenolu (PCP), aldryny, dieldryny, endryny, izodryny, heksachlorobenzenu (HCB),
       heksachlorobutadienu (HCBD), trichlorometanu (chloroformu – CHCl3), 1,2-dichloroetanu (EDC), trichloroetylenu (TRI), tetrachloroetylenu (nadchloroetylenu – PER), trichlorobenzenu
       (TCB); należy podać zawartość osobno dla każdej substancji.
12)    Opłatę za wprowadzane ścieki ponosi się za substancje wyrażone jako wskaźniki BZT5,ChZT, zawiesiny ogólnej, sumy jonów chlorków i siarczanów, biorąc pod uwagę wskaźnik, który
       powoduje opłatę najwyższą. Do tak ustalonej opłaty, w przypadku wprowadzania do wód lub do ziemi ścieków przemysłowych lub komunalnych innych niż bytowe, dolicza się opłatę za
       substancje wymienione w objaśnieniu 10 i 11. opłatę za wprowadzanie wód wykorzystanych na potrzeby chowu lub hodowli ryb łososiowatych ustala się za substancje wyrażone
       wskaźnikami BZT5, ChZT i zawiesiny ogólnej, biorąc pod uwagę wskaźnik, który powoduje opłatę najwyższą.
13)    Podana gęstość zaludnienia odnosi się do granicy miasta.
14)    Masa początkowa jest to masa ryb albo innych organizmów wodnych na początku cyklu produkcyjnego.
       Wielkość produkcji w cyklu jest to masa ryb albo innych organizmów wodnych wyprodukowanych w cyklu produkcyjnym.
       Długość trwania cyklu odnosi się do okresu od dnia 1 maja roku rozpoczynającego cykl do dnia 30 kwietnia roku następującego po zakończeniu cyklu produkcyjnego.
                                                                                                                                                                                         153


           Średnioroczny przyrost masy w cyklu jest to wielkość produkcji ryb lub innych organizmów wodnych w cyklu pomniejszona o masę początkową i podzielona przez długość trwania cyklu.
           Powierzchnia użytkowa stawu/ów jest to powierzchnia wykorzystana w cyklu produkcyjnym.
           Średnioroczny przyrost masy w cyklu na 1 ha jest to średnioroczny przyrost masy w cyklu podzielony przez powierzchnię użytkową stawu/ów, zaokrąglony w górę do pełnych 100 kg.
15)        Wysokość opłaty należy obliczyć w następujący sposób: wartość z kolumny 7 tabeli E pomnożyć przez jednostkową stawkę opłaty i podzielić przez 100.



Pouczenie:
Zawarte w wykazie informacje o wysokości należnych opłat stanowią podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954).



  ...................................................                                      .............................................
                    ...............................................................................................(data)                  (podpis osoby wypełniającej)               (podpis
  osoby upoważnionej do reprezentowania podmiotu)
                                                                                                                                                                                  154


                                                                                                                                                                    Załącznik nr 5
                                                                                            WZÓR

                              Wykaz zawierający informacje o odpadach umieszczonych na składowisku odpadów oraz wysokości należnych opłat

ODPADY UMIESZCZONE NA SKŁADOWISKU                                                                                                     półrocze / rok:
                 Podmiot korzystający ze środowiska                                   Lp.               Adres                         Gmina                              Powiat




                                                                     korzystania ze
                                                                      środowiska
                                                                        Miejsce/
                                                                        miejsca
Nazwa:                              Adres:

REGON:                              telefon/faks:


TABELA A

UMIESZCZENIE ODPADÓW NA SKŁADOWISKU 1)

      Decyzja zatwierdzająca instrukcję eksploatacji składowiska    Zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie odzysku lub unieszkodliwiania odpadów / pozwolenie zintegrowane /
                                                                                                       inna decyzja w zakresie gospodarki odpadami

Nr i data wydania oraz organ, który wydał    Termin obowiązywania    Nr i data wydania oraz organ, który wydał                            Termin obowiązywania

                     1                                  2                                    3                                                       4




Odpady składowane selektywnie
Lp.      Kod                              Rodzaj odpadów                              Masa         Stan uwodnienia   Współczynnik    Liczba dób 3)       Jednostkowa      Wysokość opłaty
       odpadów                                                                        [Mg]               [%]             2), 3)
                                                                                                                                                         stawka opłaty         [zł]
                                                                                                                                                            [zł/Mg]
 1          2                                       3                                  4                 5                6                7                  8                   8




Wysokość opłaty ogółem [zł]
Odpady składowane nieselektywnie 4)
                                                                                                                                                                                                                                                      155


       Lp.          Kod                                    Rodzaj odpadów                                       Masa      Stan uwodnienia   Współczynnik              Liczba dób 3)                     Jednostkowa                      Wysokość opłaty
                  odpadów                                                                                       [Mg]            [%]             2), 3)
                                                                                                                                                                                                        stawka opłaty                         [zł]
                                                                                                                                                                                                           [zł/Mg]
         1                 2                                      3                                              4              5                6                               7                                 8                                  8




       Lp. Gmina                                                                               Suma opłat za składowanie odpadów w poszczególnych gminach [zł]



       Wysokość opłaty ogółem [zł]



Objaśnienia:
1)            Tabelę wypełnia się oddzielnie dla każdego składowiska.
              W tabeli wypełnia się tyko te pozycje, które dotyczą danego podmiotu korzystającego ze środowiska.
              Tabelę wypełnia również posiadacz odpadów obowiązany do ponoszenia opłat podwyższonych, zgodnie z art. 293 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr
              62, poz. 627 i Nr 115, poz. 1229, z 2002 r. Nr 74, poz. 676, Nr 113, poz. 984, Nr 153, poz. 1271 i Nr 233, poz. 1957, z 2003 r. Nr 46, poz. 392, Nr 80, poz. 717 i 721, Nr 162, poz. 1568, Nr
              175, poz. 1693, Nr 190, poz. 1865 i Nr 217, poz. 2124, z 2004 r. Nr 19, poz. 177, Nr 49, poz. 464, Nr 70, poz. 631, Nr 91, po z. 875, Nr 92, poz. 880, Nr 96, poz. 959, Nr 121, poz. 1263, Nr
              273, poz. 2703 i Nr 281, poz. 2784 oraz z 2005 r. Nr 25, poz. 202, Nr 62, poz. 552, Nr 113, poz. 954, Nr 130, poz. 1087, Nr 132, poz. 1110, Nr 163, poz. 1362, Nr 167, poz. 1399, Nr 169,
              poz. 1420, Nr 175, poz. 1458 i 1462, Nr 180, poz. 1495 i Nr 249, poz. 2104)
2)            Współczynnik różnicujący wysokość jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie odpadów na składowisku, zgodnie z art. 293 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska
3)            Dotyczy posiadaczy odpadów obowiązanych do ponoszenia opłaty podwyższonej.
4)            W przypadku nieselektywnego składowania odpadów, zgodnego z instrukcją eksploatacji składowiska, należy podać rodzaje odpadów, które zostały zmieszane (np. 10 01 02/10 01 03).



Pouczenie:
Zawarte w wykazie informacje o wysokości należnych opłat stanowią podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954).



     ...................................................       .............................................                                             ...............................................................................................
                       data)                                   (podpis osoby wypełniającej)                                                              (podpis osoby upoważnionej do reprezentowania podmiotu)
                                                                                                                               156




                                                    Załącznik 4


            Sprawozdanie OŚ-OP1 o wysokości należnej opłaty
                             produktowej
                                                                                                                              WZÓR

Nazwa i siedziba lub imię i nazwisko oraz                               Adresat:
                                                       Sprawozdanie OŚ-
adres przedsiębiorcy/Nazwa i siedziba oraz                              Marszałek Województwa
                                                       OP1
adres organizacji odzysku:                                              ..............................
                                                       o wysokości
.........................................              należnej opłaty        ..............................
                                                       produktowej
.........................................                                     ..............................
.........................................              za ..... rok.          ........................
                                                                              Przekazać w terminie do dnia 31
Numer Identyfikacyjny REGON                                                   marca roku kalendarzowego
przedsiębiorcy/organizacji odzysku*                                           następującego po roku, którego
                                                                              sprawozdanie dotyczy

Dział 1. Masa lub ilość wprowadzonych na rynek krajowy opakowań i produktów oraz osiągnięty poziom
odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych
1.1. Opakowania

       Rodzaj      Masa wprowadzonych na rynek opakowań                Masa odpadów                            Wymagany Osiągnięty Różnica
       opakowania, w kg:                                               poddanych recyklingowi                  poziom   poziom     pomiędzy
                                                                                                                                     wymaganym
       z którego                                      podlegających                                            recyklingu recyklingu
Lp.                                                                 w kg:                                                            a
       powstał              ogółem wielomateriałowych obowiązkowi                                              w%         w%
                                                                                                                                     osiągniętym
                                                                              faktycznie                                             poziomem
       odpad                                          recyklingu              poddane w roku                                         recyklingu
                                                                       ogółem
                                                                              sprawozdawczym                                         w kg
0      1                    2               3         4                5      6                                7          8          9
1
2
 * O ile przedsiębiorca/organizacja odzysku taki numer posiada.
                                                                                                                                                                   157


        1.2. Produkty

                                                                                                                                                              Różnica pomiędzy
                                   Masa lub ilość wprowadzonych na                                                     Wymagany                               wymaganym a
    Rodzaj                                                        Masa lub ilość odpadów poddanych:                                        Osiągnięty poziom:
                                   rynek produktów:                                                                    poziom:                                osiągniętym
    produktu,                                                                                                                                                 poziomem:
              Symbol Jednostka
Lp. z którego
    powstał
              PKWiU miary             podlegających podlegających
                                                                                                                       odzysku recyklingu odzysku recyklingu
    odpad                      ogółem obowiązkowi obowiązkowi odzyskowi:                   recyklingowi:                                                     odzysku recyklingu
                                                                                                                       w%      w%         w%      w%
                                      odzysku       recyklingu
                                                                             faktycznie            faktycznie
                                                                      ogółem poddane w roku ogółem poddane w roku
                                                                             sprawozdawczym        sprawozdawczym
0   1              2       3       4      5             6             7       8            9        10                 11        12        13      14        15      16
1
2

        Dział 2. Wysokość należnej opłaty produktowej

        Lp.    Rodzaj opakowania lub produktu,                       Symbol PKWiU              Wysokość należnej opłaty produktowej w zł
               z którego powstał odpad                                                         ogółem              z tego dla:
                                                                                                                   odzysku                 recyklingu
        0      1                                                     2                         3                   4                       5



        Razem:

        ................         ..................             ....................
        (imię, nazwisko,         (miejscowość, data)              (pieczątka imienna
        telefon, e-mail                                          i podpis osoby
         osoby, która                                            reprezentującej
         sporządziła                                             przedsiębiorcę lub
         sprawozdanie)                                          organizację odzysku
                                                                składającą
                                                                sprawozdanie)
                                                                                                                                                                 158



Objaśnienia:
W sprawozdaniu należy podawać odpowiednio z dokładnością do:
 1) 1 kg - masę opakowań lub produktów;
 2) 10 groszy - należną opłatę produktową;
 3) 0,01 % - osiągniętą wielkość odzysku i recyklingu w %.

Dział 1
1.1. Opakowania
1.     Rodzaj opakowania, z którego powstał odpad (kolumna 1) - należy podać zgodnie z rodzajami opakowań wymienionymi w załączniku nr 1 do ustawy z dnia 11 maja
2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej (Dz. U. Nr 63, poz. 639, z późn.
zm.). W przypadku wprowadzenia na rynek krajowy produktów w opakowaniach wielomateriałowych, jako rodzaj opakowania, z którego powstał odpad, należy podać rodzaj
materiału, którego zawartość w masie opakowania wielomateriałowego jest największa. Jako poszczególny rodzaj opakowania należy traktować rodzaje opakowań, dla
których stawki opłat produktowych określają przepisy w sprawie stawek opłat produktowych. Należy podać tylko te rodzaje opakowań, które zostały przez przedsiębiorcę
wprowadzone na rynek, w kolejności określonej w załączniku nr 4 do ustawy i w przepisach w sprawie stawek opłat produktowych.
2.     Masa wprowadzonych na rynek opakowań ogółem (kolumna 2) - należy podać łączną masę wprowadzonych na rynek krajowy opakowań z podziałem na poszczególne
ich rodzaje, z uwzględnieniem opakowań wielomateriałowych w danym rodzaju opakowania, w danym roku sprawozdawczym.
3.     Masa wprowadzonych na rynek opakowań wielomateriałowych (kolumna 3) - należy podać masę opakowań wielomateriałowych wprowadzonych na rynek krajowy,
uwzględnionych w masie danego rodzaju opakowania, w danym roku sprawozdawczym.
4.     Masa wprowadzonych na rynek opakowań podlegających obowiązkowi recyklingu (kolumna 4) - należy podać masę opakowań z podziałem na poszczególne ich
rodzaje, z uwzględnieniem opakowań wielomateriałowych w danym rodzaju opakowania, która stanowi podstawę do wyliczenia wymaganego poziomu recyklingu odpadów
opakowaniowych. W kolumnie tej nie uwzględnia się opakowań, których wprowadzenie na rynek nie powoduje powstania obowiązku recyklingu odpadów opakowaniowych
z nich powstających, na przykład: produkty w opakowaniach wyeksportowane lub wywiezione z terytorium kraju w drodze wewnątrzwspólnotowej dostawy przez
pośrednika; produkty w opakowaniach zaimportowane lub wprowadzone na terytorium kraju w drodze wewnątrzwspólnotowego nabycia, które następnie zostały
wyeksportowane lub dokonano ich wewnątrzwspólnotowej dostawy.
5.     Masa odpadów poddanych recyklingowi ogółem (kolumna 5) - należy podać łączne masy odpadów opakowaniowych faktycznie przekazanych w danym roku
sprawozdawczym do recyklingu oraz masy przekraczające wymagany poziom recyklingu, uwzględnione w danym roku sprawozdawczym, uzyskane w roku poprzednim.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628, z późn. zm.), przez recykling rozumie się taki odzysk, który polega na
powtórnym przetwarzaniu substancji lub materiałów zawartych w odpadach w procesie produkcyjnym w celu uzyskania substancji lub materiału o przeznaczeniu pierwotnym
lub o innym przeznaczeniu, w tym też recykling organiczny, z wyjątkiem odzysku energii.
6.     Masa odpadów faktycznie poddanych recyklingowi w roku sprawozdawczym (kolumna 6) - należy podać masę faktycznie przekazanych, w danym roku
sprawozdawczym, odpadów do recyklingu z podziałem na poszczególne rodzaje opakowań, z uwzględnieniem opakowań wielomateriałowych w danym rodzaju opakowania,
z których powstał odpad.
7.     Wymagany poziom recyklingu w % (kolumna 7) - należy podać poziom recyklingu dla danego rodzaju opakowania określonego w przepisach w sprawie rocznych
poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych. W przypadku samodzielnej realizacji ustawowych obowiązków należy podać, zgodnie z art. 4
ust. 1a i ust. 1b ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie
depozytowej, odpowiednio poziom recyklingu w zależności od faktycznego sposobu samodzielnej realizacji obowiązków, tzn. zgodnie z przepisami w sprawie rocznych
poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych bądź 100 %.
                                                                                                                                                                     159


8.      Osiągnięty poziom recyklingu w % (kolumna 8) - należy wyliczyć na podstawie masy odpadów opakowaniowych poddanych w danym roku sprawozdawczym
recyklingowi (kolumna 5) oraz masy wprowadzonych na rynek krajowy opakowań podlegających obowiązkowi recyklingu (kolumna 4) w danym roku sprawozdawczym,
z podziałem na poszczególne rodzaje opakowań, z których powstał odpad. Wielkość ta stanowi rzeczywiście osiągnięty procentowy poziom recyklingu odpadów, również
w przypadku przekroczenia wymaganego poziomu recyklingu (kolumna 7).
9.      Różnica pomiędzy wymaganym a osiągniętym poziomem recyklingu w kg (kolumna 9) - należy podać "dodatnią" różnicę, wyrażoną w kilogramach, pomiędzy
wymaganym (kolumna 7) a osiągniętym poziomem recyklingu (kolumna 8).
1.2. Produkty
1.      Rodzaj produktu, z którego powstał odpad, oraz symbol PKWiU (kolumny 1 i 2) - należy podać zgodnie z rodzajami produktów wymienionymi w załącznikach nr 2 i 3
do ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej.
Symbole PKWiU służą identyfikacji kategorii produktów przy ich kwalifikowaniu do poszczególnych rodzajów produktów wymienionych w ustawie. Jako poszczególny
rodzaj produktu należy traktować rodzaje produktów, dla których stawki opłat produktowych określają przepisy w sprawie stawek opłat produktowych. Należy podać tylko te
rodzaje produktów, które zostały przez przedsiębiorcę wprowadzone na rynek, w kolejności ustalonej w załączniku nr 4 do ustawy i w przepisach w sprawie stawek opłat
produktowych.
2.      Jednostka miary (kolumna 3) - należy podać odpowiednio: sztuki - dla ogniw i baterii galwanicznych, lamp wyładowczych, akumulatorów niklowo-kadmowych oraz
kilogramy - dla olejów smarowych i opon.
3.      Masa lub ilość wprowadzonych na rynek produktów ogółem (kolumna 4) - należy podać łączną masę lub ilość wprowadzonych na rynek krajowy produktów
z podziałem na poszczególne ich rodzaje, w danym roku sprawozdawczym.
4.      Masa lub ilość wprowadzonych na rynek produktów podlegających obowiązkowi odzysku lub obowiązkowi recyklingu (kolumny 5 i 6) - należy podać masę lub ilość
produktów, która stanowi podstawę do wyliczenia wymaganego poziomu odzysku oraz poziomu recyklingu odpadów poużytkowych. W kolumnach tych nie uwzględnia się
produktów, których wprowadzenie na rynek nie powoduje powstania obowiązku odzysku oraz obowiązku recyklingu odpadów poużytkowych z nich powstających, na
przykład: produkty wyeksportowane lub wywiezione z terytorium kraju w drodze wewnątrzwspólnotowej dostawy przez pośrednika; produkty zaimportowane lub
wprowadzone na terytorium kraju w drodze wewnątrzwspólnotowego nabycia, które następnie zostały wyeksportowane lub dokonano ich wewnątrzwspólnotowej dostawy.
5.      Masa lub ilość odpadów poddanych odzyskowi i recyklingowi ogółem (kolumny 7 i 9) - należy podać łączne masy lub ilości odpadów poużytkowych faktycznie
przekazanych w danym roku sprawozdawczym do odzysku i recyklingu oraz masy lub ilości przekraczające wymagany poziom odzysku i recyklingu, uwzględnione w danym
roku sprawozdawczym, uzyskane w roku poprzednim.
6.      Masa lub ilość odpadów faktycznie poddanych odzyskowi i recyklingowi w roku sprawozdawczym (kolumny 8 i 10) - należy podać ilość lub masę faktycznie
przekazanych, w danym roku sprawozdawczym, odpadów poużytkowych do odzysku i recyklingu, z podziałem na poszczególne rodzaje produktów, z których powstał odpad.
7.      Wymagany poziom odzysku i recyklingu w % (kolumny 11 i 12) - należy podać poziom odzysku i recyklingu dla produktów określony w przepisach w sprawie
rocznych poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych. W przypadku samodzielnej realizacji ustawowych obowiązków należy podać, zgodnie
z art. 4 ust. 1a i ust. 1b ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie
depozytowej, odpowiednio poziom recyklingu w zależności od faktycznego sposobu samodzielnej realizacji obowiązków, tzn. zgodnie z przepisami w sprawie rocznych
poziomów odzysku i recyklingu odpadów opakowaniowych i poużytkowych, bądź 100 %.
8.      Osiągnięty poziom odzysku i recyklingu w % (kolumny 13 i 14) - należy wyliczyć na podstawie odpowiednio: masy lub ilości odpadów poużytkowych poddanych
w danym roku sprawozdawczym odzyskowi i recyklingowi (kolumny 7 i 9) oraz masy lub ilości wprowadzonych na rynek krajowy produktów podlegających obowiązkowi
odzysku lub obowiązkowi recyklingu (kolumny 5 i 6) w danym roku sprawozdawczym, z podziałem na poszczególne rodzaje produktów, z których powstał odpad. Wielkość
ta stanowi rzeczywiście osiągnięty procentowy poziom odzysku i recyklingu odpadów, również w przypadku przekroczenia wymaganego poziomu odzysku i recyklingu
(kolumny 11 i 12).
9.      Różnica pomiędzy wymaganym a osiągniętym poziomem odzysku i recyklingu (kolumny 15 i 16) - należy podać "dodatnią" różnicę, wyrażoną odpowiednio
w kilogramach lub sztukach, pomiędzy wymaganym (kolumny 11 i 12) a osiągniętym poziomem odzysku i recyklingu (kolumny 13 i 14).
                                                                                                                                                                   160



Dział 2
1. Rodzaj opakowania lub produktu, z którego powstał odpad, oraz symbol PKWiU (kolumny 1 i 2) - należy podać zgodnie z rodzajami opakowań i produktów
wymienionymi w załącznikach nr 1-3 do ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie
produktowej i opłacie depozytowej. W przypadku wprowadzenia na rynek krajowy produktów w opakowaniach wielomateriałowych należy podać, jako rodzaj opakowania,
z którego powstał odpad, rodzaj materiału, którego zawartość w masie opakowania wielomateriałowego jest największa. Symbole PKWiU służą identyfikacji kategorii
produktów przy ich kwalifikowaniu do poszczególnych rodzajów produktów wymienionych w ustawie. Jako poszczególny rodzaj opakowania lub produktu należy traktować
rodzaje opakowań i produktów, dla których stawki opłat produktowych określają przepisy w sprawie stawek opłat produktowych. Należy podać tylko te rodzaje opakowań
i produktów, które zostały przez przedsiębiorcę wprowadzone na rynek, w kolejności ustalonej w załączniku nr 4 do ustawy i w przepisach w sprawie stawek opłat
produktowych.
2. Wysokość należnej opłaty produktowej (kolumny 3-5) - należy obliczyć zgodnie z art. 12 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie
gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej, z podziałem na poszczególne rodzaje opakowań i produktów, z których powstał
odpad, ogółem oraz oddzielnie dla odzysku i recyklingu, według następującego wzoru:



N-       oznacza wysokość należnej opłaty produktowej w zł,
W -       oznacza ilość w sztukach lub masę w kg opakowań, z uwzględnieniem opakowań wielomateriałowych w danym roku sprawozdawczym, lub produktów
wprowadzonych na rynek,
p-      oznacza wymagany poziom odzysku lub recyklingu w %,
o -      oznacza osiągnięty poziom odzysku lub recyklingu odpadów opakowaniowych lub poużytkowych obliczony jako iloraz masy lub ilości faktycznie poddanych
odzyskowi lub recyklingowi i masy lub ilości wprowadzonych na rynek opakowań, z uwzględnieniem opakowań wielomateriałowych w danym roku sprawozdawczym, lub
produktów wyrażony w %,
s-      oznacza stawkę jednostkową opłaty produktowej w zł za sztukę lub w zł za kg, określoną w przepisach w sprawie stawek opłat produktowych;
jeżeli p - o ma wartość ujemną, jako należną opłatę produktową wpisuje się wartość "0".
                                                      161




                    Załącznik 5


Powiązanie działalności w sferze ochrony środowiska
     z działalnością finansową przedsiębiorstw
                                                                                                              162


 Rachunek zysków i strat (jednostek innych niż banki i zakłady ubezpieczeń) oraz identyfikacja zawartych
                              w nim przychodów i kosztów ekologicznych
 Struktura rachunku zysków i strat w wariancie Elementy przychodów i kosztów ekologicznych (rachunek
                porównawczym                       „pro forma” segmentu działalności ekologicznej)
A. Przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi    Przychody ze sprzedaży dóbr i usług ochrony środowiska
B. Koszty działalności operacyjnej                   Koszty operacyjne ochrony środowiska i funkcjonowania w
 amortyzacja                                        środowisku
 zużycie materiałów i energii                        amortyzacja urządzeń ochronnych
 podatki i opłaty                                    zużycie materiałów i energii na cele ekologiczne
 wynagrodzenia                                       koszty usług transportowych, remontowych i innych usług
 ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia              obcych (np. wywozu i składowania odpadów, koszty
 pozostałe koszty rodzajowe                              oczyszczania ścieków, koszty prac pomiarowych)
 wartość sprzedanych towarów i materiałów            opłaty za korzystanie ze środowiska
                                                      opłaty produktowa
                                                      podatki ekologiczne
                                                      wynagrodzenia pracowników służb ochrony środowiska
                                                      ubezpieczenia pracowników służb ochrony środowiska
                                                      koszty reklamy produktów ekologicznie czystych
                                                      koszty ubezpieczenia ryzyka ekologicznego
C. Zysk (strata) ze sprzedaży (A –B)                 Zysk (strata) ze sprzedaży produktów i usług ekologicznych
D. Pozostałe przychody operacyjne                    Pozostałe przychody operacyjne z działalności ekologicznej
 zysk ze zbycia aktywów trwałych                     zysk ze zbycia aktywów trwałych zaangażowanych w ochronę
 dotacje                                                 środowiska
 inne przychody operacyjne                           dotacje na cele ekologiczne
                                                     inne przychody operacyjne z działalności ekologicznej
E. Pozostałe koszty operacyjne                       Pozostałe koszty operacyjne działalności ekologicznej
 strata ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych    strata ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych
 aktualizacja wartości aktywów niefinansowych            zaangażowanych w ochronę środowiska
 inne koszty operacyjne                              aktualizacja wartości aktywów niefinansowych
                                                          zaangażowanych w ochronę środowiska
                                                      koszty unieruchomienia działalności ekologicznej
                                                      administracyjne kary ekologiczne
F. Zysk (strata) z działalności operacyjnej          Zysk (strat) z operacyjnej działalności ekologicznej
G. Przychody finansowe                               Przychody finansowe z działalności ekologicznej
 dywidendy i udziały w zyskach                       dywidendy i udziały w zyskach podmiotów realizujących
 odsetki                                                 przedsięwzięcia ochronne
 zysk ze zbycia inwestycji                           odsetki otrzymane od pożyczek na cele ekologiczne
 aktualizacja wartości inwestycji                    zysk ze zbycia inwestycji zaangażowanych w ochronę
                                                          środowiska
                                                      aktualizacja wartości inwestycji w ochronie środowiska
H. Koszty finansowe                                  H. Koszty finansowe działalności ekologicznej
 odsetki                                             odsetki i prowizje od pożyczek, kredytów ekologicznych
 strata ze zbycia inwestycji                         strata ze zbycia inwestycji na cele ekologiczne
 aktualizacja wartości inwestycji                    odpisy obniżające wartość papierów wartościowych
                                                          związanych z aktywnością ekologiczną
                                                      odsetki za zwłokę w regulacji zobowiązań ekologicznych
 I. Zysk (strata) z działalności gospodarczej        Zysk (strata) z działalności gospodarczej w zakresie aktywności
  (F+G-H)                                            ekologicznej
 J. Wyniki zdarzeń nadzwyczajnych                     zyski nadzwyczajne z działalności ekologicznej
  zyski nadzwyczajne                                 straty nadzwyczajne z działalności ekologicznej
  straty nadzwyczajne
 K. Zysk (strata) brutto                             Zysk (strata) brutto z działalności ekologicznej
 L. Podatek dochodowy                                Podatek dochodowy od działalności ekologicznej
 M. Pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku         Pozostałe obowiązkowe zmniejszenia zysku (zwiększenia straty) z
(zwiększenia straty)                                 działalności ekologicznej
 N. Zysk (strata) netto                              Zysk (strata) netto z działalności ekologicznej
                                                                                                              163




            Bilansowe składniki aktywów jednostek innych niż banki i zakłady ubezpieczeń
                   Składniki aktywów w sprawozdaniu             Aktywa zaangażowane w ochronę
Grupy aktywów
                               finansowym                                 środowiska
Aktywa trwałe     V.      Wartości niematerialne i prawne   Prawa majątkowe, uprawnienia zbywalne,
                                                            pozwolenia na emisję zanieczyszczeń, na pobór
                                                            wody, koszty zakończonych prac rozwojowych,
                                                            licencje, koncesje, związane z realizacją celów
                                                            ekologicznych

                  VI.     Rzeczowe aktywa trwałe            Grunty, prawo wieczystego użytkowania gruntów
                                                            i inne środki trwałe związane z celami
                                                            ekologicznymi

                  VII.     Należności długoterminowe        Udzielone długoterminowe pożyczki na cele
                                                            ekologiczne
                                                             Należne kwoty za wykonane usługi inwestycyjne
                                                            na cele ekologiczne

                  VIII.   Inwestycje długoterminowe         Długoterminowe inwestycje rzeczowe (w tym
                                                            nieruchomościowe) i finansowe (obligacje)
                                                            związane z celami ekologicznymi
Aktywa obrotowe   IV.     Zapasy                            Materiały, półprodukty i produkty zawiązane z
                                                            celami ekologicznymi

                  V.      Należności krótkoterminowe        Udzielone krótkoterminowe pożyczki na cele
                                                            ekologiczne. Należne kwoty za dostarczone
                                                            dobra i usługi na cele ekologiczne

                  VI.     Inwestycje krótkoterminowe        Krótkoterminowe inwestycje finansowe związane
                                                            z celami ekologicznymi
                                                                                                          164




   Odzwierciedlenie kapitałów własnych i zobowiązań związanych z ochroną środowiska w pasywach
                     bilansu dla jednostek innych niż banki i zakłady ubezpieczeń
                                                                                 Przykłady kapitałów
     Wyszczególnienie             Grupy kapitałów bilansowych
                                                                                    ekologicznych
Kapitał (fundusz) własny    Kapitał (fundusz) podstawowy                   Udziały (akcje) funduszy
                            Należne wpłaty na kapitał podstawowy           ekologicznych, banków i skarbu
                            Udziały (akcje) własne                         państwa
                            Kapitał (fundusz) zapasowy                     Kapitał rezerwowy z aktualizacji
                            Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny        wyceny aktywów zaangażowanych
                            Pozostałe kapitały (fundusze rezerwowe)        w ochronę środowiska
                            Zysk (strata) z lat ubiegłych                  Wynik finansowy z tytułu dotacji,
                            Zysk (strat) netto                             subsydiów, ulg i zwolnień
                            Odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego   podatkowych, darowizn i pomocy
                                                                           instytucji pomocowych na rzecz
                                                                           ochrony środowiska
Zobowiązania i rezerwy na   Rezerwy na zobowiązania                        Rezerwy na zobowiązania
zobowiązania                Zobowiązania długoterminowe                    ekologiczne
                              w tym kredyty i pożyczki                    Zobowiązania warunkowe
                              z tytułu emisji dłużnych papierów           Gwarancje na finansowanie
                                  wartościowych                            działalności w ochronie środowiska
                            Zobowiązania krótkoterminowe                   Pożyczki kredyty od banków i
                              z tytułu dostaw i usług                     instytucji na przedsięwzięcia
                              kredyty i pożyczki                          ekologiczne
                              z tytułu emisji dłużnych papierów           Zobowiązania z tytułu emisji
                                  wartościowych                            obligacji ekologicznych
                              zobowiązania wekslowe                       Zobowiązania z tytułu emisji
                              z tytułu podatków, ceł ubezpieczeń i        obligacji komunalnych
                                  innych świadczeń                         Fundusze specjalne związane z
                                                                           działalnością ekologiczną
                              z tytułu wynagrodzeń
                                                                           Zobowiązania z tytułu ubezpieczeń
                              fundusze specjalne
                                                                           ekologicznych
                            Rozliczenia międzyokresowe
                                                                           Zobowiązania z tytułu podatków i
                                                                           opłat ekologicznych
                                                                           Zobowiązania z tytułu robót i usług
                                                                           inwestycyjnych na cele ekologiczne
                                                                                                                      165




 Rachunek przepływów pieniężnych z działalności inwestycyjnej oraz przykłady strumieni pieniężnych
                      związanych z inwestycyjną działalnością ekologiczną
 Wyszcze-     Strumienie ujęte w sprawozdaniu                  Strumienie proponowane w ekologicznym
 gólnienie              finansowym                                      rachunku „pro forma”
Wpływy       4.    Zbycie wartości niematerialnych i    8.     Zbycie praw majątkowych i rzeczowych aktywów
                 prawnych oraz rzeczowych aktywów             trwałych zaangażowanych w ochronę środowiska
                 trwałych                               9.     Zbycie inwestycji nieruchomościowych i wartości
             5. Zbycie inwestycji w nieruchomości             niematerialnych i prawnych zaangażowanych w
                 oraz wartości niematerialne i prawne         ochronę środowiska
             6. Wpływy z aktywów finansowych, w         10.    Zbycie aktywów finansowych nabytych od jednostek
                 tym:                                         zaangażowanych w ochronę środowiska
               zbycie aktywów finansowych              11.    Otrzymane dywidendy i udziały w zyskach od
               dywidendy i udziały w zyskach                 inwestorów zaangażowanych w ochronę środowiska
               spłata udzielonych pożyczek             12.    Uzyskane spłata pożyczek długoterminowych
                    długoterminowych                          wykorzystywanych na cele ekologiczne
               odsetki                                 13.    Otrzymane odsetki od pożyczek długoterminowych
               inne wpływy z aktywów finansowych             wykorzystywanych na cele ekologiczne
             4. Inne wpływy inwestycyjne                14.    Inne wpływy inwestycyjne z działalności ekologicznej
Wydatki      1. Nabycie wartości niematerialnych i      1. Nabycie praw majątkowych i rzeczowych aktywów
                 prawnych oraz rzeczowych aktywów            trwałych zaangażowanych w ochronę środowiska
                 trwałych                               2. Nabycie inwestycji nieruchomościowych i wartości
             2. Inwestycje w nieruchomości oraz              niematerialnych i prawnych zaangażowanych w
                 wartości niematerialne i prawne             ochronę środowiska
             3. Wydatki na aktywa finansowe, w tym:     3. Nabycie aktywów finansowych od jednostek
               nabycie aktywów finansowych                  zaangażowanych w ochronę środowiska
               udzielone pożyczki długoterminowe       4. Wypłacone dywidendy i udziały w zyskach inwestorom
             4. Inne wydatki inwestycyjne                    zaangażowanych w ochronę środowiska
                                                        5. Spłata pożyczek długoterminowych wykorzystywanych
                                                             na cele ekologiczne
                                                        6. Spłata odsetki od pożyczek długoterminowych
                                                             wykorzystywanych na cele ekologiczne
                                                        7 .Inne wydatki inwestycyjne na działalność ekologiczną
                                                                                                                  166




  Powiązanie form pomocy publicznej z bilansem, wynikami finansowanymi i przepływami pieniężnymi
                                          przedsiębiorcy
                                                           Powiązanie z kapitałami, wynikami i przepływami
             Formy pomocy publicznej
                                                                             pieniężnymi
Dotacje                                                   Wyższy wynik finansowy (pozostałe przychody) i wpływy
                                                          pieniężne operacyjne
Ulga podatkowa                                            Wyższy wynik finansowy netto, niższy wydatek na płatności
                                                          podatkowe
Dokapitalizowanie inwestora :                             Wyższy kapitał zakładowy, możliwy wpływ pieniężny
 Podwyższanie kapitału zakładowego
 Konwersja wierzytelności na akcje                        Spadek zobowiązań, wzrost kapitału zakładowego
Zwolnienia od wpłat z zysku w p. państwowym, J.S.S.P       Wzrost zysku netto, spadek wydatków pieniężnych
Pożyczka lub kredyt preferencyjny                          Wzrost wyniku finansowego do opodatkowania, mniejsze
                                                           wydatki pieniężne
Dopłata do oprocentowania kredytu                          Wyższe pozostałe przychody operacyjne i wyższy wynik
                                                           netto, wyższe wpływy pieniężne
Poręczenia lub gwarancje                                   Wzrost wiarygodności finansowej i spadek ryzyka
                                                           finansowego
Odstąpienie od dochodzenia wierzytelności                  Spadek wierzytelności, wzrost wyniku finansowego, spadek
                                                           wydatków pieniężnych
Zaniechanie poboru podatków                                Spadek zobowiązań, mniejsze wydatki środków pieniężnych
Umorzenie w całości lub w części zaległości podatkowych Spadek, zobowiązań, wzrost wyniku finansowego przez
lub innych świadczeń publicznych                           wzrost zysków nadzwyczajnych, spadek wydatków
                                                           pieniężnych
Rozłożenie na raty zapłaty podatku lub innego świadczenia Niższy wydatek w danym okresie
publicznego
Odroczenie terminu zapłaty podatku lub innego              Późniejszy wydatek
świadczenia stanowiącego środki publiczne
Rozłożenie na raty zapłaty zaległości podatkowej wraz z    Niższy wydatek w danym okresie
odsetkami lub innego zaległego świadczenia pieniężnego
stanowiącego środki publiczne
Odroczenie terminu zapłaty zaległości podatkowych wraz z Późniejszy wydatek
odsetkami lub zawieszenie wykonywania zobowiązań lub
nienaliczenie odsetek od świadczenia o charakterze
środków publicznych
Zbycie mienia będącego własnością Skarbu państwa lub       Niższy wydatek
j.s.t na warunkach korzystniejszych niż oferowane na rynku
Oddanie do korzystania mienia będącego własnością SP       Niższy wydatek, niższe koszty, wyższy wynik finansowy
lub j.s.t. na warunkach korzystniejszych niż oferowane na
rynku
Przyspieszona amortyzacja                                  Wyższe koszty, niższy dochód do opodatkowania, wyższy
                                                           wynik netto, niższy wydatek pieniężny na podatek
                                                           dochodowy

								
To top