Vulkanen
Justin Visser
12 januari 2006
Inhoudsopgave
VOORWOORD ---------------------------------------------------- 2
1. WAT IS EEN VULKAAN? ----------------------------------- 2
ONTSTAAN --------------------------------------------------------- 2
MAGMA EN LAVA-------------------------------------------------- 3
KRATERS EN VULKANENMEREN --------------------------------- 3
UITBARSTING ------------------------------------------------------ 3
2. WAAR ZIJN VULKANEN? --------------------------------- 4
GEBIEDEN ---------------------------------------------------------- 4
WONEN ------------------------------------------------------------- 4
SOORTEN ----------------------------------------------------------- 5
3. ONDERZOEK -------------------------------------------------- 6
NAWOORD -------------------------------------------------------- 7
BIBLIOGRAFIE -------------------------------------------------- 7
Voorwoord
Ik houd mijn werkstuk over vulkanen omdat ik er best veel over weet en omdat
het me leuk leek. Vroeger vond ik planeten heel leuk en toen zag ik een foto van
Mars met een boel vulkanen. Toen is mijn interesse daarin gaan groeien want
het zag er heel mooi uit.
1. Wat is een vulkaan?
Er word vaak gedacht dat een vulkaan een berg met kokend vuur is.
Maar een vulkaan is eigenlijk een opening naar de aardkern waaruit magma
wordt gespuwd.
Ontstaan
De aarde bestaat uit twee soorten platen, de continentale en de oceanische.
Op de continentale liggen de werelddelen, de oceanische vormen de bodem van
de zee.
Een vulkaan kan op twee manieren ontstaan:
1. De platen bewegen heel langzaam als de ene plaat onder de andere schuift
ontstaat er een vulkaan. Deze vulkanen (stratovulkanen) ontploffen
makkelijk.
2. De platen drijven van elkaar weg. De aardkorst scheurt dan eigenlijk en
daardoor ontstaan er breuken. Die breuken worden opgevuld met magma uit
2
de binnenste aardmantel. Deze vulkanen (schildvulkanen) spuwen
lava/magma.
3. Op sommige plekken is de aardkorst heel dun. Als er magma doorheen
geperst wordt, ontstaat er een hot spot vulkaan.
Magma en lava
In de aardkern zit magma.
Magma is heet vloeibaar gesteente.
Het kan wel 1200 graden Celsius zijn.
In een vulkaan zitten ook pijpen.
Dat zijn eruptiepijpen. Boven aan de eruptiepijp zit een gat en daar wordt het
magma van de aardkern uit de vulkaan gespuwd. Magma dat uit de vulkaan
stroomt wordt lava.
Lava is rood van kleur en verbrandt alles wat het tegenkomt.
Als het afkoelt, wordt het een hard gesteente. Brokjes afgekoelde lava worden
ook wel slakken genoemd.
Er zijn verschillende soorten lava:
Bij het afkoelen van de lava ontstaan rimpels, die optrossen touw lijken, dit
noemen we Touwlava. Aa-lava is een grillige en brokkelige lava. En Kussenlava
ontstaat als vloeibaar magma onder water afkoelt en dan ontstaan er grote bellen
die op stenen kussens lijken.
Kraters en vulkanenmeren
Soms stort de top van een vulkaan in of wordt hij vernietigd door een
uitbarsting.
Hij zakt dan in de magmakamer en er ontstaat dan een gat. Dit heet een caldera
of een krater. Soms raakt die gevuld met regen water en zo ontstaat een
vulkanenmeer.
Uitbarsting
Als een vulkaan niet actief is, zit er vaak een "stop" op de krater .
Als de vulkaan actief gaat worden (omdat de opgebouwde spanning te hoog is),
spuwt hij als eerste zijn stop eruit.
De vulkaan barst uit en er stroomt lava uit. De lava stroomt langs de helling naar
beneden. Die koelt af en vormt een nieuwe laag.
Ook hete as, stenen, slakken en andere dingen vliegen de vulkaan uit. Zij
vormen nog meer lagen. Bij elke uitbarsting verandert de vorm van de vulkaan.
3
Bij een vulkaan uitbarsting vliegen er een grote klompen magma met hoge
snelheid weg soms kilometers ver.
Er zijn slapende, actieve en uitgedoofde vulkanen.
Een slapende vulkaan barst misschien in de toekomst nog een keer uit. Een
uitgedoofde
(dode) barst nooit meer uit. Er zijn meer dan 1500 actieve vulkanen.
Soms zijn de uitbarstingen stil en soms oorverdovend.
Bij uitbarstingen kunnen er mensen omkomen en steden worden verwoest.
De bekendste vulkaanuitbarsting is de Vesuvius de hele stad Pompeji werd toen
bedolven.
2. Waar zijn vulkanen?
In de hele wereld zijn er veel vulkanen maar je vindt ze niet overal. De actieve
vulkanen vind je bij de Vuurgordel. Dit is een gebied bij de Stille oceaan.
Gebieden
Je vindt veel vulkanen in landen zoals Noord en Zuid-Amerika bijvoorbeeld:
Mount Saint Helens in de V.S. en de Paricutin in Mexico.
In Italië vind je best veel vulkanen die uitbarsten en ontploffen.
Daar liggen bijvoorbeeld de Vesuvius en Etna. De Etna bevindt zich op Sicilië
een Italiaans eiland en is een van de hoogste vulkanen uit Europa. Vaak stroomt
er lava van de helling en regen het as op de stad Catania aan de voet van de
vulkaan.
En ook op andere planeten zijn vulkanen.
De vulkanen op de maan en Mars zijn allemaal uitgedoofd. Op Venus, Jupiter en
misschien Uranus komen actieve vulkanen voor. Ze zijn allemaal groot en
barsten vaak uit. Uit de vulkanen op Jupiter komt zwavel en geen lava.
Wonen
Je kunt ook in of bij een vulkaan wonen.
Vulkanische as bevat mineralen dat zeer vruchtbaar is en een rijke oogst
oplevert.
Zwavel en ook andere mineralen worden veel in de industrie gebruikt.
4
Het magma verhit ondergronds water, dat stoomturbines aandrijft waardoor
electriciteit wordt gemaakt. Het water wordt ook als verwarming gebruikt voor
de huizen.
In IJsland wordt bijna de helft van alle electriciteit op deze manier geleverd.
In het meer de Blauwe Laguna op IJsland kunnen mensen in de open lucht
zwemmen.
In Japan gaan de mensen vaak naar een van de gevaarlijkste vulkanen, de
sakurajima
Ze gaan er graag heen met het hele gezin in Japan is deze vulkaan heel populair.
Meestal gaan ze erheen voor de heet water bronnen.
Soorten
Vulkanen zijn er in een heleboel soorten en maten.
(Zie afbeeldingen hieronder)
De meeste mensen kennen waarschijnlijk de samengestelde vulkaan.
Spleetvulkaan:
Spleten in de aardkorst kunnen kilometers lang zijn. Het magma stroomt uit zo’n
spleet en vloeit kleine stroompjes van de helling af. Daarbij ontstaan zacht
glooiende hellingen.
5
Schildvulkaan:
De vulkaan in de Hawaï-Archipel in de Stille Oceaan spuwen zeer vloeibare
lava. Die lava vormt vlakke vulkaankegels in de vorm van schilden.
Koepelvulkaan:
Een koepelvulkaan heeft één enkele katerpijp waaruit magma gespuwd wordt.
De dikke, snel afkoelende lava vormt een kegel met steile hellingen.
Slakkenkegel:
Bij een vulkaanuitbarsting vallen eerste de zware slakken op de helling en
daarna pas de lichtere as. De as- en slakkenlagen worden op elkaar gestapeld en
vormen een steile kegel.
Samengestelde vulkaan:
Een samengestelde vulkaan bestaat uit lagen as en lava net als een slakkenkegel,
en heeft steile hellingen.
Calderavulkaan:
Als de top van een vulkaan instort en in de magmakamer zakt ontstaat een
Caldera of krater. Soms raakt hij gevuld met water en ontstaat er een meer.
3. Onderzoek
Er word ook veel onderzoek naar vulkanen gedaan.
Dat is het werk van vulkanologen.
Zij bestuderen het gedrag van vulkanen omdat zij willen weten hoe sterk de
vulkaan is en waneer hij uitbarst.
Met nauwkeurige meetapparatuur houden zij de gevaarlijkste vulkanen in de
gaten want hij kan zomaar uitbarsten.
Dit doen ze bijvoorbeeld met een seismograaf. Daarmee meten ze aardschokken.
Die worden veroorzaakt door opstijgend magma. Hoe dichter het magma bij het
aardoppervlak komt, hoe sterker de schokken zijn en hoe vaker ze komen.
Hiermee proberen ze te voorspellen waneer een vulkaan uit zal barsten. Met
satellieten kun je veranderingen in de aardbodem in de gaten houden. Die wijzen
ook op naderende uitbarstingen. Veel gevaarlijke vulkanen liggen in arme
landen.
6
Daar is niet genoeg geld om de vulkanen goed in de gaten te houden. Ze worden
dus gevaarlijk genoemd omdat er niet voorspeld wordt wanneer ze uitbarsten.
Als ze een uitbarsting van dichtbij onderzoeken dragen ze speciale dikke pakken
tegen de hitte. Ze gebruiken dus ook special gereedschap. Dat gebruiken ze vaak
om gebeurtenissen mee vast te leggen. Ze hebben meestal deze spullen mee: een
lange metalen staaf om lava te scheppen, kompas voor het in kaart van een
vulkaan, verrekijker om een vulkaanuitbarsting op veilige afstand te zien,
meetlint om vast te stellen of spleten in de vulkaan wijder worden, thermometer
om de temperatuur van de lava te meten, waterpas met laserstraal om te zien of
het opborrelende magma de vulkaanheling doet opbollen.
Nawoord
Ik vond het leuk om dit werkstuk te maken en ik hoop dat u, degene die dit leest,
het ook leuk vindt. Ik heb er zelf zeer veel van geleerd en dat is toch wel
interessant. En ik denk dat ik dit ook op mijn internet site zet:www.m-
cc.nl/justin_visser_en_brent_visser.htm. Ik bedank mijn ouders voor hun vele
hulp.
Bibliografie
Adams, S. (2000). Mijn eerste boek over vulkanen. Gottmer.
Bourseiller, P (2003). Vulkanen aan kinderen verteld. Lanoo.
Heesbeen, A. (2005). Vulkanen. Junior informatie. Wollters-Noorthoff.
http://spreekbeurt.freddoweb.nl/vulkaan/vulkaan2.htm
www.spreekbeurten.info/vulkanen.html
http://nl.wikipedia.org/wiki/Vulkaan
7