ส่ วนข้ อมูลสารสนเทศพลังงาน ้
กองเชือเพลิงธรรมชาติ
กรมทรัพยากรธรณี
*ปิ โตรเลียมคืออะไร*
ปิโตรเลียม มาจากคาในภาษาละติน 2 คา คือ เพตรา แปลว่า หิ น และ โอเลียม ซึงแปลว่า น้ามัน รวมความแล้ว หมายถึง น้ามันที่ได้จากหิ น
่
ตามนิยาม ปิโตรเลียม หมายถึง สารไฮโดรคาร์บอนทีเกิดขึนเองตามธรรมชาติ มีธาตุ ทเป็ นองค์ประกอบหลัก 2 ชนิด คือ คาร์บอน และ ไฮโดรเจน
่ ้ ่ี
้
โดยอาจมีธ าตุ อ โลหะชนิ ด อื่น เช่ น ก ามะถัน ออกซิเ จน ไนโตรเจน ฯลฯ ปนอยู่ ด้ ว ย ปิ โ ตรเลีย มเป็ น ได้ ท ัง ของแข็ง ของเหลว หรือ ก๊ า ซ
้
ขึ้น อยู่ ก ับ องค์ ป ระกอบของปิ โ ตรเลีย มเองเป็ น ส าคัญ นอกจากนี้ ค วามร้ อ น และความกดดัน ของสภาพแวดล้อ มที่ปิ โ ตรเลีย มนั น ถู ก กัก เก็ บ
ี
ก็มส่วนในการกาหนดสถานะของปิโตรเลียม
ปิโตรเลียม แบ่งตามสถานะทีสาคัญได้ 2 ชนิด คือ น้ามันดิ บ และ ก๊าซธรรมชาติ
่
*น้ามันดิ บ*
สถานะตามธรรมชาติ น้ ามันดิบเป็ น ของเหลว ประกอบด้วยสารไฮโดรคาร์บอนชนิดระเหยง่ายเป็ นส่วนใหญ่ ทีเหลือเป็ นสารกามะถั น ไนโตรเจน
่
และสารประกอบออกไซด์อ่น ื
น้ ามัน ดิ บ แบ่ ง ออกเป็ น 3 ประเภท ตามคุ ณ สมบั ติ แ ละชนิ ด ของไฮโดรคาร์ บ อนที่ เ ป็ นองค์ ป ระกอบ คื อ น้ า มัน ดิ บฐานพาราฟิ น
น้ามันดิ บฐานแอสฟัลท์ และ น้ามันดิ บฐานผสม น้ามันดิบทัง 3 ประเภท เมือนาไปกลัน จะให้ผลิตภัณฑ์น้ามันในสัดส่วนทีแตกต่างกัน
้ ่ ่ ่
*ก๊าซธรรมชาติ *
ก๊าซธรรมชาติเป็ นปิ โตรเลียมที่อยู่ในรูปของ ก๊าซ ณ อุณหภูม ิ และความกดดันที่ผวโลก ก๊าซธรรมชาติประกอบด้วยสารไฮโดรคาร์บอนเป็ นหลัก
ิ
ั ่ ้
อาจมีสดส่วนสูงถึงร้อยละ 95 ส่วนทีเหลือ ได้แก่ ไนโตรเจน และคาร์บอนไดออกไซด์ บางครังจะพบไฮโดรเจนซัลไฟด์ปะปนอยู่ดวย ้
ไฮโดรคาร์ บ อนในก๊ า ซธรรมชาติ จัด อยู่ใ นอนุ ก รมพาราฟิ น มีส ภาพอิ่ม ตัว ในบรรยากาศ และไม่ เ ปลี่ย นแปลงทางเคมีใ ดๆ ในสภาวะปกติ
ไฮโดรคาร์บอนในกลุ่มนี้ มีเทน มีน้าหนักเบาทีสุด และจุดเดือดต่าทีสุด มีอยู่ในก๊าซธรรมชาติมากทีสุด ถึงร้อยละ 70 ขีนไป
่ ่ ่ ้
ก๊ า ซธรรมชาติ ในที่ น้ี หมายรวมถึ ง ก๊ า ซธรรมชาติ เหลว ซึ่ ง ประกอบด้ ว ยไฮโดรคาร์ บ อนในกลุ่ ม เดี ย วกั น กั บ ก๊ า ซธรรมชาติ
ี ่ ิ ิ
แต่มปริมาณคาร์บอนอะตอมในโครงสร้างโมเลกุลมากกว่าก๊าซธรรมชาติ เมืออยู่ในแหล่งกักเก็บใต้ผวโลกซึ่งมีอุณหภูมและความดันสูงจะมีสภาพเป็ นก๊าซ
่ ้ ้ื
และจะกลายสภาพเป็นของเหลวเมือขึนมาสู่พนผิว จึงเรียกว่า ก๊าซธรรมชาติเหลว
*ปิ โตรเลียมกาเนิ ดได้อย่างไร*
่ ่ ี ีิ
ปิโตรเลียมถือกาเนิดมาจากสิงทีมชวต
่ ีิ ่ ้ ่ ีิ
หลายสิบหลายร้อยล้านปี ก่อน เมื่อสิงมีชวต อยู่กระจัดกระจายทัวไปทังบนบก และในทะเล สิงมีชวตเหล่านี้เมื่อตายลง บางส่วนจะเน่ าเปื่ อย ผุพ ง ั
่ ่ ีิ
และย่อยสลายกลายเป็นธาตุ แต่ในสภาพแวดล้อมทีเหมาะสม สิงมีชวตจึงย่อยสลายเป็นปิโตรเลียม
่ ั
เริมต้นจากอินทรีย์สาร สะสมตัวอยู่กบตะกอนดินเลน เมื่อผิวโลกเกิดการเปลี่ยนแปลงในเวลาต่อมา ส่วนของตะกอนนี้จะจมตัวลงเรื่อยๆ พร้อมๆ
่ ์ ้ ั้
กับเกิดการเปลียนแปลงในสารอินทรียเหล่านัน โดยอิทธิพลของความร้อนและความกดดันภายใต้ชนธรณี ทาให้เกิดกระบวนการเปลียนแปลงสารอินทรีย์ ่
จาก กรดฟุลวิ ค เป็น ฮิ วมิ น คีโรเจน และ ปิ โตรเลียม ในทีสุด
่
จากการศึกษาสารคีโรเจน พบว่าต้นกาเนิดของปิโตรเลียมในประเทศไทย
ส่ ว น ใ ห ญ่ เ ป็ น พื ช แ ล ะ สั ต ว์ ซึ่ ง อ า ศั ย อ ยู่ ทั ้ ง บ น บ ก แ ล ะ ใ น ท ะ เ ล
่
โดยเฉพาะอย่างยิงสาหร่ายในทะเลสาบน้าจืด
*อะไรคือแหล่งปิ โตรเลียม*
ปิ โ ต ร เ ลี ย ม ส่ ว น ที่ เ ป็ น ข อ ง เ ห ล ว แ ล ะ ก๊ า ซ
้
จะไหลซึมออกจากชันหินให้กาเนิดไปตามช่องแตก รอยแยก และรูพรุนของหิน
โ ด ย แ ร ง เ ห นี่ ย ว น า จ า ก ค ว า ม แ ต ก ต่ า ง ข อ ง ค ว า ม ก ด ดั น
ไ ป สู่ ก า ร ส ะ ส ม ตั ว ใ น ชั ้ น ห รื อ โ ค ร ง ส ร้ า ง ที่ ถู ก ปิ ด กั ้ น เ รี ย ก ว่ า
แหล่งกักเก็บปิ โตรเลียม
ลักษณะโครงสร้างแหล่งกักเก็บปิ โตรเลียม
แหล่งกักเก็บปิ โตรเลียมต้องมีองค์ประกอบ อย่างน้อย 2 ประการ คือ (1)
หิ นที่มีรพรุน โพรง หรือ ช่องแตก ที่ สามารถให้ปิโตรเลียมอยู่ได้ เช่น หินกรวดมน หินทราย หินปูน หินโดโลไมฅ์ ฯลฯ และ (2) ชันหิ นเนื้ อละเอียด
ู ้
ปิ ดกันด้านบนมิ ให้ป
้ ิ โตรเลียมเล็ดลอดผ่านออกไปได้ เช่น หินดินดาน ทังสองประการนี้ประกอบกันเป็ นโครงสร้างทางธรณี ในรูปลักษณะต่างๆ เช่น
้
่
โครงสร้างรูปประทุนควา โครงสร้างรูปโดม หรือ โครงสร้างรูปตา เป็นต้น
ี ้
โดยธรรมชาติ ภายในแหล่งกักเก็บปิโตรเลียมมักประกอบไปด้ว ยน้ า น้ ามัน และก๊าซธรรมชาติ ที่มการวางตัว กันเป็ นชันตามลาดับความหนาแน่ น
้ ้
โดยชันน้าจะอยู่ล่างสุด และชันก๊าซธรรมชาติจะอยู่บนสุด
แหล่งกักเก็บปิ โตรเลียมจะเป็นแหล่งปิ โตรเลียมได้ ก็ต่อเมือมีปริมาณปิโตรเลียมมากเพียงพอต่อการลงทุนนาขึนมา และคุมค่าทางเศรษฐกิจ ดังนัน
่ ้ ้ ้
ส่ วนข้ อมูลสารสนเทศพลังงาน ้
กองเชือเพลิงธรรมชาติ
้
กองเชือเพลิงธรรมชาติ กรมทรัพยากรธรณี
่
แหล่งปิโตรเลียมหนึ่งๆ อาจเป็นแหล่งกักเก็บขนาดใหญ่เพียงแหล่งเดียว หรือประกอบด้วยแหล่งกักเก็บขนาดเล็กหลายๆ แหล่งซึงอยู่ใกล้เคียงกันก็ได้
*ทาไมต้องสารวจหาแหล่งปิ โตรเลียม*
ปิ โ ต ร เ ลี ย ม เ ป็ น ท รั พ ย า ก ร ที่ อ ยู่ ใ ต้ ดิ น เ มื่ อ มี ค ว า ม ต้ อ ง ก า ร ใ ช้ จึ ง มี ค ว า ม จ า เ ป็ น ที่ ต้ อ ง ส า ร ว จ
การส ารวจหาแหล่ งปิ โ ตรเลีย มในอดีต อาจทาได้ง่ายเพีย งค้น หาร่อ งรอยของน้ ามัน บนพื้น ผิว ดิน ต่ อ มาเมื่อ ปริมาณการใช้ปิ โ ตรเลีย มมีเพิ่มมากขึ้น
แ ห ล่ ง ที่ ค้ น ห า ไ ด้ โ ด ย ง่ า ย มี น้ อ ย ล ง จึ ง ต้ อ ง มี ก า ร ส า ร ว จ ห า ใ น ท า ง ลึ ก ม า ก ขึ้ น จ า ก แ ห ล่ ง ที่ มี อ ยู่ บ น บ ก ล ง สู่ แ ห ล่ ง ใ น ท ะ เ ล
่ ้ ั ี ้
และจากทะเลน้าตื้นสู่ทะเลน้าลึกยิงขึนไป เทคนิคในการสารวจก็ได้รบการพัฒนาให้มประสิทธิภาพสูงขึน และสลับซับซ้อนยิงขึนตามไปด้วย ่ ้
การส ารวจแหล่ ง ปิ โ ตรเลี ย ม แท้ จ ริ ง แล้ ว เป็ นการส ารวจหาข้ อ มู ล เกี่ ย วกั บ แหล่ ง เพื่ อ การพั ฒ นาน าปิ โ ตรเลี ย มขึ้ น มาใช้ ใ นอนาคต
ในเบื้ อ งต้ น ต้ อ งพิ สู จ น์ ทราบการมี อ ยู่ จริ ง ขอ งปิ โ ตรเลี ย มเสี ย ก่ อ น ห ลั ง จากนั ้ น จะ วิ เ คราะ ห์ ห า ชนิ ด และคุ ณ ภาพขอ งปิ โ ตรเลี ย ม
ขณะเดี ย วกัน จะต้ อ งมีก ารส ารวจวัด รู ป ทรง ขนาด และขอบเขตของแหล่ ง ซึ่ ง น ามาใช้ ใ นการประเมิน หา ปริม าณส ารองของปิ โ ตรเลี ย ม
้
นอกจากนี้ขอมูลทางด้านวิศวกรรม เช่น อุณหภูม ิ ความกดดัน และอัตราการไหล ซึ่งใช้ในการประเมิน ความสามารถในการผลิตปิ โตรเลียมของแหล่ง
ั ้ ่
จะได้รบการบันทึกไว้ทุกขันตอน และเมือประมวลกับข้อมูลการตลาดแล้ว จึงสามารถสรุปเป็นแหล่งปิโตรเลียมได้
้ ้
ข้อ มูล ดังกล่ าวข้างต้น ล้ว นได้มาจากการส ารวจทังสิ้น ดังนัน โดยยุ ทธศาสตร์อ ัน ชาญฉลาดของมนุ ษ ย์ จึ งเริ่มต้น จากการส ารวจที่ล งทุน ต่ าก่อ น
้ ิ
แล้วขยับขึนไปตามลาดับ จากน้อยไปหามาก คือ การสารวจธรณีวทยา การสารวจธรณีฟิสกส์ และการเจาะสารวจ ิ
*การสารวจธรณี วิทยา* การสารวจธรณี วิทยา
เริ่มต้น ด้ว ยการรวบรวมข้อ มูล ที่ไ ด้จากการส ารวจในอดีต น ามาศึกษา
่
และประเมินผลเพือกาหนดการสารวจในภาคสนาม ศึกษาภาพถ่ายทางอากาศ
ภ า พ ถ่ า ย ด า ว เ ที ย ม ป ร ะ เ มิ น โ ค ร ง ส ร้ า ง ธ ร ณี เ บื้ อ ง ต้ น ใ น พื้ น ที่
ห ลั ง จ า ก นั ้ น จึ ง ท า ก า ร ส า ร ว จ ต ร ว จ วั ด ใ น พื้ น ที่ จ ริ ง
ด้ ว ย ก า ร วั ด ทิ ศ ท า ง ก า ร ว า ง ตั ว ข อ ง ชั ้ น หิ น
เก็บตัวอย่างหินเพื่อการวิเคราะห์หาอายุ และสารต้นกาเนิดปิ โตรเลียม ถ้ามี
้ ้
ในขันตอนนี้ หากโชคดีอาจประเมินเบื้องต้นได้ว่า ชันหินกักเก็บปิ โ ตรเลีย ม
้ ่
และชันหินทีปิดทับควรมีคุณสมบัตเช่นไร ิ
*การสารวจธรณี ฟิสิ กส์*
่ ้
เป็ น การหยังหาข้อ มูล ใต้ผ ิว ทางอ้อ ม โดยอาศัย คุ ณ สมบัติท างฟิ ส ิก ส์ท่ีแตกต่ า งกัน ของชัน หิน เช่น การส ารวจวัด ความเข้ม สนามแม่เหล็ก โลก
แ ล ะ ก า ร ส า ร ว จ วั ด ค ว า ม ถ่ ว ง จ า เ พ า ะ ข อ ง ชั ้ น หิ น ส า ม า ร ถ ก า ห น ด ข อ บ เ ข ต รู ป ร่ า ง ข อ ง แ อ่ ง อ ย่ า ง ค ร่ า ว ๆ ไ ด้
้
การส ารวจในขัน นี้ส ามารถก าหนดขอบเขตพื้น ที่ส ารวจให้แคบลง ล าดับ สุ ดท้าย ของการส ารวจธรณีฟิ ส ิกส์ คือ การวัดคลื่น ไหวสะเทือ นผ่ านชัน หิน ้
ซึงสามารถประเมินหาโครงสร้างธรณีทน่าสนใจ กาหนดพืนทีเป
่ ่ี ้ ่ ้ าหมายสาหรับการเจาะสารวจได้
–2–
ส่ วนข้ อมูลสารสนเทศพลังงาน ้
กองเชือเพลิงธรรมชาติ
้
กองเชือเพลิงธรรมชาติ กรมทรัพยากรธรณี
้
การสารวจวัดคลื่นไหวสะเทือนผ่านชันหิ น
*การเจาะสารวจ*
้
ผลที่ไ ด้จากการส ารวจธรณีฟิสกส์ คือโครงสร้างที่คาดว่าจะเป็ น แหล่งกักเก็บปิ โตรเลียม การสารวจล าดับ ถัดมาจะเป็ น การเจาะสารวจขันแรก
ิ
่
เพือหาข้อมูล
ธรณีวทยาใต้ผว
ิ ิ
ลาดับชันหิน ้
ยืนยันโครงสร้างธรณีวทยา และ
ิ
พิสจน์ว่ามีปิโตรเลียมภายในโครงสร้างนันหรือไม่
ู ้
ถ้า พบว่า มีปิโ ตรเลีย ม จะมีการเก็บข้อ มูล อื่น ๆ ที่เ กี่ย วข้อ งกับ แหล่ ง
้
และคุ ณ ภาพปิ โ ตรเลี ย มไปพร้ อ มๆ กัน เช่ น อายุ ข องชัน หิ น กัก เก็ บ
ิ
ชนิดของหิน ความพรุน และคุณสมบัตให้ปิโตรเลียมไหลผ่านได้ของชันหิน ้
ตลอดจนชนิดและคุณภาพของปิโตรเลียมทีพบ ่
เมือพบปิโตรเลียมในหลุมแรกทีเจาะแล้ว จะมีการเจาะขันประเมิ นผล
่ ่ ้
เพื่อ หาข้อ มูล ในรายละเอีย ดเพิ่ม ขึ้น เช่ น ขอบเขตที่แ น่ น อนของแหล่ ง แท่นเจาะปิ โตรเลียมในอ่าว
ป ริ ม า ณ ก า ร ไ ห ล ข อ ง ปิ โ ต ร เ ลี ย ม ไทย
้ ้
และจะทาให้ทราบถึงปริมาณสารองปิ โตรเลียมในแหล่ งกักเก็บนัน หลังจากนันบริษัทผู้ประกอบการจะทาการประเมิน คุณค่าทางเศรษฐกิจของแหล่ ง
่
เพือตัดสินใจว่าจะลงทุนทาการผลิตต่อไปหรือไม่
*ผลิ ตปิ โตรเลียมได้อย่างไร*
่ ่ ี ั ้
เมือพบแหล่งปิโตรเลียมทีมคุณค่าทางเศรษฐกิจแน่ นอนแล้ว บริษทผูประกอบการจะวางแผนการผลิตปิโตรเลียม โดยอาจพัฒนาหลุมเจาะเดิม ทีมอยู่ ่ ี
หรือทาการเจาะหลุมใหม่ให้เป็น หลุมผลิ ต
แ ล ะ เ พื่ อ ใ ห้ ก า ร ผ ลิ ต เ กิ ด ป ร ะ สิ ท ธิ ภ า พ สู ง สุ ด
แท่นเจาะปิ โตรเลียมในอ่าวไทย โดยมี จ านวนหลุ ม ผลิ ต น้ อ ยที่ สุ ด ในการผลิ ต ให้ ไ ด้ ป ริ ม าณมากที่ สุ ด
หลุมผลิตจะต้องวางไว้ในตาแหน่ งที่เหมาะสม เช่นเดียวกันตาแหน่ งทีก้นหลุม่
จะต้ อ งอยู่ ใ นระดับ ที่ ท าให้ ก ารไหลของปิ โ ตรเลี ย มโดยแรงดัน ตามธรรมชาติ อ ยู่ ไ ด้ นานที่ สุ ด เป็ นการใช้ ป ระโยชน์ จ ากแรงดั น ของก๊ า ซ
่ ้ ้ ่ ้
ซึงสะสมตัวเป็นชันอยู่ดานบน ในขณะเดียวกันก็จะต้องไม่ให้น้าซึงสะสมตัวอยู่ดานล่างไหลปนขึนมาด้วย ้
ั ้ ้ ่ ้ ้
โดยหลักการอนุรกษ์ทรัพยากร ผูผลิตจะต้องพยายามนาเอาปิโตรเลียมขึนมาใช้ให้ได้มากทีสุด ดังนันหลังจากการไหลขึนมาเองโดยธรรมชาติหยุดลง
ผู้ ผ ลิ ต ส า ม า ร ถ อั ด น้ า ร้ อ น ล ง ไ ป เ พื่ อ ขั บ ดั น ปิ โ ต ร เ ลี ย ม ที่ ติ ด ค้ า ง ร ะ ห ว่ า ง เ ม็ ด ต ะ ก อ น ใ ห้ ไ ห ล ขึ้ น ม า
่ ่ ่ ้
และในท้ายทีสุดจะใช้สารเคมีบางชนิดเพือไล่ปิโตรเลียมส่วนทีเหลือให้ไหลขึนมาได้อก ี
ี ้ ้
ส่ ว นส าคัญของหลุ มผลิต ปิ โ ตรเลีย มอยู่ท่ปลายทังสองด้า น คือ ที่ปากหลุ ม และก้น หลุ ม ที่ปากหลุ ม จะติดตังอุ ปกรณ์ ค วบคุ มความดัน การไหล
แ ล ะ ม า ต ร วั ด ไ ว้ น อ ก จ า ก นี้ ยั ง มี ป ร ะ ตู ปิ ด -เ ปิ ด ไ ด้ ส า ห รั บ ห ย่ อ น เ ค รื่ อ ง มื อ วั ด บ า ง ช นิ ด ล ง ไ ป ใ น ห ลุ ม
่ ้ ่ ิ ้
ส่วนทีกนหลุมมีการออกแบบทีแตกต่างกันออกไปตามคุณสมบัตของชันปิโตรเลียม อาจปล่อยเป็นปลายเปิด หรือเป็นท่อกรุ กได้ ็
–3–
ส่ วนข้ อมูลสารสนเทศพลังงาน ้
กองเชือเพลิงธรรมชาติ
้
กองเชือเพลิงธรรมชาติ กรมทรัพยากรธรณี
ประโยชน์ของปิ โตรเลียม*
ปิ โตรเลี ย ม เป็ นทรั พ ยากรพลั ง งานที่ ส าคั ญ และสร้ า งความเจริ ญ เติ บ โตทางเศรษฐกิ จ ให้ แ ก่ โ ลกตลอดช่ ว งศตวรรษที่ ผ่ า นมา
้ ้ ั ิ
เราใช้ปิโตรเลียมเป็นเชือเพลิงพืนฐานการผลิตในระบบอุตสาหกรรมต่างๆ นอกจากนี้ยงใช้เป็นวัตถุดบสาหรับอุตสาหกรรมและเคมีภณ ฑ์หลายชนิด ั
เราใช้ก๊าซธรรมชาติ และน้ ามันเป็ นเชือเพลิงในการผลิตกระแสไฟฟ้า และได้รบประโยชน์และความสะดวกสบายมากมายจากไฟฟ้าทีผลิตได้
้ ั ่
ในกระบวนการแยกก๊ า ซธรรมชาติ เราจะได้ ก๊ า ซหุ ง ต้ ม คาร์ บ อนไดออกไซด์ มีเ ทน อีเ ทน และบิว เทน ซึ่ง เป็ น วัต ถุ ดิบ ส าหรับ การผลิต
ั ั ่
ผลิตภัณฑ์พลาสติกหลายประเภท ปจจุบนพลาสติกเป็นทีนิยมใช้แพร่หลายในกิจกรรมหลายด้าน
่
ผลจากการกลัน น้ า มัน ดิบ เราจะได้น้ า มัน เบนซิน ดีเ ซล น้ า มัน ก๊ า ด น้ า มัน เตา ก๊ า ซหุ ง ต้ ม ฯลฯ เราใช้เ ชื้อ เพลิง เหล่ า นี้ ส าหรับ เครื่อ งยน ต์
่ ิ
เครืองอานวยความสะดวกต่างๆในชีวตประจาวัน
เชื้อเพลิ งสาหรับผลิ ตกระแสไฟฟ้ า เชื้อเพลิ งสาหรับโรงงานอุตสาหกรรม
วัตถุดิบในการผลิ ตเม็ดพลาสติ ก ก๊าซ CNG สาหรับรถยนต์
่
กลันเป็ นน้ามันเชื้อเพลิ งชนิ ดต่างๆ วัตถุดิบในการผลิ ตปุยเคมี
๋
–4–
ส่ วนข้ อมูลสารสนเทศพลังงาน ้
กองเชือเพลิงธรรมชาติ
้
กองเชือเพลิงธรรมชาติ กรมทรัพยากรธรณี
*การพัฒนาทรัพยากรปิ โตรเลียมของไทย*
พ . ศ . 2 4 3 1 ป ร ะ เ ท ศ ไ ท ย เ ริ่ ม มี ก า ร ใ ช้ ปิ โ ต ร เ ลี ย ม เ ป็ น ค รั ้ ง แ ร ก ใ น รั ช ส มั ย พ ร ะ บ า ท ส ม เ ด็ จ พ ร ะ จุ ล จ อ ม เ ก ล้ า เ จ้ า อ ยู่ หั ว
่ ้
โดยได้เริมนาเข้าน้ามันก๊าดเป็นครังแรกจากประเทศรัสเซีย
พ.ศ. 2435 มีก ารใช้ ปิ โ ตรเลีย มมีเ พิ่ ม มากขึ้น ตามความเจริ ญ เติ บ โตของบ้ า นเมือ ง เริ่ม มีบ ริษั ท น้ า มัน แรกคื อ บริ ษั ท รอยัล ดัท ช์ เชลล์
ทรานสปอร์ตแอนด์เทรดดิง ้
พ.ศ. 2464 เริมมีการสารวจหาแหล่งน้ ามันเป็ นครังแรกและ 2 ปี หลังจากนัน ได้พบแหล่งน้ ามันแห่งแรกในประเทศไทย ทีอาเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่
่ ้ ้ ่
อ ย่ า ง ไ ร ก็ ต า ม ยั ง ไ ม่ มี ก า ร พั ฒ น า ขึ้ น ม า ใ ช้ โ ด ย ทั น ที ก ร ะ ทั ่ง ร ะ ห ว่ า ง พ . ศ . 2 4 9 0 -2 4 9 9 ไ ด้ มี ก า ร เ จ า ะ ส า ร ว จ เ พิ่ ม เ ติ ม
้
และสามารถผลิต น้ า มัน ดิบ ได้ป ระมาณวัน ละ 20 บาร์เรล น้ า มัน ดิบที่ผ ลิต ได้น าไปใช้เป็ น ยางมะตอย จากนัน ไม่น าน จึง ได้มก ารผลิต อย่ างจริงจัง ี
่ ่ ่
พร้อมกับทาการกลัน ณ โรงกลันน้ามันทีก่อสร้างขึนในแหล่งนัน ้ ้
พ.ศ. 2502 เปิ ดโอกาสให้บริษัท ต่ างชาติไ ด้ส ารวจหาแหล่ งปิ โ ตรเลีย มในประเทศเป็ น ครังแรก และบริษัท เอกชนรายแรกคือ บริษัทยูเ นีย น ออยล์
้
แห่งสหรัฐอเมริกา
พ.ศ. 2511 ยุคใหม่ของการสารวจปิโตรเลียมเริมขึน เมือรัฐบาลอนุ ญาตให้บริษทเอกชนเข้ามาสารวจและผลิตปิโตรเลียมภายใต้พระราชบัญญัตแร่ พ.ศ.
่ ้ ่ ั ิ
2510
พ.ศ. 2514 เพื่ อ ให้ ก ารประกอบกิ จ การปิ โตรเลี ย มเป็ นไปอย่ า งมี ป ระสิ ท ธิ ภ าพ จึ ง ได้ ม ี ก ารประกาศใช้ พ ระราชบั ญ ญั ติ ปิ โตรเลี ย ม
ิ ่
และพระราชบัญญัตภาษีเงินได้ปิโตรเลียม เพือเป็นกฏหมายหลักในการควบคุมการสารวจและผลิตปิโตรเลียมของผูรบสัมปทาน ้ั
จ น ถึ ง ปั จ จุ บั น ( พ . ศ . 2545) รั ฐ บ า ล โ ด ย ก ร ม ท รั พ ย า ก ร ธ ร ณี ก ร ะ ท ร ว ง อุ ต ส า ห ก ร ร ม
ไ ด้ ป ร ะ ก า ศ เ ชิ ญ ช ว น ใ ห้ บ ริ ษั ท น้ า มั น ยื่ น ข อ สั ม ป ท า น เ พื่ อ ก า ร ส า ร ว จ แ ล ะ ผ ลิ ต ปิ โ ต ร เ ลี ย ม ไ ป แ ล้ ว ร ว ม 1 8 ค รั ้ ง
้
ผลการสารวจพบแหล่งปิโตรเลียมทังบนบกและในทะเล แล้วรวม 55 แหล่ง มีปริมาณสารองทีประเมินได้แล้ว ดังนี้ ่
น้ามันดิ บ 806 ล้านบาร์เรล
ก๊าซธรรมชาติ เหลว 688 ล้านบาร์เรล และ
ก๊าซธรรมชาติ 32 ล้านล้านลูกบาศก์ฟต ุ
*การสารวจปิ โตรเลียมในประเทศไทย*
่ ั ี
นับแต่เริมให้สมปทานการสารวจและผลิตปิโตรเลียมในปี 2514 ได้มการสารวจพบแหล่งปิโตรเลียมในประเทศไทยอย่างต่อเนื่อง เป็นลาดับดังนี้
พ.ศ. แหล่งปิ โตรเลียม ชนิดของปิ โตรเลียม ้
บริษ ัทผูสำรวจพบ
2514 สุราษฎร์ ก๊าซธรรมชาติ โคโนโค
2516 เอราวัณ ก๊าซธรรมชาติ ยูเนียน ออยล์ ไทยแลนด์ (ปั จจุบันคือบริษัท ยูโนแคล ไทยแลนด์ จากัด )
บงกช ก๊าซธรรมชาติ เทนนีโคประเทศไทย จากัด
2517 กะพง ก๊าซธรรมชาติ โคโนโค
บรรพต ดารา ก๊าซธรรมชาติ ยูเนียน ออยล์ ไทยแลนด์
จัสมิน น้ ามันดิบ อะโมโค
2519 ปลาทอง จักรวาล ก๊าซธรรมชาติ ยูเนียน ออยล์ ไทยแลนด์
2523 สตูล ก๊าซธรรมชาติ ยูเนียน ออยล์ ไทยแลนด์
2524 ปลาแดง ก๊าซธรรมชาติ ยูเนียน ออยล์ ไทยแลนด์
ิ ิ
สิรกต ิ์ ประดูเฒ่า
่ น้ ามันดิบ ่ ่
ไทยเชลล์ เอ็กซ์พลอเรชัน แอนด์ โพรดักชัน จากัด
ฟูนาน ตราด ก๊าซธรรมชาติ ยูเนียน ออยล์ ไทยแลนด์
2525 ปะการัง ก๊าซธรรมชาติ ยูเนียน ออยล์ ไทยแลนด์
น้ าพอง ก๊าซธรรมชาติ ่ ่
เอสโซ่ เอ็กซ์พลอเรชัน แอนด์ โพรดักชัน โคราช อิงค์
2526 สิรกตตะวันตก หนองตูม
ิ ิ ิ์ น้ ามันดิบ ่ ่
ไทยเชลล์ เอ็กซ์พลอเรชัน แอนด์ โพรดักชัน จากัด
2527 วัดแตน ปรือกระเทียม น้ ามันดิบ ่
ไทยเชลล์ เอ็กซ์พลอเรชัน แอนด์ โพรดักชัน จากัด่
บึงหญ ้า น้ ามันดิบ ่
นอร์ธ เซ็นทรัลอินเตอร์เนชันแนล อิงค์
2529 ่
อูทอง น้ ามันดิบ ิ
บริทชปิ โตรเลียม จากัด
2530 กาแพงแสน น้ ามันดิบ ิ
บริทชปิ โตรเลียม จากัด
นางนวล-A น้ ามันดิบ ่
ไทยเชลล์ เอ็กซ์พลอเรชัน แอนด์ โพรดักชัน จากัด ่
บึงม่วง น้ ามันดิบ ่
นอร์ธ เซ็นทรัลอินเตอร์เนชันแนล อิงค์
–5–
ส่ วนข้ อมูลสารสนเทศพลังงาน ้
กองเชือเพลิงธรรมชาติ
้
กองเชือเพลิงธรรมชาติ กรมทรัพยากรธรณี
2531 ทับแรด น้ ามันดิบ ่
ไทยเชลล์ เอ็กซ์พลอเรชัน แอนด์ โพรดักชัน จากัด่
วิเชียรบุร ี น้ ามันดิบ โพรเม็ท
2532 โกมินทร์ ก๊าซธรรมชาติ ยูโนแคล ไทยแลนด์ จากัด
2533 มรกต ก๊าซธรรมชาติ ยูโนแคล ไทยแลนด์ จากัด
ไพลิน ก๊าซธรรมชาติ ยูโนแคล ไทยแลนด์ จากัด
ศรีเทพ น้ ามันดิบ เปโตรคอร์ป จากัด
2535 นางนวล-B น้ ามันดิบ ่ ่
ไทยเชลล์ เอ็กซ์พลอเรชัน แอนด์ โพรดักชัน จากัด
ทานตะวัน น้ ามันดิบ เมอร์กส์ ออยล์ จากัด
2536 ต ้นสัก ก๊าซธรรมชาติ ่ ่
โททัล เอ็กซ์พลอเรชัน แอนด์ โปรดักชัน ไทยแลนด์
2537 ต ้นนกยูง ต ้นสน ก๊าซธรรมชาติ ่ ่
โททัล เอ็กซ์พลอเรชัน แอนด์ โปรดักชัน ไทยแลนด์
นาสนุ่น น้ ามันดิบ แคร์น เอนเนอร์ย ี่ (ประเทศไทย) จากัด
2538 ต ้นคูน ก๊าซธรรมชาติ ่ ่
โททัล เอ็กซ์พลอเรชัน แอนด์ โปรดักชัน ไทยแลนด์
เบญจมาศ น้ ามันดิบ เมอร์กส์ ออยล์ (ประเทศไทย) จากัด
จักรวาล สุรยา ิ ก๊าซธรรมชาติ Caligali-Triton Operating Company SDN.BHD
มูด ้า ตาปี ก๊าซธรรมชาติ Caligali-PTTEP Operating Company SDN. BHD
2539 ปลาหมึก ก๊าซธรรมชาติ ยูโนแคล ไทยแลนด์ จากัด
2540 ั
มลิวลย์ น้ ามันดิบ ไทยโป จากัด
ช ้างแดง ก๊าซธรรมชาติ ่
เท็กซาโก เอ็กซ์พลอเรชัน (ไทยแลนด์) สอง
2541 จามจุร ี ก๊าซธรรมชาติ ไทยโป จากัด
หนองจิก น้ ามันดิบ ่ ่
ไทยเชลล์ เอ็กซ์พลอเรชัน แอนด์ โพรดักชัน จากัด
ต ้นรัง พิกล ุ ก๊าซธรรมชาติ ่ ่
โททัล เอ็กซ์พลอเรชัน แอนด์ โปรดักชัน ไทยแลนด์
2542 ช ้างเผือก บุณฑริก บัวหลวง ก๊าซธรรมชาติ แฮร์รอดส์ เอเนอร์ย ี (ประเทศไทย) จากัด
ตะวัน ยะลา ก๊าซธรรมชาติ น้ ามันดิบ ยูโนแคล ไทยแลนด์ จากัด
อาทิตย์ ก๊าซธรรมชาติ ปตท.สารวจและผลิตปิ โตรเลียม จากัด (มหาชน)
2543 โนนพลวง ก๊าซธรรมชาติ ่ ่
ไทยเชลล์ เอ็กซ์พลอเรชัน แอนด์ โพรดักชัน จากัด
2545 สังฆจาย น้ ามันดิบ ปตท.สารวจและผลิตปิ โตรเลียม จากัด (มหาชน)
*การผลิ ตปิ โตรเลียมในประเทศไทย*
้
ในปี 2544 ประเทศไทยผลิตปิ โตรเลียม รวมทังประเทศ เป็ นปริมาณเทียบเท่า น้ ามันดิบ 160,692,800 บาร์เรล หรือเฉลี่ยวันละ 440,295 บาร์เรล
ี
โดยมีผลผลิตเป็ น ก๊าซธรรมชาติ 693,303 ล้านลูกบาศก์ฟุต เฉลี่ยวันละ 1,899 ล้านลูกบาศก์ฟุต แอลพีจจากโรงแยกก๊าซพลังเพชร 109,699 ตัน
่ ่ ่
เฉลียวันละ 300 ตัน ก๊าซธรรมชาติเหลว 18,882,147 บาร์เรล เฉลียวันละ 51,732 บาร์เรล และน้ามันดิบ 22,605,556 บาร์เรล เฉลียวันละ 61,933 บาร์เรล
แยกตามแหล่งผลิตได้ ดังนี้
1. แหล่งฝาง
แหล่งน้ ามันฝาง อยู่ในเขตอาเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ ดาเนินการผลิตโดยกรมการพลังงานทหาร กระทรวงกลาโหม เริมทาการผลิตในราว พ.ศ.
่
่
2500 ผลิตได้เฉลียวันละ 661 บาร์เรล
ั
2. แหล่งก๊าซบริ ษทยูโนแคล
ประกอบด้ ว ย แหล่ ง ก๊ า ซเอราวั ณ บรรพต สตู ล
ปลาทอง ปลาแดง กะพง ฟู น าน จัก รวาล สุ ร าษฎร์ ิ ิ
แหล่งน้ ามันสิรกติ ์
ปลาหมึ ก โกมิ นท ร์ ไพลิ น และยะลา ใน อ่ า วไ ทย
ดาเนินการผลิตโดยบริษัท ยูโนแคลไทยแลนด์ จากัด ตังแต่ปี ้
พ . ศ . 2 5 2 4 ผ ลิ ต ก๊ า ซ ธ ร ร ม ช า ติ เ ฉ ลี่ ย วั น ล ะ 1 ,0 2 8
ล้านลูกบาศก์ฟุต ก๊าซธรรมชาติเหลว วันละ 35,524 บาร์เรล
และน้ามันดิบ วันละ 1,197 บาร์เรล
3. กลุ่มแหล่งน้ ามันสิ ริกิติ ์
ประกอบด้ ว ย แหล่ ง สิ ริ กิ ติ ์ ทับ แรด หนองมะขาม
ห น อ ง ม ะ ข า ม -อี ป ร ะ ดู่ เ ฒ่ า ห น อ ง ตู ม วั ด แ ต น ิ ิ
แหล่งน้ ามันสิรกติ ์
แ ล ะ ป รื อ ก ร ะ เ ที ย ม บ ริ เ ว ณ อ า เ ภ อ ล า น ก ร ะ บื อ
จัง หวัด ก าแพงเพชร อ าเภอบางระก า จัง หวัด พิษ ณุ โ ลก
แ ล ะ อ า เ ภ อ ก ง ไ ก ร ล า ศ จั ง ห วั ด สุ โ ข ทั ย
่ ่ ้
ดาเนิ น การผลิต โดยบริษัท ไทยเชลล์ เอ็ก ซ์ พ ลอเรชัน แอนด์ โพรดัก ชัน จ ากัด ตัง แต่ ปี พ.ศ. 2526 ผลิต น้ า มัน ดิบ เฉลี่ย วัน ละ 21,570 บาร์เ รล
และก๊าซธรรมชาติ 57 ล้านลูกบาศก์ฟุต
4. แหล่งก๊าซน้ าพอง
แหล่งก๊าซน้ าพอง อยู่ในเขตอาเภอน้ าพอง จังหวัดขอนแก่น ดาเนินการผลิตตังแต่ปลายปี พ.ศ. 2533 โดยบริษัท เอสโซ่ เอ็กซ์พลอเรชัน แอนด์
้ ่
่ ั ั ่ ่ ่
โพรดักชันโคราช อิงค์ (ปจจุบนเปลียนชื่อเป็ น บริษัท เอ็กซอนโมบิล เอ็กซ์พลอเรช่น แอนด์ โพรดักชัน โคราช อิงค์ ) ผลิตก๊าซธรรมชาติเฉลียวันละ 60
ล้านลูกบาศก์ฟุต
5. แหล่งน้ ามันกาแพงแสนและอู่ทอง
ประกอบด้ว ย แหล่ ง ก าแพงแสน อ าเภอก าแพงแสน จัง หวัด นครปฐม และ แหล่ ง อู่ท อง อ าเภอเมือ งและอ าเภออู่ ท อง จัง หวัด สุ พ รรณบุ ร ี
้ ั ่
ด าเนิ น การผลิ ต ตั ง แต่ เ ดือ นกรกฎาคม พ.ศ. 2534 โดยบริ ษั ท บี พ ี ป จ จุ บ ัน ท าการผลิ ต โดยบริ ษั ท ปตท.สผ. อิ น เตอร์ เ นชัน แนล จ ากัด
่
ผลิตน้ามันดิบเฉลียวันละ 597บาร์เรล
6. แหล่งน้ ามันบึงม่วงและบึงหญ้า
–6–
ส่ วนข้ อมูลสารสนเทศพลังงาน ้
กองเชือเพลิงธรรมชาติ
้
กองเชือเพลิงธรรมชาติ กรมทรัพยากรธรณี
ปร ะ ก อ บด้ ว ย แ หล่ ง บึ ง ม่ ว ง อ าเภ อ ล า น กร ะ บื อ จั ง ห วั ด ก า แพ ง เพ ช ร แล ะ แ หล่ งบึ ง หญ้ า อ าเภ อ คี ร ี ม าศ จั ง ห วั ด สุ โ ข ทั ย
้ ้ ั
ด าเนิ น การผลิต ครัง แรกโดยบริษัท นอร์ ธ เซ็ น ทรัล ตัง แต่ เ ดือ นกัน ยายน พ.ศ. 2534 ป จ จุ บ ัน ท าการผลิต โดยบริษัท ซิโ น-ยู เ อส ปิ โ ตรเลีย ม
่
ผลิตน้ามันดิบเฉลียวันละ 903 บาร์เรล
7. แหล่งนางนวล
ั่ ่
เป็ น แหล่ ง น้ า มัน ดิบ ในอ่ าวไทย อยู่น อกชายฝ งจัง หวัด ชุ ม พร ค้น พบและทาการผลิต โดยบริษัท ไทยเชลล์ เอ็ก ซ์ พ ลอเรชัน แอนด์ โพรดัก ชัน ่
่ ั ั
เริมผลิตในปี พ.ศ. 2531 ด้วยอัตราการผลิต 1,485 บาร์เรลต่อวัน ปจจุบนหยุดการผลิตชั ่วคราว
8. แหล่งบงกช
้ ั ั
เป็ นแหล่งก๊าซในอ่าวไทย ดาเนินการผลิตโดยบริษัทโททาล ตังแต่กลางปี พ.ศ. 2536 ปจจุบนทาการผลิตโดยบริษัท ปตท.สผ. จากัด (มหาชน)
ผลิตก๊าซธรรมชาติ 584 ล้านลูกบาศก์ฟุต และก๊าซธรรมชาติเหลว 16,208 บาร์เรล โดยเฉลียต่อวัน ่
9. แหล่งน้ ามันวิ เชียรบุรีและศรีเทพ
ั ั
อยู่ในเขตอาเภอวิเชียรบุร ี จังหวัดเพชรบูรณ์ ดาเนินการผลิตโดยบริษทปิ โตรคอรป์ตงแต่เดือนมิถุนายน พ.ศ. 2536 ปจจุบนทาการผลิตโดยบริษท
ั ั้ ั
่
แปซิฟิก ไทเกอร์ เอนเนอร์ย่ี ผลิตน้ามันดิบเฉลียวันละ 196 บาร์เรล
10. แหล่งทานตะวัน และเบญจมาศ
ั ้ ั ั
เป็นแหล่งน้ามันดิบและก๊าซธรรมชาติในอ่าวไทย ดาเนินการผลิตโดยบริษทไทยโปตังแต่เดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2540 ปจจุบนทาการผลิตโดยบริษท ั
่
เชฟรอน ออฟชอร์ (ประเทศไทย) จากัด ผลิตน้ามันดิบเฉลียวันละ 36,810 บาร์เรล และก๊าซธรรมชาติ 170 ล้านลูกบาศก์ฟุต
การผลิต ปิ โ ตรเลีย ม จากแหล่ ง ในประเทศ ในช่ ว ง 6 เดือ นแรก ของปี 2545 มีป ริม าณคิด เทีย บเท่ า น้ า มัน ดิบ เฉลี่ย วัน ละ 465,279 บาร์เ รล
่ ่ ี
สูงกว่าช่วงเดียวกันของปี 2544 ทีผ่านมาร้อยละ 4.6 โดยผลิตเป็ น ก๊าซธรรมชาติ เฉลียวันละ 1,992 ล้านลูกบาศก์ฟุต แอลพีจจากโรงแยกก๊าซพลังเพชร
่ ่ ่
เฉลียวันละ 296 ตัน ก๊าซธรรมชาติเหลว เฉลียวันละ 52,051 บาร์เรล และน้ามันดิบ เฉลียวันละ 70,506 บาร์เรล
–7–
ส่ วนข้ อมูลสารสนเทศพลังงาน ้
กองเชือเพลิงธรรมชาติ
้
กองเชือเพลิงธรรมชาติ กรมทรัพยากรธรณี
–8–
ส่ วนข้ อมูลสารสนเทศพลังงาน ้
กองเชือเพลิงธรรมชาติ
้
กองเชือเพลิงธรรมชาติ กรมทรัพยากรธรณี
*ผลประโยชน์ของรัฐจากการประกอบกิ จการปิ โตรเลียม
่ี ั
ผลประโยชน์ทประเทศไทยได้รบจากการประกอบกิจการปิโตรเลียมโดยตรง มี 3 ประเภทคือ
1. ค่าภาคหลวงปิโตรเลียม
2. ผลประโยชน์ตอบแทนพิเศษ
3. ภาษีเงินได้ปิโตรเลียม
1. ค่าภาคหลวงปิ โตรเลียม
้ั ่ ี
ค่าภาคหลวงปิโตรเลียมจัดเก็บจากผูรบสัมปทานทีมการผลิตและขายปิ โตรเลียม โดยแบ่งเก็บตามประเภทของผูรบสัมปทานซึงมี 2 กลุ่ม คือ ้ั ่
้ั ั ิ
1. ผูรบสัมปทานกลุ่มที่ 1 อยู่ภายใต้บงคับของพระราชบัญญัตปิโตรเลียมก่อนการแก้ไขในปี 2532 เสียค่าภาคหลวงในอัตราร้อยละ 12.5
่ ู้ ั ั ิ ิ
ของมูลค่าปิโตรเลียมทีขาย ได้แก่ผรบสัมปทานในแหล่งก๊าซของบริษทยูโนแคล กลุ่มแหล่งน้ามันสิรกต์ แหล่งก๊าซน้าพอง แหล่งนางนวล และแหล่งบงกช
้ั ั ิ
2. ผูรบสัมปทานกลุ่มที่ 2 อยู่ภายใต้บงคับของพระราชบัญญัตปิโตรเลียมหลังการแก้ไขในปี 2532
้ ่ ู้ ั
เสียค่าภาคหลวงในอัตราแบบขันบันไดตามระดับการผลิตในอัตราร้อยละ 5-15 ของมูลค่าปิโตรเลียมทีขาย ได้แก่ผรบสัมปทานในแหล่งน้ามันกาแพงแสนและอู่ทอง
ี
แหล่งน้ามันบึงหญ้าและบึงม่วง แหล่งน้ามันวีเชียรบุรและศรีเทพ และแหล่งน้ามันทานตะวันและเบญจมาศ
้ ่
ตังแต่เริมการผลิตในปี 2524 จนถึงเดือนธันวาคม 2544 จัดเก็บค่าภาคหลวงปิ โตรเลียมได้เป็ น เงิน 87,238 ล้านบาท
เป็นค่าภาคหลวงจากก๊าซธรรมชาติ 57,086 ล้านบาท ก๊าซธรรมชาติเหลว 15,299 ล้านบาท และน้ามันดิบ 14,852 ล้านบาท
การจัดสรรค่าภาคหลวงปิ โตรเลียมให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่ น
รัฐบาลมีนโยบายกระจายอานาจการปกครองและรายได้ส่ทองถิน ู ้ ่
้ ่ ่ ั ่ี ั ั
โดยให้ทองถินทีเป็ นแหล่งทรัพยากรได้รบการจัดสรรรายได้ทรฐได้รบจากการผลิตทรัพยากรเพือพัฒนาและสร้างความเจริญให้แก่ทองถิน่ ้ ่
่ ้
โดยเริมมีการจัดสรรตังแต่เดือนมิถุนายน 2539 เป็นต้นมา
ในช่วงเดือนมิถุนายน 2539 ถึงมิถุนายน 2544 จัดสรรตามข้อกาหนดของพระราชบัญญัตสภาตาบลและองค์การบริหารส่วนตาบล ิ
ิ
พระราชบัญญัตองค์การบริหารส่วนจังหวัด และกฎกระทรวงมหาดไทย โดยมีหลักเกณฑ์ ดังนี้
ค่าภาคหลวงสาหรับแหล่งบนบกจัดสรรให้แก่องค์การบริหารส่วนตาบล (อบต.) ในอัตราร้อยละ 20 องค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.)
ร้อยละ 30 ่
ส่วนทีเหลือร้อยละ 50 เป็ นรายได้แผ่นดิน
ค่าภาคหลวงสาหรับแหล่งในทะเล เป็นรายได้แผ่นดินทังหมด ้
้ ้ ี
รวมทังสินได้มการจัดสรรเงินค่าภาคหลวงจากการผลิตปิโตรเลียมให้แก่ องค์กรบริหารส่วนตาบล 21 แห่ง รวมเป็นเงิน 1,150 ล้านบาท และ
องค์การบริหารส่วนจังหวัด 7 แห่ง รวมเป็นเงิน 1,077 ล้านบาท
้
ตังแต่เดือนกรกฎาคม 2544 เป็นต้นมา จัดสรรตามประกาศคณะกรรมการการกระจายอานาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิน เรือง ่ ่
การจัดสรรค่าภาคหลวงแร่และค่าภาคหลวงปิโตรเลียมให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิน ลงวันที่ ่ 6 สิงหาคม 2544 โดยมีหลักเกณฑ์ ดังนี้
ค่าภาคหลวงสาหรับแหล่งบนบก จัดสรรให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถินร้อยละ 60 ดังนี้ ่
้ ่ ั ่ ี
ก. องค์การบริหารส่วนตาบล (อบต.) หรือเทศบาลในเขตพืนทีสมปทานทีมการผลิตปิโตรเลียม ร้อยละ 20
่ ่ ี ้ื ่
ข. องค์การบริหารส่วนตาบล (อบต.) หรือเทศบาลอื่นทีอยู่ในจังหวัดทีมพนทีครอบคลุมการผลิตปิโตรเลียม ร้อยละ 10
่
ค. องค์การบริหารส่วนตาบล (อบต.) หรือเทศบาลอื่น (ทัวประเทศ) นอกจาก ก. และ ข. ร้อยละ 10
่ ี ้ื ่
ง. องค์การบริหารส่วนจังหวัด (อบจ.) ทีมพนทีครอบคลุมการผลิตปิโตรเลียม ร้อยละ 20
ั
การจัดสรรตาม ก ให้จดสรรเท่าๆ กันตามจานวนองค์กร ส่วนการจัดสรรตาม ข และ ค ให้จดสรรตามจานวนประชากรในท้องถินั ่
่
ส่วนทีเหลือร้อยละ 40 เป็นรายได้แผ่นดิน
ค่าภาคหลวงสาหรับแหล่งในทะเล เป็นรายได้แผ่นดินทังหมด ้
่ั
เงินค่าภาคหลวงจากการผลิตปิโตรเลียมแหล่งบนบกทีจดเก็บได้ในช่วงเดือนกรกฎาคมถึงเดือนธันวาคม 2544 รวมทังสินเป็ นเงิน7,752ล้านบาท ้ ้
สามารถนาไปจัดสรรให้แก่ องค์กรบริหารส่วนท้องถินต่างๆได้ดงนี้ ่ ั
่
องค์กรบริหารส่วนท้องถินตาม ก. 158 ล้านบาท ข. 79 ล้านบาท ค. 79 ล้านบาท ตาม ง. 158ล้านบาท
และนาเข้าเป็นรายได้แผ่นดิน 7,277 ล้านบาท
2. ผลประโยชน์ตอบแทนพิ เศษ
่ี ้ ิ
เป็นหลักเกณฑ์ทกาหนดขึนตามพระราชบัญญัตปิโตรเลียม (ฉบับที่ 4) พ.ศ.2532
ั ้ั ่ ั ้ ู้ ั
ใช้บงคับสาหรับผูรบสัมปทานปิโตรเลียมทีได้รบสัมปทานตังแต่ปี 2532 เป็นต้นมา ในกรณีผรบสัมปทานพบแหล่งปิ โ ตรเลีย มขนาดใหญ่
ั
หรือ ได้ร บประโยชน์ จากการที่น้ามัน ดิบในตลาดโลกมีร าคาสูงมาก ซึ่งมีผ ลให้ร าคาน้ามัน ในประเทศสูงขึ้น
ี ั
หรือ ในกรณีท่ต้น ทุน การสารวจและผลิต ปิ โ ตรเลีย มต่ามาก ทาให้ผู้ร บ สัมปทานมีกาไรส่วนเกินมาก
ั ่ ี
จึงต้องจ่ายเงินผลประโยชน์ตอบแทนพิเศษให้แก่รฐซึงคานวณจากกาไรปิ โตรเลียม ก่อนหักภาษีเงินได้ หากปี ใดไม่มกาไรเกิดขึ้นก็ไม่ต้องเสีย
ัจจุบนแหล่งปิโตรเลียมขนาดเล็กจะไม่มภาระการชาระผลประโยชน์ตอบแทนพิเศษ
ซึ่งเมื่อวิเคราะห์จากสถานการณ์ น้ ามันในป ั ี
ี ่ี
เพราะไม่มกาไรส่วนเกินถึงเกณฑ์ทจะถูกเรียกเก็บ
3. ภาษี เงิ นได้ปิโตรเลียม
่ี ู้ ั ั
จัดเก็บในอัตราร้อยละ 50 จากกาไรสุทธิทผได้รบสัมปทานได้รบจากการประกอบกิจการปิโตรเลียม
้ ่ ้ ้
ตังแต่เริมมีการผลิต จนถึงปี 2544 จัดเก็บภาษีเงินได้ปิโตรเลียมได้รวมทังสิน 84,313 ล้านบาท
้ ั
นอกจากนันรัฐยังได้รบผลประโยชน์ทางอ้อมในรูปการจ้างแรงงานในประเทศ
่ ่ ้ ่
การถ่ายทอดเทคโนโลยีเกียวกับการประกอบกิจการปิโตรเลียม ประหยัดเงินตราทีตองสังซื้อน้ามันจากต่างประเทศ
่ ่
และทาให้ประเทศสามารถพึงตนเองทางด้านพลังงาน ซึงเป็นส่วนสาคัญในการ
่
เสริมสร้างความมันคงทางเศรษฐกิจของประเทศ
้
ส่วนข ้อมูลสารสนเทศพลังงาน กองเชือเพลิงธรรมชาติ กรมทรัพยากรธรณี
ถนนพระราม ๖ กรุงเทพมหานคร ๑๐๔๐๐
–9–
โทรศัพท์ ๒๐๒-๓๖๕๐-๓ โทรสาร ๒๐๒-๓๖๕๒
อินเตอร์เน็ ต WWW.dmr.go.th
กรกฎาคม 2545