1
บทที่ 1
ความหมายและหลักการของการจัดการ
1. ความหมาย
การจัดการ (Management) หรืออาจจะเรียกว่า การบริหาร หรือ การบริหารจัดการ
หมายถึง ชุดของหน้าที่ต่าง ๆ
ที่กาหนดทิศทางในการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรทั้งหลายอย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล
เพื่อให้บรรลุเป้าหมายขององค์กร การใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ (Efficient) หมายถึง
การใช้ทรัพยากรอย่างเฉลียวฉลาด และคุ้มค่า ส่วนการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิผล (Effective)
หมายถึงการตัดสินใจอย่างถูกต้อง และมีการปฏิบัติการได้สาเร็จตามแผนที่กาหนดไว้ ดังนั้น
ผลสาเร็จของการจัดการต้องมีทั้งประสิทธิภาพและประสิทธิผลควบคู่กันไป (Griffin, 1997 4)
ทรัพยากรทางการจัดการ (Management Resources) ประกอบด้วย 6 M’s คือ
(1) Men หมายถึง คน หรือ ทรัพยากรมนุษย์ (Human Resources) หรือทรัพยากรบุคคล
(Personal Resources)
(2) Money หมายถึง เงินทุน
(3) Material หมายถึง วัตถุดิบ
(4) Machine หมายถึง เครื่องจักร
(5) Method or Management หมายถึง วิธีการจัดการ
(6) Market หมายถึง การตลาด
การบริหาร (Administration) หมายถึงกระบวนการวางแผนการจัดองค์กร
การนาหรือการสั่งการ และการควบคุม ความสามารถของคนในองค์กร
และการใช้ทรัพยากรให้องค์กรบรรลุเป้าหมาย
กระบวนการบริหาร (Administration Process) ประกอบด้วย
(1) Planning หมายถึง การวางแผน
(2) Organizing หมายถึง การจัดองค์กร
(3) Leading or Directing หมายถึง การนาหรือการสั่งการ
(4) Controlling หมายถึง การควบคุม
2
ระดับการบริหาร อาจจะแบ่งการบริหารออกเป็น 3 ระดับ คือ
(1) First-Line Management หมายถึง การบริหารระดับต้น
ซึ่งสามารถสั่งการต่อระดับปฏิบัติการ-หัวหน้างาน
(2) Middle Management หมายถึง การบริหารระดับกลาง
ซึ่งเป็นการปฏิบัติตามนโยบายและแผน-ผู้จัดการแผนก
(3) Top Management หมายถึง การบริหารระดับสูง
ซึ่งเป็นการกาหนดนโยบายและแผนกรรมการผู้จัดการ
ระดับสูง
ระดับกลาง
ระดับบริหาร
ระดับต้น
การปฏิบัติการ ระดับปฏิบัติการ
ทักษะของการจัดการ (Managerial Skills) ของ Robert L. Katz
1. ทักษะด้านเทคนิค (Technical Skills) หมายถึง ความชานาญด้านวิธีการ กระบวนการ
ขั้นตอน
2. ทักษะด้านมนุษย์ (Human Skill) หมายถึง ความสามารถในการร่วมงานกับผู้อื่น
ความสัมพันธ์กับผู้อื่น (Human Relationship)
3. ทักษะด้านความคิด (Conceptual Skill) มายถึง ความสามารถในการมองเห็นภาพรวม
และเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างองค์ประกอบต่าง ๆ
4. ทักษะด้านการออกแบบ (Design Skill) หมายถึง ความสามารถในการแก้ปัญหา
สามารถออกแบบหรือกาหนดกระบวนการแก้ปัญหาได้อย่างเป็นระบบ
3
ทักษะของการจัดการ (Managerial Skills) ของ Rickey W.Griffin
1. ทักษะด้านเทคนิค (Technical Skill)
2. ทักษะด้านความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล (Interpersonal Skill)
3. ทักษะด้านความคิด (Conceptual Skill)
4. ทักษะด้านวินิจฉัย (Diagnostic Skill)
5. ทักษะด้านการสื่อสาร (Communication Skill)
6. ทักษะด้านการตัดสินใจ (Decision-making Skill)
7. ทักษะด้านการบริหารเวลา (Time-Management Skill)
บทบาทของการจัดการ (Managerial Rotes) ของ Henry Mintzberg
1. บทบาทด้านความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล (Interpersonal Roles)
1.1 บทบาทการเป็นหัวหน้า (Figurehead)
1.2 บทบาทการเป็นผู้ประสานงาน (Liaison)
1.3 บทบาทการเป็นผู้นา (Leader)
2. บทบาทด้านข้อมูลข่าวสาร (Informational Roles)
2.1 บทบาทการรับข่าวสาร (Monitor)
2.2 บทบาทการกระจายข้อมูล (Disseminator)
2.3 บทบาทของการแถลงข่าว (Spokesperson)
3. บทบาทด้านการตัดสินใจ (Decisional Roles)
3.1 บทบาทการเป็นผู้ประกอบการ (Entrepreneur)
3.2 บทบาทการขจัดข้อขัดแย้ง (Disturbance Handler)
3.3 บทบาทการจัดสรรทรัพยากร (Resources Allocator)
3.4 บทบาทการเจรจาต่อรอง (Negotiator)
การเพิ่มผลผลิต (Productivity) เป็นไปได้ใน 2 กรณีคือ
1. ประสิทธิผล (Effectiveness) การใช้ทรัพยากรขององค์กรให้บรรลุเป้าหมาย
ประสิทธิผลจึงมุ่งที่จะทาให้เกิด “ทาสิ่งที่ถูกต้อง” (Doing the right things)
2. ประสิทธิภาพ (Efficiency) การจัดสรรทรัพยากรเพื่อให้เกิดความสิ้นเปลืองน้อยที่สุด
(โดยได้กาไรมากที่สุด) ประสิทธิภาพจึงมุ่งที่จะ “ทาสิ่งต่าง ๆ ให้ถูกต้อง” (Doing things right)
4
การจัดการเป็นศาสตร์และศิลป์ (Science VS Arts)
กล่าวกันว่า การจัดการหรือการบริหารเป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ควบคู่กันไป
อย่างไรก็ตามผู้สอนเห็นว่า ควรจะใช้ให้สมดุลกัน คือ มีศาสตร์พอ ๆ กับมีศิลป์
ศาสตร์ (Science)
หมายถึงสามารถอธิบายปรากฏการณ์ทางการจัดการโดยวิธีวิทยาศาสตร์ซึ่งได้ความรู้มาจากประส
าทสัมผัสของมนุษย์ (ตา หู จมูก ลิ้น ผิวกาย) ซึ่งมี
แนวความคิด (Concept)
ทฤษฎี (Theory)
ศิลป์ (Arts)
หมายถึงสามารถใช้ความสามารถเฉพาะหรือความสามารถพิเศษที่จะเลือกใช้ข้อมูลตามความเหม
าะสมกับสถานการณ์อย่างมีเหตุผล ซึ่งมี
ความเข้าใจปัญหา
ความสามารถในการแก้ปัญหา