Het verhaal van Anne Marie

Document Sample
Het verhaal van Anne Marie Powered By Docstoc
					Het verhaal van
Anne-Marie
 Anne-Marie

   70 jaar

   Sinds één jaar:

• Geheugenstoornissen: namen, verjaardagen…
• Vindt haar gerief niet meer terug
• Moeilijkheden om dagelijkse huishoudelijke taken te verrichten
  (eten klaarmaken, boodschappen doen,…)
• Meer introvert

 Haar man is ongerust en gaat met haar naar de raadpleging
Anne-Marie

   Gaat het hier over depressie of dementie?

   Welk type dementie zou het kunnen zijn?

   Welke zijn de elementen die de diagnose zouden helpen
    bepalen ?

   Wat is de ernst van de aandoening bij deze patiënte en
    wat zal de evolutie ervan zijn ?

   Welke zijn de therapeutische mogelijkheden ?
Anne-Marie…



Gaat het hier over
depressie of dementie?
Depressie of dementie?

 Klinisch beeld       Depressie                Dementie

 Begin                Sinds kort/acuut         Sluipend
                      (weken/maanden)          (maanden/jaren)


 Stemming             Stabiel: voortdurend     Afwisselend bedroefd en euforisch,
                      depressief, apathisch    soms apathisch

 Cognitieve           Veel geheugenklachten,   Geobjectiveerde tekorten op de
 functies             patiënt beweert de       neuropsychologische testen, maar
                      testen niet goed te      de patiënt minimaliseert of
                      kunnen afleggen, maar    relativeert zijn fouten of tekorten
                      de resultaten op deze    (anosognosie)
                      testen zijn goed
 Zelfwaardering       slecht                   normaal

 Adapted from Gauthier 1999
Depressie of dementie?

 Klinisch beeld               Depressie                 Dementie
 Symptomen                    Angst, slapeloosheid,     In het begin zelden andere
                              anorexie                  symptomen dan cognitieve
                                                        klachten
 Tijdsduur                    Variabel : de symptomen   Progressieve evolutie
                              kunnen spontaan of na     gedurende maanden en jaren
                              behandeling verdwijnen


 Reden voor                   Spontaan; vreest de ZA    Wordt door familieleden naar
 raadpleging                  te hebben                 de raadpleging gebracht
                                                        omdat deze ongerust zijn
                                                        over het geheugenverlies en
                                                        de persoonlijkheids-
                                                        veranderingen van de patiënt


 Adapted from Gauthier 1999
Depressie of dementie?


    30-40 % van de dementerende patiënten zullen een
     depressie ontwikkelen tijdens hun ziekte (Hargrave R et al
     2000).



    15-20 % van de Alzheimerpatiënten lijden eveneens
     aan depressie (Lopez OL et al 1990; Pearlson GD et al. 1990; Rovner BW et
     al. 1989).



    Ongeveer 32% van de patiënten die consulteren voor
     een eventuele dementie lijden in feite aan depressie
     (Crigger N et al 1997; Marin D et al 2002).
Anne-Marie…


De cognitieve stoornissen van
Anne-Marie waren niet verbeterd
na twee maanden behandeling
met een SSRI.
Anne-Marie…



Dus, als het over dementie gaat,
welk type dementie zou
het kunnen zijn ?
Dementie is een syndroom




       Cognitieve              Functionele
       stoornissen   Globaal   stoornissen



               Gedragsstoornissen
Verschillende types van
dementie
                 Frontotemporale Andere
                 dementie

                                    5%
               Pure 3%         5%
Dementie met
 Lewy-bodies   met       15%
               ZA 12%

                                                  60%       Ziekte
               Mixte                                        van Alzheimer (ZA)
                         15%
  Vasculaire
  dementie
               Pure 5%




                                         Gearing (1995), Kosunen (1996), Nagy (1998)
Verschillende types dementie
volgens de etiologie
  5. Andere oorzaken van dementie

  • Infecties
  • Metabole aandoeningen
  • Hersentumoren
  • Hersentrauma
  • Toxines
  • Medicatie
  • Nutritionele aandoeningen
  • Psychiatrische aandoeningen
De ziekte van Alzheimer
is de meest frequente
vorm van dementie
10 alarmsignalen van een
eventuele ziekte van Alzheimer

 1. Geheugenstoornissen* met duidelijke negatieve invloed op het
     beroepsmatig functioneren
 2. Beperking om vertrouwde taken te verrichten*
 3. Taalstoornissen
 4. Desoriëntatie in tijd en ruimte
 5. Verminderd oordelingsvermogen
 6. Verminderd abstractievermogen
 7. Bepaalde voorwerpen misplaatsen *
 8. Gedrags- en stemmingstoornissen
 9. Persoonlijkheidsveranderingen *
 10. Verlies van initiatief *


 * Symptomen vertoond door Anne-Marie
Ziekte van Alzheimer:
DSM-IV criteria

 A. De ontwikkeling van multipele cognitieve stoornissen worden
    zichtbaar door beide volgende :

   1. Geheugenstoornissen

    2. Eén of meer van de volgende cognitieve stoornissen :

        •   afasie,
        •   apraxie,
        •   agnosie,
        •   stoornis van de uitvoerende functies.
Ziekte van Alzheimer:
DSM-IV criteria



 B. De stoornissen veroorzaken elk een duidelijke beperking in het
    sociaal of beroepsmatig functioneren en betekenen een
    significante beperking ten opzichte van het vroegere niveau.




 C. Het verloop wordt gekenmerkt door een geleidelijk begin en een
    progressieve cognitieve achteruitgang.
Ziekte van Alzheimer:
DSM-IV criteria

  D. Geen andere aandoeningen van het CZS die de cognitieve
     stoornissen veroorzaken. Geen systeemziekte of middelen,
     waarvan bekend is dat deze dementie veroorzaken.




  E. De stoornissen komen niet uitsluitend voor tijdens een delirium




  F. Geen andere oorzaak zoals depressie, schizofrenie …
Anne-Marie…


Welke zijn de elementen die
de diagnose zouden kunnen
helpen bepalen?
Welke zijn de elementen die de
diagnose zouden kunnen helpen
bepalen?




       Enkele cijfers
       Anamnese en onderzoek
       Risicofactoren
Enkele cijfers…
  Prevalentie  65 jaar




              Dementie               : 6.4%

              Ziekte van Alzheimer   : 4.4%



Lobo et al 2000
Prevalentie neemt exponentieel
toe met de leeftijd




 Ott et al 1995
Prevalentie in België

    (10 miljoen inwoners) :

    2000
         – 173.000 personen met dementie
         – 81.000 personen met de Ziekte van Alzheimer


    2010
         – 215.000 personen met dementie
         – 102.000 personen met de Ziekte van Alzheimer



X. Kurz et al. BIGE (Belgisch Instituut voor Gezondheidseconomie) 1996
Anamnese en
onderzoek…
Diagnostiek


    Anamnese
    Klinisch onderzoek
    Neuropsychologische testen
    Bloedname
    CT-scan of MRI
Neuropsychologische testen:
Kloktest

             Juist    Niet juist
Neuropsychologische testen
MMSE

 •   Cognitieve test die het volgende evalueert :

              Oriëntatie
              Inprentingsvermogen
              Aandacht en rekenen
              Geheugen
              Taal
              Praxiën

 •   Tijdsduur : 15 minuten

 •   Score tussen 30 (goed) en 0 (slecht)
Neuropsychologische testen
MMSE




  Lichte vorm van de ZA       : MMSE 26 -21
  Matige vorm van de ZA       : MMSE 20-15
  Matig ernstige vorm van de ZA : MMSE 14-10
  Ernstige vorm van de ZA     : MMSE    9-0
MMSE
MMSE
MMSE
MMSE
MMSE
MMSE
MMSE
MMSE
Risicofactoren…
Etiologie
Risicofactoren


   Leeftijd en geslacht
   Genetische factoren
   Omgevingsfactoren (voeding, zware metalen, solventen,
    hoofdtrauma,…)
   Sociale factoren (opleidingsniveau, …)
   Cardiovasculaire risicofactoren (arteriële hypertensie,
    hypercholesterolemie, diabetes, atheriosclerose)
Anne-Marie…


Nadat de andere oorzaken van
cognitieve stoornissen werden
uitgesloten, stelt de arts van Anne-Marie
de waarschijnlijke diagnose van de
ziekte van Alzheimer.
Inderdaad, de diagnose
van de ziekte van
Alzheimer kan slechts
post mortem met
zekerheid gesteld
worden
Neurofibrillaire kluwens en
amyloïde plaques
Anne-Marie…




Wat is de ernst van de aandoening en
wat zal de evolutie ervan zijn ?
 Lichte vorm van de ZA
 (MMSE : 26-21)
PARAMETER                                BESCHRIJVING
Geheugen            •Zwak geheugen met betrekking tot recente gebeurtenissen;
                    nieuwe informatie wordt met moeite opgenomen
Visuele             •Lichte achteruitgang: verminderd vermogen om tekeningen te
ruimtelijke         kopiëren; verminderd vermogen om zich te oriënteren in een
vaardigheden        onbekende omgeving; neiging tot verdwalen.

Taal                •Lichte anomie; « lege » spraak; verarmd woordgebruik.


Andere              •Verminderd beoordelingsvermogen, moeilijkheden op vlak
cognitieve          van abstract denken, controleren van het budget en
functies            planningen maken.

Persoonlijkheid/ •Onverschilligheid, initiatieverlies, depressieve symptomen en
                 angst.
Gedrag
Motoriek            •Normaal
Matig tot matig ernstige vorm
van de ZA (MMSE: 20-10)
PARAMETER                                BESCHRIJVING
Geheugen           •Het recente geheugen en het lange-termijn geheugen zijn
                   ernstig verstoord
Visuele            •Onvermogen om zich te oriënteren; regelmatig verdwalen;
ruimtelijke        verlies van tijdsbesef, tekeningen met gebrekkige structuur;
vaardigheden       apraxie.

Taal               •Ernstig verstoord: anomie; onbegrip; lege spraak.


Andere             •Acalculie (onvermogen om eenvoudige berekeningen te
cognitieve         maken); sterk verminderd beoordelingsvermogen.
functies
Persoonlijkheid/ •Veranderingen waaronder onverschilligheid prikkelbaarheid,
                 agressiviteit, hallucinaties en rusteloosheid.
Gedrag
Motoriek           •Psychomotorische instabiliteit, voortdurend heen en weer
                   lopen.
Ernstige vorm van de ZA
(MMSE < 10)

   PARAMETER                    BESCHRIJVING

 Geheugen/     •Het geheugen en de cognitieve functies zijn ernstig
               aangetast
 cognitie
 Taal          •Afasie, herhalingen, parafasiën



 Lichaams-     •Totale verwaarlozing van de persoonlijke hygiëne;
 verzorging    eventueel onvermogen om de urine of de ontlasting
               op te houden
 Motoriek      •Instabiliteit, herhaaldelijk vallen, verminderde
               mobiliteit, stijve ledematen en gebogen houding.
Evolutie van de
Ziekte van Alzheimer
Anne-Marie…


Anne-Marie heeft een MMSE score
van 13/30 en bevindt zich dus in een
matig ernstige stadium van
de ziekte van Alzheimer
Anne-Marie kan niet meer
zonder hulp leven


    Ze kan niet meer alleen gaan wandelen omdat
     ze vaak verdwaalt
    Ze kan haar huishoudelijke taken niet meer
     behoorlijk verrichten
    Ze is soms agressief tegen haar man
    Ze kan zich moeilijk alleen aankleden
Anne-Marie…




Welke zijn de therapeutische
mogelijkheden voor Anne-Marie
Behandeling




   Preventieve behandeling ?
   Curatieve behandeling ?
   Symptomatische behandeling
Momenteel geen preventieve
behandeling

    Statines
    Cardiovasculaire risicofactoren behandelen
    (arteriële hypertensie, diabetes, …)
    NSAID’s
    Antioxidatieve vitamines
    Alcohol
    Intellectuele stimulatie
Momenteel geen curatieve
behandeling



 Er bestaat momenteel geen curatieve behandeling
Symptomatische behandeling



     Multidisciplinair en gecoördineerd

     Behandeling
               niet-medicamenteuse
               medicamenteuse
Symptomatische behandeling




  Als men een dementerende patiënt behandelt
  heeft men eigenlijk 2 « patiënten » te behandelen :

          • de dementerende patiënt zelf en
          • de mantelzorger
Doelstelling van de behandeling


    Cognitieve functies, stemming en gedrag verbeteren
    Stress (van patiënt en omgeving) verminderen
    Autonomie zo lang mogelijk behouden
    Sociale interactie zo lang mogelijk behouden
    Kwaliteit van leven behouden en verbeteren
    Institutionalisering uitstellen
    Mantelzorger ondersteunen en begeleiden
     Niet-
medicamenteuse
 behandeling
Niet-medicamenteuse
behandeling


    Algemene verzorging (voeding, hydratatie, hygiëne)
    Aanpassing van de omgeving
    Aanpassing van de communicatie
    Recreatieve activiteiten
    Mantelzorger ondersteunen
Aanpassing van de omgeving

    Omgeving beveiligen
    Gebruik maken van herkenningstekens
    Aandacht voor de inrichting (kleuren, geluiden…)
    Inrichting en signalisatie van de sanitaire installaties
    Een plaats voorzien waar de patiënt veilig en vrij kan
     ronddolen.
    Stabiliteit van de omgeving
    …
Aanpassing van de
communicatie


    Aandachtig en zonder tijdsdruk naar de patiënt
     luisteren. Patiënt aanmoedigen als hij
     moeilijkheden heeft om zich uit te drukken.

    Controleren of we hem goed begrepen hebben.

    Zich plaatsen zodat de patiënt ons kan zien.

    Trachten zijn aandacht te trekken vooraleer we
     met hem beginnen te praten.
Aanpassing van de
communicatie
   Omringende prikkels verminderen, zoals de
    radio, televisie….

   Non-verbale taal gebruiken

   Rustig en traag spreken, maar duidelijk en
    kalm

   Met korte, eenvoudige zinnen spreken

   De patiënt voldoende tijd geven om ons te
    begrijpen
Aanpassing van de
communicatie

   Discussies worden best vermeden, het heeft
    geen zin om met de patiënt te redeneren.

   Stel geen verschillende vragen
    tegelijkertijd en vermijd indirecte vragen.
    Stel liever vragen die een ja/nee antwoord
    vereisen (bv: « wil je een appel? » in plaats
    van « wil je een appel of een peer ? »)

   Nagaan of bril, oorapparaat en gebit
    aangepast zijn aan de patiënt
Recreatieve activiteiten
enkele voorbeelden


        Psychomotorische therapie
        Muziektherapie
        Reminiscentietherapie
        Snoezelen
        Belevingsgerichte zorg (Validation Therapy)



Jonker, Verhey and Slaets. Alzheimer en andere vormen van dementie, 2001
Recreatieve activiteiten :
Psychomotorische therapie




       Bewegingsactiviteiten (spel, sport)
       Het onderhoudt de beweeglijkheid
       Beweging als alternatieve vorm van
        communiceren : lichaamstaal gebruiken



Jonker, Verhey and Slaets. Alzheimer en andere vormen van dementie, 2001
Recreatieve activiteiten:
Muziektherapie



      Er wordt ruimte geboden voor non-verbale
       expressie
      Muziek als prikkel om gevoelens en
       herinneringen te activeren



Jonker, Verhey and Slaets. Alzheimer en andere vormen van dementie, 2001
Recreatieve activiteiten
Reminiscentietherapie


       Reminiscentie= verschijnsel dat de herinnering
        oproept; herinnering (Van Dale)

       Men probeert een positieve invloed uit te oefenen op
        het emotioneel en sociaal functioneren van de patiënt
        door hem opnieuw herinneringen te laten beleven
        dankzij hulpmiddelen



Jonker, Verhey and Slaets. Alzheimer en andere vormen van dementie, 2001
Recreatieve activiteiten
Snoezelen


      Zintuigactivering
      Snoezelen is een geschikt middel om zelfs met
       zeer ernstig demente personen te communiceren
      Doelgericht of geïntegreerd in dagelijkse
       zorgactiviteiten




Jonker, Verhey and Slaets Alzheimer en andere vormen van dementie 2001
Recreatieve activiteiten
belevingsgerichte zorg
(Validation therapy)

        bv de validation-benadering = een verbale en
         non-verbale empatische
         communicatietechniek.


        Het gaat hier niet om de waarheid, maar om
         iemands individuele beleving van de
         werkelijkheid.

Jonker, Verhey and Slaets Alzheimer en andere vormen van dementie 2001
Mantelzorger ondersteunen


  Mantelzorger inlichten over de ziekte en over de
 behandeling

  Een eventuele depressie bij de mantelzorger
 detecteren

    Mantelzorger emotioneel ondersteunen

 Dag-en nachtopvang om de taak van de
 mantelzorger te verlichten
Medicamenteuse
 behandeling
Licht tot matig ernstige
ziekte van Alzheimer

Terugbetaling in Bf (MMSE: 24-12)

   Acetylcholinesteraseremmers :
     • donepezil (Aricept®)
     • rivastigmine (Exelon®)
     • galantamine (Reminyl® )



   Ginkgo-biloba (Tavonin®, Tanakan®)
Matig ernstige tot ernstige
ziekte van Alzheimer


 Terugbetaling Bf : (MMSE 14-3)

  Antagonist van de NMDA receptor :

   memantine (Ebixa®)
Gedragsstoornissen



  Affectieve     Instabiliteit            Agitatie           wanen
 symptomen       Irritabiliteit         Agressiviteit     hallucinaties




       Antidepressiva             Anti-epileptica       Antipsychotica
Anne-Marie…



De arts heeft bij Anne-Marie
een behandeling gestart met Ebixa®

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:81
posted:1/12/2012
language:
pages:74