Znaki towarowe
w Unii Europejskiej
Marta Bala
marta.bala@kondrat.pl
Plan prezentacji
1. Zagadnienia wstępne
2. Pojęcie znaku towarowego
3. Funkcje znaków towarowych
4. Źródła ochrony znaków towarowych
5. Kryteria zdolności rejestracyjnej
6. Rejestracja znaków towarowych
Aspekty
społeczne i ekonomiczne
Wzrost znaczenia znaków towarowych:
• reklama
– rozwój mediów (pojawienie się nowych platform
komunikacyjnych: Internet)
– wzrost środków przeznaczanych na reklamę:
• aspekt negatywny: sztucznie podnoszenie cen produktów
• aspekt pozytywny: wzrost wartości dodanej przy braku
konieczności „spalania dodatkowej tony węgla”
• zapewnienie uczciwej konkurencji na rynku
Aspekty
społeczne i ekonomiczne
• kształtowanie równowagi ekonomicznej:
– obniżenie kosztów poszukiwania towarów przez
konsumentów
– zmniejszenie potencjalnego rozczarowania odnośnie
jakości towarów
– konsument chętnie płaci więcej za gwarancję jakości
• funkcja językowa:
– upraszczanie komunikacji międzyludzkiej
(przedsiębiorca – konsument; konsument –
konsument)
– wzbogacanie języka: znaki towarowe, które stały się
nazwami rodzajowymi (aspiryna, celofan, termos,
[pol.] adidasy)
Koszty systemu
znaków towarowych
• tworzenie marki
– koszt stworzenia marki – niewielki
– koszty promocji i reklamy – znaczne
– systematyczny spadek przywiązania do marki
– przeciętny człowiek widzi ok. 1500 dziennie –
zjawisko uodpornienia
– nowe metody budowania marek = sprzedawanie stylu
życia, osobowości, odwoływanie się do emocji
• monopolizacja przestrzeni publicznej
– niewielki koszt ze społecznego punktu widzenia
Definicja
znaku towarowego
• Postrzegalne zmysłowo oznaczenie przeznaczone do
odróżniania towarów pochodzących z jednego
przedsiębiorstwa od towarów pochodzących z innego
przedsiębiorstwa.
R. Skubisz: Prawo znaków towarowych – komentarz, Warszawa 1997
• Jakiekolwiek oznaczenie, które można przedstawić w
formie graficznej, pod warunkiem że oznaczenie takie
umożliwia odróżnianie towarów lub usług jednego
przedsiębiorstwa od towarów lub usług innych
przedsiębiorstw.
Art. 4 Rozporządzenia nr 40/94
• Każde oznaczenie, które można przedstawić w
sposób graficzny, jeżeli oznaczenie takie nadaje się
do odróżniania towarów jednego przedsiębiorstwa od
towarów innego przedsiębiorstwa.
Art. 120 p.w.p.
Przykłady
znaków towarowych
• wyraz, w tym nazwisko • wyraz
• rysunek • rysunek
• litery • ornament
• cyfry • kompozycja
kolorystyczna
• kształt towarów lub ich
opakowań • forma przestrzenna, w
tym forma towaru lub
Art. 4 Rozporządzenia nr 40/94
opakowania
• melodia lub inny sygnał
dźwiękowy
Art. 120 p.w.p.
Co może być
znakiem towarowym?
• Znaki słowne:
– fantazyjne wyrazy
Co może być
znakiem towarowym?
• Znaki słowne:
– istniejące słowa: Apple, Shell, Merci
Co może być
znakiem towarowym?
• Znaki słowne:
– imiona, nazwiska
Co może być
znakiem towarowym?
• Znaki słowne:
– słowa z niewłaściwą pisownią
– onomatopeje
Co może być
znakiem towarowym?
• Znaki słowne:
– skróty
Co może być
znakiem towarowym?
• Znaki słowne:
– cyfry
– slogany
Co może być
znakiem towarowym?
• Znaki słowno-graficzne:
– rysunki
– logo
– obrazy
– emblematy
Co może być
znakiem towarowym?
• Znaki słowno-graficzne:
– kombinacje kolorów
Co może być
znakiem towarowym?
• Znaki przestrzenne:
– kształt produktu
– kształt opakowania
Co może być
• Zapach:
znakiem towarowym?
- zapach świeżo skoszonej trawy dla piłeczek
tenisowych
zarejestrowany choć krytykowany w literaturze
- zapach malin dla napojów energetycznych
odrzucony z powodu braku wyróżniającego charakteru
- zapach truskawek dla długopisów
• Smak
• Dźwięk
brak możliwości prezentacji graficznej
Co może być
znakiem towarowym?
• Hologramy
• Filmy
Co może być
znakiem towarowym?
• Gesty
• Inne: rasa koni ( Mangalarga Marchador)
w USA
Rodzaje
znaków towarowych
Znaki towarowe Znaki usługowe
(trade mark) (service mark)
Funkcje
znaków towarowych
1. Funkcja oznaczanie pochodzenia
2. Funkcja jakościowa
3. Funkcja reklamowa
Funkcja
oznaczania pochodzenia
Konsument:
identyfikacja (pomiędzy przedsiębiorstwami)
i indywidualizacja towarów (w ramach
przedsiębiorstwa)
zapewnienie klientów, aby mogli czuć się
pewni, ufni, że dany towar pochodzi z
określonego przedsiębiorstwa
orzeczenie SPI w sprawie Mag Instrument
informacja o komercyjnym, a nie fizycznym
pochodzeniu towarów
R. Skubisz: Funkcje znaku towarowego, PIRP 2001
Funkcja
oznaczania pochodzenia
Właściciel znaku towarowego
„szczególny cel”: gwarantowanie właścicielowi
znaku towarowego praw do jego używania, w
celu wprowadzania po raz pierwszy towarów
oznaczonych znakiem do obrotu
orzeczenie ETS w sprawie Centrafarm p. Winthrop
„zasadnicza funkcja”: oznaczenie
pochodzenia towarów i przeciwdziałanie
wprowadzaniu w błąd w tym zakresie
orzeczenie ETS w sprawie Pfizer Inc. Eurim-Pharm GmbH
Funkcja jakościowa
• znak towarowy przenosi komunikat o jakości
towaru
• szczególne znaczenie w przyp. znaków
towarowych renomowanych
• gwarancje jakości w systemie common law:
ochrona przed tzw. rozwodnieniem (dilution)
• rozszerzona ochrona znaków renomowanych na
gruncie polskiej p.w.p
Art. 132(2)(3) p.w.p.
Funkcja reklamowa
• znak towarowy = symbol, nośnik informacji
kojarzonych z szeregiem elementów: stylem,
oznaką typu osobowości itp.
• wzrost znaczenia funkcji reklamowej:
– Malboro i Camel dla ubrań
– Batman dla płatków kukurydzianych
Źródła ochrony
znaków towarowych
• prawo międzynarodowe:
– Konwencja Paryska
klauzula narodowa, prawo pierwszeństwa
– Porozumienie TRIPS
postanowienia ogólne, egzekwowanie praw
– Porozumienie i Protokół Madrycki
ułatwienia proceduralne w rejestracji znaków w różnych
państwach
– Porozumienie Nicejskie
międzynarodowa klasyfikacja towarów i usług
– Porozumienie Wiedeńskie
międzynarodowa klasyfikacja elementów graficznych
Źródła ochrony
znaków towarowych
• Polska:
– Ustawa Prawo własności przemysłowej
ochrona w systemie krajowym
– Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji
czyny nieuczciwej konkurencji, zakaz naśladownictwa
Źródła ochrony
znaków towarowych
• Unia Europejska:
– Art. 28 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę
Europejską:
swobodny przepływ towarów
– Dyrektywa Rady (EWG) nr 89/104 o harmonizacji
przepisów prawnych Państw Członkowskich
odnoszących się do znaków towarowych
nakaz harmonizacji
– Rozporządzenie Rady (WE) nr 40/94 w sprawie
wspólnotowego znaku towarowego
niezależna podstawa ochrony w systemie wspólnotowym
Kryteria
zdolności rejestracyjnej
= podstawy odmowy rejestracji
względne:
bezwzględne:
naruszenie wcześniejszych 1. brak zdolności odróżniającej
prawa ochronnych na Art. 7(1)(b) Rozporządzenia nr 40/94; art. 129 p.w.p.
znaki towarowe 2. znaki wyłączone spod ochrony
Art. 8 Rozporządzenia nr 40/94, art.. 132 p.w.p. Art. 7(1) (c-i) Rozporządzenia nr 40/94; art. 131 p.w.p.
Brak
zdolności odróżniającej
• brak pozytywnej definicji legalnej
• odróżnianie towarów jednego
przedsiębiorstwa od towarów innego
przedsiębiorstwa
Art. 120(1) p.w.p.; art. 4 Rozporządzenia nr 40/94
• dwa etapy badania zdolności odróżniającej:
– in abstracto: czy oznaczenie w ogóle nadaje się do
pełnienia funkcji znaku towarowego?
– in conctreto: czy oznaczenie nadaje się do pełnienia
funkcji znaku dla konkretnych towarów?
wyrok SN w sprawie III RN 218/01
Znaki rodzajowe
• oznaczenia określające rodzaj lub cechy
rodzajowe towarów
• Vilcacora dla produktów zawierających vilcacorę
Art. 129(2)(2) p.w.p.; art. 7(1)(c) Rozporządzenia nr 40/94
Znaki opisowe
• oznaczenia określające cechy towarów:
– jakość, ilość, przeznaczenie, wartość, pochodzenie
geograficzne, sposób i czas produkcji, skład, funkcja,
przydatność lub inne właściwości
Art. 129(2)(2) p.w.p.; art. 7(1)(c) Rozporządzenia nr 40/94
• Happyderm dla kosmetyków do pielęgnacji
skóry twarzy
Naruszenie
wcześniejszych praw
• oznaczenie podobne lub identyczne do
zarejestrowanego znaku towarowego dla
towarów identycznych lub podobnych, jeżeli
jego używanie może spowodować wśród części
odbiorców błąd polegający w szczególności na
skojarzeniu między znakami
Art. 132 p.w.p.
• z powodu identyczności lub podobieństwa do
wcześniejszego znaku, identyczności lub
podobieństwa towarów istnieje
prawdopodobieństwo wprowadzenia w błąd
opinii publicznej
Art. 8 Rozporządzenia nr 40/94
Naruszenie
wcześniejszych praw
• Ocena podobieństwa – wytyczne ETS:
1. ocena całościowa
Ocena ryzyka wprowadzenia w błąd powinna być
dokonywana w sposób całościowy, (…) biorąc pod
uwagę wszystkie okoliczności konkretnej sprawy.
wyrok ETS z 9 lipca 2003 r. w sprawie T-162/01 Giorgio Beverly Hills
Determinując, czy dany znak posiada zdolność
odróżniającą, należy dokonać całościowej oceny
stopnia, w jakim jest on zdolny do odróżniania
towarów i usług, dla których jest on zarejestrowany,
jako pochodzących z określonego przedsiębiorstwa.
wyroki ETS z 9 lipca 2003 r. w sprawie T-162/01 Giorgio Beverly Hills
z 4 maja 1999 r. w połączonych sprawach C-108/97 i C-109/97 Windsurfing
Chiemsee
i z 22 czerwca 1999 r. w sprawie C-342/97 Lloyd Schuhfabrik Meyer
Naruszenie
wcześniejszych praw
• Ocena podobieństwa – wytyczne ETS:
2. ocena w trzech płaszczyznach
Ocena prawdopodobieństwa wprowadzenia w błąd w
zakresie podobieństwa wizualnego, fonetycznego
lub koncepcyjnego spornych oznaczeń powinna
opierać się na wywieranym przez nie całościowym
wrażeniu ze szczególnym uwzględnieniem ich
elementów odróżniających i dominujących.
wyroki SPI z 23 października 2002 r. w sprawie T-6/01 Matratzen
z 14 października 2003 r. w sprawie T-292/01 BASS
z 25 listopada 2003 r. w sprawie T-286/02 Kiap Mou
z 6 lipca 2004 r. w sprawie T-117/02 Chufafit
i z 5 kwietnia 2006 r. w sprawie T-344/03 ORO SAIWA
Naruszenie
wcześniejszych praw
• Ocena podobieństwa – wytyczne ETS:
3. ocena przez przeciętnego konsumenta
Właściwy krąg odbiorców składa się z przeciętnych
konsumentów, należycie poinformowanych,
dostatecznie uważnych i rozsądnych.
wyroki ETS z 22 czerwca 1999 r. w sprawie C-342/97 Lloyd Schuhfabrik Meyer
z 6 maja 2003 r. w sprawie C-104/01 Libertel
i z 12 stycznia 2006 r. w sprawie C-361/04 P Picasso
Naruszenie
wcześniejszych praw
• Ocena podobieństwa – wytyczne ETS:
4. ocena in concreto – w odniesieniu do towarów i
usług
Dokonując oceny podobieństwa towarów (usług), należy
brać pod uwagę wszystkie czynniki charakteryzujące,
zachodzące między nimi relacje (zależności),
szczególnie rodzaj towarów lub usług, ich
przeznaczenie, sposób używania lub korzystania z
nich, warunki, w jakich są sprzedawane, a także ich
wzajemny, konkurencyjny lub komplementarny
charakter.
wyroki SPI z 23 października 2002 r. w sprawie T-388/00 ELS
z 4 listopada 2003 r. w sprawie T-85/02 Castillo
z 8 lipca 2004 r. w sprawie T-203/02 Vitafruit
z 4 maja 2005 r. w sprawie T-359/02 Star TV
i wyrok ETS z 29 września 1998 r. w sprawie C-39/97 Canon
Naruszenie
wcześniejszych praw
• Ocena podobieństwa – wytyczne ETS:
5. podobieństwo znaków a podobieństwo towarów
Całościowa ocena zakłada pewną współzależność
między branymi pod uwagę czynnikami, w
szczególności podobieństwem znaków towarowych
oraz podobieństwem towarów lub usług, których
one dotyczą, przy czym niski stopień podobieństwa
między oznaczonymi towarami lub usługami może
być zrównoważony znaczącym stopniem
podobieństwa między znakami towarowymi i
odwrotnie (zasada wzajemnej zależności).
wyroki SPI z 23 października 2002 r. w sprawie T-388/00 ELS
i z 5 kwietnia 2006 r. w sprawie T-202/04 Echinacin
Naruszenie
wcześniejszych praw
• Ocena podobieństwa – wytyczne ETS:
6. ryzyko skojarzenia a prawdopodobieństwo
wprowadzenia w błąd
Niewątpliwie samo skojarzenie ma miejsce wówczas,
gdy oznaczenie użyte przez podmiot przywołuje na
myśl inny znany odbiorcom znak towarowy używany
przez podmiot uprawniony, lecz potencjalny
odbiorca świadomy jest braku jakichkolwiek
powiązań między oboma podmiotami. Zakres tego
pojęcia jest w istocie szerszy niż pojęcia błędu
wyrok ETS z 11 listopada 1997 r. w sprawie C-251/95 SABEL
Okoń Z.: Komentarz do ustawy z dnia 23 stycznia 2004 r.
o zmianie ustawy – Prawo własności przemysłowej
Rejestracja
znaków towarowych
• Jak zgłosić krajowy znak towarowy?
1. badanie zdolności rejestracyjnej znaku w
odpowiedniej bazie danych
• baza UPRP
rejestracje krajowe + rejestracje międzynarodowe skuteczne w Polsce
• baza CTM ONLINE:
rejestracje wspólnotowe
• baza Madrid Express lub ROMARIN
rejestracje w oparciu o Porozumienie Madryckie
2. wypełnienie odpowiedniego formularza zgłoszenia
3. dokonanie opłaty za zgłoszenie znaku towarowego
Rejestracja w systemie krajowym
Rejestracja
w systemie wspólnotowym
Internetowe
źródła informacji
o znakach towarowych
• Urząd Patentowy RP
www.uprp.pl
• Urząd do spraw Harmonizacji Rynku Wewnętrznego, OHIM
www.oami.europa.eu
• Światowa Organizacja Własności Intelektualnej, WIPO
www.wipo.org
• Światowa Organizacja Handlu, WTO
www.wto.org
• Urząd Patentowy i Znaków Towarowych Stanów Zjednoczonych,
USPTO
www.uspto.gov
Dziękuję
marta.bala@kondrat.pl