Toplum Sagligi ve Evde Bakim Hizmetleri

Document Sample
Toplum Sagligi ve Evde Bakim Hizmetleri Powered By Docstoc
					Toplum Sağlığı ve Evde
   Bakım Hizmetleri
     Dr. Deniz Akgün
       27.08.2010
             Sunum planı
• YaĢlı sağlığının önemi
• ÇeĢitli kurumların yaĢlı sağlığı ile ilgili
  görevleri (Mevzuat)
• Evde bakım sürecinin özellikleri
• YaĢlılıkta koruyucu uygulamalar
• YaĢlılıkta sağlık taramaları
• Isparta Merkez 1 No’lu TSM’de yaĢlı
  sağlığı hizmetlerinin yeni mevzuat ıĢığında
  planlanması
             YaĢlı nüfustaki artıĢ
• Dünya nüfusunda 60 yaĢ üzeri oranı

• 1900’de %6,9’u
• 1950’de %8,1’i
• 2008’de %10’u
olduğu
• 2050’de %22,1
• 2100’de %28,1
olacağı tahmin ediliyor.
           65 yaĢ üzeri nüfus
•   % 4’ten az ize genç toplum
•   % 4-7 ise olgun toplum
•   % 7-10 ise yaĢlı toplum
•   % 10’un üzerindeyse çok yaĢlı toplum

olarak tanımlanmaktadır.
Türkiye’de 2009 ADNS’na göre %7
  1 No’lu TSM Bölgesi’nde 65 yaĢ üzeri nüfus

Merkez 1 No'lu TSM mahallelerinde 65 yaĢ üzeri kiĢi oranları
(Anket çalıĢmaları)



    1 No’lu TSM         65 YAġ ALTI      65 YAġ ÜZERĠ      Toplam      Oran


    TOPLAM                       2488                198        2686    7,4

 Merkez 1 No'lu TSM mahallelerinde 65 yaĢ üzeri kiĢi oranları
 (AHBS, 2009)



    1 No’lu TSM          65 YAġ ALTI     65 YAġ ÜZERĠ      Toplam      Oran
    TOPLAM                    133.357             10.946    144.303      7,6
YaĢlanmaya iliĢkin sorunlar
            Sağlık
           sorunları




             Artan
             yaĢlı
             nüfus

 Sosyal                Ekonomik
sorunlar               sorunlar
          60 yaĢ üzeri kiĢilerin
           yaĢlandıklarında;

• %55’i çocuklarının yanında
• %17,8’i kendi evinde bakım hizmeti alarak
• %9,3’ü kurumda

YaĢamak istediğini belirtmiĢtir.

                  (TÜĠK, Aile yapısı araĢtırması, 2006)
  YaĢlı sağlığı hizmetlerinde temel
                amaç

• Hastalık ve yetersizliğin birincil önlenmesi
• Yalnızlık ve soyutlamanın önlenmesi
• Hastalık, psikiyatrik belirti ve yetersizliğin
  erken tanı ve sağaltımı
          YaĢlı sağlığı hizmetlerinin alt
                    amaçları
•   Koruyucu sağlık hizmetleri ve erken tanı
•   Hospitalizasyonda ve mortalitede azalma
•   Mortalitede azalma
•   Geriatrik sendromların tanınması (Kırılgan yaĢlı)
•   Fonksiyonellik ve yaĢam kalitesi
•   Kesin tanıya yardımcı olmak
•   Optimum çevresel ve sosyal destek
•   Hastalığın ilerleyiĢini takip
•   Uygun bakım planı
•   Hastane ve bakımevlerine müracatın azalması

                                      YaĢlılık bir hastalık değildir
YaĢlı sağlığı hizmetlerini ele alırken

•   Günlük yaĢam iĢlevleri
•   Akıl sağlığı
•   Sosyal kültürel iyi olma hali
•   Sosyal iliĢkiler
•   Ekonomik düzey
YaĢlı sağlığı ile ilgili mevzuat
      Anayasa - 61. maddesi

• YaĢlılar, Devletçe korunur. YaĢlılara
  Devlet yardımı ve sağlanacak diğer haklar
  ve kolaylıklar kanunla düzenlenir.
                 Avrupa Bölgesi
                Sağlık 21 hedefleri
  HEDEF 5: YAġLILARIN SAĞLIĞI
  2020 yılına kadar, 65 yaĢın üzerindeki insanlar sağlık
  potansiyellerinin tam yerinde olması fırsatına sahip
  olmalı ve aktif sosyal rol oynayabilmelidir.

• 5.1. YaĢam beklentisinde ve 65 yaĢında sakatlık
  olmadan yaĢama beklentisinde en az %20 artıĢ
  sağlanmalıdır.

• 5.2. Otonomi, özsaygı ve toplumdaki yerlerini
  sürdürebilmelerine olanak sağlayan ev ortamında sağlıklı
  bir düzeyde yaĢayabilen 80’li yaĢlarda insanların oranı
  en az %50 arttırılmalıdır.
  8. beĢ yıllık kalkınma planı
734. Ayakta teĢhis ve tedavi merkezleri
ve yataklı tedavi kurumları ile irtibatlı evde
hasta bakımına yönelik bir hizmet modeli
geliĢtirilecektir.
    Sağlık Hizmetlerinin Yürütülmesi
      Hakkında Yönerge (2001)
YaĢlı Sağlığı Hizmetleri

  Madde 75 - Toplam nüfus içerisindeki oranı giderek artan 65
  yaĢ ve üzerindeki kiĢiler bazı organik ve ruhsal bozukluklar,
  kazalar ve sakatlıklar yönünden risk altındadırlar. Hareket
  yeteneklerinin sınırlı olması ve mental durgunlukları
  nedeniyle sağlık hizmetlerinden de yeteri kadar
  yararlanamazlar. Bu nedenlerle, bölgede yaĢayan yaĢlılar
  sağlık ocağı personeli tarafından bilinmeli, bunlar arasında
  kronik hastalığı olanların sağlık kuruluĢlarında ya da
  evlerinde izlenmeleri sağlanmalıdır.
  Bu yaĢ grubundakilerin yılda iki kez sağlık ocaklarınca ya da
  ikinci ve üçüncü basamak sağlık kuruluĢları tarafından sağlık
  denetiminden geçirilmeleri uygun olur. Gerekenler için sosyal
  yardım kuruluĢları ile iliĢki kurarak destek ve yardım
  sağlamak sağlık ocağı personelinin görevlerindendir.
Ulusal yaĢlı sağlığı programı (2002)


 YaĢlıların ülke koĢullarına uygun evde
 bakımına yönelik uygulamaların
 geliĢtirilmesi ve yaygınlaĢtırılması
 stratejilerden biri olarak belirtilmiĢtir.
   Toplum Sağlığı Merkezleri
       Yönergesi, 2010

BulaĢıcı olmayan hastalıkların kontrolü:
Madde 17: …Bedensel engelliler, kronik
fiziksel veya ruhsal rahatsızlığı bulunanlar,
yaĢlılar, ergenler, doğurgan çağdaki
kadınlar vb. risk gruplarına yönelik olarak
ilgili kurumlarla iĢbirliği içinde çalıĢmalar
yapar.
Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği,
                (2010)
Aile hekiminin görev yetki ve sorumlulukları
Madde 4:
  f) Kayıtlı kiĢilerin yaĢ, cinsiyet ve hastalık
  gruplarına yönelik izlem ve taramaları (kanser,
  kronik hastalıklar, gebe, loğusa, yenidoğan,
  bebek, çocuk sağlığı, adölesan, eriĢkin, yaĢlı
  sağlığı ve benzeri)
  g) Evde takibi zorunlu olan yaĢlı, yatalak, ve
  benzeri durumdaki kendisine kayıtlı kiĢilere
  evde veya gezici/yerinde sağlık hizmetlerinin
  yürütülmesi
HUZUREVLERĠ ĠLE HUZUREVĠ YAġLI BAKIM VE
REHABĠLĠTASYON MERKEZLERĠ YÖNETMELĠĞĠ
                 (2001)
• 60 yaĢ ve üzerindeki muhtaç yaĢlıları
  korumak, bakmak, sosyal, psikolojik ve
  fiziksel gereksinimlerini karĢılamak, sürekli
  bakıma ve rehabilitasyona gereksinim
  duyanlara bakım ve rehabilitasyon hizmeti
  vermekle görevli ve yükümlü olarak Sosyal
  Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu
  Genel Müdürlüğü belirlenmiĢtir.
  Belediyeler ve yaĢlı sağlığı
Cumhuriyet döneminde yaĢlılara bakım ve
yardım görevi 1930 yılında çıkarılan
Belediyeler Kanunu ile belediyelere
verilmiĢtir. Belediyeler düĢkünlere ve
yaĢlılara yaptıkları diğer yardımların yanı
sıra onları barındıracak huzurevlerinin
iĢletilmesini sağlamaktadır.
Evde bakım hizmetleri yönergesi
           (2010)
Kapsam
MADDE 2- (1) Bu Yönerge, Sağlık Bakanlığına
bağlı olarak faaliyet gösteren ve Sağlık
Bakanlığınca, bünyesinde evde sağlık hizmetleri
birimi kurmak suretiyle bu hizmetleri vermeye
yetkili kılınacak yataklı tedavi kurumlarını,
toplum sağlığı merkezlerini ve buralarda çalıĢan
personel ile aile hekimlerini, aile sağlığı
merkezlerini ve aile sağlığı elemanlarını kapsar.
Evde bakım hizmetleri yönergesi
           (2010)
f) Evde sağlık hizmeti: ÇeĢitli hastalıklara
bağlı olarak evde sağlık hizmeti sunumuna
ihtiyacı olan bireylere evinde ve aile
ortamında sosyal ve psikolojik danıĢmanlık
hizmetlerini de kapsayacak Ģekilde verilen
muayene, tetkik, tahlil, tedavi, tıbbi bakım,
takip ve rehabilitasyon hizmetlerini,
 Evde bakım hizmetleri yönergesi
            (2010)
  Hizmetin kapsamı ve konsültasyon

MADDE 14-
(3) Evde takibi zorunlu özürlü, yaĢlı, yatalak ve
  benzeri durumda olan hastalar ile evde
  sağlık hizmeti alması gerektiği bu
  Yönerge’de belirtilen usul ve esaslara göre
  tespit edilen kiĢilere yönelik birinci basamak
  koruyucu sağlık, tanı, tedavi, rehabilitasyon
  ve danıĢmanlık hizmetleri, ilgili mevzuatı
  gereği toplum sağlığı merkezi, aile sağlığı
  merkezi ve aile hekimleri vasıtası ile verilir.
Evde bakım hizmetleri yönergesi
           (2010)
Personel görevlendirilmesi ve asgari
personel standardı
MADDE 10- (1) Evde sağlık hizmetleri biriminde
görevlendirilecek sorumlu tabip ve diğer
personel ilgili kurum amirince belirlenir.
(2) Birimde kayıt ve arĢivleme iĢlemleri ile
iletiĢim ve haberleĢme iĢlemleri için var ise 1
tıbbi sekreter, bulunmaması halinde uygun
nitelikte bir personel, evde sağlık hizmetleri
ekibinde ise asgari bir tabip, bir hemĢire, bir
sağlık memuru ve bir Ģoför görevlendirilir.
          Ġdeal geriatri ekibi
• Doktor (geriatrist, iç hastalıkları uzmanı,
  pratisyen hekim, aile hekimi)
• HemĢire
• Sosyal hizmet uzmanı
• Beslenme uzmanı
• Psikolog
• ĠĢ ve uğraĢı terapisti
• Fizyoterapist
 Geriatri hizmetlerinin özellikleri
• Hastalıklar sık, atipik    ve multiple
 olması
• Aktif yaĢlanmanın sağlanması
• Psikolojik, sosyoekonomik, ailesel
• Sorunları farklı uzmanlıklar yerine bir
 merkezde çözme
  Evde bakım hizmetleri yönergesi
             (2010)
Personelin görev, yetki ve sorumlulukları
MADDE 12- (1) Evde sağlık hizmetleri ekibinde görevli
personelin görev yetki ve sorumlulukları Ģunlardır:
A- HemĢire/sağlık memuru (toplum sağlığı):
Tedavi ve bakım iĢlemleri için tabibin yazılı ve imzalı
talimatını alır, hemĢire formlarına kaydeder ve
uygular. Etkilerini gözler ve uygulama sonuçlarını
kaydeder.
Hastanın yaĢamsal bulgularını alır, kaydeder,
değiĢiklikleri tabibe bildirir,
    Evde bakım hizmetleri yönergesi
               (2010)
Personelin görev, yetki ve sorumlulukları (Devam)
A- HemĢire/sağlık memuru (toplum sağlığı):

Tedavi planına uygun olarak oral, paranteral ve haricen
uygulanması gereken ilaçları verir ve verilen ilaçları kaydeder,
etki ve yan etkilerini gözlemler, kayıt altına alır ve tabibe bildirir.
Tabip de Advers Etki Bildirim Formunu doldurarak Türkiye
Farmakovijilans Merkezine (TÜFAM) bildirir.

Evde sağlık hizmeti alan kiĢiye ve aile bireylerine müdavi
tabibin belirlediği sınırlar içerisinde hastalığı ve tedavisi ile ilgili
bilgilendirmeler yapar, kendi kendine veya yardımla bakım ve
genel sağlık konularında eğitim verir.
Evde bakım hizmetleri yönergesi
           (2010)
Hizmetin kapsamı ve konsültasyon
MADDE 14-
Evde sağlık hizmetleri biriminin görevi
hastalığın teĢhisini koymak olmayıp
daha önce ilgili dal uzman tabiplerince
konulmuĢ olan tanı ve planlanan tedavi
çerçevesinde ve kiĢinin bulunduğu ev
ortamında;
     Evde bakım hizmetleri yönergesi
                (2010)
    Hizmetin kapsamı ve konsültasyon
    MADDE 14- (devamı)
•   Muayene, tetkik, tahlil, tedavi, tıbbi bakım ve rehabilitasyon
    hizmetlerinin verilmesi,
•   Ġlacın reçete edilmesindeki özel düzenlemeler saklı kalmak
    kaydıyla uzun süreli kullanımı sağlık raporu ile
    belgelendirilen ilaçların reçete edilmesi,
•   Tıbbi cihaz ve malzeme kullanımına iliĢkin raporların
    çıkarılmasına yardımcı olunması,
•   Hastanın ve ailesinin evde bakım sürecinde
    üstlenebilecekleri görevler ve hastalık ve bakım süreçleri ile
    ilgili bilgilendirilmesi ve
•   Hastalığı ile alakalı evde kullanımı gerektiren tıbbi cihaz ve
    ekipmanların doğru ve uygun koĢullarda kullanılması
    konusunda eğitim ve danıĢmanlık gibi hizmetlerin
    verilmesini kapsar.
Evde bakım hizmetleri yönergesi
           (2010)
Hizmetin kapsamı ve konsültasyon
MADDE 14-
Lüzumu halinde ilgili dal uzmanlarının da
görüĢü alınarak gerekli konsültasyon
sağlanır. Birim sorumlusu tabibin evde
sağlık hizmeti verilen kiĢi ile ilgili
konsültasyon ve tıbbi değerlendirme
talebinin sağlık kurumunda görevli ilgili
uzman tabiplerce zamanında karĢılanması
zorunludur.
Evde bakım hizmetleri yönergesi
           (2010)
UlaĢım araçlarının tahsisi
MADDE 9- (1) Evde sağlık hizmeti vermek
üzere görevlendirilen ekibin ulaĢımı için
uygun bir mobil araç, hastaların evden
sağlık kurumuna veya sağlık kurumundan
eve nakli için gerektiğinde kullanılmak
üzere bir hasta nakil aracı tahsisi yapılır.
Acil durumlardaki hasta nakli için 112
ambulans hizmetlerinden yararlanılır.
Evde bakım hizmetleri yönergesi
           (2010)
ÇalıĢma düzeni ve iĢ planları
MADDE 18
Evde sağlık hizmetlerinde çalıĢma düzeni ve
saatleri birim sorumlu tabibi tarafından
hazırlanan ve ilgili kurum amirince uygun
görülerek onaylanan çalıĢma ve iĢ planına göre
yürütülür.
Evde sağlık hizmetleri sırasında ziyaret saati
ve tarihi, kalınan süre, yapılan tüm tıbbi giriĢim
ve iĢlemler, kullanılan ilaç, araç, gereç tıbbi
cihaz kayıt ve sarf malzemeleri kayıt altına
alınarak, hizmet verilen kiĢinin durumu ve
ziyaretin seyri raporlanır.
Evde bakım hizmetleri yönergesi
           (2010)

Evde sağlık hizmetleri baĢvurusu
MADDE 16- (1) BaĢvurular, hastalar veya aile
bireyleri tarafından Ek-2’deki Evde Sağlık
Hizmeti BaĢvuru Formu ile veya müdürlük
bünyesindeki koordinasyon merkezine veya
sağlık kurumları bünyesindeki birimlere
telefon müracaatı ile sözlü olarak veya
toplum sağlığı merkezi, aile sağlığı merkezi
veya aile hekimleri aracılığı ile yapılabilir.
Evde bakım sürecinin aĢamaları

•   Veri toplama
•   Gereksinimleri belirleme (tanı)
•   Tedavi ve bakım planı yapma
•   Uygulama
•   Değerlendirme

                 Yaşlı sağlığı tanı tedavi rehberi, 2010
 KiĢilerin bağımlı duruma geçiĢi

• KiĢilerin iĢlevsel olarak bağımlı duruma
  geçiĢi çoğunlukla 75 yaĢ dolayında
  olmaktadır
  YaĢlı bireyin sosyal durumunun
            belirlenmesi

• EtkileĢimde bulunduğu kiĢiler, sosyal
  çevre
• Ekonomik düzey ve barınma olanağı
• Sosyal güvence
• Ġhmal, istismar ve dolandırılma ihtimali

                 Yaşlı sağlığı tanı tedavi rehberi, 2010
       YaĢlılıkta bakım desteği
              gereksinimi

• Kendi kendine bakabilen yaĢlılar
• Kısmen bakım desteği gereken yaĢlılar
• Yatağa bağımlı veya kendi gereksinimlerini
  tek baĢına karĢılayamayan yaĢlılar
Kendi kendine bakabilen yaĢlılar
• YaĢadıkları ortamın değerlendirilmesi
• Sağlık kurumları ile iletiĢimin sağlanması
• Taranması gereken hastalıklarla ilgili
  bilgilendirme, eğitim ve yönlendirme
• Sağlıklı yaĢam alıĢkanlıkları konusunda
  bilgilendirme, eğitim ve danıĢmanlık
• Ġmmunizasyonun sağlanması
                 Yaşlı sağlığı tanı tedavi rehberi, 2010
Kısmen bakımı gereken yaĢlılar

• Gereksinimler ve hangi koĢullarda bağımlı
  oldukları belirlenir
• Kronik hastalıkların takibi yapılır
• Sosyal yardım gereksinimi olan kiĢilerin
  yerel yönetimler, SYDV ve SHÇEK
  tarafından takibi sağlanır

                Yaşlı sağlığı tanı tedavi rehberi, 2010
Sosyal yardım yönlendirme Ģeması
     Yatağa bağımlı veya kendi
     gereksinimlerini tek baĢına
      karĢılayamayan yaĢlılar
• Malnütrisyon             •   Pulmoner emboli
• Bası yaraları            •   Atelektazi
• Kabızlık                 •   Aspirasyon pnömonisi
• Ġnkontinans              •   Osteoporoz
• ĠYE                      •   Kontraktür
• Ortostatik               •   Duysal yoksunluk
  hipotansiyon             •   Depresyon
• Derin ven trombozu
              Yaşlı sağlığı tanı tedavi rehberi, 2010
Yatağa bağımlı veya kendi gereksinimlerini tek
       baĢına karĢılayamayan yaĢlılar

       Derin ven trombozu açısından elastik çoraplar ve
       antikoagülan tedavi
       Kabızlığın önlenmesi için lif alımı, hidrasyon,
       gereğinde dıĢkı yumuĢatacak tedavi
       Üriner inkontinansa neden olabilecek ilaçların
       kısıtlanması
       Atelektazi ve pnömoninin önlenmesi için dik oturur
       pozisyon
       Depresyon ve duysal yoksunluk sendromunun
       önlenmesi için iletiĢim kurulması, gerektiğinde
       antidepresan tedavi, iĢitme güçlüğü varsa
       yardımcı araç
       Ortostatik hipotansiyon için hidrasyon, yavaĢ ve
       dereceli elevasyon
       Kontraktürün önlenmesi için eklem açıklığı
       egzersizleri ve ağırlık egzersizleri önerilir.
       YaĢlı sağlığı hizmetlerinde
         koruyucu yaklaĢımlar
•   Yalnızlıktan korunma
•   Egzersiz programı
•   Beslenmenin düzenlemesi
•   Kazalardan korunma (Özellikle düĢmeler)
•   Ġyatrojenik hastalıklar ve ilaç yan
    etkilerinden / etkileĢimlerinden korunma

                  Yaşlı sağlığı tanı tedavi rehberi, 2010
 YaĢlılıkta koruyucu uygulamalar

• BağıĢıklama (Td, grip, pnömokok, zihinsel
  özürlü bakımevlerinde kalanlar için Hepatit B)
• Ayak bakımı eğitimi
• Sigaranın bırakılması danıĢmanlığı
YaĢlılıkta sağlık taramaları
       YaĢlılıkta sağlık taraması

•   Kanser taraması (KETEM ile iĢbirliği)
•   Anemi taraması
•   HT taraması
•   Diyabet taraması
•   Dislipidemi taraması
•   Görme ve iĢitme taraması
•   TBC taraması
    YaĢlılıkta periyodik muayeneler
•   Genel fiziki muayene
•   Kilo ölçümü, beden kitle indeksi hesaplama
•   Kan basıncı, nabız ölçümü
•   Görme muayenesi
•   ĠĢitme muayenesi
•   Nöropsikiyatrik iĢlevler gözden geçirilmesi
•   Sosyal iĢlevlerin gözden geçirilmesi
•   Var olan hastalıklarına yönelik izlemler
Isparta Merkez 1 No’lu TSM’de
   yaĢlı sağlığı hizmetlerinin
          planlanması
    65 yaĢ üzeri nüfusun yoğun olduğu mahalleler
•Dere       •Binbirevler   •Gazikemal
Gülistan    Batıkent       Sermet
Çelebiler   Yenice         Halifesultan
Karaağaç    Doğancı        Hisar
            Bağlar         Gülcü
            Pirimehmet     Davraz
            Turan
          Geriatri risk grupları
• 75 yaĢın üzerinde olan yaĢlılar
• Sosyal güvencesi olmayanlar
• KiĢi baĢı geliri (kira gideri hariç) 300 TL’nin
  altında olan hanelerde yaĢayanlar
• Öz bakım becerilerini yerine getiremeyenler
  (Giyinme, beslenme, yıkanma vs.)
• Yalnız ya da 65 yaĢ üstü yakınıyla birlikte
  yaĢayanlar
• Kronik hastalığı olanlar
       Geriatri izlem sıklıkları
• Risk grubunda değilse yılda 1 kez
• Tek bir risk grubunda olanlar için yılda 2
  kez
• Birden fazla risk grubunda olanlar için
  yılda 4 kez

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:31
posted:1/4/2012
language:Turkish
pages:66