Docstoc

Büyük Birleştirme

Document Sample
Büyük Birleştirme Powered By Docstoc
					R
‹
D




                                                                                                                                                                                               Madde                                       Atom                                    Elektron                          Proton
‹




                        TÜB‹TAK



                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                       Kuarklar
K
E
N




     Temel Parçac›klar
I
N
I
Y
A
S
.
7




                                                                                                                                                                                                                                                                            Çekirdek                                  Nötron
7
3




                                            LEPTONLAR                                                                           KUARKLAR                                                    Gluonlar                                              Fotonlar                                            W± ve Zo bozonları                           Gravitonlar
                                                                                                                                                                                            Kuarklar arasındaki                                   Işık parçacıkları;                                  Zayıf çekirdek kuvveti                       Kütleçekim
                Elektron                            Elektron Nötrinosu                              Yukarı Kuark                               Aşağı Kuark                                  şiddetli çakirdek                                     elektromanyetik                                     taşıyıcıları                                 kuvveti
      1. A‹LE




                Elektrik yükü: -1                   Elektrik yükü: 0                                Elektrik yükü: +2/3                        Elektrik yükü: -1/3                          kuvveti taşıyıcıları.                                 kuvvet taşıyıcıları                                 (Higgs bozonları                             taşıyıcıları
                Elektriksel ve kimyasal             Her saniye milyarlarcası                        Kütle: 4x10-3 GeV/c2 *                     Kütle: 7x10-3 GeV/c2                                                                                                                                   aranıyor)
                etkileşimlerden sorumlu.            vücudumuzdan geçiyor.                           Protonda iki, nötronda                     Protonda bir, nötronda iki
                                                                                                    bir adet bulunur.                          adet bulunur.
                Muon                                Muon Nötrinosu                                  Tılsımlı Kuark                             Garip Kuark
      2. A‹LE




                Elektrik yükü: -1                   Elektrik yükü: 0                                Elektrik yükü: +2/3                        Elektrik yükü: -1/3
                Elektrondan daha ağır ve kararsız   Bazı parçacıkların bozunması                    Kütle: 1,5 GeV/c2                          Kütle: 0,15 GeV/c2
                bir parçacık. Ömrü saniyenin iki    sonucu muonlarla birlikte                       1974 yılında keşfedildi.                   1964 yılında keşfedildi.                                             Kuarklar arasında etkili.                           Kuarklar ve yüklü leptonlar                        Kuarklar ve leptonlar                      Kütleli tüm parçacıklar
                                                                                                                                                                                                                                                                        arasında etkili.                                   arasında etkili.                           arasında etkili.
                milyonda biri kadar.                ortaya çıkıyor.

                Tau                                 Tau Nötrinosu                                   Üst Kuark                                  Alt kuark
                Elektrik yükü: -1                   Elektrik yükü: 0                                Elektrik yükü: +2/3                        Elektrik yükü: -1/3                          Şiddetli çekirdek kuvveti, çekirdek içinde            Elektromanyetik kuvvet, elektrik,                   Zayıf çekirdek kuvveti, bazı radyoaktif      Kütleçekim kuvveti, Kütleli tüm parçacıkların
      3. A‹LE




                Daha da ağır ve çok                 Henüz gözlenmedi, ancak                         Kütle: >89 GeV/c2                          Kütle: 4,7 GeV/c2                            kuarkların birarada tutulmasından sorumlu.            menyetizma ve kimyasal olaylardan                   bozunmmalardan sorumlu.                      birbirlerini çekmesinden sorumlu.
                kararsız bir parçacık.              varolduğuna inanılıyor.                         1994 yılında keşfedildi.                   Elektrozayıf kuvvetin                                                                              sorumlu.
                1975 yılında keşfedildi.                                                                                                       ölçülmesinde önemli rolü var.




                                                                                                                     Evren’in Tarihi
    Kuantum Kütleçekim                              Büyük Birleşme                                  Elektrozayıf Dönem                            Proton ve Nötronlar                      Çekirdeklerin Oluşumu                                  Atomlar ve Işık                                      Gökada Oluşumu                                  Bugün
                 -43                                             -35                                             -10                                            -4
    geçen süre 10    saniye                         geçen süre 10    saniye                         geçen süre 10    saniye                       geçen süre 10    saniye                  geçen süre 100 saniye                                  geçen süre 300 000 yıl                               geçen süre 1 milyar yıl                         geçen süre    15 milyar yıl

    Kütleçekim ayr›l›yor.                           "fiiflme" durdu; geniflleme sürüyor.               Elektromanyetik ve zay›f çekirdek             Kuarklar birleflip proton ve              Proton ve nötronlar birleflip                           Evren fleffaflafl›p,                                   Gökadalar ortaya                                ‹nsan, nereden geldi¤ini
    Elektromanyetik, zay›f ve fliddetli              Büyük birleflme k›r›l›yor. fiiddetli              kuvvetleri bafllang›çtaki birleflik             nötronlar› oluflturuyorlar                helyum çekirdeklerini                                  ›fl›kla doluyor                                       ç›kmaya bafll›yor                                merak etmeye bafll›yor
    çekirdek kuvvetleri bir bütün olarak            çekirdek kuvvetiyle, elektrozay›f               kuvvetten ayr›l›yorlar.                                                                oluflturuyorlar
    duruyorlar (Büyük Birleflim)                     kuvvetin etkileri ortaya ç›k›yor.




    t < 10-43 s: Büyük Patlama                      t = 10-35 s, 1027 K (1016 GeV, 10-32m): fiiflme   t = 10-10s, 1015 K (100 GeV. 10-18m) :        t = 10-4 s, 1013 K (1GeV, 10-16m):       t = 3 dakika, 109 K (0.1) MeV, 1012m):                 t = 300 000 y›l, 3000 K (0.5 eV, 10-10 m):           t = 109 y›l, 18 K : Gökada Oluflumu.             t = 15 X 109 y›l, 3K : ‹nsanlar
                                                                                                                                                                                           Çekirdekler olufluyor                                   atomlar olufluyor.
    Evren, sonsuz bir enerji                        Evren’in geniflli¤i her 10-34 saniyede bir       Evren h›zla genifllemeye devam ediyor.         Evren’in gözleyebildi¤imiz k›sm›                                                                                                                     Kütle yo¤unlu¤unda küçük ölçekli                Sonunda günümüze geldik.
    yo¤unlu¤undaki tek bir noktadan                 katlan›yor. fiiflme 10-32 s sonunda               S›cakl›k, “termodinamik” kurallar›            Günefl Sistemimizin boyutlar›na           Art›k s›cakl›k, çekirdeklerin                          Eksi elektrik yüklü elektronlar, art›                yerel oynamalar, y›ld›z ve gökada               Kimyasal süreçler, ba¤›ms›z atomlar›
    bafllayarak h›zla genifllemeye bafll›yor.          duruyor. Evren 1050 kat geniflledi.              uyar›nca düzenli biçimde azal›yor.            kadar büyümüfl durumda. S›cakl›k          oluflmas›na izin verecek kadar düflük..                  yüklü proton tafl›yan çekirdeklere                    oluflumu için tohum ifllevi görüyor.              bir araya getirerek moleküllerin
                                                    Evren’in çap›, yaklafl›k on milyon ›fl›k          Sonunda zay›f çekirdek kuvveti de             azald›kça kuarklarla antikuarklar›n      Evren’deki koflullar, günümüzde                         ba¤lanmaya bafll›yorlar. Sonunda                      Önceleri, belli belirsiz yo¤unluk               oluflmas›n› sa¤l›yor. Elektronlar›n
    t = 10-43s, 1032K (1019 GeV, 10-34m):           y›l›na ç›k›yor. Evren’in görünebilen            "donarak" ba¤›ms›z biçimde etkinleflen         birbirlerini yok etmesi süreci sona      y›ld›zlar›n merkezlerindeki, ya da                     hafif element diye adland›r›lan                      dalgalanmalar› olarak ortaya ç›kan              bir arada tuttu¤u bu yap›lar,
    Kütleçekim "donuyor"                            bölümüyse üç m kadar. Bu, Evren’in              bir kuvvet haline geliyor.                    eriyor. Arta kalan kuarklar proton ve    termonükleer bombalar›n patlama                        hidrojen, helyum ve lityum atomlar›                  farklar, fliflme süreciyle h›zla boyut            giderek daha da büyüyerek, organik
    Bafllang›çta tüm madde parçac›klar›yla           iki ucunun, ›fl›¤›n kendilerine                                                                nötronlar› oluflturuyorlar.               koflullar›n› and›r›yor. Döteryum (a¤›r                  olufluyor. Ifl›n›m, art›k atomlar›                     kazan›yorlar. Yine de mekanizma                 molekül dedi¤imiz daha karmafl›k
                                                    yetiflmesinden önce neden ayn›                   Do¤an›n dört temel kuvveti de                                                          hidrojen), helyum ve lityum gibi                       parçalayabilecek enerjiden yoksun.                   hala tam olarak bilinmiyor. Çekirdek            yap›lara dönüflüyor.
    kuvvet tafl›y›c› parçac›klar, bir termal                                                         hareketlerinde ba¤›ms›z hale gelmifl           t = 1s, 1010 K (1MeV, 10-15m):
    denge içindeler (ayn› oranda oluflup             s›cakl›kta olmalar›n› aç›kl›yor. fiiflme,                                                                                                görece a¤›r çekirdekler, varolan                                                                            sentezi, yani karbondan bafllay›p
                                                    Evren’i düzlefltiriyor.                          oluyorlar. Kuarklarla, antikuarklar           nötrinolar ayr›l›yorlar                  nötronlar› yakal›yorlar. Artakalan                     Evren “çorba”s›nda eskiden serbestçe                 demire kadar olan a¤›r                          Sonunda bu organik moleküller, d›fl
    yok oluyorlar). Bu parçac›klar, (yani                                                           birbirlerini yokederken geriye küçük                                                                                                          dolaflan elektronlar, atomlara                                                                        etkenlerin de yard›m›yla kendilerini
    madde) fotonlarla (yani ›fl›n›mla) bir                                                                                                         Elektrik yüksüz parçac›klar olan         nötronlar da yaklafl›k 1000 saniye                                                                           çekirdeklerin oluflmas› süreci,
                                                    t = 10-32s : fiiddetli kuvvet ayr›l›yor          oranda bir madde fazlas› kal›yor.                                                      içinde bozunuyorlar. Nötron-proton                     ba¤land›klar› için, sürekli bunlara                  termonükleer tepkimelerle,                      kopyalaman›n yolunu ö¤reniyorlar.
    arada, ayr›flmam›fl ayn› "çorba" içinde                                                           Elektrozay›f kuvveti tafl›yan parçac›klar      nötrinolar etkisiz hale geliyorlar.                                                             çarp›p saç›lan fotonlar, art›k serbestçe                                                             Y›ld›z tozlar› ve karmafl›k flifreler
    bulunuyorlar.                                   Yeni bir faz geçifliyle, fliddetli çekirdek                                                     Elektron ve pozitronlar birbirlerini     oran› 13:87’ye iniyor.                                                                                      y›ld›zlar›n içinde bafll›yor.
                                                                                                    olan W ve Z bozonlar› bozunuyor.                                                                                                              yol alabiliyorlar.                                                                                   (DNA), yaflam› sentezliyor.
                                                    kuvveti de ba¤›ms›zlafl›yor.                                                                   yok ediyor ve yeniden oluflmuyorlar.      Evren’in yap›s› büyük ölçüde                                                                                Bu süreç uzun sürüyor; baz›
    Bir "faz geçifli" sonucu, kütleçekim,                                                            Bu süreç içinde s›cakl›k, kara cisim          Ancak fazladan bir miktar elektron                                                              Böylece evren fleffaf hale geliyor.                                                                   Dört milyar y›l süren uzun bir
    elektromanyetik, zay›f ve fliddetli                                                                                                                                                     tamamlanm›fl oluyor. Temel olarak                                                                            elementler,milyonlarca hatta
                                                    Madde ve karfl› madde aras›nda, madde            ›fl›n›m›ndan kaynaklanan fotonlar›n            kal›yor.                                 protonlardan (% 75) ve helyum                          Bunun sonucu ›fl›n›m yerine madde                     milyarlarca y›lda olufluyor.                     evrim sonunda, rastlant›lar›n
    çekirdek kuvvetlerinden ayr›larak,              lehinde milyarda bir oran›nda fazlal›k          bir madde-karfl› madde çifti                                                                                                                   yo¤unlu¤u baflat hale geliyor.                                                                        yads›namayacak katk›lar›yla
    ba¤›ms›z bir kuvvet olarak "donuyor".                                                                                                         Protonlar, daha a¤›r olan nötronlara     çekirdeklerinden olufluyor. S›cakl›k,                                                                        Y›ld›zlar›n çöküflü ve süpernova
                                                    olufluyor. S›cakl›k, hala kuarklar›n             yaratacak enerjiyi yitirdi¤i noktaya                                                   hala atomlar›n oluflmas›na izin                         Gökbilim, (ancak ›fl›¤› görebildi¤i                   patlamalar› s›ras›nda anl›k                     Dünya’ya egemen olan insan,
    Öteki üç kuvvet, kuark ve leptonlar             birleflmesine izin vermeyecek kadar              kadar düflüyor. Sonunda Evren’in               göre çok daha kararl› parçac›klar. Bu                                                                                                                                                                çevresindeki evreni incelemeye
    üzerindeki etkileri bak›m›ndan                                                                                                                nedenle aralar›ndaki denge sürekli       vermiyor. Elektronlar, serbest                         için) Evren’in oluflum tarihinde ancak                süreçlerde daha da a¤›r elementler
                                                    yüksek. Temel parçac›klar, bir kuark            s›cakl›¤› bu kritik noktan›n alt›na                                                    parçac›klardan oluflan bir gaz                          bu noktaya kadar geri gidebiliyor.                   sentezleniyor.                                  bafll›yor.
    birbirlerinden farks›z. Kütleçekiminin          gluon plazmas› halinde bulunuyorlar.            düfltü¤ünde, bafllang›çta ortaya                olarak proton lehine gelifliyor. Bu iki
    ayr›lmas›, temel kuvvetler aras›ndaki                                                                                                         parçac›k aras›nda, 50:50 olan oran       durumunda.
                                                                                                    ç›km›fl olan büyük kütleli karars›z
    ilk simetri bozulmas›.                                                                          parçac›klar yok oluyor.                       bu evrede 25:75 durumuna geliyor.
                                                               Fizikte Birlefltirme Kuramlar›
                 Klasik Alan Kuramları                                                                                                                      Kuantumlu Alan Kuramları                                                                                                                                      Herşeyin Kuramı
                                                                                            fiiddetli Çekirdek Kuvveti
                                                                                                                fiiddetli çekirdek kuvveti,
                                                                                                                atom çekirde¤i içinde
                                                                                                                nükleonlar› (protonlar ve




                                                                           W. Heisenberg




                                                                                                      H. Yukawa
                                                                                                                nötronlar) birarada tutan
                                                                                                                temel kuvvet. Nükleonlar›n
                                                                                                                fliddetli etkilefliminde,
                                                                                       mezon adl› parçac›k al›flverifli olur. Kuram›                                              QCD
                                                                                       gelifltirenler, 1932 y›l›nda nükleonlar›n varl›¤›n› öne
                                                                                                           süren Alman fizikçi Werner                                                                      Kuantum Renk Dinami¤i (Quantum
                                                                                                           Heisenberg (1901-1976) ve                                                                       Chromodynamics-QCD), fliddetli
                                                                                                           mezonlar›n varl›¤›n› ortaya                                                                     etkileflimi, temel parçac›klar›n "renk" ve




                                                                                                                                                                M. Gell-Mann
                                                                                                                                                                                                           "tat"lar›yla aç›kl›yor. Kuarklarla, fliddetli




                                                                                                                                                                                            Y. Nambu
                                                                                                           koyan Japon fizikçi Hideki
                 Elektromanyetizma                                                                         Yukawa (1907-1981).                                                                             kuvveti tafl›yan gluonlar renk yüküne
                                                                                                                                                                                                           sahip. ABD'li fizikçi Murray Gell-Mann
                           19. yüzy›lda, fizi¤in en önemli u¤rafl
                                                                                                                                                                               (1929-) taraf›ndan 1972 y›l›nda son biçimi verilen modele göre
                           alanlar›ndan olan elektrik ve                                                                                                                                                                                                                                                                           Sicim Kuram›
                                                                                                                                                                               nükleonlarla, mezonlar, üç “renk” (k›rm›z›, mavi ve yeflil) ve alt›
                           manyetizman›n, asl›nda birbirleriyle
                                                                                                                                                                               ayr› "tat" tafl›yan kuarktan olufluyorlar. Kuarklar, yukar› ve afla¤›,
J. C. Maxwell




                           do¤rudan iliflkili oldu¤u James Clerk                                                                                                                                                                                                                                                                                Sicim kuram›, dört
                                                                                                                                                                               garip ve t›ls›ml›, alt ve üst diye ayr›l›yor. Bunlar, üçlü gruplar
                           Maxwell’in çal›flmalar›yla gün yüzüne                                                                                                                                                                                                                                                                                temel kuvveti
                                                                                                                                                                               halinde proton ve nötronlar› oluflturuyorlar. Mezonlarsa birer
                           ç›kt›. Maxwell, kendi ad›yla an›lan                                                                                                                                                                                                                                                                                 özdefllefltirmede,
                                                                                            QED                                                                                kuark ve antikuarktan olufluyor. Bu birleflimlerde, kuarklar›n                            Büyük Birleflik Kuram
                                 "Maxwell Denklemleri"nde                                                                                                                                                                                                                                                                                      di¤erlerine göre daha




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      E. Witten
                                                                                                                                                                                   üstüste gelen renkleri "silindi¤inden" proton ve nötronlar
                                 özetledi¤i çal›flmas›nda, elektrik ve                                                                                                                                                                                                                                                                          baflar›l› bir kuram.
                                                                                                                                Maxwell’in kuram›ndan                                       "renk yükü" tafl›m›yorlar. Gluonlar ve mezonlar renk                                    Büyük Birleflik Kuram (Grand
                                 manyetizma olgular›n› tek bir                                                                                                                                                                                                                                                                                 Parçac›klar, standart
                                                                                                                                sonra, elektromanyetik                                         yükleriyle fliddetli kuvveti tafl›yorlar. Do¤ada                                      Unified Theory - GUT),
                                 "elektromanyetizma" kuram›nda                                                                                                                                                                                                                                                                    modelde uzay-zamanda ayr›k
                                                                                                                                kuvvetle ilgili en önemli
                                                                                                                      J. S. Schwinger
                                                                                                                                                                                              gözlenen parçac›klar›n renk yükü tafl›mayacaklar›n›                                   elektrozay›f ve fliddetli
                                                                                                      R. P. Feynman




                                 birlefltirdi. Bu, ayn› zamanda                                                                                                                                                                                                                                                                    "noktalar" halinde tan›mlan›yor.
                                                                         S. Tomonaga




                                                                                                                                ad›m, etkileflimin daha                                      Japon fizikçi Yoichiro Nambu (1921-) öne sürdü.                                        çekirdek kuvvetlerini
                                 elektromanyetik dalga kuram›n›n da                                                                                                                                                                                                                                                               Oysa sicim kuram›, tüm




                                                                                                                                                                                                                                                          F. Gürsey
                                                                                                                                baflar›l› bir modeli olan                                                                                                                           özdefllefltirme çabas›. “GUT
                                 bafllang›c› oldu.                                                                                                                                                                                                                                                                                 parçac›klar›, sürekli titreflim
                                                                                                                                kuantum elektrodinami¤i                                                                                                                            kuvveti”nin tafl›y›c›lar›, W±, Z0               içinde bulunan bir göreli sicim
                                                                                           (Quantum Electrodynamics-QED). QED, k›saca, elektrik                                                                                                                       bozonlar›, 8 gluon ve birleflmede ortaya                     olarak betimliyor. Sicimin de¤iflik
                                                                                           yüklü parçac›klarla elektromanyetik alan›n etkileflim kuram›.                                                                                                               ç›kaca¤› hesaplanan X ve Y parçac›klar›.                    titreflimleri, de¤iflik madde ve
                                                                                           QED, Amerikal› fizikçiler Richard P. Feynman ile Julian S.                                                                                                                 GUT kuvveti, 1015 GeV gibi muazzam                          kuvvet parçac›klar›na karfl›l›k
                                                                                           Schwinger (1918-1994) ve Japon Shin’ichiro Tomonaga                                                                                                                        enerjiler istiyor. Fizikçiler, "boyut                       geliyor. Bilinen her parçac›¤›n bir
                                                                                           (1906-1979) taraf›ndan 1940’lar›n sonunda tamamland›.                                                                                                                      büyüterek" birlefltirme enerjisini, parçac›k                 "süper karfl›t›" oldu¤unu varsayan
                                                                                           Ifl›¤›n kuantum kuram› olarak da adland›r›lan QED,                                    Elektrozay›f Kuvvet                                                                   h›zland›r›c›lar›n›n erimindeki 1 TeV
                 Kütleçekim Kuvveti                                                                           elektromanyetik kuvveti tafl›yan kütlesiz
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  süpersimetri modellerini de
                                                                                                                                                                                                                                                                                             düzeyine düflürmeyi                   içeren süpersicim kuram›, dört
                             Kütleçekim, temel kuvvetler aras›nda en                                          fotonlar›n, yüklü parçac›klarla                                                                                                                                                umuyorlar. Önemli                    kuvveti özdefllefltiren en baflar›l›
                             zay›f olan›. Ufac›k bir m›knat›s bile,                                           etkileflmesini aç›kl›yor. Etkileflimlerdeki,                                                                                                                                     katk› yapanlar,                      kuram. Yaln›z bu, bildi¤imiz dört
                             koskoca dünyan›n çekim gücünü                                                                   foton al›fl-verifli Feynman                                                                                                                                       Glashow, Weinberg




                                                                                                                                                                                            S. L. Glashow
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  boyuta (üç uzay ve bir zaman




                                                                                                                                                                                                            S. Weinberg
                             altederek masam›z›n üzerindeki bir                                                               diyagramlar›yla                                                                                                                                                ve Türk fizikçi Feza



                                                                                                                                                                A. Salam
 A. Einstein




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                  boyutuna) ek olarak 6 uzay
                             toplu i¤neyi kald›rabiliyor. Buna karfl›n,                                                       gösteriliyor.                                                                                                                                                   Gürsey (1921-1992).
                             en uzak erimli kuvvet. Dünya'n›n,
                                                                                                                                                                               Elektromanyetik ve zay›f çekirdek kuvvetleri, 1960'l›
                Günefl'in, Samanyolu'nun, gökada kümelerinin
                                                                                                                                                                               y›llarda özdefllefltirildi. Bu alanda çal›flmalar yürüten
                etkileflimini kütleçekim yönetiyor. Düz (Euclides)
                                                                                                                                                                                                   Pakistanl› fizikçi Abdus Salam
                geometrisinin geçerli oldu¤u eski Evren modelinde                           Zay›f Çekirdek Kuvveti                                                                                 (1926-1997) ve ABD'li Steven
                kütleçekimin etkilerini, ‹ngiliz matematikçi Isaac
                                                                                                                Temel parçac›klar aras›nda etkili                                                  Weinberg (1933-) ile Sheldon L.
                Newton kuramsallaflt›rd›. Ortaya koydu¤u yasalar,
                                                                                                                olan zay›f çekirdek kuvvetinin                                                     Glashow (1932-), 1979 y›l›nda
                küçük ölçekte (Evren'in bu ölçekte düz görünen
                                                                                                                etkin oldu¤u aral›k çok k›sa.                                                      Nobel ödülünü paylaflt›lar.
                biçimi nedeniyle) geçerlili¤ini koruyor. Ama
                                                                                                                Kütleli kuark ve leptonlar›n, daha                                                 Elektrozay›f kuram›,
                kütleçekimi çok daha baflar›l› biçimde aç›klayan                                                                                                                                                                                                                                                                   boyutu daha gerektiriyor. 1019
                                                                                                      W. Pauli
                                                                         E. Fermi




                                                                                                                hafif kuark ve leptonlara                                                          elektromanyetik kuvvetin
                Alman matematikçi ve fizikçi Albert Einstein (1879-                                                                                                                                                                                                                                                               GeV gibi eriflilmesi olanaks›z
                                                                                                                bozunmas›ndan sorumlu bu                                                           tafl›y›c›s› olan fotonlarla, çekirdek
                1955). Genel görelilik yasas›yla (1916) Einstein,                                                                                                                                                                                                                                                                 enerji düzeylerinde birleflme
                                                                                       kuvvetin tafl›y›c› parçac›klar› W± ve Zo bozonlar›. Zay›f                                bozunmas›ndan sorumlu zay›f kuvvet tafl›y›c›lar›
                kütleçekimin, uzay-zaman›n e¤rili¤inden                                                                                                                                                                                                                                                                           sa¤layacak sicim modellerinde
                                                                                       kuvvet ayr›ca, leptonlar (elektronlar ve nötrinolar)                                    bozonlar›n 100 GeV enerji düzeyinde özdefl etkiler
                kaynaklanan bir etki oldu¤unu kan›tlad›. Bu kuvveti,                                                                                                                                                                                                                                                              en önemli katk›larda
                                                                                       aras›ndaki tepkimeleri düzenliyor. Modelin oluflmas›nda                                  kazanmas›n› aç›kl›yor. Etkileflmede, fotonlarla
                henüz gözlenememifl graviton adl› bir parçac›¤›n                                                                                                                                                                                                                                                                   bulunanlardan birisi Amerikal›
                                                                                                           önemli iki ad›m, Avusturyal› fizikçi                                bozonlar, (henüz gözlenmemifl) Higgs parçac›¤›
                tafl›d›¤› varsay›l›yor. Evren'in bafllang›c›nda birleflik                                                                                                                                                                                                                                                            fizikçi Edward Witten (1949-).
                                                                                                           Wolfgang Pauli’nin (1900-1958) 1932                                 arac›l›¤›yla kütle kazan›yorlar.
                                     dört kuvvetten ilk kopan,
                                     kütleçekimi. Bu nedenle dört                                                  tarihli nötrino kuram› ve ‹talyan
                                             kuvvetin yeniden                                                            fizikçi Enrico Fermi’nin
                                                  özdeflleflmesi için                                                        (1901-1954)
                                                     neredeyse Büyük                                                       4-fermiyonlu zay›f
                                                    Patlama fliddetinde                                                 etkileflimler modeli.
                                                enerjiler gerekiyor.


                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              TÜB‹TAK




                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      3   7   7   .   S   A   Y   I   N   I   N   E   K   ‹   D         ‹   R

				
DOCUMENT INFO
Shared By:
Categories:
Tags:
Stats:
views:3
posted:12/28/2011
language:
pages:2
Sukru Yalcin Sukru Yalcin Flexo Digital Print http://etiketbaski.blogspot.com
About Honest and Diligent worky google adsense goood woork