Gedrag veranderen voor leidinggevenden
Uit: P&Oactueel, 1 juli 2011
Leidinggevenden kunnen aan de Vrije Universiteit Amsterdam leren hoe ze het gedrag van medewerkers
effectief kunnen veranderen. De universiteit is gestart met een centrum voor gedragsverandering,
genaamd ADRIBA.
Gedragsverandering is interessant voor bedrijven omdat mensen elkaars gedrag de hele dag beïnvloeden, maar
dat vaak net verkeerd doen. Maar heel weinig van de tijd van leidinggevenden wordt goed besteed, zeggen de
initiatiefnemers. Vaak zijn medewerkers bang voor hun leidinggevenden, waardoor ze niet optimaal presteren,
maar slechts gehoorzaam zijn. Ziekteverzuim, personeelsverloop, niet optimale prestaties en een gebrek aan
innovatie en creativiteit zijn hiervan het gevolg.
Beïnvloeden
Volgens zakelijk directeur Joost Kerkhofs gaan veel mensen uit van de verkeerde manier van beïnvloeden: ‘Je
hebt prikkels en consequenties, de meeste mensen gebruiken prikkels, maar de consequenties bepalen pas echt
ons gedrag. Als je voor een rood stoplicht staat, is het rode licht de prikkel. Maar ons gedrag baseren we op de
mogelijke consequenties, zoals te laat komen of een boete. De gevolgen bepalen het gedrag, niet de
aanvankelijke prikkel.’
Het zijn dit soort basale gedragstheorieën die aan de opleiding ten grondslag liggen: ‘Het zijn mechanismen die
altijd en voor iedereen gelden, maar pas wanneer je ze kent, kun je er gebruik van gaan maken. In deze
trainingen leren we mensen dus om effectiever te handelen door aan de gang te gaan met consequenties in
plaats van prikkels. Nu klagen veel managers dat werknemers niet doen wat ze vragen of dat ze niet bereid zijn
een stapje extra te zetten. Daarom geven ze maar eindeloos nieuwe prikkels: powerpoints, e-mails, nieuwe
procedures en handboeken. En ze hebben geen flauw idee waarom het niet werkt.’
Vier soorten
Tijdens de trainingen worden vier consequenties onderscheiden, twee positieve en twee negatieve.
Positief. Positieve beloning. Deze werkt het sterkst van allemaal. Mensen krijgen iets wat ze willen
hebben, al dan niet materieel. De truc is wel om op het juiste moment en in de juiste mate te belonen,
dat is niet eenvoudig. Het gewenste gedrag neemt toe.
Positief. Negatieve beloning. Het gewenste gedrag neemt hier toe, maar alleen maar om verdere
ellende te voorkomen. Bepaald gedrag wordt uitgevoerd, maar alleen om de straf te ontlopen. Deze
strategie komt het meeste voor in organisaties, managers zijn er bedreven in.
Negatief. Negeren. Het gedrag wat genegeerd wordt, neemt af. Het is een vorm van uitdoving. Als
iemands nieuwe ideeën steeds genegeerd worden, houdt hij daar vanzelf mee op.
Negatief. Straf, ofwel je krijgt iets wat je niet wilt. Dit werkt echter alleen op de korte termijn.
In principe goed
In de basis is met geen van de consequenties iets mis, zegt Kerkhofs: ‘Als mensen de wet overtreden of
gevaarlijk bezig zijn, kun je ze best straffen. Daar is niks mis mee. En ook negeren kun je slim toepassen: een
narcist die steeds te laat komt om aandacht te krijgen, kun je beter negeren om het gedrag af te laten nemen.’
Helaas wordt het meeste gedrag verkeerd ingezet: ‘Je verliest veel effectiviteit door je op de verkeerde dingen te
richten. De truc is om het gewenste resultaat in relatie te brengen tot het gewenste gedrag. En al lijkt het
makkelijk, dat is het niet.’
Adriba
Het centrum biedt als eerste in Nederland cursussen en certificering in Organizational Behavior Management
(OBM). Met deze lancering speelt de VU in op de groeiende behoefte, onder meer vanuit de politiek en
maatschappij, aan een werkbare methodiek voor gedragsverandering in organisaties.ADRIBA is gevestigd aan de
Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde van de VU. Opgericht door VU-wetenschappers
Marius Rietdijk en Joost Kerkhofs biedt het een platform voor de wetenschappelijke verdieping, verbreding en
verspreiding van de gedragsanalyse.
Basti Baroncini, redacteur P&Oactueel.